Мазмұнға өту

Жаңа

ADAM бесінші орынға тұрақтады

"Новая волна - 2013" байқауына үкілеп аттандырған ADAM үмітті ақтады ма, жоқ па?

Бесінші орынға тұрақтаған ADAM қазылар алқасынан әділ бағасын алды ма?

Оның орындаған әрбір әндерін тыңдаңыз, видеосын көріңіз. Мүмкін әділ бағасын алған да шығар...

Мынау - байқаудың бірінші күні орындаған әні.

Ал, мынау - байқаудың екінші күніндегі екінші рет өнер көрсетуі ADAMның.

Қазақша әнді керемет орындады қара бала :). Оның 5 орынға тұрақтауына да осы ән септігін тигізді-ау...

0
0
409

Участники круглого стола поддержали инициативу по открытию мини-центра в ж/м «Өңдіріс»

Астана, 26 июля 2013 г.

В январе 2013 года при поддержке фонда «Бота» РОО «ШАҢЫРАҚ» открыло в микрорайоне «Шанырак» Алатауского района г. Алматы мини-центр для детей из малообеспеченных детей «Шаңырақ жұлдызы». На сегодняшний день центр посещают 60 детей. Наша организация поставила задачу перенести этот опыт в жилой массив «Өңдіріс» города Астана.

Сегодня при поддержке общественного фонда «Бота» РОО «ШАҢЫРАҚ» совместно со средней школой №21 г. Астана провело круглый стол по обсуждению результатов социологического исследования по проблеме предоставления социальных услуг жителям жилого массива «Өңдіріс» г. Астана, имеющим детей до 6 лет.

С поддержкой инициативы по открытию бесплатного мини-центра для детей из малообеспеченных семей  выступили заместитель акима Сарыаркинского района Нургожина Сауле Ордабаевна, начальник отдела специальных социальных услуг Управления занятости г. Астана Бейсенбаева Алмагуль Агыбайкызы, лидер инициативной группы жителей жилого массива Гулмира Сарсенбаева, заместитель председателя Совета ветеранов Сарыаркинского района Саркенов Еркин Жайыкулы, инспектор Сарыаркинского акимата в жилом массиве Топатаев Самат Мухамедгалиевич, президент Фонда развития парламентаризма в Казахстане Батталова Зауреш Кабылбековна и другие представители местного сообщества, государственных органов и НПО.

По итогам круглого стола принята рекомендации по внесению дополнений в рабочий план проекта по открытию мини-центра в жилом массиве «Өңдіріс». Также обсуждены предложенные государственными органами и предпринимателями варианты помещений для мини-центра.

Пресс-служба РОО «ШАҢЫРАҚ»

www.shanyrak.kz

   
0
0
1136

Казахстанский международный фестиваль поэзии «Сөзыв»

Сегодня продолжается второй поэтический фестиваль «Сөзыв» в Алматы .

В этом году фестиваль приобрел статус международного: к казахстанским авторам присоединяются авторы из России и Узбекистана. «Сөзыв» 2013 года по замыслу организаторов будет представлять собой не только чтения, но и серию дискуссий о современной поэзии с критиками и поэтами.

О фестивале: «Сөзыв» основан и организован в 2012 году алматинскими поэтами Павлом Банниковым и Иваном Бекетовым. Оба автора с 2005 года занимаются организацией литературных мероприятий в Алматы и изданием произведений казахстанских литераторов.

Первый «Сөзыв» прошел в Алматы в период с 14 по 16 июля 2012 года и собрал на одной сцене двадцать поэтов из Алматы и Астаны, а также три музыкально-поэтических проекта. Наряду с только начинающими публиковаться поэтами в рамках фестиваля выступали и уже признанные поэты старшего поколения Дюсенбек Накипов, Канат Омар и Василий Муратовский, а также наиболее публикуемые в литературной периодике казахстанские авторы поколений двадцатилетних и тридцатилетних.

«Сөзыв» первый для Казахстана независимый литературный фестиваль. Целью фестиваля является объединение казахстанского литературного сообщества и дальнейшего включения его в региональный литературный процесс.

Фестиваль «Сөзыв II» завершится 28 июля в Пространстве L.E.S. по адресу Алматы, ул. Фурманова, 193.


0
0
346

«Сәтті қадам» — возможность проявить себя, прямо сейчас!

Проект по организации стажировки «Сәтті қадам»


МК «Жас Отан» реализует проект по организации регулярных стажировок для молодых казахстанцев «Сәтті қадам» в государственных органах, национальных компаниях и крупных промышленных предприятиях Казахстана. Для этого с ними подписаны соответствующие меморандумы, в рамках которых определены ежегодные квоты.

Основная цель проекта — дать выпускникам ВУЗов возможность начать карьеру со стажировки в ведущих организациях Казахстана, а также формирование и закрепление профессиональных знаний и навыков по полученной квалификации. К плюсам проекта можно отнести получение молодыми людьми оценки своей профессиональной подготовленности, опыта и возможное дальнейшее трудоустройство.

МК «Жас Отан» совместно с независимыми экспертами будут проводить отбор наиболее достойных кандидатов, сопровождать процесс стажировки от оформления документов до получения итоговых рекомендаций.

Последняя дата подачи резюме 15 августа, в период с 15 августа по 1 сентября будут проходить собеседования и уже с 1 сентября участники проекта смогут приступить к стажировке.

Требования для будущих участников проекта «Сәтті қадам» довольно простые. Первый этап отбора — это резюме и заполненная форма краткой личной справки.
Основными критериями отбора выступают:
Средний бал успеваемости. В проекте будут участвовать только те, кто прилежно учился, и имеет хорошие рекомендации с университета.
Участие в общественных мероприятиях. Очень важно то, насколько молодой человек (или девушка) был активен в студенческие годы, принимал ли он участие в общественных мероприятиях, выражал ли свою гражданскую позицию.
Участие в олимпиадах. Приветствуется сертификаты или дипломы, подтверждающие участие в олимпиадах по тем или иным предметам.

После выбора наилучших резюме, их обладатели будут приглашены на собеседование. Интервью будет проводить постоянная комиссия, состоящая из 3-х человек.

Будущие стажеры будут проинтервьюированы, но не на предмет знаний, а на коммуникабельность, открытость, желание учиться и сотрудничать.
Положение стажировки молодежи «СӘТТІ ҚАДАМ» Краткая личная справка

Резюме и личную справку можете высылать на электронный адрес [email protected]
Если у вас все еще остались какие-то вопросы или вы просто хотите услышать нас — Звоните нам
8 (7172) 707 715

Мы будем рады ответить на все ваши вопросы!
СПИСОК ОРГАНИЗАЦИЙ, С КОТОРЫМИ МЫ СОТРУДНИЧАЕМ
Государственные органы Национальные компании
Министерство образования и науки РК KAZNEX, АО
Министерство транспорта и коммуникаций РК KEGOC, АО
Министерство иностранных дел РК КАЗАГРО, НК
Министерство юстиции РК КАЗАХСТАН ТЕМIР ЖОЛЫ, НК
Министерство финансов РК КАЗАТОМПРОМ, АО
Министерство культуры и информации РК КАЗАХСТАН ИНЖИНИРИНГ, АО
КАЗАХТЕЛЕКОМ, АО
КАЗМУНАЙГАЗ, АО

1
0
1235

Сабалаһ Абылай мен Күрескер Мағжан

М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің профессоры, абылайтанушы, тарихшы, журналист Зарқын Тайшыбай жақында Алматыда іс-сапармен жүріп, «Екпін» журналына арнайы сұхбатын берген болатын.

Материалдың 1 бөлімі

Материалдың 2 бөлімі

Абылай хан және мектеп оқулықтары

Абылайдың жайы қазір энциклопедияларда да, интернеттегі википедияда да, оқулықтарда да түгел бұрмаланып жүр. Себебі ол біздің қазаққа тән жалқаулығымыз ба, самарқаулығымыз ба, өзімізге өзіміз сенбейтіндігіміз ба... Мысалы, мен бір ғана деректі айтатын болсам: барлық жерде Абылай хан 1711-1781 ж.ж. деп жүр. Сонда 11 жылы туылған да, 81 жылы дүниеден өткен. Ал біздің пайымдауымыз бойынша, Абылайхантану ғылымының қазіргі жетістік мұнарасынан қарағанымызда Абылай 1713 жылы туылып, 1780 жылы қайтыс болған. Тіпті жаңағы оқулықтарда да, емтихан тестілерінінің бәрінде де сол 11-81 болып, солай шатысып жатырмыз.

Шын Абылай хан мен аңыздар

Қазірге дейін айтылып келе жатқан ежелгі аңыздарда Абылай ханның есімі «Сабалақ» болыпты, оның тағы бір есімі «Әбілмансұр» екен, ол Төле бидің түйесін бағыпты, содан кейін Көкшетау жаққа барып бәленше деген байдың жылқысын бағыпты, анау-мынау деген сияқты қоспалар өте көп. Бұның барлығы аңыздан алынған нәрсе. Ал аңыздарда оны неге сорлы қылып, бейшара етіп айтады дегенде халықтың өз ардақты ұлы адамын, ұлы қолбасшысын аспаннан түскен емес, өзіміздің қатарымыз, өзіміз сияқты қазақ, ет жүректі, қиыншылықты көрген деп Абылайды кемсіту мақсатында емес, Абылайды көтеру мақсатында айтылған мәселелер. Оның барлығы шындыққа жанаспайды. Мысалы, Абылайдың жас кезінен көзге ілігіп, қағазға жазыла бастағанынан оның шаруасын, мінез-құлқын, жүріс-тұрысын, іс-әрекетін зерттеп келген кезде Абылайдың ақсүйек тәрбиесін алғандығы, текті екендігі, әскери оқу, дипломатиялық, мемлекеттік қызмет мектебінен өткендігі, сауатты адам екендігі, халықпен, бимен, батырмен қалай сөйлесу керек, шетелдіктермен, оның ішінде ресейлік генералдармен қалай, офицерлермен қалай сөйлесу керек, кімге қалай хат жазу керек, мәселені қалай қою керектігін меңгерген, басқару өнеріне жетік адам еді.

Сондықтан ол ешкімнің түйесін бақпаған. Ал «Сабалақ» деген ат емес. «Сабалақ» деген Шәкәрімнің жазбаларында да, ежелгі тарихты жазып кеткен тарихшыларда да қалмақ тілінен шыққан сөз. Қазіргі орыс-моңғол, қазақ-моңғол сөздіктерінде де бар, «Сабалақ» емес, «Сабалаһ». «Сабалаһ» — денесі сабалақ деген сөз емес, «Сабалаһ» деген бұл моңғолдың тілінде де, қалмақтың тілінде де «Жауынгер» деген сөз. Сонда бұл олардың Абылайға қойған аты. Олар «Сабалаһ Абылай келе жатыр» немесе «Сабалаһ Абылайдың адамы», «Сабалаһ Абылай солай істепті» т.б. деп айтып жататын.

Тағы бір жағдай, басқа ешбір жерде кездеспейтін Абылайдың туылғанда азан шақырып қойған аты «Әбілмансұр» екен деген аңыз бар. Ол да дұрыс емес. «Әбілмансұр» деген мұсылманша айтқанда жеңімпаз деген сөз. Мысалы, Ақсақ Темірдің тарихын қарап отырсаңыз, «Әбілмансұр Ақсақ Темір», «Әбілмансұр Темір» дегенді кездестіресіз. Яғни жеңімпаз, дүниежүзін жаулап алған деген сияқты сүйіспеншіліктен шыққан дүниелер болатын.

Бір оқымысты, зерттеушілер Абылай туралы ең шындық деректер Қытай мұрағаттарында болуы мүмкін депті. Иә, Қытай мұрағаттарында да болып келгенбіз, ол жақтан алынған материалдардың барлығын түгел зерттедік. Үлкен ғылыми еңбектерді қытай тілінен аударып жатыр. Бұның ішінде 1757 жылы Абылай қазақтың, орта жүздің ханы ретінде Қытай патшасы Цзинь Лунге хат жазып, дипломатиялық қарым-қатынас орнатып, сауда-қатынастарын орнатқан. Бұл 1757 жылдан бастап мұрағаттарда кездесетін деректер дұрыс. Ал енді соның алдында айтылатын деректер Абылай хан туралы болсын, Қазақ хандығы туралы болсын ел аузынан естіген сияқты. Айтып келген, барып келген, көріп келген деген сияқты әңгімелер. Ол тұрғыдағы саудадан басқа деректерді орыс мұрағаттарының құжаттарымен зерттеп, салыстырып көрдім. Соның ішінде сәйкес келіп жататыны да бар, артық түсіп, кем қалып жататындары да бар.

Біз Мағжанды білеміз бе?

Мен қазақ баспасөзінің тарихын зерттегенімде қазақтың алғашқы журналистері, қалам қайраткерлері, саяси күрескерлері бірінші Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, одан кейін Міржақып Дулатов деп бастап одан әрі кете береді... Ал бізде осы шаруаларды шатастырып алатын жағдайлар бар.

Мағжан Тәуелсіздіктің олжасы. Өйткені ол Тәуелсіздіктен кейін ғана келді. Ал негізі Мағжан 1957 жылы Сәкен, Ілияс, Бейімбеттермен қатар ақталған. Соның ішінде қазақтың «мықтылары», үкімет үш арыс деп ақтаған Сәкен, Ілияс, Бейімбетті «...қазақтың ірілері-ай, Абайдың інілері-ай» деп әнге қосып, Мағжанды іздегеніміз де жоқ. Мағжан ол кезде Кеңес үкіметінің кінәсінан емес, біздің қазақ қайраткерлерінің кінәсінан 1957 жылдан бастап Тәуелсіздік туғанша ақталмай қалған. Себеп — Мағжандай ұлы ақынның жұлдызы жарқ ете түссе, басқаларының өшіп қалатындығын білген. Екіншіден, Мағжанды бізге әуелі таныстырған кезде ол бір нәзік лирик, махаббаттың жыршысы, «Сүй сәулем, тағы да сүй...» деп таныстырған. Ал меніңше, ол махаббат туралы Абайдан артық жазған жоқ, дәл қазіргі ақындардың ішінен Мағжаннан әлдеқайда мықты жазатындары бар деп айтар едім. Өйткені Мағжанның ең үлкен еңбегі — поэзиядағы күрескерлігі. Ол Қазақстанның Тәуелсіздігіне өзінің бүкіл шығармашылығын, өмірін арнаған адам.

Мысалы, Мағжанның 19 жасында жазған «Жатыр» деген өлеңі бар. Ол «Қазақ» газетіне және 1912 жылғы алғашқы жинағына шыққан. Сонда сол «Жатыр» деген өлеңін қарап отырсақ, «Әй, мына сорлы қазақ жатыр. Бүкіл дүние жүзі оянып кетті» деп 11-жылы жазып отыр. «Бұл қазақ бас аяғын жинамай, дүниежүзілік өркениетке, мәдениетке жаңа экономикаға ілеспей жатыр, ал оны қансорғыш Ресей сорып жатыр, бүкіл байлығын солар тартып алып жатыр, менің қазағым сорлы болып жатыр, неге көтерілмейсің, неге басыңды көремейсің?» деп жазған. Ал үшіншіден Мағжанды «Қызылжар» деген монографиямда (менің ашқан жаңалығым деп айтса да болады) Мағжан Міржақып Дулатовтың идея жағынан болсын, ақындық жағынан болсын тікелей шәкірті. Себебі Мағжан Қызылжарда оқыған кезінде оған Міржақып Дулатов сабақ берген. Екіншіден, Міржақып Дулатов «Оян, қазағын» да, «Бақытсыз Жамалын» да Қызылжарда жазған. Сондықтан біз Міржақып Дулатов ісімен қандай бейнет шегіп, басын құрбан етсе, Мағжан солардың қатарында. Ал біркездері «Тар жол, тайғақ кешуде» Сәкен Сейфуллинің бір сөзі бар: «Мағжан деген бір талантты жігіт алашордашылардың артынан еріп...» деген. Мағжан олардың артынан еруші емес. Ол Алаш партиясын құрушылардың белортасында, өле-өлгенше Алаш Орда үкіметі мүшелерінің бірі болып кеткен.

Сондай-ақ Мағжанның тарихы жөнінде, жеке басы, отбасылық жағдайы туралы айтылатын аңыздар бар. Оны да естіп жүрміз. Мағжанға әкесі бәленшенің қызың алып беремін депті, одан кейін ол қызды алмай кетіпті, өйтіпті-бүйтіпті деген өтірік әңгімелер. Мағжан деген жоғарғы білімді адам. Ол түгелімен орысша оқып, орысша бітірген адам. Ол оқыған оқытушылар семинариясы, жамандағаным емес, қазіргі біздің бірталай университеттерден озық болған. Мағжан сол заманның алдыңғы қатар интеллигенті. Онымен қоса, ол қазақша тәрбие алған, жүрегі қазақ адам. Қазақтың ауасымен тыныстаған, қазақ күнінің астында күйген, айының астында қыдырған ұлы патриот адам.

Жазып алған: Айнұр Ракишева


Редакцияның рұқсатынсыз материалды өзге сайттарға көшіруге жол берілмейді

4
1
1599

Қасиетті Рамазан айының Оразасын тұтушыларға берілген бес қасиет

Көбілеріне белгілі болғандай, қазіргі уақытта мұсылман қауымында қасиетті Рамзан айы өтуде. Өзін мұсылманмын дейтіндер ауыздарын бекітіп, бес парыздардың бірі болатын Оразасын ұстауда. Осыған орай, осы жолға бел буған азаматтарымызға «Оразаларын қабыл болсын!» – деп, қасиетті ораза туралы кейбір хадистер мен тұтынушыларға берілетін бес қасиетті келтіріп, естеріне сала кетсем.

Ораза ұстаушы мұсылман өзін өсек-аяңнан, өтірік, балағат сөздерден, ұрыс-керістен аулақ ұстауы тиіс. Ондай ортада үндемегеннің өзі сауап іс. Өйткені Пайғамбар (с.а.с.) бір хадисінде: «Ораза тұтушының үндемеуі Аллаға тәсбих айтқанымен тең», – деген. (Бәйһақи риуаят еткен).

Рамазан айы ізгі амалдардың маусымы. Бұл айда орындалатын ораза парызын аса жауапкершілікпен, тақуалықпен тұтпағымыз ләзім. Сонда ғана мойнымыздағы міндетімізді адал атқарып, Алланың разылығына жеткен боламыз. Бұхари мен Мүслімнің Әбу Һурайрадан (р.а.) жеткізген риуаятында Алланың Елшісі (с.а.с.): «Кімде-кім Рамазан оразасын шынайы иманмен сауабынан үміт еткен түрде тұтса, оның бұрынғы күнәлары кешіріледі», – деп сүйіншілейді.

Оразаны биыл бірінші рет ұстағандар мен таңғы асты, яғни сәресін ішуден қалғандарға мына хадисті ұмытпаныздар. Алланың Елшісі (с.а.с.) басқа бір хадисінде таң алдындағы сәрелікті қалдырмауға үндеп былай дейді: «Сәрелік ішіңдер! Расында сәрелік аста құт-береке бар». (Бұхари мен Мүслім риуаят еткен).

Сондай-ақ, Пайғамбар (с.а.с.) жаңа піскен құрмамен ауыз ашқан, егер жаңа піскен құрма болмаған жағдайда құрғақ құрмамен, құрғақ құрма болмаған жағдайда сумен ауыз ашқан әрі басқаларды да солай істеуге үндеген.

 

Ораза тұтушыға берілген бес қасиет

Имам Ахметтің Әбу Һурайрадан (р.а.) жеткізген риуаятында Алланың Елшісі (с.а.с.) ораза тұтушының ерекше қасиеттері жайында былай дейді: «Менің үмбетіме рамазан айында бұдан бұрын ешбір үмбетке берілмеген бес түрлі қасиет берілді:

1. Ораза тұтушының аузының исі Алланың алдында хош иісті мисктен, сөзсіз, артық болады;

2. Ауыздарын ашқанша періштелер олар үшін Алладан истиғфар тілеп тұрады;

3. Алла Тағала рамазан айының әрбір күні жәннатын безендіріп оған: «Менің ізгі құлдарымның ауыртпалықтар мен тауқыметтерден тастап, саған кіретін күні жақын қалды», – дейді;

4. Бұл айда жындардың біразы шынжырланып, басқа айларда істейтін нәрселерін істей алмайды.

5. Ал соңғы түні болғанда олардың (мұсылмандардың) күнәлары кешіріледі».

Сахабалар: «Уа, Расулалла! Ол түн Қадір түні ме?» – деп сұрағанда, Ол (с.а.с.): «Жоқ, жұмысшы да ісін толық бітірген соң өзінің сыйын алмаушы ма еді? Сол сияқты» – деген».

   

Бейіш қақпасы күтіп тұр

Жұмақта тек ораза ұстағандар ғана кіретін ерекше қақпа бар. Оның ішінде қандай нығметтер бары бір Аллаға ғана аян. Алланың Елшісі (с.а.с.) былай дейді: «Расында, жұмақта ар-Раййан атты қақпа бар. Қиямет күні одан ораза тұтушылар ғана кіріп өтеді де, олардан басқа ешкім кіргізілмейді. Олар кіріп болған кезде ол қақпа жабылады». (Бұхари риуаяты). Раййан қақпасынан кіруіміз үшін рамазандағы оразаны лайықты түрде орындауымыз қажет.

 

Алла тағала баршамыздың оразамазды қабыл, иманымызды кәміл, екі дүниеде де жүзімізді жарық етсін! Тәуелсіздігіміздің тұғыры биік, егемендігіміз мәңгілікке баянды болсын!

0
7
4221

Кешірімді Алла күнаһарларды неге кешірмейді?

Қамқор,  мейрімді Алланың атымен бастаймын!

