Мазмұнға өту

Жаңа

Ақмола облыстық сотында ҚР судьялары VII съезінің қорытындысы талқыланды

Ақмола облыстық сотының төрағасы Нұрғазы Әбдіқанов ҚР судьяларының VII съезінің  жұмыс қорытындысы бойынша облыс судьяларымен кеңес өткізді. Кеңеске облыс судьялары, сот жүйесінің ардагерлері, жас судьялар, тәлімгер-кандидаттар мен сот қызметкерлері қатысты.

Кеңесте облыстық сот төрағасы Елбасының республика судьяларының VII съезінде берілген тапсырмаларын орындау бойынша жұмысты белсендету және судьялардың жаңа Әдеп кодексінің қабылдануы туралы баяндама оқыды.

Облыстық сот төрағасы өз баяндамасында облыс судьяларын ҚР Президентінің республика судьяларының VII съезінде берілген тапсырмаларымен, съезд міндеттерімен және жаңа қабылданған судьялардың Әдеп кодексінің талаптарымен таныстырды.

Н.Әбдіқанов өз сөзінде судьялар корпусына сот төрелігін атқарудың қағидаттары қатаң сақталуы қажет екенін ескертіп, қолжетімділік пен ашықтықты қамтамасыз ету мақсатында соттарда электронды технологияларды пайдаланудың маңыздылығы туралы және жетілдіру мен жаңғырту сот жүйесінің басты мақсаты екенін атап өтті.

Кеңесте судьялар корпусы Ақмола облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының төрағасы Б.Баймырзиннің «Судьялардың жаңа Әдеп кодексі – судьялардың адамгершілік-әдеп сапалары мен кәсіби талаптары, жоғары талаптарды қамтамасыз етуге кепіл болады», ардагер-судьялар Кеңесінің төрағасы, отставкадағы судья М.Ғибәділовтің «2009 жылғы судьялардың Әдеп кодексі мен 2016 жылғы судьялардың Әдеп кодексінің арасындағы сабақтастық» және облыстық соттың судьясы А.Есенееваның «Судьялардың жаңа Әдеп кодексінің кейбір нормаларын түсіндіру» тақырыбындағы баяндамаларын тындады.

Кеңес қорытындысы бойынша сот төрағасы аталған баяндамаларды қабылданған судьялар Әдебі кодексіне алғашқы түсіндірмелер ретінде жергілікті соттардың әрбір судьясына танысу үшін жолдауды тапсырды.

http://sud.gov.kz/kaz/news/akmola-oblystyk-sotynda-kr-sudyalary-vii-sezinin-korytyndysy-talkylandy

0
0
587

Мемлекеттік тіл – мерейім

Қазақ тілінің мемлекеттік тіл мәртебесі ата заңмен бекітілген соң, ХХІ ғасырдағы ел болашағының жарқын болуына, жаһандану дәуірінде қоғамның барлық салаларында дамушы саяси-экономикалық факторлардың жаршысы болып өз мүмкіндігін мойындатуына байланысты.
Мемлекеттік тіліміздің қолдану кеңістігі барған сайын ұлғайып, қоғамдық қарым-қатынас тіліне айналып келеді. Елбасымыздың «Қазақ тілінің мемлекеттік қызметте де, өндірісте де, ғылымда да, білім беруде де дәл орыс тілінше қолданылуы үшін бәрін істеу қажет» – деп айтқан пікірі барша қазақ елінің нақты мақсаты болуға тиіс. Қазақ тілі – мемлекеттік тіл болып қабылданғанына көп уақыт өтсе де, жұртшылық жүз пайыз қазақша сөйлеп кете қойған жоқ. Осыдан кейін, ақпарат беттерінде « әлемде әр екі апта сайын бір тіл жойылып кетеді екен. Қазақ тілінде жоғалтып аламыз-ау , » – деп күдіктенген тіл жанашырлары арасында қызу тартыстар әлі күнге дейін жүріп келеді.

Ұшқан құс бір шетінен екінші шетіне қанша мәрте бел суытып, әрең жететін дархан жері бар, жөргегінде Тәңірден бата алған қасиетті ана тілі бар, қазақ елінің иесі де , киесі де сол халық. Халық – құдайдан бір жасы кіші. Қазақ елі қара жаяу халық емес. Қазақ есігі мен жүрегінің тұсына қарауыл қоймайды, қонағын төріне шығарып сыйлайды, өзі төмен отырып тыңдайды. Көмейіне сөз ұялап, көңіліне ой балалаған арғы аталарымыз Әлім Сақтан cөзге шешен болып өскен.

 
0
0
482

Абыройдың ақысы қанша?

Адамзатқа ертеден таныс сыбайлас жемқорлық – қайда мол қаражат, пайда болса, сол жерге тамыр жайып, заманмен бірге өсіп-өркендеп, бүгінге дейін жойылмай отырған қауіпті кеселдің бірі. Осы жағдай біздің елімізде де өте өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Жыл сайын түрлі елдердің мемлекеттік секторындағы сыбайлас жемқорлықтың деңгейін зерттеп жариялайтын Халықаралық «Transparency International» ұйымының мәліметі бойынша, бүгінде Қазақстан коррупция деңгейі жөнінен 175 елдің арасында 126-орынды иеленіп тұр. «Коррупция – төзімділік индексі» деп аталатын бұл кестеде 50-орыннан төмен орналасқан елдердегі сыбайлас жемқорлық алаңдатарлық жағдайда деген сөз. Дәл осы индекс бойынша, Израиль «ең таза» деген елдердің алғашқы отыздығына енеді екен. Израиль мемлекеті коррупцияның минимумына да жетпейді. Осы арқылы ол Италия, Чехия, Венгрия, Тайвань, Словакия, Греция, Литва,  Латвия сынды елдерден алға озып тұр. Бұл елде коррупция ұлттық қауіпсіздікке қатер ретінде қабылданады. Тіпті, өз еркімен «Биліктің тазалығы мен әлеуметтік әділеттік азаматтары» атты бірлестіктер белсенді түрде қызмет жасайды. Коррупциялық қылмыстардың тергелуіне зор мән беріледі.

