Тікелей эфир

Алматы көшелері: Серәлі Қожамқұлов

Бүгінгі «Алматы көшелеріне саяхат» айдарында танымал актер, ұлттық кәсіби театр өнерінің негізін салушылардың бірі Серке Қожамқұловтың құрметіне аты берілген көшеге саяхаттаймыз.


Қожамқұлов көшесі Мұратбаев пен Мұқанов көшелерінің аралығында
орналасқан. 1981 жылға дейін Қастек көшесі деп аталынған көше Райымбек даңғылынан басталып Құрманғазы көшесіне дейін созылып жатыр. Мақатаев, Гоголь, Әйтеке би, Қазыбек би, Төле би, Бөгенбай батыр, Қарасай батыр, Қабанбай батыр, Жамбыл, Шевченко көшелерін қиып өтеді.

Серке Қожамқұлов 1896 жылдың мамыр айының 5-жұлдызында Қостанай облысының Қарабалық ауданында дүниеге келген. Азан шақырып қойған есімі Серәлі. Әкесінен ерте айырылған Серкенің өнерге деген құштарлығын жақындары: жездесі Жүсіп Темірбеков пен жазушы Бейімбет Майлин оятқан.

Серке 1913-1916 жылдар аралығында Троицкінің «Уазифа» медресесінде білім алған. 1919 жылы Азамат соғысы кезінде Әліби Жангелдин басқарған қызыл әскер тобында жауынгер болған.

1920 жылдары «Қызыл керуен» труппасының құрамында жүргенде Серке өнерге деген қабілеті барын көпшілікке байқайтты. Сол жылы Орынбор қаласындағы Татар халық ағарту институтына түседі. Орынборда жүргенінде де өнерге құштар Серке сахнаны ұмытпайды. 1922 жылы оқуын бітіргенге дейін сол жақтағы көркемөнерпаздар үйірмесіне қатысып жүреді.

Оқу жылдары қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдері Сәкен Сейфуллин, Сәбит Мұқанов, Ғабит Мүсірепов және сахна саңлағы Қапан Бадыровпен танысып, олармен тығыз шығармашылық қарым-қатынаста болады. 1922 жылы болашақ әртіс Серке Ғабит Мүсіреповпен бірге Мұхтар Әуезовтың «Еңілік-Кебек» тра­геди­ясының сахналануына қатысып, қойылымда Ес­пембет рөлін ой­нап шығады.

Серке 1923 жылы сот тергеушісі болып жұмысқа орналасады. Алайда оның сахнаға деген қызуғышылығын байқаған басшылық 1925 жылы Қызылордада құрылған тұңғыш қазақ театрының бірінші режиссері етіп тағайындайды. Сол жылдары ол Иса Байзақов, Құрманбек Жандарбеков, Әміре Қашаубаев, Қалыбек Қуанышбаев, Елубай Өмірзақов, Жұмат Шанин сынды сахна саңылақтарымен қызметтес болған.

1928 жылы Қазақ драма театрының құрамымен Алматы қаласына келеді. 1926-1932 жылдар аралығында Мұхтар Әуезовтің «Бәйбіше — тоқал», Бейімбет Май­линнің «Шан­шар мол­да», «Ел мек­тебі», «Қал­пе», Өмірбек Ос­па­нов­тың «Зарлық», «Сеңсең бөрік», Н.В. Го­гольдің «Үй­ле­ну» пьеса­ларын қой­ған.

Серке Қожамқұлов театрда тек режиссер ғана болып қоймай сахнада Майлиннің "Талтаңбайдың тәртібі" мен «Майданында» Талтаңбай, Көдебай, Гогольдің "Үйленуі" мен "Ревизорында» Яичница, Земляника, Мүсіреповтің "Амангелдісінде", "Қозы Көрпеш -Баян сұлуы" мен "Ақан сері - Ақтоқтысында" Тымақбай, Қарабай, Қоңқай, Әлжаппар Әбішевтің "Достықпен махаббатында" шахтер Тайман, Әуезовтің "Еңлік - Кебегі", "Қара қыпшақ Қобыландысы" мен «Абайында» Еспембет, Көбікті хан, Майбасар, Қалтай Мұхамеджановтың «Бөлтірік бөрік астындасында» Бекен, Шекспирдің «Асауға тұсауында» Слай, Педант, А.Я.Каплердің «Ленин 1918 жылында» Коробов сынды образдарды сомдаған.