(Мұхаммед Ғ.С.): «Әй, өздеріне зиян қылған құлдарым! Алланың рахметінен күдер үзбеңдер. Алла біртұтас күнәларды кешіреді. Өйткені, Ол өте кешірімді, ерекше мейірімді» де. Құран Кәрім. Зумар 39:53

Осы аятты оқи отырып «егер Алла шынымен де соншалықты кешірімді, мейрімді болса онда неге Ол есеп берілетін ақирет күнінде  барлық күнаһарлар  құлдарына да мейріммен қарап оларды кешіре салмайды» деген сұрақ туындауы мүмкін. Әрине, Алла Тағала  үшін  қаншалықты зор күналарды  болмасын кешірудің еш қиындығы жоқ. Өйткені, адам баласының күнәларын кешіру тек бір Алланың ғана еншісі.

Күнәларды Алладан басқа кім кешіреді. Құран Кәрім. Әли Имран 3:135

Бірақ, солай дегенмен де Алла Тағаланың Өзі жаратқан  құлдарына ескерткен ескертулері бар, және сол ескертулері бойынша берген, міндетті түрде орындауға тиісті уәделері бар. 

Құранда бұл ескертулер мен уәделер  жайында мынадай аяттар бар:

«Сендер Алладан өзге қалағандарыңа табыныңдар. Расында, зиянға ұшырағандар, олар қиямет күні өздерін де, үй-іштерін де зиянға ұшыратқандар болады. Сақ болыңдар! Міне, осы анық зиянға ұшырағандық» де. Олардың үстерінде де оттан түнектер, астарынан да түнектер болады. Міне, Алла құлдарын осы арқылы қорқытады. Әй құлдарым! Менен қорқыңдар.

Сондай пұттан, оларға табынудан аулақ болғандар, сондай-ақ, Аллаға ынтамен бой ұсынғандар, олар үшін қуаныш бар. Құлдарымды сүйіншіле. Сондай сөзге құлақ салып, оның ең көркеміне ілесетіндер, міне, солар Алла өздерін тура жолға салғандар. Міне, солар ақыл иесі. (...) Раббыларынан қорыққандар үшін астарынан өзендер ағатын қабат-қабат салынған сарайлар бар. Бұл Алланың уәдесі, Алла (Т.) уәдесінен таймайды. Құран Кәрім. Зумар 39:15-19,20

Алладан артық уәдесін кім орындайды? Құран Кәрім. Тәубе 9:111

Алла Тағала Өзінің айтқандарына сеніп, талаптарына бой ұсынған, парыздарын мүмкіндіктерінше атқарып, жамандықтардан тиылып, жақсылықтарға құлшынған құлдарын барынша риза етуге уәде берді. Сондай-ақ, Ол Өзінің айтқандарына сенбеген, талаптарына бой ұсынбаған, парыздарын атқарудан бас тартқан, жақсылықтарға тиым салып, жамандықтарға құлшынған құлдарын  істеген істеріне орай тиісінше жазалауға да уәде берді.

Егер Ол Өзінің бұл уәделерін орындамаса онда Ол біріншіден,  екі сөйлейтін өтірікші болған болар еді. Екіншіден, бұл Оның тарапынан жасалған зор әділетсіздік те болар еді. Өйткені, бұл шын мәнінде жақсылық істеушілер мен  мен жамандық істеушілерді теңестіру болып табылады. Мысалға, біреулер Жаратушы Алланың талаптарын орындау барысында өздері қалап тұрған көптеген дүние қызықтарынан саналы түрде бас тартып,   небір қиыншылықтарға төзіп сабыр етеді. Ал екінші біреулер болса Алла Тағала тиым салынған істерден өздерін ешқандай да тежемей дүние қызықтарын қалауларынша тамашалайды, және адамдарға зорлық-зомбылық көрсетіп, жәбір-жапа шектіреді.

 

Егер осындай жамандық жасаушыларға Алла Тағала кеңшілік етіп, олардың бар күнәлары кешіріліп, олар бар жазадан босатылатын болса онда жақсылық жасаушылар тарапынан «түпкі нәтижеде бұлай теңесетін болсақ, онда  біз не үшін тырысып, не үшін басымызды қиындыққа салып машақатқа қалдық?» деген заңды сауал туған болар еді. Сондықтан да Алла Тағала қаншалықты мейрімді, қаншалықты кешірімді бола тұра  жамандық жасаушыларға кеңшілік етуді қаламайды.  Өйткені, бұл Оның тарапынан жасалатын зор әділетсіздік болар еді.

 

...жамандық  істегендер өздерін иман келтіріп, ізгі іс істегендер сияқты қылатындығымызды, тіршіліктерінде де, өлімдерінде де тең боларын ойлай ма? Олардың берген үкімі нендей жаман. Негізінде, Алла (Т.) әрбір жан істегендерінің өтеуін алуы үшін көктер мен жерді шындық бойынша жаратты. Олар ешқандай да әділетсіздікке ұшырамайды. Құран Кәрім. Жасия 45:21,22)

Источник: http://galym.jimdo.com/

-5
0
1919

Балалардың С вирусты гепатитін жұқтыру фактілеріне Бас прокуратураның тексеріс тағайындауы туралы БАҚ үшін ақпарат

http://prokuror.gov.kz/kaz/baspasoz/akparaty/balalardyn-s-virusty-gepatitin-zhuktyru-faktilerine-bas-prokuraturanyn-tekseris

«Ана мен бала ұлттық орталығы» АҚ-ның балалар онкологиясы бөлімшесінде емделіп жатқан балалардан С вирусты гепатитінің анықталуына байланысты бірлескен тексеріс жүргізу туралы Денсаулық сақтау министрлігінің өтінішіне байланысты Бас прокуратура сәйкес тексеріс тағайындады.

0
0
262

Мәсіх және Мәһди Аллаһтың Елшісі Мұхаммедтің (сәс) көзімен. Хадис 11 — 20 (40тан).

(Жалғасы. Басы: Хадис 1-10 http://yvision.kz/post/365420

Хадис 21-30 көру үшін: http://yvision.kz/post/396408

Хадис 31-40 көру үшін: http://yvision.kz/post/589496)


№11. Дәҗҗәл, оның маңғаздылығы мен пәрмені, 
оның шапшаң көлік құралдарының қуаты

 

Ибн Омар рә баяндайды, Пайғамбарымыз сәс айтты деп: «Әр пайғамбар өзінің үмметін Дәҗҗәлмен қорқытқан. Нұх әс және одан кейінгі пайғамбарлар Дәҗҗәл міндетті түрде араларыңнан шығады деген және сендерге (қазір) жабық болған солбір жағдай солбір мән-жай сол кезде ашылады. Сендердің Раббыларың біркөзді емес, ал Дәҗҗәлдің бір көзі қисық, басқаша айтқанда, көзінің қарашығы томпақ болады». (Бұхари. Китәбу-л-мағази. Бәбу хиҗҗат-ил-уидаи.)

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Жоғарыда келтірілген баяндаманың сенімділігі негізінде Имам Бұхари оны өзінің Сахих жинағына қосқан. Дәҗҗәл жайында осыған ұқсас баяндама, Бұхариден басқа, Мүслимде, Әбу Даудте, Мұснад Ахмадта және Мұстадрак Хәкимде бар.  Бір хадисте Дәҗҗәл өзімен бірге жұмақ пен тозақ тәрізді нәрсе әкеледі, алайда, оның жұмақ дегені іс-жүзінде тозақ болып шығады делінген. [1]

Мұғира бин Шу’баның баяндамасына сүйенсек одан басқа Қасиетті Пайғамбарға сәсДәҗҗәл жайында көп сұрақ қойған адам болмапты. Бірде Қасиетті Пайғамбар сәс оған былай деген: «Ол саған несімен зияның тигізе алады?» - (Мен айттым): «адамдардың айтуы бойынша, Дәҗҗәлмен бірге таудай нан мен өзендей сулар» болады. Сонда Пайғамбарымыз сәс: бәрі-бір, бұған қарамастан, оны құртып жіберу Аллаһ Тағалаға онай – деп, жауап қатты». [2]

Анас рә баяндайды, Дәҗҗәлдің екі көзінің арасында: ك ف ر  (К Ф Р) - деп жазылып тұрады [3]. (Бұл كفر  “кәпір”, “имансыз” сөзінің түбірі – Р.П.)

Осы сенімді хадистердің барлығында Қасиетті Пайғамбар сәсДәҗҗәлдің белгілерін суреттеп берді, ол оны өзінің түрлі аяндарында көрген. Міне осы себептен, Ибн Омармен рә баяндалған хадисте, Қасиетті Пайғамбар сәсхиҗҗәту-л-уидә’ уағызындаДәҗҗәлдің сипаттарын ескерген кезде, қазіргі уақытта сендерге түсініксіз болғанДәҗҗәлдің белгілері мен сипаттары, Дажалдың келген кезінде өздігінен ашылып, түсініксіз болудан қалады деп айтқан. Бұдан ұққанымыздай, Дәҗҗәлді сыртқы белгілермен ғана анықтаудың орнына, сол бір ішкі сипаттары мен ерекшеліктерінің шынайы мән-мағынасын өзіміз үшін анықтап алуымыз керек, өйткені соларды қолдана отырып Қасиетті Пайғамбар сәс бізге Дәҗҗәлдің сыртқы және ішкі сипаттарын суреттеген. Сонымен, сыртқы белгілерді жетекшілікке алатын болсақ, Қасиетті Пайғамбар сәс оны кең кеуделі, түсі ашық маңдайлы және шашы қысқа бұйраланған күйдегі жүк артылған жас жігіт ретінде көрген [4]. Мұндай сыртқы келбет Батыста тұратын халықтарға тән, олардың бір өкілі Қасиетті Пайғамбарға сәс көрсетілген. Жоғарыда келтірілген хадистегі көздің қисықтығына келетін болсақ, мұнда Дәҗҗәлдіңішкі өзгешелігін білдіретін белгі бар; тағы кейбір баяндамаларда оның көзіне қатысты былай делінген, оның оң көзі томпақ жүзім іспетті қисық болады, ал сол көзі жұлдыз іспетті жарық болып келеді. [5] Бұның астарындағы мән-жай негізгі көзден  айырылуын білдіреді, яғни нағыз имандылық көздің жоқ болуы және дүнияуи көздің ұшқырлығы. Басқаша сөзбен айтқанда, Дәҗҗәл дін және руханият деген түсініктермен мүлдем таныс болмайды, ал оның дүнияуи ойы таңырқаларлықтай ұшқыр болмақ. Дәҗҗәлдің діннен безіп, политеистикалық нанымға берік болуын келесі мысал жақсы түсіндіреді, ол хадисте Қасиетті Пайғамбар сәс оны Хұза’а тайпасының Абдул-Узза бин Қатан есімді бір мүшірігімен теңеген; ал Дәҗҗәлдің маңдайындағы «кәпір» («имансыз» [6]) деген жазуға келетін болсақ, бұл жерде оның имансыздығын тура дәлелдейтің оның мүшіріктік сенім-нанымы мен іс-әрекеттері көрсетілген.

Тамим Даримен рә айтылған келесі бір хадис айтырлықтай әйгілі, онда Дәҗҗәл, Батыстың бір аралында орналасқан, шіркеудің ішінде қамалған делінген. [7] Бұдан белгілі болғандай, Дәҗҗәл аралдық Англияға немесе римдік Ватиканға қатысты христиан халықтары мен дінқызметшілерінің өздері болып табылады. Дәҗҗәл Қасиетті Пайғамбарға сәс сол халықтардың бір өкілі болып көрсетілген.

Осы түсіндірмелерден анық болғаны, христиан дінқызметшілері мен Батыс халықтары – Дәҗҗәлдің дәп өзі болып табылады, және хадистерде айтылған барлық белгілер мен нышандар бұлжымай орындалған. Дәҗҗәл таудай-таудай нан мен суды арқалап жүреді, ол дүниежүзіне тез тарайды да, барған жерін бүлік пен ылаңға толтырып, өзінен соң ұрыс-керіс пен қирандылар қалдырады; қалағаның - өлтіріп, қалағаның - тірілтеді. Оның бұйрығына мойынсұнып жаңбыр жауады, жер беті екпе көшеттерге толады және жер өзінің қазынасын ашып береді. [8] Бұның барлығы бір нәрсені ғана айқындайды: Дәҗҗәл өзінің бар мүмкіндіктерімен және іс-қылықтарымен Құдай Тағаланың ісіне араласуға қолын созады, сондай-ақ табиғат заңдылықтарының жүйесіне толыққанды, әрі кемелді түрде шексіз билік жүргізуге талпынады. Атап айтқанда: жаңбыр шақыру, оны тоқтату, мол су қорын ағып-төккізу, су қоймаларын құрғату және т.с.с. [9] Дәҗҗәлдің тозақ пен жұмаққа үстемдік құруы, Ғұлама ибн Хажжардың түсіндірмесі бойынша, келесіде: ол сый-құрмет пен жаза беруге қожалық қылады. Яғни, оған бойсұнғандарды ол сый-сияпат пен құрметке бөлейді, басқаша сөзбен айтқанда, өзінің «жұмағына» еңгізеді, сол себепті адамдар Қиямет Күнінде жазаға ұшырайды; ал кім оған мойынсұнудан бас тартса ол осы өмірде тозақта өмір сүргендей болады, алайда, мұндай адамдар Қиямет Күнінде мәңгілік жұмаққа мұралы етіледі. [10]

Дәҗҗәлмен бірге болатын таудай-таудай нан мен су, біріншіден, экономикалық және әлеуметтік салада Батыс әлемінің озықтығы мен қуаттылығын және басқа әлемдерден асып түсуін білдіреді. Екіншіден, ол ойлап тапқан: поезд, ұшақ, теплоход сияқты көліктің жаңа түрлері меңзеледі, олармен жүрген кезде азық және тағы басқа ыңғайлылықтар көрсетіледі. Қасиетті Пайғамбар сәс, өзінің алған аяндарында Дәҗҗәлдің осындай көлік құралдарын көрген кезде, оларды суреттеп бергені сондайлық, олар бізге қазіргі заманауи көліктердің сұлбасын ап-анық қылып сызып береді. Бұның барлығы біздің қожайынымыз Қасиетті Пайғамбарымыздың сәсхақтығының тірі куәсі болып табылады, сонымен қатар Дәҗҗәлдің болмысын ап-анық қылып анықтайды.  Қасиетті Пайғамбар сәс былай деген, Дәҗҗәлдің есегінің ұзындығы жетпіс фут және ол айдай ақшыл болады. [11] Оның шапшаң қозғалысына келетін болсақ, онда оның екі қадамының арасындағы қашықтық күн мен түнге теңеседі; ол үшін жер «бүктеліп» қалады. Ол тіпті бұлтармен жарысып, Батыс жаққа күн батпай тұріп жетіп алады, және тереңге бойлап теңіздерді шарлайды. Оның алды түтіндетіліп тұрады, ал артында гүлденген жасыл желекті таулар қалып отырады. Дәҗҗәл жақтастарын өзіне дауыстап шақырғанда, оны дауысы Шығыста да, Батыста да жаңғырық болып естіледі. [12]

Хадистерде Дәҗҗәл ойлап тапқан көлік құралдарының шапшаң қозғалысымен бірге, оның таңғаларлық күш-қуаты жайында сөз етіледі. Атап айтқанда, Дәҗҗәлдің есегі теңізге кіргенде, су оның тізесіне ғана жетеді; кейде оның жасаған бір қадамы  үш күндік қашықтыққа тең келеді. [13] Кей өткелдерді ол жеті күнде өтеді, онымен бірге екі тау болады, оның бірі – жеміс-жидек пен азық-түліктерден және т.б. тұрса, екіншісі – көк түтін мен оттан тұрады. [14] Сонымен қатар Дәҗҗәлға жетпіс мың яһудилік ерлер мен әйелдер қосылады. [15] Кейбір мұсылман ғұламалары Қасиетті Пайғамбарымыздың сәс айтқан есегін темір жолмен жүретін поезд деп түсіндірген. [16]

Дәҗҗәлдің дәп осындай көлік құралы шииттік әдебиеттерде де кездеседі, онда осы айтылғандарға қосымша, ақыр заманда терезесі мен орындықтары бар көліктер пайда болады делінген. [17]

 

Дереккөздер:

 

[1]. Бұхари. Сахих. Китәбу-л-әнбийа. Бәбу қаули(А)ллаһи уә ләқад арсәлнә Нухән илә қаумиһи.

2. Бұхари. Сахих. Китәбу-л-фитән. Бәбу зикри-д-дәҗҗәл.

3. Бұхари. Сахих. Китәбу-л-фитән. Бәбу зикри-д-дәҗҗәл.

4. Ибн Әби Шәиба. Мұсаннаф. 15-т., 374-бет, Идарату-л-Кұр’ани уә-л-’улүми-л-исләмийя, Карачи.

5. Ибн Әби Шәиба. Мұсаннаф. 15-т., 374-бет, Идарату-л-Кұр’ани уә-л-’улүми-л-исләмийя, Карачи.

6. Ахмад бин Ханбал. Мұснад. 5-т., 38-бет, Дару-л-фикр әл-‘арабий, Бейрут.

7. Мүслим. Сахих. Китәбу-л-фитән. Бәбу зикри-д-дәҗҗәли.

8. Мүслим. Сахих. Китәбу-л-фитән. Бәбу зикри-д-дәҗҗәли.

9. Келесі кітаптан алынған ой: Хазрат Мирза Ғұлам Ахмад. Тухфа гуларвиййа. С. 21. // Рухани хазаин. Т. 17. Мүбәрәк Сәқи, Лондон. 1984. С. 120.

[1]0. Фәтху-л-Бәри, шарх Бұхари. Китәбу-л-фитән. Бәбу зикри-д-дәҗҗәл.

1[1]. Мишкәту-л-мәсәбих. Китәбу-л-фитән. Бәбу-л-’әләмәти уә зикри-д-дәҗҗәли. 3-ші бөлім.

[1]2. Кәнзу-л-‘уммәл. 7-т., 366-бет, Низәмия Энциклопедиясы, Хайдарабад.

[1]3. Ибн Әби Шәиба. Мұсаннаф. Китәбу-л-фитән. 172-бет, 15-т., Идарату-л-Құр’әни уә-л-’улүми-л-исләмийя, Карачи.

[1]4. Кәнзу-л-‘уммәл. Китәбу-л-қияма. 7-т., 201-бет, Низәмия Энциклопедиясы, Хайдарабад.

[1]5. Кәнзу-л-‘уммәл. 14-т., 329-бет, Мәктәбә тұрас әл-исләми, Халеб.

[1]6. Һәдия маһдәуия. 89-90 беттер, Низәм, Канпур. 1293 ж. х.

[1]7. Бихару-л-әнуар. 13-т., 153-бет, Иран. 1301 ж. х. Бәбу ‘әләмәти заһури-л-мәһди.


№12. Исламның мәсіхі, Тажалды «өлтіру», Яҗүҗ бен Мәҗүҗ

 

Науас бин Саман рә баяндайды, Алланың Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Тажалды сөз етіп былай деген екен: «Мен оны (мүшірік) Абдул-Ұзза бин Қатанға ұқсаттым, ол шашы бұйраланған, (ауыр) жүгі бар бір жас жігіт болып көрінді. Кім оны көретін болса Әл-Кәһф сүресінің алғашқы аятын оқысын». Сахабалар: «Ол (Тажал) жер бетінде қандай жылдамдықпен қозғалады?» - деп сұрады. Сонда (Пайғамбарымыз сәс) айтыпты: «Ол жел қуған бұлттың жылдамдығындай қозғалады. Дәл сол заманда Аллаһ Тағала Мәриямның ұлы Мәсіхті жібереді, ол Дамасктың шығыс жағынан пайда болады, ол екі сары жамылғыға оранып, қолдарын екі періштенің қанаттарына қойған күйде ақ мұнараның қасында төмен түседі... Ол Тажалды іздеуге шығып, оны Лұдд қақпасының маңынан тауып алады да өлтіреді. Сол кезде Аллаһ Тағала Исаға аян береді, онда былай делінеді: «Менде тағы бір адамдар бар, олармен соғысуға бүгін ешкімнің мұршасы жетпейді: сондықтан, құлдарымды Тур тауына қарай апар, сонда Аллаһ Тағала Яҗүҗ бен Мәҗүҗді жібереді, олар барлық белестерге бас сала шыға бастайды». (Мүслим. Китәб-үл-фитән. Бәбу зикри-д-дәҗҗәли.)