Атап айтатын болсақ, соңғы үш жылда елімізде 3 мың лауазымды тұлға сыбайлас жемқорлыққа байланысты жауапкершілікке тартылып, 400-ге жуық қылмыстық іс қозғалған. Осы орайда «соншама жемқорды қызметке тағайындаған кім? Бұл адамдарды осындай дәрежеге дейін өсірген кім? Және ұлтымызға мұлдем жат жемқорлық елімізге қайдан келді?» деген сұрақтар мазалайды.

Осы сан түрлі сауалдарға жауап ретінде әлеуметтанушы Дина Имамбаева «Қазіргі қазақ еліндегі сыбайлас жемқорлықтың тарихи-әлеуметтік себептерінің бір ұшы – патшалық Ресейдің әкімшілік жүйесінде жатыр. 19 ғасырдың орта тұсынан бастап патша реформасы арқылы қазақ ішіндегі саяси-әлеуметтік қатынас бірте-бірте жойылды. Жаңа әкімшілік басқару жүйесі қазаққа өзімен бірге парақорлықты, әділетсіздікті ала келді. Шек-шекпен таратып, үлкенді-кішілі сайлау құру – қазақ халқын жікке бөлді. Ресей патшалығы тұсында парақорлық барлық дәрежедегі шенеуніктердің жасырын табыс көзіне айналып, мемлекеттік лауазымға ие болу – жеке адамның байлыққа қол жеткізуінің бірден-бір жолы деген көзқарас орнады. Міне, осындай паразит сословиенің өмір салты жүздеген жылдар өтсе де, аса өзгере қойған жоқ. Ал бүгінгі лауазым иелерінің билікті белден басуына себеп – қарапайым тұрғындардың немқұрайлылығы, енжарлығы, білімсіздігі. Ал бұл немқұрайлылық қайдан, неге туады? Еліміздегі халықтың басым көпшілігі, әсіресе, ауыл тұрғындарының кедейшілікте өмір сүріп жатқандығы жасырын емес. Азды-көпті малын керегіне жаратып, тапқаны күнкөрістен артылмаған адамның күнұзақ тірлігі күйбеңмен өтеді. Жағдайларының өзгеретініне сенімі азайған, үмітінен айырылған жанның бойын немқұрайлылық, немкеттілік жайлайды. Күресуге дәрмені жоқ. Одан да пара беріп, тыныш жүре берген дұрыс деген ой қалыптасып кеткен. Қазір адамдар кез-келген проблеманы заңды айналып өтіп, ақшамен шешуге болады дегенді әбден саналарына сіңіріп алған. Бұл билік пен халық арасындағы жіктің тереңдей түсуін тездетеді. Осылайша, жемқорлық салдарынан бір халықтың, бір ұлттың ұрпақтары бірнеше жікке бөлініп, пара берушілер мен пара алушыларға айналды. Орыс отаршылдығы алып келген моральдық апаттың салдары осындай» деп нақты айтқан болатын.

Сыбайлас жемқорлық әр кезеңде болған. Ендігі мәселе – еліміздің болашағы жастарды жемқорлықтан аулақ ұстау болып отыр. Кез-келген нәрсені бойына тез сіңіріп  алатын жастар қауымы да көргендерін жалғастырулары мүмкін. Жалғастырған жағдайда қоғамымыздың түзелуі екіталай. Бір ғана жемқорлық – бұл бүтін бір қоғам үшін үлкен бақытсыздық дер едім. Мысалы, дәрігер немесе мұғалім мамандығының дипломын сатып алып, жұмысқа кіргендер көп. Дәрігердің сауатсыздығы қаншама өмірді қиды? Бұл туралы күн сайын естіп жатамыз. Ал мұғалімнің білімсіздігінен білімсіз ұрпақ өседі. Шындығында, дәл осы екі мамандық ең маңызды әрі нағыз бас иетін мамандықтар ғой. Ал бір орам көк қағаз бұл кәсіптердің абыройын бірақ төгіп отыр.

Қолында билігі бар жоғарыдағыларымыз да мәселені жақсылап шешіп береді. Жұмысқа тұру, оқуға түсіру, дәреже көтеру, біреудің аузына қақпақ салу, жеңіске жету, сотты жеңу – осының барлығының құны бар. Ақшаң болса, өз ортаңа, қоғамға абыройлы боласың.

Әрине, сыбайлас жемқорлық – тамырын тереңге жайған қауіпті кесел. Десе де, біз бұған қарсы тұруымыз қажет. Яғни, бұқара көпшілік тарапынан сыбайлас жемқорлық көріністеріне қолдан келгенше тосқауыл қойылып, қолда билігі бар азаматтар осы жолда өзгелерге үлгі болуы тиіс. Сонымен қатар, сыбайлас жемқорлықпен пәрменді күресу үшін халықтың құқықтық сауатсыздығын жоятын, құқықты түсіндіру жұмысының деңгейі мен сапасын арттырудың маңызы зор. Халық өздерінің құқықтарын, өздеріне қарсы қандай да бір құқыққа қайшы іс-әрекет жасалған жағдайда қандай іс-қимыл қолдану керектігінің нақты жолдарын толық білулері қажет.

ЖҰМАҒАЛИ Аида

0
0
417

Абыройдың ақысы қанша?

Адамзатқа ертеден таныс сыбайлас жемқорлық – қайда мол қаражат, пайда болса, сол жерге тамыр жайып, заманмен бірге өсіп-өркендеп, бүгінге дейін жойылмай отырған қауіпті кеселдің бірі. Осы жағдай біздің елімізде де өте өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Жыл сайын түрлі елдердің мемлекеттік секторындағы сыбайлас жемқорлықтың деңгейін зерттеп жариялайтын Халықаралық «Transparency International» ұйымының мәліметі бойынша, бүгінде Қазақстан коррупция деңгейі жөнінен 175 елдің арасында 126-орынды иеленіп тұр. «Коррупция – төзімділік индексі» деп аталатын бұл кестеде 50-орыннан төмен орналасқан елдердегі сыбайлас жемқорлық алаңдатарлық жағдайда деген сөз. Дәл осы индекс бойынша, Израиль «ең таза» деген елдердің алғашқы отыздығына енеді екен. Израиль мемлекеті коррупцияның минимумына да жетпейді. Осы арқылы ол Италия, Чехия, Венгрия, Тайвань, Словакия, Греция, Литва,  Латвия сынды елдерден алға озып тұр. Бұл елде коррупция ұлттық қауіпсіздікке қатер ретінде қабылданады. Тіпті, өз еркімен «Биліктің тазалығы мен әлеуметтік әділеттік азаматтары» атты бірлестіктер белсенді түрде қызмет жасайды. Коррупциялық қылмыстардың тергелуіне зор мән беріледі.

Атап айтатын болсақ, соңғы үш жылда елімізде 3 мың лауазымды тұлға сыбайлас жемқорлыққа байланысты жауапкершілікке тартылып, 400-ге жуық қылмыстық іс қозғалған. Осы орайда «соншама жемқорды қызметке тағайындаған кім? Бұл адамдарды осындай дәрежеге дейін өсірген кім? Және ұлтымызға мұлдем жат жемқорлық елімізге қайдан келді?» деген сұрақтар мазалайды.

Осы сан түрлі сауалдарға жауап ретінде әлеуметтанушы Дина Имамбаева «Қазіргі қазақ еліндегі сыбайлас жемқорлықтың тарихи-әлеуметтік себептерінің бір ұшы – патшалық Ресейдің әкімшілік жүйесінде жатыр. 19 ғасырдың орта тұсынан бастап патша реформасы арқылы қазақ ішіндегі саяси-әлеуметтік қатынас бірте-бірте жойылды. Жаңа әкімшілік басқару жүйесі қазаққа өзімен бірге парақорлықты, әділетсіздікті ала келді. Шек-шекпен таратып, үлкенді-кішілі сайлау құру – қазақ халқын жікке бөлді. Ресей патшалығы тұсында парақорлық барлық дәрежедегі шенеуніктердің жасырын табыс көзіне айналып, мемлекеттік лауазымға ие болу – жеке адамның байлыққа қол жеткізуінің бірден-бір жолы деген көзқарас орнады. Міне, осындай паразит сословиенің өмір салты жүздеген жылдар өтсе де, аса өзгере қойған жоқ. Ал бүгінгі лауазым иелерінің билікті белден басуына себеп – қарапайым тұрғындардың немқұрайлылығы, енжарлығы, білімсіздігі. Ал бұл немқұрайлылық қайдан, неге туады? Еліміздегі халықтың басым көпшілігі, әсіресе, ауыл тұрғындарының кедейшілікте өмір сүріп жатқандығы жасырын емес. Азды-көпті малын керегіне жаратып, тапқаны күнкөрістен артылмаған адамның күнұзақ тірлігі күйбеңмен өтеді. Жағдайларының өзгеретініне сенімі азайған, үмітінен айырылған жанның бойын немқұрайлылық, немкеттілік жайлайды. Күресуге дәрмені жоқ. Одан да пара беріп, тыныш жүре берген дұрыс деген ой қалыптасып кеткен. Қазір адамдар кез-келген проблеманы заңды айналып өтіп, ақшамен шешуге болады дегенді әбден саналарына сіңіріп алған. Бұл билік пен халық арасындағы жіктің тереңдей түсуін тездетеді. Осылайша, жемқорлық салдарынан бір халықтың, бір ұлттың ұрпақтары бірнеше жікке бөлініп, пара берушілер мен пара алушыларға айналды. Орыс отаршылдығы алып келген моральдық апаттың салдары осындай» деп нақты айтқан болатын.

Сыбайлас жемқорлық әр кезеңде болған. Ендігі мәселе – еліміздің болашағы жастарды жемқорлықтан аулақ ұстау болып отыр. Кез-келген нәрсені бойына тез сіңіріп  алатын жастар қауымы да көргендерін жалғастырулары мүмкін. Жалғастырған жағдайда қоғамымыздың түзелуі екіталай. Бір ғана жемқорлық – бұл бүтін бір қоғам үшін үлкен бақытсыздық дер едім. Мысалы, дәрігер немесе мұғалім мамандығының дипломын сатып алып, жұмысқа кіргендер көп. Дәрігердің сауатсыздығы қаншама өмірді қиды? Бұл туралы күн сайын естіп жатамыз. Ал мұғалімнің білімсіздігінен білімсіз ұрпақ өседі. Шындығында, дәл осы екі мамандық ең маңызды әрі нағыз бас иетін мамандықтар ғой. Ал бір орам көк қағаз бұл кәсіптердің абыройын бірақ төгіп отыр.