Хадистің түсіндірмесі:

 

Осы хадистің сенімділігі негізінде Имам Мүслим оған өзінің Сахих жинағынан орын берген. Бұл жерде осы ұзын хадистің таңдаулы бөліктері келтірілген. Бұл хадис ақыр заманның ең басты бүлігі - Тажалдың, Яҗүҗ бен Мәҗүҗдің шығуы, - сондай-ақ оларды «құртушы» Уәделенген Мәсіхтің келуі жайында сөз етілген әңгімелердің жинағы болып табылады, олар Қасиетті Пайғамбарымызға сәс көріпкелдік ретінде түсірілген. Қасиетті Пайғамбарымыздың сәс көрген бұл түсі жорамалды қажет етеді. [1]

Хадистегі басты көріпкелдіктердің бірі Уәделенген Мәсіхтің келетін жері жайында әңгімелейді, атап айтқанда: ол жер Дамаскінің шығыс жағында орналасқан. Мәсіх пен Мәһдилікке талап білдірген адамның, яғни Хазірет Мирза Ғұлам Ахмадтың туған жері – Қадиан елді-мекені, көріпкелдікте дәлме-дәл айтылғандай, Дамаскінің шығыс жағында, (жағрафиялық) бір ендікте орналасқан. Хадистегі ақ мұнара физикалық зат ретіндегі мұнараны білдірмейді, өйткені Қасиетті Пайғамбардың сәс заманыңда мұнараларды тұрғызу үрдісі мүлдем болмаған, және де, сол заманда Дамаскіде, баяндамада айтылған мұнараға ұқсас ешқандай мұнара болған емес. Дамаскінің шығыс жағында тұрғызылғанҖәми-үл-умәуий мешітінің мұнарасы һиҗра бойынша сегізінші жүзжылдықтан бастау алады. [2]

Сондықтан, «ақ мұнараның қасында түсудің» түсіндірмесін заманымыздің өзі жасады, яғни қатынау мен ақпарат тарату құралдарының дамуының нәтижесінде әлемге Ислам жолдауын жеткізу едәуір жеңілдейді, және Исламның нұры мен дауысы дүниежүзіне тез тарайтын болады.  Сол секілді келтірілген хадисте Мәсіхтің оранған екі сары жамылғысы жайында сөз етіледі: олар – екі дертті білдіреді. [3] Мұндағы жәйт келесіні меңзейді, осы екі дертке қарамастан, Исламға ұлы қызмет етудегі Уәделенген Мәсіхтің бойына сіңірген күші Құдайдың белгісі болып табылады, яки Мәсіхті Құдай Тағаланың өзі жібергендігін білдіреді. Осылайша, Қадиандық Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад (ас) бас айналу мен диабетке қарамастан, Исламды қорғау, хақтығын растау жолында сексеннен астам кітап жазып шығарған, бұл шын мәнінде, мақтауға тұрарлық жоғары дәрежедегі қызмет болып табылады. Екі періштенің астарындағы мән періште міңезді адамдарды білдіреді,  Уәделенген Мәсіх  (ас)  олардың көмек-жәрдемімен сүйемелденетің болады. Осыған орай, Сахих Бұхаридің бір баяндамасында екі ер адам жайында айтылған, Уәделенген Мәсіх (ас) олардың ыйықтарына қолдарын қойып жүреді делінген. [4] Осылайша, Аллаһ Тағала шыныменде Хазірет Мирза Ғұлам Ахмадқа, міңездерімен расында «періште» болған көмекшілер мен серіктестерді тарту етті.

Тажал – деген сөзге келетін болсақ, онда арабтың «Дәҗҗәл» сөзі бір-нәрсені жасыру және өтірік жылтырату дегенді білдіреді. Сол секілді өтірікші, суайт адамды да Дәҗҗәлдеп атайды. Сондай-ақ, өздерінің көптігінің арқасында дүниежүзіне тарап және сауда-саттықтың арқасында алынған зат-тауарларымен бүкіл жер бетін толтырған адамдардың тобын да Дәҗҗәл дейді. [5] Осы белгі-сипаттардың барлығын, соңғы нүктесіне дейін, діни және дүнияуи христиан ғұламаларынан табуға болады, олар Исаны Құдай деп жариялап ең үлкен өтірікті ойлап тапты. Сонымен қатар Тажал (Дәҗҗәл) – Батыс халықтарының діни атауы, ал саяси күш-қуаты жағынан оларға Яҗүҗ және Мәҗүҗ деген атау берілген. Яҗүҗ бен Мәҗүҗ деген сөз ‘әҗиҗ сөзінің түбірінен шыққан және ол оттың жалындауы дегенді білдіреді. [6] Басқаша сөзбен айтқанда, сол халықтың атауының өзінде-ақ ишара бар, яки бұл халықтың өкілдері отты бағындыра отырып, одан өнерлі түрде өздеріне пайда шығара алатын болады. Екінші ишара бұл халықтардың от міңезділігін білдіреді, яғни олар тым тәкаппар, басқаларды менсінбейтің, өте жүйрік, жылпос, қу және сақшыл адамдар болып табылады. Хадистерде, бір жағынан, осы халықтардың, яғни Яҗүҗ бен Мәҗүҗдің үстемдігі туралы сөз етіледі, ал екінші жағынан, Тажалдың үстемдігі туралы айтылады, бұдан анық болғаны, бұл бір ғана халықтың екі сипат атуы, өйткені егер олай болмаса, онда егер бір халық дүниежүзін билеп отырғанда, екіншісінің үстемдігі қалай жүзеге аспақ. Әл-Кәһф сүресінің соңында Яҗүҗ бен Мәҗүҗдің ойран салатын бүлігі туралы айтылады, ал жоғарыдағы хадисте Тажалдың бүлігі суреттеледі және одан құтқарылу үшін Қасиетті Пайғамбар (сәс) үмметіне Әл-Кәһф сүресінің бастапқы және соңғы аяттарын оқысын деп бұйырған. Бастапқы аяттарда Құдайға Ұл қосқан адамдарға ерекше ескерту жасалған, сондай-ақ: Иса Мәсіхті Құдайға балау, «күнәні өтеу» және т.с.с.  христиандардың жалған нанымдары жоққа шығарылады. Бұдан бізге мәлім болғаны Тажал есімі христиан халықтар қоғамдастығына берілген атау, және оларға теориялық, практикалық тұрғыда қарсы тұру үшін Әл-Кәһф сүресін оқуға назар аударылған.

Әл-Фәтихә сүресінде мұсылмандарға адасқандардың жолынан аулақ болындар делінген, ал Қасиетті Пайғамбарымыздың (сәс) пікірі бойынша бұл христиандар жайында айтылған. Міне, Тажалдың нағыз өзі осылар, Әл-Кәһф сүресінің 103-ші аятынан 106-шы аятына дейін олар туралы келесі түрде айтылған: олар тақуаның киіміне киініп алса да, бәрібір, олардың бар ынталары дүниеліктен аспайды, олар өздерінің материалдық және өнеркәсібтік шарықтауларына құмарларын қандыралмай келеді. Мінеки, мысалға Ресей империясы және т.с.с. мықты дамыған елдер Библияда «Гог» (Яҗүҗ) деп аталған және олар да батыстың тұрғындары делінеді. [7] Батыс халықтары осы күнге дейін өздеріне әлгіндей көне атауларды қаймықпастан қолданып келеді: бұған Лондонның Гилдхолында «Гог» пен «Магогтың» (яғни, Яҗүҗ бен Мәҗүҗдің) мүсіндерін қоюы жеткілікті дәлел болып табылады, 1951 жылы әлгі мүсіндерді реставрациялау кезінде және соған байланысты қабылдау шарасы болғанда Уинстон Черчилль Гог деген атауды Ресейге, ал Магог – деген атауды Америка мен оның одақтастарына берген. [8]

Шаһ Уәлиулла Мұхаддис Дехлевидің анықтамасы бойынша Тажал барша зұлымдықтың жиынтығы, ал Яҗүҗ бен Мәҗүҗ іс-жүзіне асып дамыған Тажалдың рухы болады деген. Солардың арқасында зұлымдық кәдімгі үйреншікті нәрсеге айналып, бүкіл әлемдік жүйенің берекесі кетеді. [9] Түсті жорамалдау кітаптарында Тажалды «өлтірудің» түсіндірмесі жалған сенімдер мен дінге бидығат (жаңашылдықты) еңгізушілерді әшкерелеу деп берілген. [10]

Келтірілген хадисте Тажал Лұдд қақпасының маңында «өлтіріледі» делінген. Лұдд сөзі «айтысу» («дауласу», «пікір таластыру») дегенді білдіреді. Демек, Тажалды «өлтіру» дегеніміз, қисынсыз жалған сенім-нанымдарды қиратып, пікір таластыру алаңында ғылыми және интелектуалдық білімнің арқасында алынған уәж-дәлелдермен Тажалды ойсырата жеңу деген сөз. Мәсіхтің осы міндетті хадистерде басқа да сөзбен аталған, яғни «крестті қирату».

Әбу Һурайрадан (оған Алланың ризашылығы болсын) жеткен бір баяндамада Тажалдың өлімі келесі түрде сөз етіледі, Мәрияның ұлы Иса әс келген кезде, ол мұсылмандарды жамағатпен намаз оқу үшін жинайды және намазға өзі имамдық етеді, оны көрген Құдайдың дұшпаны (Тажал) суда еріген тұз секілді еріп кетеді. Егер Уәделенген Мәсіхәс тіпті оны жібере салса да, ол бәрі-бір ериді де, өздірігінен өліп қалады. Алайда, Аллаһ Тағала оны Мәсіхтің қолымен «өлтіреді», ол оның (Тажалдың) қаның Өзінің найзасында көреді. [11]

Сонымен қатар хадистерде Тажалдың шығыс жақтан пайда болатыны айтылады, ол заман қарама-қайшылықтар мен секталарға бөліну заманы болады, Тажалдың билігі «қырық күнге» дейін созылады, яғни, бүтін бір дәуірді қамтиды, сол кездері мүміндер үлкен қыйыншылықтарды бастан кешеді, міне, сол кезде Иса келеді және жамағат намазын өткізеді (басқарады). Ол рүкүһтен кейін басын көтеріп, сами’а(А)ллаһу лимән хәмидә деген кезде, Аллаһ Тажалды «өлтіреді», сөйтіп мұсылмандар жеңіске жетеді. [12]

Қарастырылып отырған хадистің соңында Тажалмен білектің күшімен соғысуға ешкімнің қауқары жетпейтіні айтылған. Сол кезде Уәделенген Мәсіхке әс шынайы мүміндерді алып Тур тауына қарай барындар да, соны паналандар делінген бұйрық түседі, яғни бұл ғибадат пен намаз-дұғаға көбірек көңіл бөлудің қажеттігін білдіреді. Әлгі алпауыт халықтар өздерінің күш-қуаты мен сайтани қулықтарының арқасында ешқашанда жеңілмейтіңдей болып көрінсе де, ақыр аяғында, сол намаз-дұғалардың арқасында жеңіліске ұшырайды. Сол кезде әлгі халықтармен қоса, нағыз Тажал да,  яғни Уәделенген Мәсіх әс дәуірінің сайтаны түбегейлі жеңіледі.

 

Дереккөздер:

 

[1]. Бұхари. Сахих. Китәбу-л-әнбия.; ‘Әлләмә Дәйилми. Фирдаусу-л-ахбар. 486-бет. Дару-д-дийан ли-т-турас. Каир.

2. ‘Әлләмә Хафиз ибн Касир. Әл-бидәя уә-н-ниһәйә. 14-т., 189-бет, Мәктәбәту-л-мә‘әриф. Бейрут.

3. Имам Мұхаммад бин Сирин. Тәфсиру-л-әһләм. 240-бет,  Ливан.

4. Бұхари. Сахих. Китәбу-л-әнбийа. Бәбу уә-зкур фи-л-китәби Марйам.

5. Лисану-л -‘араб. “Дәҗҗәл”.

6. Лисану-л -‘араб. “Йа’җуҗ”.

7. Иезекииль, 38-т., 1-4 шумақтар.

8. Лондон Тайм, 10 қараша 1951 ж.

9. Шаһ Уәлиуллаһ Мұхаддис Дехлеви. Әл-хайру-л-касир. 393-бет, Аударма ‘Абиду-р-Рахман Кандахләуи. Нашир Кұр’ан Махали Муқабалә, Мәуләуи Мұсафир Хан, Карачи.

[1]0. Мұхаммад бин Сирин. Тәфсиру-л-әһләм. 638-бет,  Ливан.

1[1]. Мүслим. Сахих. Китәбу-л-фитән. Бәбу зикри-д-дәҗҗәл.

[1]2. Мәҗмә‘у-з-зәуәйид уә мәмбә‘у-л-фәуәйид. 7-т., 349-бет, Дару-л-китәби-л-‘арабий, Бейрут (Ливан).

 


№13. Құтқарушы – Мұхаммедтің сәс үмметінен шығады

 

Абду-р-Рахман бин Жұбайр (оған Алланың ризашылығы болсын) өзінің әкесіне сілтеме жасап баяндайды, Алланың Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) былай депті: «Күмәнсіз, Тажал сендер секілді адамдардың дәуірінде өмір сүреді, бәлкім олар сендерден гөрі жақсырақ болатын шығар, алайда бұл үмметтің алдында мен тұрғанда, ал соңында – «Мәриямның ұлы Иса» тұрғанда, Аллаһ Тағала ешқашанда бұл үмметтің құрып кетуіне жол бермейді». (Мұстадрак Хаким. Китәб-үл-мағази. Бәбу зикри фәзыләти Җә‘фар рә)

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Бұл хадисті Имам Ибн Әби Шәиба, Әлләмә Дәйилми және ‘Әлләмә Сұйути де келтірген. Имам Хаким Бұхари мен Мүслимнің қағидасына сүйене отырып оны сенімді баяндама деп анықтаған [1]; сонымен қатар бұл хадистің жоғары дәрежедегі сенімділігі жайында Әлләмә бин Хажар да айтып кеткен. [2]

Келтірілген хадистен ұққанымыз, Мұхаммед сәс үмметінің пешенесіне тек қана сектанттық топтарға бөліну, бүлік пен ылаң, өтірікшілер мен жалған аттылар келіп солар арқылы заңсыздықтар мен опаттың кең тарауы ғана жазылмаған, сонымен қатар Мәриямның ұлы Исаға ұқсайтың адамның келуі жайында ізгі хабар берілген, ол құтқарушы күйінде келіп, күйреп бара жатқан үмметті толықтай жойылудан сақтап қалады. Осы хадис біраз айырмашылықтармен сүннеттік және шииттік ой мектептерінде де кездеседі. Шииттік баяндамада сонымен қатар келесідей қосымша ақпар бар:

«Менің үмметім қалайша жойылып кетпек, егер оның бастауында мен, Әли және менің ұрпағымнан шыққан онбір зерделі, өткір рухани көзі бар адамдар тұрса, ал оның соңында – Мәсіх әс тұрғанда. Алайда, аралық дәуірдің адамдары жойылады, олардың маған еш қатысы болмағандай, менің де оларға еш қатысым болмайды». [3]

Ибн Асакир және т.б. кейінгі сүннит авторларымен жазылған кітаптарда уә-л-Мәһдийу фи уәстиһә деген сөздер кездеседі, яғни, Мәһди орта дәуірде пайда болады, - алайда бұл сөздер ертеректегі жазбаларда жоқ. Осылайша, атақты шиит ғұламасы Шайх Әли Құрани әлгі хадиске өзінің пікірін білдірген кезде, әлгі: уә-л-Мәһдиййу фи уәстиһәдеген сөздер көне кітаптарда еш кездеспейді деп жазған. [4] Басқаша сөзбен айтқанда, «Мәһди орта дәуірде пайда болады» деген сөйлем кейінгі замандардағы бұрмаланған қосынды. Алайда, Исламның барлық ой мектептері Пайғамбарымыздың сәсмына айтқанын, яки: «мені мен Мәсіхтің арамыздағы дәуір қисық жолға жаппай бет бұрудың дәуірі, ол адамдардың маған еш қатысы болмағандай, менің де оларға еш қатысым болмайды» - дегенін растайды. [5] Бұл хадистен мәлім болғаны, Қасиетті Пайғамбар сәс өзінің үмметінің құрдымға кетуден құтқару үшін тек бір адамды ғана, яки – «Мәриямның ұлы Исаны» айтқан, және одан бөлек Мәһди жайында айтпаған («Исадан басқа ешкім Мәһди емес»). (Ибн Мәҗәһ. Китәб-үл-фитән. Бәбу шиддати-з-замани)

Демек, басқа хадистерде анық айтылғандай Уәделенген Мәсіх әс әлгі Имам Мәһдидің өзі болады.  Яғни, Уәделенген Мәсіх пен Мәһди бір адамның екі есімі.

Сондай-ақ, осы хадистен Исламның орта ғасырлардағы күй-жағдайы, руханияты жайында және сол замандардағы мұсылмандардың сенім-нанымдары қандай болғаны жайында пікір қалыптастыруға болады, соның негізінде Қасиетті Пайғамбар сәс оларға қатысты өзінің риза еместігін білдіріп, олардан бас тартаның айтқан.

 

Дереккөздер:

[1]. Имам Хаким. Мұстадрак. 3-т., 41-бет. Мәктәбәту-н-наср әл-хадисиййа, Рийад.

2. Фәтху-л-Бәри. 7-т., 5-бет. Идара нашр әс-суннә, Урду Базар, Лахор.

3. ‘Уйун ахбар ар-Риза. 1-т., 53-бет. (дәйексөз: Мұ‘жаму ахадиси-л-имами-л-Мәһди. 1-т., 526-бет. Мә‘әриф Исләмийя, Кум, Иран.)

4. Мұ‘жаму ахадиси-л-имами-л-мәһди. 1-т.,  527-бет. Муәссисәту-л-мә‘әрифи-л-исләмийя, Кум (Иран).

5. ‘Әлләмә Дәйилми. Фирдаусу-л-ахбар. 3-т., 339-бет. Дару-д-дийан ли-т-турас, Қаир.; Кәнзу-л-‘уммәл. 7-т., 202-бет. Низәмиййа Энциклопедиясы, Хайдарабад.

 


№14. Үмметтің реформаторлары (ағартушылары) жайындағы көріпкелдік

 

Әбу Һурайра (оған Алланың ризашылығы болсын) Алланың Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, Аллаһ осы үммет үшін әрбір жүзжылдықтың басында осы үмметтің дінін қайта қалпына келтіріп отыратын адамдарды жіберетің болады», – деп айтқанын баяндайды. (Әбу Дауд. Китәб-үл-мәләһим. Бәбу мә йузкару фи қарни-л-миати)

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Бұл хадисті Әбу Дауд өзінің Сунән атты кітабында, ал Хаким өзінің Мұстадрак атты кітабында баяндаған. Оның сенімділігін Имам Хаким мен ‘Әлләмә ибн Һәжәр бірауыздан құптаған. [1] Бұл хадис шииттік ой мектебімен де мойындалады. [2]

Аллаһ Тағала Құран Кәрімде мұсылмандарға, имандарын берік ету үшін, наменгерлерді (Халифаларды[4]) жіберем деп уәде берген, басқа бұрын халықтарға жібергендей. («Ан-Нұр» сүресі, 24:56). Яғни, бұл ізгі Халифаттың[5] (орынбасарлықтың) тізбегі, сосын үмметтің мұҗәддид (дінді қайта қалпына келтірушілердің) тізбегі түрінде халифат пайда болды. Келтірілген хадис бойынша, әрбір дәуірде және әрбір жаңа жүзжылдықта осындай имамдар, ғұламалар, (фиқһ) заңгерлері, мұфассирлер[6] менмұхаддистер[7]келіп отырған, олар қолдарын білектерін түріп қойып, дін үшін аянбай қызмет еткен.

Ахмадийя Мұсылман Жамағаты соңғы он үш жүзжылдықтың ішінде пайда болған үмметің барлық мұҗәддидтеріне сенеді, сонымен қатар Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад (ас) һиҗра бойынша онтөртінші жүзжылдықтың басында келіп, дінді қайта жаңғыртуға тиіс болған Мәсіх-Мәһдидің өзі екендігіне сенеді, ол тоқырауды тоқтатып, Исламды қайтадан сергітуге тиіс болған және жоғарыда келтірілген хадисте аталған имамның дәп өзі. [3]

Демек, онүш ғасыр бойы келіп отырған үмметтің барлық ағартушыларын тануда біз (басқа мұсылмандармен бірге – Р.А.) бірауыздан құптаймыз; алайда, он төртінші жүзжылдықтың ағартушысы (реформаторы) қайда сонда? Бұл өте маңызды сұрақ, бұған жауапты бүгін Ахмадийа Мұсылман Жамағатынан басқа ешкім бере алмайды, өйткені басқа ешбір талапкердің жоқтын қасы, сондықтан Хазірет Мирза Ғұлам Ахмадты (ас) 14-ші жүзжылдықтың мұҗәддиді (дінді қайта қалпына келтірушісі) және Мәсіх-Мәһди екендігін мойындау игі шара болмақ. Ол 1907-ші жылы баршаға жар сала былай деп мәлімдеген:

«Исламның ізгілері де бұл дәуірді ақыр заман дәуірі деп анықтаған және онтөртінші жүзжылдықтын басынан міне 23 жыл өтіп қойды. Демек, осы заман Уәделенген Мәсіхтің келер заманы екеніне мықты дәлел болып табылады және де мен осы ғасырдың басында-ақ  талабымды жария еткен, сол адамның өзімін. Мен сол адамның өзімін, талабымды жария еткеннен бері 25 жыл өтті, мен әлі де тірімін, араларында жүрмін. Құдайдың берген белгілерімен христиандық және тағы басқа діндердің ізбасарларына тойтарыс берген адам менмін. Демек, маған қарсы (уәж) ретінде осындай сипат-қасиеттері бар басқа талапкер ұсынылмайынша, менін талабым, яки ақыр заманның реформаторы – Уәделенген Мәсіх – мен екенім дәлелденген болып табылады». [4]

Еш күмәнсіз, ол – тек ол ғана – Уәделенген Мәсіх болып табылады (оған Алланың сәлемі болсын), соның арқасында пайғамбарлық негізінде халифаттың (орынбасарлықтың тізбегі) құрылатыны жайындағы көріпкелдік орындалды, бұл тізбек, хадиске сай «...Сосын пайғамбарлық негізінде халифат орнатылады» [5], Қиямет Күніне дейін сақталатын болады, және Ахмадийяттың халифтері дінді қайта жаңғырту мен оған қызмет ету ісін жалғастыра бермек. Егер бұған Алланың қалауы болса. Ақиқатында: барлық іс тек Оның қалауымен болмақ.

 

Дереккөздер:

[1]. Мәуләуи Фахр әл-Хасан Гангви. Әт-тә‘лийку-л-махмұд. Сунән Аби Дауд.  233-бет, Адаб-и-манзил, Чаук, Карачи (Пәкістан).

2. ‘Әлләмә Әбу Жа‘фар бин Мұхаммад Я‘құб Каляйни. Әл-фуру‘ мин әл-җәм‘и-л-кәфи. 2-бөлім, 192-бет,  Әл-Ә‘лә Нау Лакшор.