Қолында билігі бар жоғарыдағыларымыз да мәселені жақсылап шешіп береді. Жұмысқа тұру, оқуға түсіру, дәреже көтеру, біреудің аузына қақпақ салу, жеңіске жету, сотты жеңу – осының барлығының құны бар. Ақшаң болса, өз ортаңа, қоғамға абыройлы боласың.

Әрине, сыбайлас жемқорлық – тамырын тереңге жайған қауіпті кесел. Десе де, біз бұған қарсы тұруымыз қажет. Яғни, бұқара көпшілік тарапынан сыбайлас жемқорлық көріністеріне қолдан келгенше тосқауыл қойылып, қолда билігі бар азаматтар осы жолда өзгелерге үлгі болуы тиіс. Сонымен қатар, сыбайлас жемқорлықпен пәрменді күресу үшін халықтың құқықтық сауатсыздығын жоятын, құқықты түсіндіру жұмысының деңгейі мен сапасын арттырудың маңызы зор. Халық өздерінің құқықтарын, өздеріне қарсы қандай да бір құқыққа қайшы іс-әрекет жасалған жағдайда қандай іс-қимыл қолдану керектігінің нақты жолдарын толық білулері қажет.

 
0
0
492

«Оқшау ойда» ой салар тұстар көп...

 

 

Жүрдек қаламды сергек ойлы журналистер қашанда кез келген газеттің айдынын асырып, абыройын асқақтатқан. Бұл кеше де, бүгін де солай. Солай болып қала да бермек.

 

Тек кеше газеттегі билік басындағылар қарамағындағы  қалам ұстаған жас журналистерге: «Сендер газеттің партиялық орган екенін, цензура барын неге ұмытасыңдар осы»,­ – деп тілші байғұстың айтпақ ойын өзінше шұбарлап, бірін- бірі сәулелендіріп тұрған сөз тіркестерін сызып тастайтын.

 

Әдеби тіл, көркем ой, олардың бағамдауларынша, сол кездегі «Лениншіл жас», «Қазақ әдебиеті» газеттерінде ғана орын алуға хақылы болатын. Бұл күнде сол тәртіп келмеске кеткен. Оған біз өзіміздің «Сарыарқа самалы» газетінің әр санында тұрақты берілетін «Оқшау ой» және де басқа да айдарларындағы материалдарды оқу арқылы көз жеткізіп отырмыз.

 

«Оқшау ойда» газеттің сол санының кезекші редакторлары сөз алады. Олардың жазу стилі, тіл мәдениетін меңгерулері, көтеріп отырған мәселелері біріне- бірі ұқсамайды. Дегенмен қоғамды толғандырған толғақты ойды оқырмандар ортасына салудағы мақсат бірлігі айқын аңғарылады. Ол– өмірімізде орын алып отырған елеулі олқылықтарды жарқырата жазып, оқырманмен ой бөлісуді, өз пікірлерін бүкпесіз айту арқылы азаматтың тілшілік ұстанымын жалпақ жұртқа жария ету.

 

Осы орайда оқырманның ұтары мол. Ол ой бөлісушінің тілшілік қабілет –қарымын, ең бастысы, ана тілімізді қай дәрежеде меңгергенін, қаншалықты тура сөйлеп отырғанын білуге мүмкіндік алады.

 

Енді біз үстіміздегі жылдың тамыз айындағы «Оқшау ой» айдарындағы  жарық көрген кейбір кезекші редакторлардың материалдарына көз жүгіртіп, ой сарабынан өткізіп көрелік.

 

Әсемгүл Қабдуахит өзінің «Келінге қой дейтін қожа жоқ» атты ой толғамында Қазақстан атынан «Оскарға» ұсынылған фильмнің ұлттық нақыштан да қандай да бір танымдық ауылынан алыс жатқанын ашына сөз етеді.

 

Оның: «...Халық намысын қорлап, ел тарихын бұрмалап, азғындық пен хайуандықты ту еткен фильмнің шетелде не үшін насихатталып жүргені құпия емес. Қазақстанда жарнамалауға үлес қосқан «Боратқа» енді «Келін» қосылып, беделімізді асыратын болды»,- деген ащы кекесіні фестивальге толыққанды өнер туындысының орнына сорақылық пен сұмпайылықты жар етуші лентаны ұсынушы «өнер беделдеріне» ой салғай да.

 

Фархат Әміренің «Оразаны не үшін ұстаймыз?» атты мақаласы алғашқысында маған неге екені белгісіз айтыла- айтыла жауыр болған оразаның пайдасы туралы жаттанды пікір сияқты көрінген.

 

Дегенмен ойлы дүниелерімен көрініп жүрген журналист ініміздің жұртшылыққа кеңінен танымал ораза туралы не жазғанына көз жүгіртуді жөн көрдім. Жоқ, Фархат жалпы пайымдаудан гөрі өмірімізде орын алып отырған нақтылы жайды күл білтелемей ашық жазған екен. Енді соған аз- кем тоқталайық.

 

Жуырда Ақсу қаласына жақын туысының үйіне ауыз ашарға барғанда, Павлодар қаласындағы «Әділ» деген дүкенде сатушы болып жұмыс істейтін Айдын есімді бөлесінен ораза ұстаған сатушы қыздардың бірі сағат сайын сыртқа шығып, шылым шегетінін естіпті. «Сен ораза ұстап жүрген жоқсың ба? Шылым шегуге болмайды ғой»,- дегендерге: «Я же не кушаю,  а просто курю»,- деген екен.

 

Бұл сияқты пендешілік қулықтың артында өзімен күнделікті араласып жүрген  адамдарға өзін діндар, күнәдан пәк жан етіп көрсету пиғылы жатқаны анық. Тек патша құдайды алдаймын деу, Фархатша айтсақ, «қасиетті айдың қасиетін қашыру» күнә біткеннің ең үлкені болса керек.

 

Бір қызығы, «Арамызда Алаштың олимпиада аламанындағы қуанышына мән бере қоймайтын бейбақтар да табылады екен. Майя қызымыз алтын алғанда, бойымды шаттық кернеп, шыдай алмай интернет бетіне: «Бәрекелді! Алтын алдық үшінші, Алаш үшін зор қуаныш түсінші» деп тақпақтатып жіберіппін»,- деп жазады Нұрбол Жайықбаев.

 

Ал оның сүйіншілеген жүрекжарды қуанышына әлдекім: «Өзің алтын алғандай неге масайрайсың?»-деп жауап қатыпты. Оған Нұрбол : «Қазақстан үшін қуану да- ерлік»,- деп жазып жіберіпті. Талас тудырмайтын түжырымды пікір. Аталарымыз мұндайда «алыстағының аты озғанша, ауылдастың тайы озсын» дер еді. Бұл күнде көпшіліктің аузынан түспейтін «Қазақстандық патриотизм» - деген, бәлкім, осы болар.

 

Ал кезекші редактор Гүлжайна Түгелбайқызымыздың да қаламына жаз шықса, жұрттың көңілін алаң етер басты мәселелердің бірі- «Қайда барып демалған жөн?»- деген сауал іліккен екен. Қызық, қалтасы майлы байлардың көбі Гүлжайнаның бұл мақаласын оқулары екіталай. Олар: «Қап- қап ақшасы бар адамға әлдебір тілші қыздың пікірі қажет пе, тәйірі»,- деп ойлаулары мүмкін. Ал қанша тырысып еңбек етсе де, тиыннан теңге құрай алмай жүрген көпшіліктің елең етері хақ.

 

Психологтардың кеңесіне құлақ асып, қолда барын ұқсатса, дұрыс демалуға болады екен дей келіп, техникалық мамандық иелеріне табиғат аясында демалуға кеңес беретінін, кеңседе  қызмет істейтіндерге думанды кештерге көбірек баруды ұсынатынын айтады. Мұның өзі көпшілігіміздің қайдан ақша тапсақ екен деп алаң болмай, туған табиғат аясында демалып, думанды кештерде сан алуан тағдырлас адамдармен қарым- қатынас жасаудың таптырмайтын мүмкіндігі емес пе.

 

Еліміз тәуелсіздік алған 20 жылда қазақ тілінің тағдыры жайлы кім не демеді, не жазбады. Солардың көбі, бәлкім, тіл болашағын сөз ете тұрып, тілдің табиғатын түбегейлі түсіне алмайтын көпірме қызыл сөз болғандықтан ба, есте қалмапты.

 

Сая Молдайыптың «Ң» атты мақаласы осы бір олқы соғып жүрген тұсымызды дөп басқан екен. Сая айтса айтқандай, соңғы жылдары «Ң»-ның басына тимеген сойыл кемде- кем. Мектеп оқушыларының көпшілігі «ң» мен «н»- ны шатыстырудан көз ашпай келеді.

 

Тіпті «атаң» дегенді «атан» (түйенің атауы ғой), «матаң бар ма?» - деудің орнына «Матан бар ма?»  - (адам аты) деп тұрғандары. «...Сол француз бен ағылшын тілдерінде қос әріптің дыбысталуы қазақтың кәдімгі «ң» әрпі болып естіледі»,- деп жазған екен Сая.

 

Білемін дейтіндердің пайымдауынша, қазақ әріптері дыбысталуы жағынан әлем халқы тілдерінің ортасында өзіндік орны бар тіл. Қазақтардың әлемнің көптеген тілінде басқа халықтарға қарағанда акцентсіз сөйлеуінің сыры осында болса керек. Тек сол байлығымызды орнымен пайдалана білсек қой.

 

«Оқшау ойды» әрдайым қуана , қызыға оқимын. Жас әріптестерімнің қалам қарымы арта берсін дегім келеді.

 

Сүлеймен Баязитов

0
0
565

Ағылшын тілін қалай өз бетінше үйренуге болады? Менің жеке тәжірибем мен тіл мамандарының кеңесі

Ағылшын тілін қалай өз бетінше үйренуге болады?

Интернетте ағылшын тілін үйренуге арналған пайдасы мол, тамаша блогтар, видеоблогтар және статьялар өте көп, тіпті жетіп артылады. Бірақ оларды іздеген адамдар барлығын бірдей жеңіл тауып алып, оқи бермейді деп ойлаймын. Сондықтан соларды іздеген кезде табуды жеңілдету үшін және өзімнің ағылшын тілің үйренудегі тәжірибелерімді сіздермен бөлісу үшін, осы блогты жазбақшы болдым. Әрине мен шет тілін үйрету бойынша маман(expert) емеспің, менде сіздер сияқты үйренушілердің қатарындамын, сонда да білетін деркөздерім (источник, source) мен үйрену тәсілдерін үйренушілермен бөліскім келді.