3. ‘Әлләмә Йусуф бин Яхйа әл-Мұқаддаси әш-Шәфи‘и ‘Әлим. (VII х.х.) ‘Ақду-д-дүрар фи ахбар әл-мұнтазир. 227-бет, Бірінші басылым. 1979 ж. Мәктәбәт ‘Әлиму-л-фикр. Қаир.

4. Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад. Хақикату-л-уәхи. 194-бет, // Рухани Хазаин. 22-т., Мүбәрәк Сәқи, Лондон. 1984 ж., 201-бет.

5. а) Ахмад бин Ханбал, Мұснад. 4-т., 273-бет, Дару-л-фикр. Бейрут;

ә) ‘Али бин Сұлтан Мұхаммад әл-Қари (һиҗра б/ша 1014 ж. өлген).

б) Мирқату-л-мәфәтих, шарх мишкәт әл-мәсәбих. 108-бет, Мәктәбә имдадиййа, Мултан.

 


№15. Шоқ жұлдыздардан дінді кері қайтаратын – Парсылық ер

 

Әбу Һурайра (оған Алланың ризашылығы болсын) баяндайды:

«Пайғамбарға (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Әл-Жұма сүресі аян болып түскенде, біз онымен бірге отырғанбыз. Бір кезде ол: уә ахирина минһум аятын айтты, ол (аятта) Аллаһ Тағала Қасиетті Пайғамбарды сәс тағы басқа адамдамдарға жіберетіні туралы айтылған (ол оларға кітап пен даналыққты үйретеді), олардың заманы Сахабалардың рә заманынан кейін орыналатын болады. Сонда бір адам одан сұрады: «О, Алланың Елшісі, ол адамдар кімдер?» Пайғамбар сәс жауап бермеді, әлгі адам сұрағын екі-үш қайталамайынша».

Әбу Һурайра рә сөзін арықарай жалғастырады: «арамызда Парсылық-Салман рәотырған. Пайғамбар оның иығаны қолын қойып, былай деді: «егерде дін (имандылық) тіпті Шоқ жұлдыздарға дейін көтеріліп кетсе де, онда мыналардан шығатын (яғни, Салманның халқынан шығатын – Авт.) адамдар немесе бір адам оны қайтадан кері қайтарады (яғни, дінді (имандылықты) қайта орнатады – Авт.)». (Мүслим, Китәб-үл-фәзәил, Бәбу фазли Фараси; Бұхари, Китәб-үт-Тәфсир, Әл-Жұма сүресі)

 

Хадистің түсіндірмесі:

Бұл айтарлықтай танымал хадис Мүслимде, Тирмизиде және Насаиде бар. [1] Бұл хадиспен шииіттік мектептер де келіседі. [2] Келтірілген баяндамадан бірнеше жәйттерді тізбектеуге болады:

1)           Қасиетті Пайғамбардың сәс «екінші рет келетің» дәуірі имандылық жер бетінен құрып кеткен кезеңде орыналады, және адамдар Исламды  іс-жүзінде ұстанбайды.

2)           Қасиетті Пайғамбардың сәс «екінші рет келуі» арабтар арасынан емес, Парсылық-Салманның халқының арасынан шығатын адам түрінде жүзеге асады. Бірде әлгі Парсылық-Салманға рә қатысты Қасиетті Пайғамбар сәс оған деген өзінің мейірімін білдіре отырып, былай деген: «Салман – біздің адам, Салман – ахлю-л-байт (яки «біздің үйдің адамынан» -А.Р.)» [3]

3)           Қасиетті Пайғамбардың сәс «екінші рет келуінің» ниет-мақсаты имандылықты қайта орнатып, Ислам дінің қайта жаңғырту болып табылады.

4)           Сонымен қатар, Ислам діні мүшкіл халде болған кезде, Исламды қайта жаңғырту үшін келетін Мәсіх басқа хадистерде Мәриямның ұлы Иса және Мәһди («(Құдайдың) жетекшілігімен жүрген» -А.Р.) деген есімдермен аталған, ал Құран Кәрімде (Әл-Жұма 62:4) Мәсіх пен Мәһдидің келетіні жайында айтылған, ол Қасиетті Пайғамбарға сәс толығымен бойұсына бағынғандығынын салдарынан Мұхаммед Пайғамбардың сәс екінші рет келуі іспетті деп аталып отыр. Мәсіх-Мәһдиді қабылдап, оған иман келтіру – бұл, басқа сөзбен айтқанда, Қасиетті Пайғамбарымыз Мұхаммед Мұстафаның сәс өзің қабылдап, оған иман келтіру дегенді білдіреді.

Бір қызығы, үмметтің бірде бір өкілі осы хадистегі әңгіме сол туралы айтылған деп талабын білдірмеген. Бірақ кейбір адамдардың пайымы бойынша бұл хадистің сөздері Хазірет Имам Әбу Ханифа мен Имам Бұхариге қатысты дейді, алайда, біріншіден, осы екі ұлы адамдардың ешқайсысы бұған талабын білдірмеген; екіншіден, олардың өмір сүрген заманы екінші және үшінші жүзжылдықтар, ал Қасиетті Пайғамбар сәс бұл уақытты ең жақсы ғасырлар, ең жақсы дәуір деген болатын, ал парсылық-ердің келетің заманы имандылықтың (діннің) жер бетінен жоқ болып кететің заманы делінген. Бұдан мәлім болғандай, келтірілген баяндаманы парсы халқының Исламды қабылдаған уақытымен де байланыстыруға болмайды. Бұл белгі Уәделенген Мәсіхтің әс (1835-1908 жж.) дәуірінде ап-анық түрде орындалғаны сондайлық, бұған ұқсас бірде-бір мысалды өткен замандардан еш табалмайды. Оның қарсыласы, қас дұшпаны Мәуләуи Мұхаммед Хұссайн Баталуи де Уәделенген Мәсіхтің әс парсылық шығу тегін куәландырған. [4]

Уәделенген Мәсіх әс осы хадистің хақтығының куәлігі ол екені жайында Аллаһ Тағаладан хабар алып, былай деген:

«Бараһин Ахмадийя кітабының беттерінде бір емес бірнеше рет келтірілген Құдай Тағаланың уақиы осы хадистің сөздері маған қатысты айтылғаның, яки мен жайында екенің айқын түрде анықтап берді». [5]

Уәделенген Мәсіх Алланың атымен ант ішіп, бұл уақиды Құдай Тағаланың сөзі деген және оған жала жапқан қаскүнемдерге Құдайдың атынан қарғыс жолдаған, сондай-ақ өзін мойындамағандарды мұбахала дұғасына шақырған.  Бұған сөз косар болсақ, әлгі шақыруды қабалдауға осы күнге шейін ешкімнің батылы бармады. Уәделенген Мәсіх дін (имандылықты) қайта қалпына келтіре отырып, ұлы қызмет атқарып, Құран Кәрімді Шоқ жұлдыдардан кері қайтаратын парлысылық ерді Уәделенген Мәсіх деп анықтап берді. Ол бұған келесі түрдегі қисынды дәлелді келтірген: егер осы теңеуді мойындамайтың болсақ, онда парсылық-ердің дәрежесі Уәделенген Мәсіхтен әс де жоғары болатының қабылдауға тура келеді, өйткені  Мәсіхтің қызметі тек Тажалдыөлтіру деп суреттелген, бұл дегеніміз тек қана зұлымдықты жою деген сөз, алайда бұл құтқарылудың негізі болып табылмайды. Ал парсылықтық-ердің атқаратың қызметі адамды нағыз (иман келтірген) мүмінге айналдыру, бұл дегеніміз жақсылықтың көбейуі деген сөз, сондықтан оның рухани қызметі әлде-қайды салмақтырақ. Сондай-ақ, дінді (имандылықты) көк аспаннан кері қайтаратың кімнің күш-қабілеті бар болса, оған жер бетіндегі зұлымдықты да жоюға жеңіл болады. Сондықтан да парсылық-ер Уәделенген Мәсіхтің өзі болады, және де Құдай Тағаланың уақиына сай ол Қадианнаң шыққан Хазірет Мирза Ғұлам Ахмадтың әс тұлғасында жүзеге асқан.[8]

 

Дереккөздер:

[1]. Фәтху-л-Бәри, шарх Бұхари. 8-т. 642-643 беттер. Дару нашри-л-кутуби-л-исләмийя. Лахор.

2. ‘Әлләмә Тәбриси. Тәфсир мәҗмә‘у-л-бәйән. 10-т. 284-бет. Әл-Мәктәбәту-л-‘илмиййа әл-исләмийя. Тегеран.

3. Имам Хәким. Мұстадрак. Китәб мә‘рифәти-с-сахәбә. Зикр Салман әл-Фарси.

4. Мәуләуи Мухаммад Хуссайн Баталуи. Иша‘ату-с-суннә. 7-т. 193-бет.

5. Хазрат Мирза Ғұлам Ахмад. Татимма Хақикати-л-уәхи. 68-бет. // Рұхани Хазаин: 22-т. Мүбәрәк Сәқи, Лондон. 1984. 502-503 беттер.

 


№16. Пайғамбарлық жолмен басталатын Халифат, және соған қатысты көріпкелдіктер

 

Алланың Елшісі сәс айтты деп Хұзайфа рә баяндайды: «Пайғамбарлық сендерде Алланың қалаған уақытына дейін сақталады. Сосын Аллаһ Тағала оны алып алады да, пайғамбарлық жолмен басталатын халифат орнатады, ол Алланың қалаған уақытына дейін сақталады; сосын Аллаһ бұл игілікті де алып алады; сосын күшті-мықты патшалықтың дәуірі келеді, ол Алланың қалаған уақытына дейін сақталады, сосын Аллаһ бұл патшалықты да алып алады, сол кезде қатыгез және зұлым биліктің уақыты келеді, содан кейін қайтадан пайғамбарлық жолмен басталатын халифаттың дәуірі орнайды. Содан кейін (Алланың Елшісі сәс) үнқатпады». (Мұснад Ахмад. 4-т., 273-бет, Дар-үл-фикр. Бейрут; Мишкәт, Бәб-ул-инзари уә-т-тәхзири)

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Бұл хадис Әбу Даудта, әт-Таялусиде, Мишкәтта баяндалған, сондай-ақ Табарани де өзінің Мұҗәм әл-аусат атты кітабында келтірген. Ғұлама Ибн Хажар Хайсми осы хадистің баяндаушылары сенімге лайықты деген. [1]

Негізінде бұл хадис Ан-Нұр (24:56) сүресіндегі истихляф аятына тәпсір болып табылады, ол аятта мұсылмандарға халифат уәде етілген. Келтірілген баяндамада Қасиетті Пайғамбар сәс Аллаһ Тағаладан хабар алып көріпкелдік жасаған, яки ізгі халифаттан кейін бөлек-бөлек әулеттердің патшалығы орнайды, бұны бастан кешу үмметтің пешенесіне жазылған-ды, сосын, ұзақ мерзімнен кейін және Уәделенген Мәсіхтің әс арқасында қайтадан пайғамбарлық жолмен басталатын халифат тізбегінін орнатылуы тағдыр парағына жазылған. Осы көріпкелдік Исламның өткен үш кезеніне дәлме-дәл орындалғандай, ол осы ақырғы дәуірде де, пайғамбарлық жолмен басталып орныққан халифат түрінде орындалып жатыр. Минһаҗ сөзі «кең, ашық жол» деген мағнаны білдіреді. «Пайғамбарлық жолмен басталатын халифат» дегеніміз толығымен Мұхаммед Пайғамбарымыздың сәс шариғат жолымен жүріп, оның өнегелі үлгісінен нәр алатын халифат деген сөз. Бұл сөздерде халифат өз алдына тәуелсіз болмайды, ол Мұхаммедтің сәс шариғат заңына толығымен бағынышты болады деген нұсқама бар. Бүгінде, бүкіл дүниежүзінде тек Ахмадийя Мұсылман Жамағаты ғана осындай мағынадағы халифатқа дәмегөй. Қазіргі уақытта біз, Алланың наменгері – Мәсіх-Мәһди Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад Қадианиден басталған Халифаттың Бесінші кезеңінде өмір сүріп жатырмыз, және Алланың қалауы болса, бұл берекелі Халифат Қиямет Күніне дейін жалғасын таппақ, өйткені Қасиетті Пайғамбар сәс айтулы халифат дәуірінен кейін  ешқандай басқа уақыт кезеңі туралы сөз қатпаған, яки «Пайғамбарлық жолмен басталатын халифат» жөніндегі сөздерді ғана айтып, сосын үндемей қойған. Бұдан мәлім болғандай, ақыр заманда Аллаһ Тағала бұл үмметке осы Халифатты бағалай білетін игі қабілетті тарту етеді, және де, біз, осы берекелі Халифатқа біріккен Жамағаттың басым көпшілік мүшесі имандылық пен ізгілікке адал болып қалады деген үміттеміз, соның нәтижесінде халифаттың дәуірі Қиямет Күнінен дейін жалғасын табады. Егер бұған Алланың қалауы болса, ақиқатында барлығы Оның қалауына тәуелді.

 

Дереккөздер:

 

[1]. Иттихафу-л-җәмә‘әти би мәҗә’и фи-л-фитәни уә-л-мәләһими уә әшра‘әти-с-сә‘әти. Тә’лиф: Хамуд бин ‘Абдиллаһ әт-Тәуиҗри. 1-бөлім, 171-бет. (1394 ж. х.)

 


№17. Мәһдиді қолдап, оған көмек беру – парыз

 

Пайғамбар (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) айтты деп Әли (оған Алланың ризашылығы болсын) баяндайды:

«Мауреннаһырдан Харис есімді адам шығады. Оның басты әскерінің көсемінің есімі Мансұр болады. Алланың Елшісін сәс нығайтудың құралына айналған құрайыштар (Исламды қабылдағандар – А.Р.) секілді, ол да Мұхаммедтің сәс үмметің нығайтудың құралына айналады. Әрбір иман келтірген адам оны қабылдап, оны қолдап және оған көмек беруі міндет. (Әбу Дауд, Китәб-үл-Мәһди, Ахир Бәб)

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Бұл хадисті Наса’и мен Байхақи және Ғұлама Багви өзінің Мәсәбиху-с-сүнна атты кітабында келтірген. Шииттік мектептер де бұл баяндаманың сенімділігін мойындайды. [1]

Бұл хадисте Мәуреннахр (Самарқан, Бұхара) жақтан шығатын адам жайында айтылған, оның лауазымы Харис бин Харрас болады.

 

Бұл лауазымдағы харис, яғни «диқаншы» сөзінің сөздік мағынасында, әлгі адамның жеке өзінің және ата-бабасынан жалғасып келе жатқан әулеттік кәсібене нұсқама бар – ол «диқаншылық». Яки ол ауылдық диқаншылардың құрметті әулетінен шығады. Хазірет Молда Әли Қари осы хадисті түсіндірген кезде келесі бір маңызды мәселені көтерген: баяндамада «әрбір иман келтірген адам оны қабылдап, оны қолдап және оған көмек беруі міндет» деген сөздердің бар болғанына қарағанда, бұл жәй қарапайым адам туралы емес, бұл сөздер Имам Мәһдиге нұсқау жасайды деген. [2] Бұдан бөлек, тағы екі белгі Молда Әли Қаридің пікірін растайды. Біріншісі: әлгі адамның туған жері Мауреннаһыр делінген, яғни Самарқан мен Бұхараның аймағы, негізінде бұл жер ол кездері Парсы патшалығының бір бөлігі болған, ал Сахих Бұхаридегі[9] хадисте дін (имандылықты) Шоқ жұлдыздардан кері қайтарып, оны жер бетіне қайта орнататын Мәһди де Парсылықтардан шығады делінген. Екінші белгі – хадистегі йумаккину сөзі. Дәл осы сөз Құран Кәрімнің истихляф аятында (Ан-Нұр 24:56) Исламның халифаларының белгісі ретінде қолданылған, бұл дегеніміз, Аллаһ Тағала осы халифалар арқылы Мұхаммедтің сәс дінін нығайтады. Сондықтан, осы хадисте Мәһдидің туған жері мен оның міндеттері бейнеленгеннен кейін, оған көмек беріп, оны қолдау барлық иман келтірген мүміндердің парызы болып табылады. Бұл жерде тағы бір айта кететін жәйт, осы күнге шейін бірде-бір қоғамда құрметті самарқанд диқаншысы  «мен Мәһдимін» - деп, талабын білдірген емес. Мұндай жариялықты тек бір ғана адам жасады – ол Мәсіх-Мәһдидің рөліне талапкер Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад Қадиани әс, оның тарихи отаны Самарқан болып табылады. Оның ата-бабасы Бабыр ханның заманыңда Үндістанға көшіп барған, және Пенжабда Мирза Ғұлам Ахмад Сахибтің әулеті жериелігі ретінде бірнеше ауылды мекендерді алған, осы мағынада оның әулеті ауылды диқаншылардың құрметті әулеті болып табылады. Сонымен, бұл келтірілген хадисте Харис сөзімен суреттелген оның жеке әулеттік белгісі болған-ды.

Демек, Харис те, Мәсіх те, Мәһди де шын мәнінде бір адамның есімдері болып табылады. Харис сөзінде сонымен қатар рухани мағына бар: ол, яғни Харис, имандылықтың қайнар бұлағымен халықтың өскіндерін суғарып, кеуіп қалған жүректерді нәрлендіреді. [3] Ал, Мансұр есімі берілген Харистың рухани әскерінің қолбасшысына келетің болсақ, бұл жерде ерекше қолдаумен қамтылған оның халифаларының (яки, ісін жалғастырушы орынбасарларының) бірі болуы мүмкін.

Негізінде, бұл жерде Мәһдидің әрбір халифасы (орынбасары) Аллаһ Тағаланың тарабынан қолдауға ие болады дегенді білдіруі әбден мүмкін, айтар болсақ, мұндай көмек истихляф аятында да уәде етілген. Бұның барлығы ақиқат пен орыналып жатқан шындыққа жанасады.

 

Дереккөздер:

 

[1]. ‘Әлләмә Йусуф бин Йахйа. ‘Ақду-д-дурари фи ахбари-л-мунтазар. 130-б. Мәктәбә ‘Алиму-л-фикр. Қаир. 1979 ж.

2. Мирқату-л-мәфәтих, шарх мишкәт әл-мәсәбих. 5-т., 185-бет, Маймуниййа. Мысыр.

3. Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад. Изәлә әуһәм. 106-бет, // Рұхани Хазаин: 3-т., Мүбәрәк Сәқи, Лондон. 1984. 153-бет, сілтеме.

 


№18. Мәриямның ұлы секілді

 

Алланың Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) айтқаның естідім деп, Әбу Һурайра (оған Алланың ризашылығы болсын) баяндайды: «Әр адам баласы дүниеге келген кезде оған сайтан тиіседі, сайтан тигендіктен бала айғайлап (жылай) бастайды, тек Мәриям мен оның ұлынан жағдайында ғана емес». Сосын Әбу Һурайра рә Құран Кәрімнің (мына) аятын оқыды: «Мен оған (Мәриям) және оның ұрпағы үшін пана сұраймын Сенен, қуылған сайтаннан (құтқара гөр деп)». (Бұхари, Китәб-үл-әнбийа. Бәбу уә-зкур фи-л-китәби Марйәмә)

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Бұхари мен Мүслим бұл хадистің дұрыстығына бірауыздан келісіп, оны өздерінің сенімді хадистер жинақтарына енгізген.

Егер біз бұл баяндаманы тек сыртқы, тіке мағынасында ғана түсінетін болсақ, онда Мәриям мен оның ұлынан басқа, бірде-бір кінәсіз пайғамбарды сайтанның тиісуінен құтқарылмағандығын мойындауымызға тура келеді. Сондықтан мұндай мағына беру дұрыс болмайды. Пайда болған осы бір жағдайға байланысты, әйгілі мұфассир (Құран Кәрімді тәпсірлеуші) Ғұллама Замахшари былай деп жазған, егер осы хадистің сенімділігін мойындайтын болсақ, онда оның мағынасы мынадай болмақ: сайтан тек Мәриям мен оның ұлынан өзге, және де Мәриям мен оның ұлына тән ізгілік қасиеттері бар әр адамдардан өзге, әрбір баланы шабуылдайды. [1]

Осы хадисте Мәриям мен оның ұлын көптеген пайғамбарлардың ішінен ерекшелендіріп көрсетудің даналығы, яһудилердің оларға жапқан жалаларынан оларды ақтап шығарумен негізделген. Бұл түсіндірме Қасиетті Пайғамбардың сәс келесі бір хадисімен расталады, егер адам әйелімен жыныстық қатынасқа түсердің алдында, сайтанның ықпалына түсіп қалудан қорғашы деп Алладан дұға тілесе, Аллаһ Тағала ол адамға сайтанның ықпалынан қорғалған ұрпақ тарту етеді. [2] Басқаша сөзбен айтқанда, Мұхаммед сәс үмметінің әрбір өкілі дұғаның көмегімен өзің сайтанның тисуінен сақтай алады.

Негізінде, бұл хадис әт-Тәхрим сүресінің бір аятының (66:13) түсіндірмесі болып табылады, онда шынайы иман келтірген адамдар Мәрияммен салыстырылады, яки олар өздерінің абырой-намыстарын Мәриям секілді сақтап, сосын рухани қарыштаудың арқасында «Мәриямның ұлы» деген дәрежеге жеткен адамдар. Басқаша сөзбен айтқанда, «Мәриям» және «Мәриямның ұлы» делінген рухани дәрежелерге жеткісі келетіндер үшін есік әрдайым ашық. Ан-Нұр (24:56) сүресіндегі истихляф аяты сияқты, бұл аятта да Мұхаммед сәс үмметінде Иса әс секілді адам пайда болатыны туралы астарлы көріптелдік бар.

Жоғарыда айтылғандарды түйіндейтін болсақ, келтірілген хадисте «Мәриям әс» және «Мәриямның ұлы әс» деген есімдер, сонымен қатар оларға ұқсайтын, олардың сипат-қасиеттеріне ие болған адамдарды да білдіреді. Сондықтан, осы теңеуді жетекшілікке алатын болсақ, онда Мұхаммед сәс үмметінің ішінде туылуы пешенеге жазылған «Мәриямның ұлы әс» сол Иса әс секілді болатын адамның өзі. Тіпті исраилдік пайғамбар Мәриямның ұлы Исаның әс өлімі Құран Кәріммен және хадистермен дәлелденгенің ескеретін болсақ, онда «Мәриямның ұлы» түседі (келеді) деген көріпкелдік тек оған ұқсайтын – Уәделенген Мәсіхтің әс келуін білдіреді.

 

Дереккөздер:

 

[1]. Тәфсир әл-Кәшшәф.  1-т., 426-бет, Дару-л-фикр, Бейрут.

2. Бұхари. Китәб бадау-л-халқ. Бәбу сифатаһу иблис.


№19. Иса және Мәһди – бір адамның қос (лауазымды) есімі

 

Алланың Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) айтты деп Анас бин Мәлік (оған Алланың ризашылығы болсын) баяндайды: «Жағдай одан әрі ушыға түседі. Әлем бара-бара моральды (ағлақтық) құлдырау жаққа ауытқып,  адамдарды ашкөздік пен сараңдық билейді, және Қиямет Күні тек пасық адамдарды ғана қамтиды, және Мәриямның ұлы Исадан әс басқа (ешқандай) Мәһди болмайды».(Ибн Мәҗәһ. Китәб-үл-фитән. Бәбу шиддати-з-замани).

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Бұл хадисті Имам Хаким Мұстадрак атты кітабында, Ибн Әби Шәиба өзінің Мұсаннафжинағында, Ибн ‘Абди-л-Барр Җәми’ул-‘илм атты кітабында және Әбу ‘Амру-д-дин өзінің Сүнанында баяндаған; келтірілген есімдермен бірге бұл хадисті әйгілі шииттік тәпсірлеушісі ‘Әлләмә Табриси өзінің Маҗма‘-үл-байан атты тәпсір жинағына қосқан.

Келтірілген хадистен белгілі болғандай, Мәсіх және Мәһди екі бөлек адам емес, бір ғана адамның қос рухани лауазымды есімдері болып табылады. Кейбір ғұламалар келтірілген баяндаманың сенімділігіне күмән келтірмек болды, алайда әйгілі тәпсірлеуші және тарихшы ‘Әлләмә ибн Касир оның сенімділігіне күмән келтірмеген және сонымен қатар былай деген, бұл өте белгілі хадис, және оны жеткізген әйгілі Мұхаммед бин Халид; ол муэдзин (яғни, азаншы) және Имам Шафи’идің ұстазы болған, оның баяндамаларымен көптеген адамдар қолданған, және Ибн Мү’йин оны сенімді адам деп атаған. Сондай-ақ Ибн Касир осы хадистың тағы бір баяндаушысын – Йунус бин ‘Абду-л-А’ланы сенімге лайықты деп, былай деп жазған, қарастырылып отырған хадис Мәһди туралы айтылған басқа хадистерге, яғни Мәһди Исадан бөлек тұлға болып көрінген халистерге   қарама-қайшы болып көрінеді, бірақ, егер ойланып көретін болсақ,  онда, бәлки, Әл-Мәһди сөзімен «шын, нағыз Мәһди» туралы айтылған болар, сонда хадистың түп мағынасы былай болады: нағыз Мәһди тек Исаға ұқсаған адамның өзі болмақ, дегенмен басқа да Мәһдилердің келуі әбден мүмкін. [1]

Бұл хадисті дәп осылай тәпсірлеген бұрынғы заманның ғұламалары мыналар: ‘Әлләмә Ибн Таймийа, ‘Әлләмә Куртуби, ‘Әлләмә Ибн әл-Қаййим, ‘Әлләмә Суйути және ‘Әлләмә Манави. Шын мәнінде, Мәһди есімі «Алланың хидаятының жетекшілігімен жүрген» дегенді білдіреді, ал Құран Кәрімнен белгілі болғандай («Әл-Әнбийа» сүресі, 21:74), Алланың барлық пайғамбарлары мен наменгерлері алғашында Одан хидаят жетекшілігін қабылдап, Мәһди болады, тек содан кейін Хадиге («Жетектеушіге») айналады. Әділ қазы Уәделенген Мәсіх әс Алладан мағлұмат алып, осы хадис жайында былай деген:

«Хадистерді жинақтаушылар тек болжайды, ал маған Құдай Тағала бұл хадистің сенімді екенің ап-анық етіп көрсетті». [2] Осылайша, ол Алланың әмірімен, өзінің талабын, яки Уәделенген Мәсіх екенің және Уәделенген Мәһди екенің жария етті.

Басқа да хадистер қарастырылып отырған баяндаманың тақырыбын растайды. Қасиетті Пайғамбарымыз айтты деп Әбу Һурайра баяндайды: «араларында тірі қалған кейбіреулерін «Мәриямның ұлы Исаның», сендерге келгенін (көзбен) көретін заман жақындап қалды, сонымен қатар ол (Имам – А.Р.) Мәһди болады». [3] Сондай-ақ тағы бір баяндамада Имам Мәһди болған «Мәриямның ұлы Иса» Қасиетті Мұхаммед Пайғамбардың сәс хақтығын растап келеді деген сөздер бар. [4] ‘Әлләмә Ибн Таймийа үмметтің бұрынғы ғалымдарының ішінен Әбу Мұхаммед бин әл-Уәлид әл-Бағдади туралы сөз етеді, ол «Исадан басқа (ешқандай) Мәһди болмайды» деген хадиске сенім артып, «Исадан» бөлек келетін басқа Мәһди болады деген ойдан бас тартқан; басқаша сөзбен айтқанда, оның пікірі бойынша, келеді деп үмметке тек бір ғана Мәсіх уәде етілген, сонымен қатар ол Мәһдидің өзі болып табылады. [5]

Сондай-ақ осы бағытты ұстанған бір топ жайында Ғұлама Ибн Халдун да сөз қылады. Ол былай деп жазады: «Ибн Әби Уәтилдің айтуынша, бір топтың нанымы бойынша Мәһди әс Мұхаммедтің сәс ұрпағынан шығатын Мәсіхтің әс дәп өзі болмақ, оны «шипагерлердің шипагері» деп атаған дұрыс».  Ибн Халдун айтады: «кейбір сопылар «Исадан басқа (ешқандай) Мәһди болмайды» деген хадисті келесі түрде түсінген, яки әрдайым Мұхаммедтің шариғатың ұстанып, сол шариғаттың бірде-бір қағидасын алып тастамайтың Мәһдидан басқа ешқандай (жеке дара) Мәһди болмайды және оның орны Мұсаның әс шариғатына қатысты Исаның әс орны секілді болады». [6]

Ғұлама Ибн Араби, осы хадисты мойындай отырып, келесі бір хадистын сөздерін түсіндіре кеткен, ол осы қарастырылып отырған оқиғаға қатысты: «Иса әс түскен кезде, Мәһди немесе Қасиетті Пайғамбардың сәс үмметінен шыққан әлде кім намазға жетекшілік етеді», осылайша: «Иса әс, Мәһдиге айналады да, Ислам шариғатын ұстанатын болады». Сонымен қатар, Мәһди намазға жетекшілік етеді деген сөз, Мәһдидің дәрежесі Исадан әс жоғары болады дегенді білдіреді. [7]

Атақты сопы Ғұллама Шайх Мұхаммед Акрам Сабри былай деп жазады:

«Кейбір адамдардың ой-пікірі бойынша, Исаның рухы Мәһдиде жүзеге аспақ, бұнын дәлелі «Исадан басқа Мәһди жоқ» деген хадисте бар». [8]

Осы ойды растау үшін атақты шииттік тәпсірлеуші Ғұллама Табриси де былай деп жазады, яки «Исадан басқа Мәһди жоқ» деген хадистен белгілі болғандай, Исаның рухы Мәһдиде жезеге асады». [9]

Демек, Ахмадий Мұсылман Жамағатының ой бағыты жаңадан шығарылған жалған ой емес, керісінше Құран Кәрімге, хадистерге сүйеніп, құрметті ғұлламалар мен әйгілі сопылардың пікірлерімен расталады, бұл ойдың мәні мынада: Мәсіх пен Мәһди – үмметтің екі бөлек өкілі емес, бір ғана адамның қос лауазымды есімі, және Хазірет Мирза Ғұлам Ахмадтың талабыды да дәп осындай. Осы сөз тартыстардан әдемі мән шығарған тағы бір атақты сопы Халифа Пир Абдул-Қайюм Накшбанди еді, ол былай дейді:

«Хадистерде Имам Мәһдиге қатысты көптеген қарама-қайшылықтар бар, сол себептен Имам Бұхари де, Имам Мүслим де (Исамен бірге айтылмаған) Мәһдиге қатысты бірде-бір хадисті қабылдамаған; ал олардың қару етіп қабылдаған хадистерінен түйілетін мән келесідей, біріншіден, Мәриямның ұлы Иса Мәһди болады, ал, екіншіден, келеді деген Имам (Мәһди) Мәриям ұлының өзі. Басқаша сөзбен айтқанда, Имам Бұхари мен Мүслимның пікірлері бойынша, Уәделенген Мәсіх әс Мәһдидің өзі». [10]

Хазірет Уәделенген Мәсіх әс Исаның әс дәрежесін суреттей келе, былай деп жазады:

«Мәһдидің кемел дәрежесіне алдымен Иса әс болған адам ғана жете алады, яғни, Аллаға деген ұмтылыстың әсерінен адамда рухтан басқа ештеңе қалмаған кезде, ол Аллаһ Тағаланың көз алдында Құдайдың рухына айналады, және көктерде мұндай адамға «Иса» деген есім беріледі, және Аллаһ Тағаланың қол сермеуімен ол (жаңадан) рухани туылады». [11]

 

Дереккөздер:

 

[1]. А) Ибн Мәҗәһ. 3-т., 295-бет, Аударма: ‘Әлләмә Уәхиду-з-Заман. Әһл-и-хадис Академи. Кашмири Базар, Лахор.

Ә) ‘Әлләмә Ибн Касир. Ан-ниһәйә фи-л-фитәни уә-л-малахим. 27 бет, Дару-л-кутуби-л-‘илмиййа. 1-ші басылым. 1988 ж. Бейрут. Ливан.

2. Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад. Малфузат.  3 т., 64-бет. (Бірінші басылым)

3. Ахмад бин Ханбал. Мұснад. 2 т., 411-бет, Дару-л-фикр. Бейрут.

4. ‘Әлләмә Хайсми. Мәҗмә‘у-з-зәуәйид. 7 т., 336-бет, Дару-л-китәби-л-‘арабий. Бейрут.

5. ‘Әлләмә Ибн Таймийа. Минһәҗу-с-суннәти-н-нәбәуиййә. 8 т., 256-бет, Муәссәсә Құртұба. 1986 ж.

6.  Ибн Халдун. Тарих. 1 т., 581-582 беттер, Дару-л-кутуб әл-лубнаний. Бейрут. 1-ші басылым. 1979 ж.

7. Шайх Мухйи-д-дин ибн ‘Арабий (һиҗра б/ша 638 ж. қайтыс болған) Тәфсиру-л-Құр’әни-л-Кәрим. 2 т., 450-451 беттер. Дару-л-андалус. Бейрут.

8. Иқтибәсу-л-әнуар. 50-51 беттер. Матба‘ Ислам Нәшрият. Мәуләуи Кәрам Бахш.

9. Нәҗму-с-сақиб, немесе Уәделенген Мәһдидің өмірбаяны. 119 бет, Фуруши Җә‘фари Мәшһәди. Базар Сараи Мухаммадиййа.

[1]0. Әс-сәйфу-с-сарим. 76 бет, Парсы тілінен аударма. Назир Принтинг Пресс, Хал Базар, Амритсар.

1[1]. Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад. Нишан-и-асмани. 8-бет. // Рухани Хазаин. 4 т., Мубәрәк Сәқи, Лондон. 1984 ж., 368 бет.


№20. Уәделенген Мәһди Мұхаммедтің сәс үмметінен шығады

 

Алланың Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) айтты деп, Әбу Һурайра (оған Алланың ризашылығы болсын) баяндайды: «(Ей, мұсылмандар!) Өз араларыңнан Мәриямның ұлы шығып, сендерге имамдық еткенде, қандай жағдайда болар екенсіңдер». (Бұхари. Китәб-л-әнбийа. Бәбу нузули Иса бни Марйама; Муслим, Китәбу-л-иман)

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Бұл хадис Сахих Мүслимде айтылады, және хадистерді жинақтаушылар бұл баяндаманын рас екендігін бір ауыздан мойындаған.  Бұл хадис сонымен қатар шииттік бағыттаға мектептермен де қабылданған. [1]

Құран Кәрімнің истихляф аятындағы: «уә’әдә (А)ллаһу-л-лязина аману минкум» (яғни, «Араларындағы иман келтіргендерге Аллаһ уәде етеді»,- Ан-Нұр сүресі 24:56) - деген сөздерде, мұсылмандардың арасында наменгерлікті орнатудың зор уәдесі бар, бұл наменгерлік бұрындары мұсылмандарға дейін болған халықтың арасында (яғни, исраилдіктерде) болған. Әлгі наменгерлер Мұхаммедтің сәс үмметінен шығатыны«минкум» сөзімен түсіндіріледі.

Сондай-ақ, келтірілген хадис негізінде әлгі аяттың түсіндірмесі болып табылады. Ол (аятта) Құдайдың осы бір уәдесі орындалып, олардың араларында құтты халифат (пайғамбарлыққа негізделген наменгерлік) орнатылған кезде өмір сүрген мұсылмандар қандай бақытты, қаншалықты жолдары болғыш болады делінген.

Өйткені мұсылмандар қилы-қилы ауыр жағдайларды бастан кешіп жатқан кезде олардың араларында, он үш ғасырдан кейін, Халиф (Наменгер) пайда болады, исраилдіктердің наменгері Мәриямның ұлы Иса Мәсіх әс іспетті. Хадисте де минкумсөзінің бар болғаны әлгі имамның міндетті түрде мұсылмандардың арасынан шығатының анық көрсетеді.

Осы хадистің ішінде нузул (түсу) сөзі бар, ол «Мәриямның ұлына әс» қатысты қолданғандықтан, кейбір адамдар жаңылысып Мәриямның ұлы исраилдік Иса Мәсіх әсаспаннан тура мағынада түседі деп ойлады. Алайда олар дәл осы сөз Құранда киім-кешекке, темірге және малға қатысты қолданғанына мән бермеген (Әл-А’раф 7:27, Әл-Хадид 57:26, Әз-Зүмәр 39:7 қара). Тіпті, бұл заттарға қатысты ешбір адамда ешқашан олар тура мағынада аспаннан түседі деген ой да пайда болмайды, өйткені бұл сөз араб тілінде пайдасы керемет және берекесі мол нәрселердің пайда болуын белгілеу үшін қолданады. Құран Кәрімде Мұхаммед сәс Алланы зікір етудің үлгісіне айналды және де ол пайғамбар ретінде түсірілді делінген (Ат-Талақ сүресі 65:11-12), алайда ешкім бұл жерде ол аспаннан физикалық түрде түсті деп ойламайды. Бұдан мәлім болғандай, бұл жерде «Мәриямның ұлы Иса Мәсіх әс түседі» делінген кезде «Мәриямның ұлының әс» сипатына ие болған және оның міндетіне ұқсас міндетті атқаратын адамның келуін білдіреді.

Әдетте, Исаның әс физикалық түрде көтерілгені-міс, оның физикалық (көрнеулі) түрде көктен түсуін айғақтауға қолданылады. Бірақ, оның табиғи өлімі мен рухани түсініктегі көтерілуі Құран Кәріммен, хадистермен дәлелденгендіктен, «түсу» сөзі - метафора[10]болып табылады (яғни, астарлы мағынада айтылған сөз). Осылайша, Әлләмә Ибн Араби былай деп жазған, «Исаның көтерілуі» дегеніміз Исаның әс рухы о дүниеде биік дәрежеге ие болады дегенді білдіреді; ал оның ақыр заманда түсуі дегеніміз соған ұқсас біреудің келуін білдіреді. [2] Бұл жаңадан ойлап табылған наным емес. Өйткені, сегізінші ғасырда өмір сүрген үлкен діндар ғалым Сираҗү-д-дин Әл-Вурди, былай деп жазады:

«Адамдардың бір тобы бар, олардың сенімдері бойынша, Исаның әс түсуі деген абыройы мен сипат-қасиеті жағынан Исаға әс ұқсайтың адамның келуін білдіреді. Бұл жақсы адамды періште, ал жаман адамды сайтан деп атағандай. Бұның барлығы тек ұқсастық, мұнда жеке тұлғаның сәйкестігі жайында айтылмаған». [3]

Бұл хадистен «Мәриямның ұлы әс» келгенде ол имам болмайды, имам мұсылмандардың арасынан шыққан басқа біреу болады деген түсінік алу, ақылға салып қарасақ та, қате екені айдай анық, яки: Иса әс Алланың  пайғамбары және Оның наменгері ретінде келеді, бірақ ол имам болмайды-міс. Сондықтан, осы хадистың мән-мағынасын оның басқа баяндамасын  басшылыққа алып талқылау керек. Сонымен, Сахих Муслимде фә әммәкум минкум - деген сөздер бар, оның мағынасы мынадай: сендерге жетекшілік ететің имам сендердің араларынан шығады, яғни ол сендердің араларынан шыққан имам, сендердің үмметерінен; ол Мәриямның ұлына әс ұқсас міңез-қасиетпен туылған сендердің имамдарын болады.

Тағы бір айта кететіні Имам Муслим рә және Имам Мәлік рә секілді Имам Бұхари рә да өзінің Сахих Бұхари жинағына Мәһди жайында айтылған бірде бір баяндаманы еңгізбеген, тек Мәриям ұлы Имам Мәсіхтің әс келуі жайында айтылған баяндаманы артығырақ көріп сенімге лайықты деп шешкен. Мәриямның ұлына әс ұқсастығымен танылған дәл осы Имам он үш ғасыр өткен соң мұсылмандардың халифасы болуға тағдыр жазған. Назереттік Иса әс секілді, ол да он үшінші ғасырдың аяғы мен он төртінші ғасырдын басындағы мұсылмандардың мүшкіл жағдайын оңалтуы (реформалауы) керек болды; мінеки Уәделенген Мәсіх әс сол халифтың өзі болмақ, оған қатысты Қасиетті Пайғамбарымыз сәс былай деген: «ол менім үмметімнен шығады және ол менім мұрагерім болады». [4]

Қадианнан шыққан Хазірет Мирза Ғұлам Ахмадтың әс жасаған талабы, ол Қасиетті Пайғмабардың сәс үмметінен шығатын Уәделенген Мәсіхі әс және Қасиетті Пайғамбарымыз сәс келеді деп айтқан Имам Мәһдиі болып табылады.  Өз заманының имамын тануға және оған иман келтіруге Құдай Тағала қабілет берген адамдардың жолдары болған екен.

«Мұндай игілікті жасап шығару адамның қолынан келмейді.»

Дереккөздер:

[1]. ‘Әлләмә Әбу-л-Хасан ‘Али бин ‘Иса әл-Арбали. (693 ж.һ.) Кәшфу-л-ғұмма фи мә‘рифати-л-әиммә. 3 т., 280-бет. Дару-л-әдуә’. Бейрут.

2. Шайху-л-Акбар ‘Әлләмә Мухйи-д-дин ибн ‘Арабий. (638 ж. х. қайтыс болған) Тәфсиру-л-Кұр’ани-л-Кәрим. 269-бет. Дару-л-Андалус. Бейрут.

3. Сираҗу-д-дин Әбу Хафс ‘Умар бин әл-Уәриди. (749 ж. х. қайтыс болған) Харидәту-л-‘әҗәиб уә фаридәту-л-ғараиб. 263-бет. 2-ші басылым. Мұстафа әл-Бали әл-Халби. Мысыр.

4. ‘Әлләмә Табәрани. Әл-Мұ‘җәму-с-сағыйр. 1-ші бөлім,  257-бет. Дару-л-фикр. Бейрут.

 

Жалғасы: Хадис 21-30 (40тан) http://yvision.kz/post/396408

Хадис 31-40 көру үшін: http://yvision.kz/post/589496

0
0
11761

Мәсіх және Мәһди (әс) Аллаһтың Елшісі Мұхаммедтің (сәс) көзімен. Хадис 1-10 (40тан).

(Хадис 11-20 жалғасын көру үшін: http://yvision.kz/post/365429)

Хадис 21-30 көру үшін: http://yvision.kz/post/396408

Хадис 31-40 көру үшін: http://yvision.kz/post/589496

_________________________

 

Қысқартылған сөздердің тізімі

сәс (арабша: саллә(А)ллаһу ‘әләйһи уә сәлләм): “оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын” – бұл тілекті мұсылмандар Қасиетті Пайғамбарымыз Мұхаммедтің сәс есімі аталған сайын қосып айтады;

әс (арабша: ‘әләйһи/а/им(ә)-с-сәләм): “оған (оларға) сәлемет болсын” – бұл тілекті мұсылмандар кез келген пайғамбардың, Жебірейіл періштенің, Мәриямның, Мәсіх-Мәһдидің есімдері аталғанда қосып айтады;

рә (арабша: разыя(А)ллаһу ‛әнһу/а/ум(ә)): “Аллаһ оған (оларға) разы болсын” – бұл тілекті мұсылмандар Мұхаммед Қасиетті Пайғамбарымыздың сәс серіктестерінің  (немесе басқа бір пайғамбардың серіктестерінің) есімдерін айтқан сайын қосып отырады.