Негізінен ағылшын тілін (English), жалпы шет тілің өз бетінше үйрену (Self study) оңай жұмыс емес. Ол көп уақыт, күш пен ынта-жігерді қажет етеді екен. Тіл мамандарының айтуынша, шет тілің үйренудің тиімді әдісі - тек кітап, аудио, видеоматериалдарды қолданып үйреніп ғана қоймай, тұрақты түрде оқытушылармен сұрақ-жауап алмасып, сол тілді ана тілі ретінде сөйлейтің адаммен (native speaker) сөйлесіп, яғни үздіксіз жаттығып жүру мен сол тілді жиі қолданып отыру дейді. Дей тұрғанмен егер үйренушінің интернетке қосылған компьютері мен жазуға арналған дәптері және қызығушылығы мен талабы бар  болса, онда кез келген шет тілің үйренуге болады екен. Олай өз бетінше үйренген адамдар да аз емес. Солардың бір мысалы ретінде түзету мекемесінде отырып, ағылшын тілін жетік үйреніп шыққан Николай Александрович Морозовты айтуға болады.

Менің ойымша:

Ең бірінші, үйренуші сол ағылшын тілінің өзіне қажеттігін түсіну керек сияқты. Ол үшін ағылшын тілі бізге не үшін керек? Үйренсем қандай пайдасы болады? Үйренгеннің несі жақсы? деген сияқты сұрақтарға өзімізге өзіміз жауап берсек, ағылшын тілінін қажеттігін түсінетін болап едік.

Екінші, бізде оған деген  қызығушылық болуы қажет. Мысалы, "егер ағылшын тілің жақсы үйреніп алсам, ағылшын тілді адамдар мен еркін сөйлесе аламын, халықаралық компанияларда жұмыс істей аламын, шет елдерге саяхат жасағанда тіл жағынан қиындық болмайды, Голливудтың (Hollywood) киноларын өз тілінде көріп, қанша батыс Европа, Америка сияқты елдердің жазушыларының кітаптарын өз тілінде оқи аламын" деген сияқты қатты қызығушулық болып, ағылшын тілің үйренуді қалау керек.

Сонымен қатар үйренудің алғашқы кезеңінде, алдымен сөйлеп үйренген жөн. Яғни бізге таныс емес сөздерді айтып, ауызымыздың бұлшық еттерің сол дыбыстара үйретуіміз керек. Сонда ғана ол сөздерге біз жат сияқты көрінбей, еш қиындықсыз айта беретін боламыз. Ия, басында ағылшынша сөздердің оқылуы кішкене қиын көрінуі мүмкін. Өйткені көбінесе олардың жазылуы мен оқылуы басқаша болып келеді. Және көп адамдар ағылшынша оқып, түсіне алғанымен, сөйлеуге келгенде қиналады. "Дұрыс емес айтып қоямын ба" деп кішкене ұялуы да мүмкін. Сондықтан осы қиындықтарды женіп, алдымен сөйлеуді үйреніп алсаңыз, одан кейін ағылшынша мәтіндерді оқып, әңгімелерді тыңдап түсінуді оңай-ақ  меңгеріп аласыз.

Интернетте ағылшын тілін үйренуге арналған материалдар өте көп және олардығ көбісі тегін. Солардың бірнешеуін тізіп шығайын.

1) Ағылшынша кітаптарды alleng.ru сайтынан тегін жүктеп (скачать, download) алуларыңызға болады. Мысалы мен New Headway деген кітапті жүктеп алып, принтерден басып шығардым да сол кітаппен үйрендім. Кітапқа қосымша аудио, видеоларды да жүктеп, коипьютеріме көшіріп алып, соларды оқу кезіңде бірге пайдаландым. Толығырақ айтсам, кітаптың CD-дискісіндегі аудиоматериалды тыңдап, қайталап айттып жаттықтым. Қайталап айтқанда сол аудионы оқыған кісінің даусына ұқсатуға тырыстым. Тіпті сол айтқандарымды аудиоға жазып, қанлалықты ұқсатып айтып жатырмын деп тыңдап та көрдім. Осылайша ағылшынша сөйлеуді үйрене бастадым. Ағылшынша сөздер бізге жат сөздер болғандықтан, бізге аларды қайталап айтып, ауызымыздың бұлшық еттерің жаттықтыруымыз керек. Қарапайым тілмен айтқанда, тілімізді сындыруымыз керек. Жоғарыда айтқан тәсіл осы жаттықтыру үшін өте пайдалы екен. Ал видеоны кітаптың әр бөлімін (Unit) бітірген соң, көріп отырып, ағылшындардың өмірімен кішкене болса да танысып, үйреніп жатқандарымыз күнделікті өмірде қалай қолданатынын көріп отырдым.

2) www.youtube.com сайтындағы English for you видеосабағы да тамаша сабақтардың бірі. Үйренушілердің деңгейіне қарай  Beginner, Elementary және Intermediate болып үш деңгейге бөлініп дайындалған екен, мен барлығын да көріп шықтым. Сабақты тыңдау кезінде білмеген жаңа сөздерім мен өзіме ұнаған және қажет болады-ау деген сөйлемдерді жазып, жаттап отырдым.

3) Mind your language қызықты комедиялық теле-шоуы. Оны http://www.dailymotion.com сайтынанан көрулерінізге болады. Ия, көп адамдарға қызықсыз граматиканы оқығанға қарағанда осындай видеолар көріп тамашалап отырып үйренген әлдеқайда тиімдірек және жеңілірек болады. Бұл видеолар қызық және оны көріп отырып, күлу арқылы жүйкенізді де демалдырасыз. Жұмыс, оқу және күнделікті күйбең тіршіліктерден жиналған стресстерді де тарқатып аласыз. Бір оқпен екі қоян ату емес пе? :)

4) Сондай-ақ, мен Аманжолдың youtubeқа салған видеосын көріп, кеңестерін тыңдап, өзіміме керектілерін алғанмын. Ол видеодан кейін ағылшын тілін үйренуге деген көзқарасып кішкене өзгеріп, үйренуге деген құлшынысым да одан әрі арта түскен еді. Сіздерге де уақыттарығызды бөліп, бір рет тындап шығуларыңызға кеңес беремін.

Сол видеодан үйренгендерімді қысқаша айтатын болсам:

(1) Ол: "ағылшын тілін үйренген кезде, жалпы шет тілін үйренген кезде өзіне қызықты материалдармен үйренген дұрыс. Өзіне ұнайтын тақырыпқа байланысты видеоларды көріп немесе блог, статьяларды оқыған пайдалырақ. Зерікпейсіз, керісінше қызығып, екіншісін көргініз келеді..."- дейді.

(2) "Бір тілде еркін сөйлей үшін, оған көп уақыт жұмсау керек. Яғни, күніне кемінде 4-5 сағатынызды ағылшын тілін үйренуге арнауыңыз қажет. Мейлі әр тірлі тақырыптардағы видеолар мен киноларды көру немесе әндерді тыңдау болсын, мейлі кітап, статья, блог сияқты тексттік материалдарды оқу болсын, күн сайын үзбей жаттығып немесе күн сайын уақытығызды бөліп отыруыңыз қажет"- дейді.

Міне осылай өзімнің ағылшын тілің үйренудегі тәжірибемді қысқаша жазсам шықтым. Жалпы әр адамның қабілеті мен тілге бейімділігі әр түрлі болғандықтан, шет тілін үйрену әр адамға әр түрлі жолдармен келеді. Әр адам әр түрлі материалдарды, атап өтсем кітап, аудио, видеоматериалдар, қосымшалар (приложения, Application) пайдаланып, әр түрлі әдістермен үйренуі мүмкін. Мен сіздерге осылай міндетті түрде жасау керек, осы ең жақсы жолы екен деп айтқым келеді емес. Мен де үйренудің бір жолын ұсынып отырмын. Осы жолмен оқып көріңіз, болмаса басқа жолымен қарап көресіздер, өзіңе ыңғайлысың тапқанша әр қайсысың қарап көруініз де мүмкін. Бірақ жиі ауыстыра берген де жақсы емес. Кішкене шыдамдылық таныта біліп, біраз еңбектеніп, бір жолмен кішкене ұзаұтау үйпеніп көріңіз. Өйткені оқу инемен құдық қазғандай. :)

Жақсы, іске сәт достар! Қазіргі сәтте әлемдегі ең қажетті, көп жерлерде қолданылатын халақаралық тілдердің бірі ағылшын тілің меңгеріп, интернет желісі мен әлемнің елдің үлкен кітапхаларда жатқан сан жетпейтін ақпараттапға қол жеткізулеріңізге, шет елге еш қиындықсыз оқу, жұмыс пен саяхатқа аттануларыңызға тілектеспін.

P.S. Бұл блогты жазған соң, бірнеше рет өзгертіп, толықтырып шықтып. Алғаш жазған кезде өте қысқа болатын. Көп созбай, тек керекті нәрселерді ғана жазып шыққан едім. Өйткені мен өз басым ұзын блогтарды оқып шыққанды көп ұната бермеймін. Қысқаша оқып, не айтқысы келгендерін ғана тезірек түсінгім келетін. Осы блогты алғаш жариялағап, бірнеше күн өктен соң бір баладан бұл блогты толығырақ жазуды, әсіресе өзімнің қалай үйренгенім жайлы көбірек жазу туралы хат алдым. Сосын толықтырып, сөйлемдерімді кішкене жұмсартып жазып шығып едім, осылай біршама ұзарып шыққан сияқты. Сонда да аяғына дейін оқып шығып, әр адам өздеріне қажетті бір нәрселерді тауып, оларды үйренулерінде пайдаланар деген үміттемін.

3
1
13969

Баянауылдық жастар дес бермеді

Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай  Баянауыл ауданы Жастар орталығының ұйымдастыруымен аудандық  жастар арасында «Жас Отан» жастар қанаты  кубогінің  «Жайдарман» ойыны өтті.

Ауылдардан жиналған жастар саны аз емес, сайысқа 12 команда қатысты. Мұнда әзілкештер достық, махаббат және де өмірдегі түрлі қызықты оқиғалар жайлы өз қойылымдарын ортаға салды. «Жайдарман»  ойнына арнайы қонағы, тәжірибе алмасу мақсатында республикалық жоғарғы лигада өнер көрсетіп жүрген Екібастұз қаласының «Халық» командасы қатысты.

Ойын қорытындысы Баянауылдық жастар дес бермеді.  Құндыкөл, Қызылтау, Сәтбаев, Торайғыр командалары алғыс хаттармен марапатталды. «Ең үздік жас ойыншы» аталымы бойынша  Лекер ауылынан келген «Әзілкеш арулар» командасы атанса,   «Көрермен көзайымы» аталымын  «Мекен жайымыз 25/25» тобы қанжығасына байлады.