А.Р. – аударма редакциясы.

____________________________

 

№ 1. Исаның және басқа пайғамбарлардың (оларға Алланың сәлемі болсын) дәрежелері мен мекені

 

Мәлик бин Сағсаға рә Қасиетті Пайғамбардың сәс оған Миғраж түні жайында төмендегіні әңгімелеп бергенін айтты:

«Жебірейіл періште әс өзімен бірге алып кетуге келгенде, мен Хатимде Қағбаның ішінде (Меккедегі Қасиетті мешіт. – А.Р.) жатқанмын. Алдымен ол мені бірінші аспан күмбезіне шығарғанда, Адам (атаны) әс көрдім. Жебірейіл маған: «Бұл – сенің әкең, оған сәлем берсеңші», – деді. Мен оған сәлем бердім, ол менің сәлеміме жауап берді де: «Қош келдің, салихалы ұл және салихалы пайғамбар», – дегенді айтты. Содан кейін біз одан да жоғарыға көтерілдік те, аспанның екінші күмбезіне жеттік... Мен екі немерелес бауыр – Жақия әс (Шоқындырушы Жохан) мен Исаны әс көрдім. Жебірейіл: «Бұл Жақия әс және Иса әс, оларға сәлем бер», – деді. Мен сәлем бердім, олар менің сәлеміме жауап қатқан соң: «Қош келдің, мейірбанды бауыр және салихалы пайғамбар» – деді...».

(Осыдан кейін басқа да аспан күмбездеріне барғандары айтылады: Аспанның үшінші күмбезінде Жүсіп әс, төртіншісінде – Ыдырыс әс, бесіншісінде – Һарун әс, алтыншысында – Мұса әс, жетіншісінде – Ибраһим әс, ал содан кейін Қасиетті Мұхаммед Пайғамбар сәс – жалғыз, Жебірейілсіз, аспан күмбезінің ең биік шыңына шығады). (Бұхари, Сахих. Банийану-л-Кә‛бә. Бәбу-л-Ми‛раҗ).

 


Хадистің түсіндірмесі:

Бұхари мен Мүслим бұл хадистің дұрыстығына бірауыздан келісіп, оны өздерінің сенімді хадистер жинақтарына енгізген. Бұл баяндау Насаи еңбегінде де орын алған.

Келтірілген хадистен Исаның әс көкке басқа пайғамбарлар сияқты көтерілгенін анық ұғуға болады: ол тірідей өзінің фәни денесімен көкке көтерілмеген, барлық пайғамбарлар сияқты қайтыс болып, жаны рухани биіктікке өрлеген. Егер ол осы уақытқа дейін тірілердің арасында болса, онда оған басқа пайғамбарлардан бөлек болатын орын берілетін еді, өйткені тірі адамдар мен өлгендердің жандары әртүрлі әлемдерде өмір сүреді. Ал Миғраж кезінде Қасиетті Мұхаммед Пайғамбардың сәс басқа өлген пайғамбарлардың жанымен бірге Исаны әс көргені, Исаның да басқа пайғамбарлар сияқты қайтыс болғанын дәлелдейді. Сөйтіп, Мұхаммед Пайғамбарымыздың сәс немересі Хазірет Имам Хасанның айтуы бойынша: рамазанның жиырма жетінші түнінде, яғни Мәриямның ұлы Исаның әс жаны аспанға көтерілген түні, Хазірет Әли рә қайтыс болған – дейді. [1]

Хазірет ‛Әлләмә бин Қайим Қасиетті Пайғамбардың сәс жаны Миғраж деп аталған ғажап және бірегей оқиғаны бастан кешкенін, ал ол кезде барлық басқа пайғамбарлардың жандары өздерінің фәни тәндерінен тек өлгенде ажырап, сонда ғана көкке көтерілгенін, әрқайсысы өзіне әзірленген мекенге жайғасқанын жазған-ды. [2]

Аса құрметтелетін әулие сопылардың ішіндегі Хазірет Дата Ганҗ Бахш Хуҗвири Аллаһтың Пайғамбарының сәс:

«Мен Миғраж кезінде, Құдайдың барлық абыройлы пайғамбарларын: Құдай таңдаған Адамды әс, шыншыл Жүсіпті әс, Алланың сұхбаттасы Мұсаны әс, жұмсақ Һарунды әс, Исаның сәс Құдай берген жанын және Құдайдың досы Ибраһимді әс көрдім», – дегенін жазған. [3]

Бұл олардың жандары болғанына еш күмән жоқ. Демек, Миғраж туралы хадистерден Исаның әс табиғи өліммен өліп, барлық басқа аса қадірлі пайғамбарлар құсап, рухани көтерілгені және Жаратқан Аллаһтың енді ешқашан шықпайтын және ешкім де ешқашан кері қайтып оралмайтын мәңгі Жұмағының мекеніне енгенін айқын ұғуға болады.

 

Дереккөздер:

 

1.  ‛Әлләмә ибн Сә’д. Әт-тәбәқату-л-кубра. 3-т. Дару-с-садр, Бейрут. 39-бет.

2.  ‛Әлләмә ибн Қайим. Зәду-л-мә’әд фи һәдйи хайри-л-‛ибәд. 1-т. Низәм,

Канпур. 302-бет.

3.   Дата Ганҗ Хуҗвири. Кәшфу-л-махҗуб. Кашмири базар, Лахор. 317-бет.


№ 2. Қасиетті Пайғамбарымыз Мұхаммедтің сәстәуәффәйтәни сөзіне берген түсіндірмесі

 

Ибн ‛Аббас рә Пайғамбардың сәс (Қиямет күнін еске алып) былай дегенің баяндайды:

«Менің серіктес-сахабаларымның кейбіреуі сол жаққа шығарылады, сонда мен: «Бұлар менің сахабаларым ғой, менің сахабаларым!» – деймін. Бірақ Аллаһ: «...Сен олардан кеткен кезде, олар кері бұрылған», – деп жауап береді. Сонда мен Аллаһтың салихалы құлы (Мәриямның ұлы Иса әс) сияқты жауап беремін: «О, Раббым! Мен олардың арасында болған кезімде, олардың куәгері едім, бірақ Сен маған өлім жіберген соң, олардың куәгері Сен болып қалғансың және Сен – барлық нәрсеге Куәсің». (Бұхари. Сахих. Китәбу-л-әнбийа; Бұхари. Сахих. Китәбу-т-тәфсир. Әл-Мәидә сүресі).

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Бұхари мен Мүслим бұл хадистің дұрыстығына бірауыздан келісіп, оны өздерінің сенімді хадистер жинақтарына енгізген. Келтірілген хадис Тирмизи және Насаи кітаптарында да орын алған.

Имам Бұхари бұл хадисті өзінің Тәпсір кітабында Құранда пайдаланылған тәуәффәйтәни сөзін (Әл-Мәидә 5:117) Қасиетті Пайғамбардың сәс «табиғи өлім» деп түсіндіргенін атап көрсету үшін келтірген.

Сөйтіп, Әл-Мәидә сүресінің 117-аятында Құдіреті күшті Жаратушымыз Исадан әс Қиямет күні: «Сен адамдарға: «Мені және менің анамды құдай етіп алыңдар», – деп айттың ба?» – деп сұрағанында, оған Иса сәс құрметпен: мен  адамдарға осындай сандырақ ілімді қалай бере аламын және ешқандай құқым жоқ сөзді қалай айтуым мүмкін? – деп жауап қатқаны туралы сөз болады. Ары қарай: «Егер мен сондай бірдеңе істеген болсам, онда – О, көместегіні көретін Тәңірім! – Сен оны әлбетте білген болар едің. Мен өз тарапымнан адамдарды Сен үйретуге бұйырғандарға, яғни: «Құдіретті Жаратушыларыңа құлшылық етіңдер», – деп үйреттім. Мен олардың арасында болған кезімде, олардың куәгері едім, бірақ Сен маған өлім жіберген соң, олардың куәгері Сен болып қалғансың», – дегені айтылады.

Бұл аятта Иса әс өзі басынан кешкен екі ахуалды еске алады. Біріншісі – оның халқына куәгері болғаны, ал екіншісі – тәуәффәдан кейін (яғни өзінің өлімінен кейін) өз халқынын ортасында болғанын теріске шығара отырып, халқының Куәгері – Құдай, тек Құдай ғана екенін айқындағаны. Кей адамдар тәуәффә сөзін (Исаға сәс қатысты қолданғанда) «табиғи өлім» деп емес, «тұтастай, тірі тәнімен алып кетіп, көкке көтеру» деп аударады, бірақ беріліп отырған хадис ондай мағынасын қабылдамайды, өйткені Қасиетті Пайғамбар сәс дәлме-дәл Исаның әс сөзін қайталай отырып (бірақ енді өзіне қатысты), сол арқылы тәуәффә сөзінің мағынасын «табиғи өлім» деген мағынада белгіледі. Ары қарай, солай түсінудің дұрыстығының қосымша дәлелін Хазірет ибн ‛Аббастың рә куәлік етуін келтіре отырып, Имам Бұхари берген, соған сәйкес «Йа,'Иса! Инний мутәуәффийкә» аятындағы («Әл-'Имран» сүресі 3:56)  мутәуәффийкә сөзінің мағынасы мумийтука, яғни: «О, Иса, шындығында, Мен саған өлім жіберіп отырмын», – дегенді білдіреді [1]. Сөйтіп, тәуәффә сөзінің мағынасы біздің Ұстазымыз және Тәлімгеріміз Қасиетті Пайғамбарымыз сәс үшін де, Хазірет Иса әс үшін де бірдей болып шықты. Егер тәуәффә сөзінің қарама-қарсы мағынасы болған жағдайда, Қасиетті Пайғамбарымыз сәс ондай қарсы мағынадағы сөзді ешқашан қолданбаған болар еді. Оның үстіне, егер қандай да бір сөзді аударған кезде, әлдекім жалпы қабылданған сөзге қарама-қарсы мағынаны пайдаланбақ болса, оның дұрыс емес аудармасын ешкім де ешбір сөздікке енгізбейді. Мұхаммед сәс үшін де, Иса әс үшін де, атап айтқанда: Иса әс үшін –  «тірідей аспанға көтерілу», ал барлық пайғамбарлардың данышпаны Мұхаммед сәс үшін – «табиғи өлім» және жер қойнына беру деген мағынада тәуәффә деген бір сөздің мағынасын әртүрлі белгілеуге әрекет ету – ешбір негізсіз және ақылға қонымды мағынаға қарсы әрекет болып саналады.  Демек, Қасиетті Пайғамбардың (с.ғ.с.) өзі түсінігін берген Құран Кәрім аятынан тәуәффә сөзі бұл жерде «өлу» деген мағынада қолданылғанын айқын көреміз, ал Исаның әс өлгені – анық дәлелденген, рас және дау тудырмайтын факт.

 

Дереккөздер:

 

1.   Бұхари. Сахих. Китәбу-т-тәфсир. Әл-Мәидә сүресі. Бәб мә җәә Аллаһ мин бахира.

 


№ 3. Қасиетті Пайғамбардың сәс серіктес-сахабаларының алғашқы ‛иҗмасы (бір ауыздан мақұлданған шешім)

 

‛Абдулла бин ‛Аббас рә баяндайды, Әбу Бәкір рә (Пайғамбардың сәс қайтыс болғанына көзі жетіп. – Авт.) сыртқа шыққанда, Омар рә сол уақытта адамдармен дауласып жатыпты. Әбу Бәкір рә оған: «Ей, Омар, тізе бүк», – десе де, Омар отыра қоймады, алайда адамдар оны жайына қалдырып, назарларын сөз бастаған Әбу Бәкірге рә аударды. Ол айтты: «Қорыта айтарым: Мұхаммедке сәс тағзым еткендерің Мұхаммедтің сәс қайтыс болғанын біліңдер; ал Аллаһ Тағалаға құлшылық еткендер Аллаһтың тірі екеніне және мәңгі тірі болатынына сенімді болсын. Құдіреті күшті Аллаһ Тағала: «Мұхаммед – тек Елші ғана, оған дейін болған барлық Елшілер де өтті (өлді)», – деді. Сонымен, егер ол өлсе немесе өлтірілсе, сендер сенімдеріңнен айнисыңдар ма? Шын мәнінде, кері бұрылған адам Аллаһқа еш зиян келтірмейді, ал Аллаһ Тағала Оған риза болғандарға сыйын береді». (Бұхари. Сахих. Китәбу-л-мағази. Бәб марад ән-нәби уә уәфәтиһи, хадис 733).

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Имам Бұхари бұл хикаяны өзінің жинағына енгізе отырып, сол арқылы оның дұрыстығын растаған. Бұл хадиске өздерінің кітаптарында Наса‛и мен Ибн Мәҗә да орын берген.

Қасиетті Пайғамбардың сәс қайтыс болғанын білген соң, оның сахабалары рә естерінен танған жағдайды бастарынан кешті. Осындай күйзеліске түскен Хазірет Омар рә екіжүзділердің кейбір сөздерін естіп қалып, Қасиетті Пайғамбардың сәс бұл дүниеге қайтып келетінін айтты. Әлбетте, бұл идея қате болғандықтан, Әбу Бәкір Сыддиқ рә алдымен Хазірет Аишаның рә үйіне келіп, Қасиетті Пайғамбардың сәс мәйітінің үстіне еңкейіп, бетін жапқан жамылғыны ысырды да, маңдайынан сүйді, сосын: «Сен тіршілігіңде де, өлгеннен кейін де Қасиеттісің. Құдіреті күшті Аллаһ Тағала сенің екі рет емес, бір-ақ рет өлуіңе жол береді», – деді. Бұл сөйлем жалғыз ғана мағынаны білдіреді: Қасиетті Пайғамбар сәс енді ешқашанда бұ дүниеге оралмайды. Содан кейін Әбу Бәкір рә барлық ізбасарларды Пайғамбардың сәс Мешітіне жинап, мінберге көтерілді де, төмендегі аятты оқыды: «Мұхаммед – тек Елші ғана, оған дейін болған барлық Елшілер де өтті (өлді). Ал егер ол өлсе немесе өлтірілсе, сендер сенімдеріңнен айнисыңдар ма?» («Әл-‛Имран» 3:145) [1].

Бұл Сахабалар (оларға Аллаһтың ризашылығы болсын) шығарған алғашқы ‛иҗма болды: соған сәйкес, барлық Пайғамбарлар, оның ішінде Иса әс да, қайтыс болған. «Өтті» (халят) деген сөздің Исаға сәс қатысты «тірідей аспанға көтерілу» деген мағынасы бар деп наразылық білдіру –  ол тап-таза қасарысу демеуге лаж жоқ.

Айтылғанға қосымша айтарымыз: араб тілінің бірде-бір сөздігі «өтті» (халят) сөзінің «тірідей аспанға кету» мағынасында қолданылатынын растамайды. Оған қоса,  Жаратқан Аллаһ халят сөзінің мағынасын сөйлемнің екінші бөлігінде Өзі түсіндірген, яғни «егер өлсе немесе өлтірілсе» деп анық айтқан. Ол сөйтіп халят сөзінің осы аяттағы мағынасының шекараларын: өлімнің – табиғи өлім және зорлықпен өлтірілу деген екі түрін көрсетті. Егер осы екі мағынасынан басқа тағы бір мағынасы бар болса, онда түсіндірмесі: «егер өлсе немесе өлтірілсе немесе (мысалға) табиғи денесінде тірідей аспанға әкетілсе» деген түрде болуға тиіс еді! Әйтпесе ол сөз шеберлігін тікелей бұзу болады: Құран қағида түрінде халят сөзінің екі мағыналық мәнін айқындайды, ал Иса әс аспанға тірідей көтерілген деп санайтындардың сөзі бойынша, – бұл аятта да, Құранның кез келген жерінде де, айқын хадистерде де айтылмағанмен, – оның мағынасы бір ғана емес, көп болып шығады. Жалпы, алғашында айтқанымыздай, Хазірет Әбу Бәкірдің рә уағызының мағынасы Қасиетті Пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) бұ дүниеге екінші рет қайтып оралмайды дегенді білдіреді: Әбу Бәкір рә Қасиетті Пайғамбармен сәс маңдайынан сүйіп қоштасқанда, соны айтқан. Олай болса, Исаның әс да ешқашанда бұл өмірге қайтып орала алмайтынын мойындауға тура келеді. Сахабалардың ‛иҗмасы (оларға Аллаһтың ризашылығы болсын) – міне, ескермеуге болмайтын  нәрсе – осы! [2]. Тіпті егер мүмкін болмас да – ол тірі, - делінген ұйғарымды жасайтын болсақ, бәрі-бір осы ұйғарымнан шығатын логикалық шешімдер сол ұйғарымның өзін теріске шығарады.

 

Дереккөздер:

 

1.  Бұхари. Сахих. Китәбу-л-мәнәқиб, Бәбу фазли Әбу Бәкр.

2.  Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад. Бараһин-и-Ахмадиййа. 5-бөл. // Рухани

Хазаин. 23-т. Мүбәрәк Сәқи, Лондон. 1984. 375-б., 21-сілтеме.

 


№ 4. Жүз жыл өткенде – Қиямет күні

 

Җәбир бин ‛Абдулла рә баяндайды, өзі қайтыс болардан бір ай шамасы бұрын Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) төмендегідей сөздерді айтыпты:

«Бүгінгі күні өмір сүріп жатқан және тыныс алатын тірі тіршілік иелерінің ішіндегі жүз жыл өткен соң бірде-біреуі тірі қалмайды». (Мүслим. Сахих. Китәбу фәзәили-с-сахәбә. Бәб қаулүһу лә я’ти миәту сәнәтин... Бұхари. Сахих. Китәбу-л-‛илм).

 

Хадистің түсіндірмесі:

Бұл тақырыпқа арналған баяндау сонымен қатар Сахих Бұхари жинағында бар: «Сол уақытта жер бетінде өмір сүріп жатқан бірде-бір тіршілік иесі жүз жылдан кейін тірі қалмайды». Шындығында, Қасиетті Пайғамбар сәс бұл сөздерді Қиямет күніне қатысты қойылған сұраққа жауап ретінде айтқан: «Қайта тірілудің Басты Күніне байланысты айтсам, ол туралы Жаратушы Аллаһ қана біледі, бірақ мен Аллаһ атымен ант етемін: Қияметтің бір күні жүз жылдан кейін де болады». Өткен жылдар ғұламалары оны «қайта тірілудің аралық күні» деп атаған. Басқа сөздермен айтқанда, Қасиетті Пайғамбардың сәс нақыл сөздерінен әр адамның өлімі жеке, дербес Қиямет күні (сол адам үшін. – А.Р.) болатыны да, Қиямет күнінің сонымен қатар сол кезде өмір сүрген ұрпақтары үшін де келетіні, жүз жылдан кейін Жер бетінде бір жанның да (олардың ішінен. – А.Р.) тірі қалмайтыны айқын көрінеді.  Бұнда «Жер» сөзі Жер бетінде өмір сүретін тірі тіршілік иелері, – олардың қатарында Иса әс да бар, – дегенді білдіреді, оны аспан тұрғыны деп әсте айтуға келмейтінімен келісетін шығарсыз. Тіпті егер көз алдымызға мүмкін болмайтынды: ол кезде Қасиетті Пайғамбардың сәс қаралып отырған сөздерді айтқанын жорамалдаған уақытта Иса әс тірілердің арасында болғанын  ескерсек, жүз жылдың ішінде ол, сөз жоқ, (осы хадиске сәйкес. – А.Р.) қайтыс болуға тиіс қой [1]. Соған сүйене отырып, еріксіз оған қатысты адамдарды ақтық сапарға шығарып салғанда айтылатын: «иннә лилляһи уә иннә иляйһи раҗи'ун» (шын мәнінде, біз Аллаһтанбыз, шын мәнінде, біз Оған қайтып ораламыз». – А.Р.) деген сөздерді айтуымызға тура келеді. Мұсылман үмметінің кейбір қадірлі ғұламалары да келтірілген хадисті басшылыққа ала отырып, тіпті Қасиетті Пайғамбар сәс көрсеткен сол уақытта өмір сүрсе де, Хызрдың[1] әс нақты қайтыс болғанын сенімді түрде айтады. [2]

Исаның әс аман-сау өмір сүруінің тоқталмағанын жақтаушылардың қандай уәжді басшылыққа алғаны белгісіз, олар Исамен әс бірге бұл хадисте  Хызрдың әс да ажалсыздығы сөз болатынын келтіреді.  Алайда Қасиетті Пайғамбардың сәс Жаратушы Алланың атымен ант етіп, оның заманында бұ дүниеде өмір сүретіндердің бірде-біреуі жүз жыл өткенше тірі қалмайтынын айтқаны тайға таңба басқандай анық, өйткені ондай айқын көрегендікті Құдайдан түскен аянсыз айту, сондай-ақ, қалай болғанда да, бұл ант етілген сенімділіктен басқа бір өзгеше нәрсе шығару мүмкін емес [3]. Атап айтқанда, бұл хадиске байланысты әлемде, Исаны әс да қосқанда, біздің Қасиетті Пайғамбарымыз сәс қайтыс болғаннан кейін жүз жыл өткенде, бұрынғы бір кез келген пайғамбардың тірілердің әлемінде жүргенін айту – мүлдем ақылға сыйымсыз.

Дереккөздер:

 

7.  Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад. Изәлә әуһәм. 437-б., // Рухани Хазаин. 3-т.,

Мүбәрәк Сәқи, Лондон. 1984. – 634-б.

8.  Мәзәһиру-л-хақ, шарх мишкәт әл-мәсәбих. 4-т. 381-б. Нашрият Ислам,

Лахор.

9.  Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад. Хәмәмәту-л-бұшра. 14-б. Сілтеме. // Рухани Хазаин. 7-т. Мүбәрәк Сәқи, Лондон. 1984. 192-бет.

 


№5. Назареттен шыққан Исаның әс моласы

 

Айшаның рә айтуынша, Пайғамбар (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) қатты науқастанып, өлім аузында жатқанда: «Өздерінің пайғамбарларының моласын табыну нысанына айналдырған яхудилер мен христиандарды Аллаһ Тағаланың қарғысы ұрсын», – деген. (Бұхари. Сахих. Китәбу-л-жанаиз. Бәбу ма йакраһу мин иттихази-л-масжид ‛аля-л-құбур).

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Бұхари мен Мүслим бұл баяндаманы өздерінің жинақтарына енгізіп, сол арқылы оның дұрыстығын растаған. Бұл хадис  Наса‛и еңбектерінде де бар.

Аталған хадис – (қазіргі, яғни бұрмаланған. – А.Р.) христиандыққа қарсы керемет уәж; өйткені онда яхудилер де, христиандар да өздерінің пайғамбарларының әс молаларына табынатыны айтылған. Христиандарға келсек, олар ешқандай яхудилік пайғамбарларға әс және олардың молаларына табынбайды, өйткені олардың барлығын күнәһарлықтан ада емес деп санайды. Рас, Палестинада Иса Мәсіхтің әс «моласына» («Тәңірдің Табытына»)  мінәжат ету орын алған. Жылдан-жылға айдың белгілі бір күндерінде «молаға» мыңдаған, он мыңдаған христиан жиналады. Сөйтіп, егер бұл «мола» шынымен де кресттен түсірілгеннен кейін, Иса әс жерленген мола болса, онда бұл хадистің оған қатысты қолданылуын дұрыс деуге болады. Ал егер бұл «мола» шынымен Исаның әс нағыз моласы болмаса, онда, Аллаһ сақтай гөр, Хазурдың сәс нақыл сөзі дұрыс болмағаны! Иса пайғамбардың моласы деп, Қасиетті Пайғамбардың сәс мүлде басқа мақсатқа пайдаланылған сағананы[2] атауы – мүлдем мүмкін емес нәрсе ғой, өйткені пайғамбарлар ешқашанда шындық үшін өтіріктің деңгейіне түспейді. Демек, егер келтірілген хадисте христиандар пайғамбарларының қабірлері туралы сөз қозғалғанда, нақ сол «мола» жайында айтылмаса, ендеше, христиандар табынатын әлдебір пайғамбардың қабірінің жатқан жерін білетіндер болса, айтып берсін. Ал олай болмаса, Палестинадағы қасына жыл сайын христиандар тобы жиналып, тағзым ететін мола, яғни жараланған Исаның әс жатқызылған қабірі, шын мәнінде Иса Мәсіхтің әс қабірі деп мойындалсын. Сонымен, егер бұл нақ сол қабір болса, молдалардың және солардың соңынан ерген мұсылмандардың Мәсіх әс шармыққа (крестке) керіліп азаптанбаған, бірақ зынданның шатыры арқылы тікелей аспанға көтерілген деп сендіруінің бұл шындыққа  қаншалықты қарама-қайшы екенін өздеріңіз ойлап көріңіздер!.. Рас, пайғамбар Жүніс әс киттің ішіне кіргені сияқты, Исаның әс өзі де үш күнге қабірге енетіні туралы айтқан... Пайғамбар келтірген мысал көлеңкедей де күмән тудыра алмайды. Дау жоқ, Аллаһ Тағаланың яһудилер оны өлген деп есептесін, ал ол құтыла алсын деген ойы болғандықтан, Иса әс «тірідей» қабірге түсірілген [1]. Бәрі дәл осылай болған. Ал Иса әс шармықта (крестке) керілгенмен, өлімнен құтқарылып, Мұсаның шынайы ілімін уағыздау және соған қайтару үшін, Исраилдің он ру-тайпаларын іздеп табудың ұзақ жолына түсті. Ол Таяу Шығыс, Иран, Ауғанстан, Тибет елдерінен өтіп, Кашмирге дейін жетті де, сол жерде өз міндетін толығымен орындап, ол тайпаларды исламға дайындап (олар исламды пайда болысымен тез және жаппай қабылдады), 120 жасқа жеткенше өмір сүріп, қайтыс болғанда, Сринагар қаласының Ханйар аумағында жерленген.

 

Дереккөздер:

 

[1]. Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад. Сат баччан. Сілтеме ішіндегі сілтеме. 164-б.  // Рухани Хазаин. 10-т. Мүбәрәк Сәқи, Лондон. 1984. 309-310 беттер.


№6. Аллаһ Тағалаға көтерілудің мағынасы

 

Әбу Һурайра (Алланың оған ризашылығы болсын) Аллаһтың Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Қайыр-садақа беру мүлік пен байлықты азайтпайды, ал Жаратушы Аллаһ рақымшылығымен адамға  құрмет сыйлайды және мәртебесін көтереді», – деп айтқанын баяндайды. (Мүслим. Сахих. Китәбу-л-бирри уа-с-саләт. Бәб истихбәбил әфви уә-т-тәуәзә).

Хадистің түсіндірмесі:[1]

 

Имам Мүслим бұл баяндаманы өзінің жинағына енгізе отырып, сол арқылы оның дұрыстығын растаған. Бұл хадис Тирмизи еңбектерінде және Мууатта да бар.

Бұл хадистен айқын болатыны: рафа'а сөзі Аллаһ Тағаланың адамдарға мойынсұнғандары үшін тарту ететін құрмет, көтерілу және жоғары дәрежелерді белгілеу үшін қолданылады. Ал көтерілу, – Иса әс жеткендей, – Құдайға жақындау – яһудилердің Оны өлтіріп, сол арқылы қарғыс атқан және жеккөрінішті адам болғанын дәлелдей алмағандығын көрсетеді. Жаратушы Аллаһ оны рухани көтерді және Ол берген уәдеден білетініміздей,  тәуәффә жасады, яғни Исаға әс (зорлықсыз) табиғи өлім берді. Сөйтіп, Иса әс рухани көтерілді («Әл-‘Имран», 3:56). Өздерінің түсіндірмелерінде ‛Әлләмә Шаукани (Фатху-л-Қадир), мысырлық ғұлама-дінтанушылар – Шайх Мұхаммад Абдо және Мұстафа Мараги де соны мойындайды, шииттік ғұлама-дінтанушы ‛Әлләмә Кумми де «Икмалю-д-дин» кітабында осындай көзқарасты ұстанады. Араб тілінің сөздігі де рафа'а сөзінің дәл осындай мағынасын береді: рафа'а – құлау деген сөздің  антонимі, ал Аллаһ Тағаланың Көтеруші сияқты сипаты Оның қарапайым мүміндерді игілік жолдай отырып көтеретінін, ал әулиелерді Өзінің жақындығын сыйлай отырып көтеретінін білдіреді. («Лисану-л-араб»,  рафа'а сөзіне қатысты).

Сонымен, бұл сөз келтірілген мағынасында хадистерде көп рет қолданылған. Бір жолы Қасиетті Пайғамбар сәс адам бойсұнушылықтың терең сезіміне батқанда, Жаратушы Аллаһ оған аспанның жетінші күмбезіне көтерілу бақытын сыйлайтынын айтқан.

Кейбір баяндауларда би-с-силсиля, яғни Аллаһ Тағаланың ондай адамды әлдебір баспалдақтардың көмегімен, демек, біртіндеп көтеретіні туралы сөз кездеседі [2]. Тағы бір баяндамада Аллаһ Тағала үшін мойынсұнушылық пен қарапайымдылық жолымен жүретін адамды Жаратушы Ие бір сатыға көтеретіні және, ақыр соңында, 'иллиййиндер, яғни жоғарғы дәрежелілердің қатарына енгізетіні айтылады. Тәкаппарлықпен жүретін адамды Аллаһ Тағала бірте-бірте төмендетіп, оны сол біртіндеген күйінде төменгі орындардың ең төменгісіне бір-ақ түсіреді [3].

Шиит әдебиетінде осылармен қатар жоғарыда айтылғанға байланысты тым астарлы тағы бірнеше баяндама бар. Абиссинияға шығу кезеңінде Хазірет Жа‛фар Таййар жерде отырған абиссиндік Негусты көріп қалып, неге олай отырғанын сұрайды. Негус Иса Мәсіх әс алған аян өзімен бірге мынадай түсінік әкелгенін айтады: Жаратушының құлдары Құдайдан әлдебір қайырымдылық ала отырып, өзінің бар жан-тәнімен Оған толық мойынсұнатынын көрсетуі керек, сол себепті ол, Негус, қазір өзінің қолы жеткен жеңісі үшін осындай бойсұнушылық көрсетіп отыр. Қасиетті Пайғамбар сәс Негустың осылай дегенін естіген соң: «Бойсұнушылық адамды көтереді, Жаратушы Аллаһ өздеріңді биікке көтерсін десеңдер, сендер де сондай мойынсұну сезіміне беріліңдер», – дегенді айтты [4].

Қасиетті Пайғамбардың сәс өзі бойсұнушылықтың жоғарғы бейнелерін көрсететін намаздағы иіліп-бүгілу кезіндегі, екі сәжде арасында уә-рфа'ний [5], яғни «(О, Аллаһ!) ... мені көтере гөр» деген сөз де айтылатын бір дұғаны оқитын. Егер рафа'а сөзінің мағынасы аспанға адамның тірідей көтерілетінін білдірсе, онда Қасиетті Пайғамбар сәс айтатын бұл дұғаның, Құдай сақтасын, бір рет те қабылданбағанын мойындауға тура келеді. Ал сол кезде, Исаның әс өмір сүруінің тоқталмайтынын жақтаушылардың пікірі бойынша, оның бірінші дұғасының және халқының оған жәбір көрсетіп жатқанына шағынуының нәтижесінде-ақ, Иса әс дереу аспанға көтерілген [6].

Сахих Бұхаридің жинағында Құранның «әр сәтте Ол Өзінің ұлылығын көрсетеді» («Ар-Рахман» 55:30) деген аятына берген түсіндірмесінде әр күн сайын Жаратушы Алланың бірнеше халықты көтеретініні (рафа'а. – А.Р.) және бірнеше халықты төменшіктететіні жазылған [7]. Демек, рафа'а сөзінің мағынасы рухани көтерілу екенінде, ал Исаның әс көкке көтерілуі  дәл сондай түрде болғанында жатыр. Хазірет ‛Әлләмә ибн ‛Араби «Бірақ Аллаһ оны Өзіне көтерді» деген аятқа берген түсіндірмесінде Исаның әс көкке көтерілуінің мағынасы Мәсіхтің әс жердегі жанының бұл әлемнен бөлініп, биік әлемге көтерілгенін білдіретінін жазған [8].

Демек, егер тіпті Исаның әс аспанға тірідей көтерілгені туралы қандай да бір баяндама табыла қалса, онда ол Құран Кәрімге және сенімді хадистерге қайшы келеді, яғни ойдан құрастырылып шығарылған болады, ал Исаның әс өлгенін тіпті христиан-монотеистер ұстанатын наным да растайды [9].

Иса әс әлі күнге дейін тірі дейтін нанымға келсек, ол – христиандардың қиялдарының жемісі. Оны: ‛Әлләмә ибн Қайим, ‛Әлләмә Заркани, Науаб Сиддик Хасан Хан, Мәуләнә Әбу-л-Қалам Азад, ‛Әлләмә Ұбайдулла Синдхи, Сэр Саййид Ахмад Хан және Ғұлам Ахмад Парвиз де солай деп сипаттаған. Олар бұл нанымды кейінгі христиандардың (яғни христиандардың алғашқы ұрпақтарына жатпайтын) ойлап тапқаны деп жариялаған. Олардың пікірінше, Орта ғасырларда оны түсінбеушіліктің құрбаны болған қарапайым мұсылман ғұламалары қабылдаған.

Дереккөздер:

 

1. Мәуләнә ‛Әләу-д-дин ‛Әли Мұттаки. Кәнзу-л-‛уммәл. 3-т. 110-б. Муәссәсәт ар-рисәлә.

2. Кәнзу-л-‛уммәл.  2-т. 26-б. Низәмия энциклопедиясы, Хайдарабад.

3. Ахмад бин Хәнбәл. Муснәд. – 3-т. – 76-б. Дәру-л-фикр әл-‛араби.

4. әс-сафи шарх усул әл-кафи. – 20-21-б. Мунши Нау Лакшор. Лакхнау.

5. Ибн Мәҗә. Сунән. Китәбу иқамәти-с-саләт. Бәбу мә я’құль бәйнә-с-сәҗдәтәйн.

6. А) ‛Әлләмә Мухаммад бин Җәрир ат-Табари. Тәфсир Җәми‛у-л-бәйән. 3-т. 290-б. Мұстафа Әл-Бәби әл-Халаби, Мысыр.

Ә) Бихару-л-әнуар. 16-т. 144-б. Муәссисәту-л-уәфә, Бейрут, Ливан.

7. Бұхари. Сахих. Китәбу-т-тәфсир. Ар-Рахман сүресі.

8. ‛Әлләмә ибн ‛Араби. Тәфсиру-л-Құр’әни-л-Кәрим. 1-т. 296-б. Дару-л-Андалус. Бейрут.

9.  А) ‛Әлләмә Әбу Бәкір Байхақи. (1458 ж. өлген). Дәләилү-н-нәбуввә. 1-бөл., 438-б., Ләҗнә ихйау уммаһат кутуб әс-суннә. 1970.

Ә) ‛Әлләмә Уәхиди. (468 ж.һ. өлген). Әсбәбу-н-нузул. 61-б. Дару-л-фикр. Бейрут.

 


№7. Назареттен шыққан Иса Мәсіхтің әс және мұсылман үмметінен шыққан Уәделенген Мәсіхтің әс өзара айырмашылықтары бар сипат-белгілері

А) Ибн Омар рә баяндайды, Пайғамбарымыз сәс айтыпты: «Мен Исаны, Мұсаны және Ибраһимді көрдім. Иса (оның сипат-белгілерін айтады. – Авт.) жирен бұрмаланған шашты және кең кеуделі болды». (Бұхари. Сахих. Китәбу-л-әнбийа. Бәбу уә-зкур фи-л-китәби Марйам).

Б) ‛Абдулла бин Омар рә Аллаһтың Елшісінің сәс: «Бүгін кеште мен түсімде Қағбаны айналып жүрген кезімде бидай өңді адамды көрдім. Оның бидай түсті беті өте сұлу көрінді. Ұзын, артқа қайыра тараған шашы да әдемі көрінді, шашынан су тамшылап тұрды, ол екі адамға сүйеніп, Қағбаны айналып жүрді. «Бұл кім? – деп сұрап едім, маған: «Мәрияның ұлы», – деп жауап берілді. Содан кейін көзім шашы қопыраған, бір көзі қисық, – қисық болғанда да, жүзім сияқты томпақ, – бір адамға түсті. «Бұл кім?» – деп сұрағанымда: «Мәсіх Дәҗҗәл[3]» (яки, Дәҗҗәл-саяхатшы. – Авт.), – деген жауап алдым», – дегенін баяндайды. (Бұхари. Сахих. Китәбу-л-либәс. Бәбу-л-җә‛әд).

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Олардың дұрыстығын мойындап, Имам Бұхари өзінің жинағына екі баяндаманы да, ал Имам Мүслим екіншісін енгізген.

Бұл екі хадис сол кезде болашақта келуі тиіс болған Уәделенген Мәсіхті әс және (сол уақытқа дейін пайғамбарлық міндетін атқарып болған) исраилдік Мәсіх әс – Мәрияныңұлын әс екі бөлек адам ретінде әбден айқын ажыратып көрсетеді. Исраилдік пайғамбардың сипат-белгілері суреттелгенде,  сырт келбеттің исраилдіктерге тән белгісі – жирен бұйра шашы алдымен айтылады. Уәделенген Мәсіхке әс келсек, оның бидай өңділігі және түзу шашы айтылады. (Қойылған мақсаттары бойынша. – А.Р.) Назареттен шыққан – Иса Мәсіхке әс ұқсатылған  және Мұхаммедтің сәс қауымынан шығуға тиіс болған нақ осы Уәде етілген Мәһди қазіргі заманғы (бұрмаланған) христиандықты және Дәҗҗәлдің жақтастарын (идеялық тұрғыда) жеңуге тиіс еді. Пайғамбардың сәс түсін сипаттаудың екінші бөлігінде Қасиетті Пайғамбардың сәс Қағбаны айналып жүрген Уәделенген Мәсіхті және Дәҗҗәлді көргені айтылады, ал басқа хадистерде Дәҗҗәлдің Меккеге де, Мединеге де кірмейтіні айдай анық жазылған [1]. Демек, бұл түстің өткен заманның мұсылман ғұламалары іске асырған түсіндірмесі мынаған саяды: Дәҗҗәлдің Қағбаны айналып жүруінің мәні – жердің астын ұрланып қаза отырып, «оған енуге» әрекет жасау, басқаша айтқанда, ислам дінін құртуға әрекеттену. Уәделенген Мәсіхтің әс Қағбаны айналып жүруі –  барлық ізгілікті іс-әрекеттерімен исламды қорғау және соған қызмет ету дегенді білдіреді [2]. Ал Уәделенген Мәсіхтің әс сүйенген адамдары – олар барлық мүмкін болатын жолдар арқылы оған жәрдемдесетін көмекшілері мен ізін қуушылары.

Қысқасы, екі Мәсіхтің сырт келбеттеріндегі айқын айырмашылық Қасиетті Пайғамбар сәс түсінде Ибраһим және Мұсамен бірге көрген жирен бұйра шаштың иесі – (Назареттен шыққан. – А.Р.) Мәрияның әс ұлы Иса Мәсіх әс осы пайғамбарлар да бастан кешкен  сол шекке жеткен, яғни табиғи өліммен қайтыс болған. Ал бидай өңді, тегіс түзу шашы бар болашақ Уәделенген Мәсіх әс туралы айтсақ, – онда ол Мұхаммед сәс үмметінен шыққан Мәһдидің өзі болып табылады, ол уәждер алаңында Дәҗҗәлмен, яғни христианның діни қызметшілерімен, күресуге тиіс болады.

Нақ осы себептен баяндамаларда сипатталған (болашақ. – А.Р.) Мәсіх пен Мәһдидің сипат-белгілері бірдей: Мәһдидің терісі бидай түстес, яғни Уәделенген Мәсіхтің денесінің түсіндей [3].

Шииттік баяндамаларда Имам Мәһдидің ұқсас сипат-белгілерін табуға болады: ол орта бойлы және сырт келбеті тартымды. Ұзын шашы иығына түскен, ал қара сақал жапқан бетінен нұрлы сәуле шашырап тұрғандай [4].

Басқа дереккөздерде Мәһдидің кең ашық маңдайы және таңқы мұрны сипатталады [5].

Егжей-тегжейлі сипатталған оның осы сыртқы белгілер Хазірет Мирза Ғұлам Ахмадта әс кездеседі. Сөйтіп, оны жақыннан жиі көрген және онымен бір үйде тұрған Хазірет Мир Мұхаммед Исмаил Сахиб оның сыртқы келбетін төмендегідей сөздермен сипаттайды:

«Оның терісінің түсі бидайдай, осы сөздің ең бір жоғары сапалы мағынасындағы бидайдай болатын, яғни жарық пен шуақ төгіліп тұратын... басындағы шашы өзгеше түзу және жатық, жалтыраған және жұмсақ... ұзындығы, әдетте, мойынорамал орағандай, мойнына жететін... Мұрны... өте сүйкімді, биік, жұқа, таңқылау және бет әлпетімен әдемі үйлескен. Мүбәрәк  маңдайы түзу, биік және кең болатын» [6].

Хазірет Уәделенген Мәсіх әс, Мәһдидің ашық маңдайы мен таңқы мұрны айтылатын сыртқы белгілерінен басқа, сонымен қатар тағы бір ішкі асыл шындықты білдіретін. Ол (асыл шындық) мынада: Аллаһ Тағала оның адамдарды өзіне тартып тұратын байсалдылығы мен айбындылығы дұшпандарының жүректеріне қорқыныш ұялататын маңдайын адалдықтың шуағына бөледі дейтін осы екі қасиет те Уәделенген Мәсіхтің әс бойынан айқын да қуатты көрінеді [7].

Бұл кітап авторының атасы, Уәделенген Мәсіхтің әс серіктесі Хазірет Мәуләуи Ғұлам Расүл Сахибтің айтуы бойынша, Уәделенген Мәсіх әс келесі сөздерді жиі-жиі қайталай беріпті, яки: Аллаһ Мұхаммед бин Исмаил Бұхариге Өзінің рақымшылығын берсін, егер ол менің сырт келбетімді Назареттен шыққан Исаның әс бет әлпетінен ажыратып сипаттамағанда, мені мұхаддистер қалай таныр еді. [8]

Хазірет Уәделенген Мәсіх әс: «Мен Мәсіхке ұқсап, Уәде етілген ретінде келдім, ол маған (Мұхаммедтің құлына) арналған мінберге тұрмасын деп», – дейтін.

 

Дереккөздер:

 

1.  Сахих Бұхари. Китәб фәзәили-л-Мәдина, Бәбу лә ядхұлү-д-дәҗҗәл фи-л-Мәдина.

2.  Мәзәһиру-л-хаққ, шарх мишкәт әл-мәсәбих. 4-т. 359-б. Аламгир Пресс, Лахор.

3.  Мәуләнә ‛Әлләмә ибн Хәҗәр Хайсми. Әл-фәтәуә әл-хадисиййа. 2-т., 147-б., Мұстафа әл-Бәби әл-Халаби. 1979.