Әділ қазы алқасының шешімі бойынша ІІІ орынды Жаңажол ауылының  «Көз тимесін» командасы жеңіп алса,  ІІ орынды  Сұлужол ауданының «Ойпырмай» командасына бұйырды. Ал, І орынды  Ш. Айманов атындағы мектеп-интернатының оқушылары әділдікпен жеңіске жетті.  Бас жүлде ауыспалы кубокты  Жаңатілек ауылының «Жаңатілек құрамасының» қанжығасында.

 
0
0
1681

Түркістан шаһары түркі әлемінің мәдени астанасы атанды

Оңтүстік Қазақстан облысындағы Түркістан қаласы 2017 жылғы «Түркі әлемінің мәдени астанасы» деген атқа ие болды деп хабарлайды "АПА" жаңалықтар порталы.

Бұл жайлы Шеки қаласында өткен ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымына мүше елдердің мәдениет министрлерінің тұрақты кеңесінің XXXIV отырысында жарияланды. Алқалы жиынға Түркі кеңесі, Түркітілдес мемлекеттер Парламенттік Ассамблеясы мен Халықаралық Түркі Академиясының өкілдері қатысты.

Түркия ұлы ұлттық мәжілісінің экс-депутаты – Кемал Челик:

Түркістанды білмейтін түрік кем де кем. Өйткені біз Қазақстанды атажұртымыз, ал Түркістан қаласын барлық түркі халықтарының мәдени және рухани орталығы ретінде ерекше қастерлейміз. Тарихи шаһарды ТҮРКСОЙ түркі әлемінің мәдени астанасы деп жариялады. Бұл жаңалыққа шын жүрегіммен қуанғанымды жасырмаймын. Себебі мұндай мәртебеге ол әбден лайық. Енді Түркістанға жиі-жиі қыдырып баратын боламыз. Бұл әрине, қаланың тыныс-тіршілігі мен туристік әлеуетінің артуына зор мүмкіндік ашпақ.

Әзірбайжанның мәдениет және туризм министрі Әбүлфәс Мүрсәл оғлы Гараев «Түркі әлемінің мәдени астанасы» жобасының символдарын Қазақстан өкіліне табыстады.

Еске сала кетейік, 2016 жылғы түркі әлемінің астанасы Әзірбайжанның Шеки қаласы болған.

Фотосурет: Otyrar.kz

Видео: 24.kz

1
0
3151

Жасөспірім қыздарға көрсетілетін зорлық-зомбылықтың алдын алу

«Еуразиялық келісім қоры» ҚҚ Алматы қаласы ішкі істер саясаты басқармасының тапсырысы бойынша Алматы қаласы əкімінің жанындағы əйелдер істері жəне отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі комиссиясы мен Алмалы ауданы əкімдігімен бірлесе отырып 2016 жылдың 30-қарашасында Алматы қаласының №8 мектеп-лицейінің жоғарғы сынып оқушыларына жасөспірім қыздарға көрсетілетін зорлық-зомбылықтардың алдын алу туралы ақпараттық семинар өткізді.

Əрбір жасөспірім қыз – болашақ ана, білікті маман, сонымен қатар, олар Қазақстанның гүлденуі мен өркендеуіне үлесін қосатын көшбасшылар мен үздік саясаткерлер. Сондықтан зорлық-зомбылық əрекетін болдырмау үшін əрбір қыз баланы қорғау шараларын қолға алу керек. Статистика бойынша əлемдегі əйелдер үлесінің 35%-ы осындай зорлықтың құрбаны болады. Мемлекет, отбасы, қоғамдық институттар күш біріктіріп, қауіпсіз əрі еркін жағдайда қыздардың адами әлеуетінің өсуіне, жан-жақты білім алып, технологияларды игеруіне ықпал ете отырып, жасөспірім қыздарға көрсетілетін зорлық-зомбылықтың алдын алады.

Жоғары сынып оқушыларына арналған семинарларды жүргізуде Алматы қаласы əкімінің жанындағы əйелдер істері жəне отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі комиссия мүшелері, қоғамдық көшбасшылар, Шығармашылық бастамашы әйелдер лигасының, Қазақстандағы дағдарыс орталықтары одағының, Y-PEER халықаралық еріктілер желісінің, «БҰҰ-әйелдер» халықаралық ұйымының, БҰҰ Тұрғын халық саласындағы (ЮНФПА) қорының белсенділері қатысты.

 
1
0
764

Жемқорлықсыз ел – өркендеген ел

А.ж. 29 қарашада «Адал жол – Честный путь» сыбайлас жемқорлыққа қарсы марафоны аясында «Нұр Отан» партиясының Зеренді филиалында «Сыбайлас жемқорлықсыз ел – өркендеуші ел» партиялық жобасын жүзеге асыру бойынша дөңгелек үстел өтті.

Дөңгелек үстел жұмысында мемлекеттік органның басшылары, прокуратура, құқықтық қорғау органдарының өкілдері қатысты. Баяндамамен «Нұр Отан» партиясының Зеренді аудандық филиалы төрағасының орынбасары Ә.Таласбаева, Зеренді ауданы әкімі аппаратының мемлекеттік-құқықтық жұмыс бөлімінің басшысы Ә. Сыздықаев, Зеренді ауданының кәсіпкерлік, өнеркәсіп және туризм бөлімінің басшысы Ә. Құрманғожин тыңдалды.

Әңгімелесу барысында партиялық жобаларды жүзеге асыру мәселелері талқыланды, ұсыныстар енгізілді, конструктивті диалог құрылды.

Департамент госслужбы

0
0
780