4.  ‛Әлләмә Йусуф бин Яхья әл-Муқаддаси әш-Шәфи‛и (7-ғас. х.). ‛Ақду-д-дурар фи ахбар әл-мунтазир. – 41-б., 1-басылым.

5.  Әбу Дауд. Сунән. Китәбу-л-Мәһди. № 7-хадис.

6.  Мирза Башир Ахмад. Сирату-л-Мәһди. – 2-т., 122-бет.

7.  Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад. Китәбу-л-бәрия. 268-б. Сілтеме. // Рухани Хазаин. 13-т., Мүбәрәк Сәқи, Лондон. 1984. 307-бет.

8.  Асхаб-и-Ахмад. 2-т., 172-б., Құрастырушы – Мәлик Саләху-д-дин М.А.

 


№8. Ерекше белгілердің көрінуі

 

Әбу Қатада (Аллаһтың оған ризашылығы болсын) Аллаһтың Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Ерекше нышандар мен белгілердің көрінуі екі жүз жыл өткеннен кейін болады», – дегенін баяндайды. (Ибн Мәҗә. Сунән. Китәбу-л-фитән. Бәбу-л-аят).

Хадистің түсіндірмесі:

Бұхари мен Мүслим белгілеген шарттылықтарды басшылыққа алып, Қасиетті Пайғамбар сәс ерекше белгілер туралы және бұл белгілер екі жүз жыл өткенде көрінуге тиіс болатынын айтқан хадисті [1] Имам Хәким дұрыс деп айқындаған. Алайда һиҗрадан кейін екі жүз жыл өткенде келтірілген хадиске байланысты қандай да бір ерекше оқиғалар орын алмағандықтан, сірә, дәл осы себепті ‛Әлләмә Мулла ‛Әли Қари Ханафи осы хадиске берілген түсіндірмесінде әл-мийатайн сөзіндегі әл- деген белгілілік артиклі қолданғандықтан «мың жыл өткеннен кейін екі жүз жыл» деген мағынасының болу ықтималдығы бар екендігін жазған (яғни, белгілер бір мың екі жүз жыл өткен соң көрініс береді). Ал нақ осы дәуір Мәсіх-Мәһдидің Дәҗҗәлмен қатар пайда болатын заманы ғой [2].

Тағы бірнеше баяндама Мулла ‛Әли Қаридің осы көзқарасын растайды. Сөйтіп, ‛Абдуллаһ бин Омар рә Қасиетті Пайғамбардың сәс соңғы дәуірдің қиын жағдайын және құлдырауын еске салатынын келтіре келе: «Сол белгілер, маржан алқаның үзілген жібінен шашырап түсетін моншақтар секілді, бірінің артынан бірі тізіліп көрінетін болады. Бір тізбек түріндегі белгілер дәл солай көрінбек», – деген-ді [3].

Аталған нышан-белгілер, таңғаларлығы, һиҗрадан санағанда, он үшінші жүзжылдықта орындалды. Олардың ішінде: айқыштың (крест) салтанаты, ғылым күнінің Батыстан тууы, көліктің бірден-бірге жетілген түрлерінің шығуы және көлік құралы ретінде түйе қызметінен бас тарту, мұсылмандардың құлдырауы және артта қалуы, әлемдік соғыстар, жер сілкінісінің орасан көп болуы, аштық, оба ауруы, құйрықты жұлдыз, сондай-ақ рамазан айында Ай мен Күннің тұтылуы сияқты оқиғаларды айтуға болады.

Тағы бір хадисте: «Бір мың екі жүз қырық жыл өткен соң, Аллаһ Тағала Мәһдиді жібереді», – делінген [4].

Қасиетті Пайғамбар сәс жариялаған көріпкелдіктерді басшылыққа алсақ, һиҗрадан санағанда он екі ғасыр өткеннен кейінгі он үшінші жүзжылдықта  нышан-белгілер бірінің артынан бірі орындалған кезеңнің жүзден бір бөлігі де Қасиетті Пайғамбардан сәс кейін екі жүз жыл өткенде келген дәуірге еш ұқсамайды. Осы ғажап оқиғалар мен белгілердің пайда болуы кезінде һиҗрадан кейінгі 1250 ж. Мирза Ғұлам Ахмад Қадиани әс дүниеге келіп, һиҗрадан санағандағы 1290 ж. ол Құдайдан түскен аянды иеленуші болды. Ол өз заманының ағартушысы және Мәсіх-Мәһди болатын ниетін жариялады, «Ерекше белгілердің көрінуі 200 жыл өткенде орын алады» деген хадисті терең ойлана түсіну нәтижесінде бұл баяндаманың мағыналарының бірі һиҗра бойынша он үшінші жүзжылдықтың соңында Уәделенген Мәсіх-Мәһдидің әс келуі екені оған аян түрінде ашылғаны болып табылады. Оның есімін («абҗәд» деп аталатын араб жүйесіне сәйкес. – А.Р.) құрайтын әріптердің мағыналарының сандық сомасы, яғни «Ғұлам Ахмад Қадиани» дәлме-дәл 1300 санын құрайтыны, сол уақытта бүкіл әлемде одан басқа осындай есімді бірде-бір адамның жоқ екені аянда ашылып көрінген. Сөйтіп, оның назары һиҗрадан санағанда он үш жүзжылдық өткенде келуге тиіс болған сол Мәсіх өзі екені және ғасырлардың сол кезеңін білдіретін жылдың сандық көрінісі оның есіміне жазылған фактіге ауды [5].

 

Дереккөздер:

 

1. Имам Хәким. Мұстадрак. 4-т., 428-б., Мәктәбә ан-наср әл-хадисиййа, Рияд.

2. Мирқату-л-мәфәтих, шарх мишкәт әл-мәсәбих. 5-т., 185-б., Мәктәбә Маймуниийа, Мысыр.

3. Тирмизи. Сунән. Әбуәбул-фитән. Бәбу мә җәә фи хұлюли-л-мәсхи уәл-хасфи.

4. Ан-нәҗму-с-сақиб. 2-т., 209-б., Ахмади Патна Мұғалпура. Ибн Әби Шәиба сілтемемен.

5. Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад. Изәлә әуһәм. 186-б. // Рухани Хазаин. 3-т., Мүбәрәк Сәқи, Лондон. 1984. – 190-б.

 


№9. Исламның құлдырауы жайындағы көріпкелдік

 

Аллаһтың Елшісінің келесі сөздерін естідім деп ‘Абдуллаһ бин ‘Амр баяндайды: Аллаһ Тағала білімді бірден тартып алып адамзат баласын білімнен құр қалдырмайды, алайда Ол білгір ғұлама тұлғалардың өлімімен білімнен айырады. Сөйтіп, білімге шынайы ие болған бірде бір адам қалмайтын заман келеді, сонда адамдар өздерінің басшылары етіп надандар мен жалқау-бұлғаңдарды таңдайды; егер олардан бір-нәрсе жайында сұраса, олар ешқандай білімге сүйенбей пәтуаларын шығара бастайды. Олар өздері адасқан және басқаларды да адастырады. (Бұхари, Китәбу-л-‘илм, Бәбу кәйфә йақбизу-л-‘илм)

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Бұл хадисті барлық (Сыхәх ситта) алты сахих жинақтардың авторлары келтірген, Имам Бұхари Мүслиммен бірге оның дұрыстығын мойындаған. [1]

Бұл хадисте халықтардың діни құлдырауының өте бір маңызды себебі көрсетілген: уақыт өте келе адамдар діни білім мен іс-амалдарға дұрыс қарамауының нәтижесінде олар біртіндеп деградацияға ұшырайды.  Қасиетті Пайғамбар сәс алғашқы үш жүзжылдықты «хайру-л-құрун», яғни «ең қайырлы жүзжылдықтар» деп анықтап беріп, сосын осыдан кейін құлдырау басталады деп айтқан [2]. Сосын мұсылмандар қатты құлдырауға ұшырайтын мың жылдық құлдырау кезеңі орыналады, бұған оларға билік жүргізген олардың арам және қабілетсіз басшылары мен көсемдері едәуір болысады. Олар зинақорлық, арақ-шарап ішімдік және дүниеқоңыздық сияқты жаман қылықтарға бой алдырады, тіпті олардың діни жетекшілері де құлдырауға ұшырайды. Қасиетті Пайғамбарымыз сәс айтты деп, Хазірет ‘Али рә баяндайды:

«Исламнан тек («Ислам» деген) аты ғана қалатын, ал Құраннан тек оның мәтіні ғана қалатын (яғни, іс-жүзінде Құран жолымен жүрмейтін – Авт.) уақыт келеді. Сол заманның мешіттері адамдарға толы болып көрінгенімен, олар һидаяттан, яғни тура жетекшіліктен айрылады және аспан күмбезінің астындағы ең нашар тіршілік иелері солардың діни қызметшілері болмақ. Түрлі ылаң-дүрбелендер олардың ортасынан шығады да, өздеріне қайтып оралады» [4]. Бұл хадис сонымен қатар исламдағы шииттік бағытта да мойындалады. [5]

Осы хадисте көрсетілгендей Исламның аянышты күйін тудыратын барлық белгілер дәлме-дәл орындалды. Әһл-и-хадис бағытының ғұламасы ‘Әлләмә Науаб Нұру-л-Хасан Хан ибн Науаб Сыддық Хасан Хан, шамамен жүз жыл бұрын, орындалған белгілердің растығын мойындай отырып былай деп жазған:

«Сол секілді азғындықтар осы үмметте пайда бола бастаған күннен бері үммет те жоқ, ұлт та жоқ, соның салдарынан Исламның абыройы күннен-күнге өшіп барады. Қазір Исламнан тек оның аты ғана, ал Құраннан тек оның сөздері ғана қалған. Мешіттер адамдарға толы болып көрінгенмен, олар хидаяттан толығымен мақұрым болды. Ғұламалар – аспан күмбезі астындағы жаратылыстын ең жаманы, бүлік пен ылаң олардан шығып, өздеріне қайтып оралуда». [6]

Мәуләнә Хали осы бір қайғылы жағдайды келесі түрде жеткізген:

«Иман да жоқ, Ислам да жоқ,

Исламнан тек оның аты ғана қалды».

Алладан алдын ала біліп айтылған сөздері бойынша Ислам үмметі яхудилердің жағдайына түскен кезде шипагер-мәсіх, Исламның құлы – Мәһдидің келетіні айтылған. Ол имандылықты аспаннан қайта қайтарып, оны адамдардың арасына қайта орнатуы керек болды. Сүнниттік және шииттік бағыттағы хадистерде Имам Мәһдидің үмметке ұзақ үзілістен кейін, адамдардың арасында көптеген қарама-қайшылықтар мен азушылықтар орыналған кезде келетіні бір ауыздан мақұлданады. [7]

Сонымен, Қадиандық Хазірет Мирза Ғұлам Ахмад әс міне дәп осындай кезде келіп, «аталмыш мұсылмандарды» нағыз және шыншыл мұсылмандарға айналдыру үшін келдім деп талабын жария етті. Әлхамдулиллаһ, ол өзінің уәдесін орындап, кіршіксіз таза жамағаттың негізін қалады. Бұл жамағат жайында тіпті ‘Әлләмә Иқбал есімді ойшыл, шындықты мойындай отырып, былай деген:

«... Егер расында Ислам үлгісіне сай келетін жамағат бар болатын болса, онда ол Ахмадий Жамағаты». [8]

 

Дереккөздер:

[1]. ‘Әлләмә Бадру-д-дин ‘Айни. Умдату-л-қари, шарх Бұхари. 1-т., 528-б., Дару-т-таба‘а, Каир.

2. Бұхари. Сахих. Китәбу-ш-шәһәдәт. Бәбу лә йашхаду ‘әлә шәһәдәтин җәурин.

3. Бұхари. Сахих. Китәбу-л-‘илм. Бәбу раф‘и-л-‘илми уә зәһури-л-җәһли.

4. Имам Байхақи. (458 ж.һ. өлген) Шу‘Әбу-л-иман. 311-б., 2-бөлім. Дару-л-кутуби-л-‘илмиййа, Бейрут.; Мишкәт. Китәбу-л-‘илм. Бәбу-л-фуру‘ мин әл-җәм‘и-л-кафи. 3-т., 10-б., Дар Әлләмә Әбу Җә‘фар Мұхаммад бин Калаби, Нау Лакшор.

5. Бихару-л-әнуар. 52-т., 10-б., Дару-л-ахйа әт-тәрас әл-‘арабий, Бейрут. Ливан. 1982 ж.; Бихару-л-әнуар. 52-т., 10-б.

6. Нұру-л-Хасан Хан. Иктирабу-с-сәс‘ат. 12-б., Сәс‘иду-л-мутаба’, Бенарес. 1322 ж. х.

7. Әбу-л-Хасан әл-Арбали. Кәшфу-л-ғумма фи мә‘рифати-л-аимма. 3-т., 270-271 беттер. Дар ул-әдуә, Бейрут.

8. ‘Әлләмә Иқбал. Миллат-и-байза пар эк имрани назар. (Алигарх қ. дәріс, 1910 ж.) 18-б., Ағылшын тіліне аударма: Мәуләуи Зафар Али Хан. Дафтар-и-Ахбар. Дафтар-и-замана, Мью-роуд, Лахор.

№10. Ағымдарға бөліну; құтқарылатын ағым

 

Әбу Һурайра (Аллаһтың оған ризашылығы болсын) Аллаһтың Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Яһудилер 71 әлде 72 ағымға бөлініп кетті, христиандар да соның (кебіне) түсті, ал менің үмметім 73 ағымға бөлінеді», – дегенін баяндайды». (Тирмизи, Әбуәбу-л-иман, Бәбу ифтирақи һазиһил-уммәти)

 

Хадистің түсіндірмесі:

 

Бұл хадис Имам Ахмад, Тирмизи және Ибн Мәҗә баяндамаларында кездеседі. Имам Тирмизи мен Имам Хәким оның дұрыстығын бір ауыздан мойындаған [1], тіпті Имам Хәким бұл хадистің сенімділігін Имам Мүслим орнатқан шартылықтардың негізінде қоштаған. Келтірілген хадис сүнниттік ой мектебімен бірге шииттік ой мектебінде де қабылданады. [2]

Осы хадисте ескерілген яһудилер мен Мұхаммед сәс үмметінің арасындағы ұқсастықтың егжей-тегжейлі түсіндірмесі тағы бір баяндамада, мысал ретінде, екі сыңар етіктің ұқсастығы түрінде айтылады, яғни, екі сыңар етік бір-біріне ұқсас болғандай, сол секілді мына үммет (яһуди үмметіне ұқсап) солардың соңынан ереді, тіпті егер бір сорлы яһуди өзінің анасымен ашық түрде ерсілік әрекет жасаса, мына үмметте де соған ұқсас сорлы табылады. [3]

Бірақ ақиқаттың хабаршысы Қасиетті Пайғамбарымыз сәс үмметінің бір бөлігін яһудилер деп атаған кезде, сол кезекте ол басқа адамдарды Иса есімімен байланыстырған. Ол 73 ағымның бір ағымы ғана тура жолды ұстанады деп хабарлады. Осы құтқарылатын жамағатты іздеу әрбір мұсылманның міндеті. Сондай-ақ Қасиетті Пайғамбар сәс олардың өте бір маңызды көрсеткіші жайында айтқан-ды, яки: «бұл жамағат маған және сенің сахабаларыма ұқсап, біздің ізімізбен жүреді» - деген.

(Құтқарылатын) Жамағаттың бірлігі мығым (ұйымшыл) болады - деп, Қасиетті Пайғамбарымыз сәс тағы бір хадисінде адасқан жетпіс үш ағым мен құтқарылатын бір ағымның белгілерін ажыратып берген. Әрине, нағыз жамағатты имамсыз елестету мүмкін емес, содан болса керек Қасиетті Пайғамбар сәс ақыр заманда орыналатын бүлік пен ылаңды сөз еткен кезде, Хузайфа рә: «Йә, Алланың Елшісі! Сол уақытта бізге не істе деп бұйырасын?» - деп сұрапты. Бұған Қасиетті Пайғамбарымыз сәс: бір ғана имамы болатын мұсылмандар жамағатына кір, егер бір ғана имамы болатын жамағат болмаса, онда, тіпті талдын тамырларын жеп, содан өліп жатсандар да, барлық секталардан бойларынды аулақ ұстандар – деп, жауап берген. [5]

Екінші баяндамада былай делінген, егер сендер секталар көбейіп, адасушылық жолына шақырған сектанттар заманыңда әйтеуір бір жерден Алланың (халифасын) наменгерін көретін болсандар, онда егер сендерді тіпті өлтіріп, мүліктерінді тонап жатса да, одан айрылмандар. [6]

Қазіргі уақытта Ислам дінінің барлық ағымдары «күпірлік» пәтуаларын жариялап бір-бірін исламнан шығарумен әлек болуда, осылайша олар өшпенділіктің құрбанына айналып жатыр. Ақыры, 1974 жылы әлгі ағымдар тек бір-ақ мақсат үшін бірігуге мұршалары жетті, яки: Ахмадийя мұсылман жамағатың мұсылман-емес деп бірауыздан жариялау үшін. Бұл оқиға Ахмадийя мұсылман жамағатының хақ екендігіне пайда беретің басты белгінің керемет орындалуы болып табылды, яғни 72 ағым айырылыстың бір жағында қалып ақиқаттың жолымен жүрмейтің болады, ал айрылыстың екінші жағында қалған жалғыз ғана ағым құтқарылады. Бүгіндері Ахмадийя Мұсылман Жамағатынан айырылысып, оны жалғыздықта қалдырған 72 ағым Ахмадия жамағатын хас құтқарылатын ағым екенің дәлелдеп қоймай, сонымен қатар Қасиетті Пайғамбар сәс сахабаларының бойынан табылатын барлық ізгіліктер мен жоғарғы моралдық құндылықтар соларға тән деп шынайы ұқсастықты мойындап отыр. Сонымен, бүгінгі күні жер бетінде Қасиетті Пайғамбар сәс мен оның Сахабаларының рә жамағатына ұқсас және олардың тірі үлгісі болып табылып, Аллаһ үшін және Оның Елшісі сәс үшін бәрін: өмірлерін, дүние-мүлкін, уақытын, ар-намысын құрбан еткен тек бір ғана жамағат бар. Міне осы жамағатқа калима мен азанды айтуға, уағыз жүргізіп, қажылыққа баруға тыйым салынған, бұрындары Қасиетті Пайғамбар сәс мен оның Сахабаларына рә дәл осылайша тыйым салынғандай; йә, міне осы жамағат тіпті бүгін, дамыған 21-ші ғасырда, Қасиетті Пайғамбарға сәс ұқсап, олардың сабырлығын, төзімшілдігін, әрекет өнегесі мен ақниеттілігін өздерінде сақтай отыр, діни қуғын-сүргіннің нысанасына айналып отыр. Сондай-ақ бір имамның жетекшілігінде (бірлігі жарасып) ұйымшыл болғандары сондайлық тек соған ғана бағынып, соның ғана бұйрығымен отырып-тұрады. Айтыңыздаршы, қазіргі заманда әйтеуір бір жерден осыған ұқсас жамағатты табуға болады ма?

 

Дереккөздер:

 

[1]. Тухфату-л-әхуәзи, шарх Тирмизи. 3-т., 367-б., Дару-л-китәби-л-‘арабий, Бейрут.

2. Бихару-л-әнуар. 28-т., 30-31 беттер. Дару ихйаи-т-тураси-л-‘арабий, Бейрут. Ливан. 1983.

3. Тирмизи. Сунән. Китәбу-л-иман. Бәбу ифтирақи һәзиһи-л-уммәти.

4. Тирмизи. Сунән. Китәбу-л-иман. Бәбу ифтирақи һәзиһи-л-уммәти.

5. Бұхари. Сахих. Китәбу-л-мәнәқиб. Бәбу ‘әләмәти-н-нәбуввәти фи-л-исләми.

6. Ахмад бин Ханбал. Муснәд. 5-т., 403-б., Дару-л-фикри-л-‘арабий, Бейрут.

 

Жалғасы: http://nurym.yvision.kz/post/365429

 

[1] Бір нұсқада: Қыдыр (ата).

[2] Сағана – шіркеуде немесе молада өлгендердің мүрдесін қоятын орын. Кей жерлерде «ақым» деп те аталады. – Аудармашы.

[3] Дәҗҗәл (тажал) – арабша: өтірікші; Мәсіхке қарсыласушы елдер / топтар.

[4] Халиф – рухани лауазым (бұл мемлекеттік те, саяси да лауазым емес!):

1) Наменгер (Алланың наменгері, яки пайғамбар немесе оның шынайы ізбасары),

2) Пайғамбардың шынайы ізбасары, 3) мұҗәддид (дінді ағартушы, реформатор).

[5] Халифат – 1) наменгерлік, 2) ізбасарлық, 3) мұҗәддидтердің (дінді реформалаушылардың) бірізділігі.

[6] Мұфассир – Құранды тәпсірлеуші.

[7] Мұхаддис – хадистерді білетін, оны тәпсірлейтің немесе хадистерді жеткізген адам.

[8] Сондай-ақ Мәһди Хорасанмен байланысты болады делінген баршаға мәлім хадис бар (Мишкәт Тайиби, Бәб ашраат әс-сәс‛а. Фасал 3. Мұснад Ахмад бин Ханбал; Байхақи, Шә'бү-л-иман, 2-бөл., 311-б.). Ғулам Ахмадтың Қажы (Сайфуддин) Барластан бастап Һади Бекке дейінгі ата-бабалары сонда тұрған.

[9] Жоғарыдағы №15 хадисте қарастырылған

[10] Мұндай метафора күнделікті өмірде кеңінен қолданылады. Мысалы, кенеттен пайда болған адамнан: «Сен көктен түстін бе?» деп сұрайды, және т.с.с. – А.Р.

Жалғасы: Хадис 11-20 (40тан) http://yvision.kz/post/365429

0
0
4279