Ал 1930 жылдан бастап киноға араласа бастайды. Сол жылы «Дала әні» фильмінде Батырақтың, 1938 жылы «Амангелді» фильмінде Бекет ұстаның, 1942 жылы «Ақ гүлде» қарт Жастардың, 1945 жылы «Абай әнінде» Баймағамбеттің, 1948 жылы «Алтын мүйізде» шопан Әділбектің, 1964 жылы «Алдар көседе» бидің, «Қанатты сыйлықта» Жапардың рөлінде ойнаған және «Біздің сүйікті дәрігер» музыкалық комедиясына түскен.

Қазақ үшін, қазақ өнері, мәдениеті үшін ұшан-теңіз еңбегін сіңірген тұлғалардың бірі әрі бірегейі Серке Қожамқұлов 1979 жылдың 25 желтоқсанында «Ана – Жер – Ана» спектаклінде ақырғы рет Ақсақал рөлін сомдап, алты күннен кейін дүниеден озады.

Серке Қожамқұлов есімімен бүгінгі күні Жезқазған музыкалық-драма театры мен Алматы қаласындағы көше аталынады. Алматы қаласында тұрған үйінде (Фурманов көшесі, 117 үй) мемориалдық тақта орнатылған.

Мәтін: Айнұр Ракишева

Фото: Айжан Кәрібаева

Бұл айдарда жарияланған материалдардың толық тізімі:

Малбағар Меңдіқұлов көшесі

Ораз Жандосов көшесі

Өмірбек Жолдасбеков көшесі

Абдолла Розыбакиев көшесі

Тайыр Жароков көшесі

Жұмағали Сайын көшесі

Досмұхамедов көшесі

Нұрмақов Нығмет көшесі

Бағаутдин Шағабутдинов

Ғани Мұратбаев көшесі

Зейін Шашкин көшесі

Сырбай Мәуленов көшесі

Мағазы Масанчи көшесі

Мұқан Төлебаев көшесі

Алия Arsik
25 сәуір 2013, 10:39
3360

Загрузка...
Loading...

Пікірлер

Ақпаратыңызға рахмет қыздар!

Пікір қалдырыңыз

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

СМИ – ассистент провокаторов? Как гости из соседних стран сеют раздор в Казахстане

СМИ – ассистент провокаторов? Как гости из соседних стран сеют раздор в Казахстане

Инцидент с пьяным киргизским гостем на борту Air Astana, наверное, остался бы только во внутренних сводках авиакомпании, если бы г-н Доган, не поднял громкий крик о государственном языке.
openqazaqstan
17 авг. 2017 / 14:43
  • 11943
  • 177
Дайте Байбеку сломать и переделать город. Он хочет шагнуть вверх, а не бабло украсть

Дайте Байбеку сломать и переделать город. Он хочет шагнуть вверх, а не бабло украсть

Я в тогдашней Алма-Ате родился, вырос. В школу начал ходить пешком. Весь центр опползал. Все эти знаковые места помню как ещё не знаковые места. Никаких этих ностальгических страданий у меня нет.
Aidan_Karibzhanov
21 авг. 2017 / 16:25
  • 5256
  • 33
Казахский национализм раньше выглядел несовременно. Теперь он другой

Казахский национализм раньше выглядел несовременно. Теперь он другой

Националисты стали совсем другими. По-английски хорошо говорят, русскую классику цитируют. Очень современные, образованные, адекватные. А после Крыма в националисты уже чуть ли не любой казах готов был записаться.
Aidan_Karibzhanov
16 авг. 2017 / 16:52
Имеющий уши да услышит. Латиница касается только казахского языка

Имеющий уши да услышит. Латиница касается только казахского языка

Президент Назарбаев наконец-то разъяснил для всех, кто ещё не понял, очевидный вопрос, который всем в Казахстане очевиден. Елбасы повторил: на латиницу мы переводим казахский язык, и это не означает отказ от русского языка.
openqazaqstan
18 авг. 2017 / 16:23
  • 3481
  • 52
Подземная Акмечеть Бекет-Ата в Атырауской области – одно из самых сакральных мест

Подземная Акмечеть Бекет-Ата в Атырауской области – одно из самых сакральных мест

Его отцом был Мырзагул, матерью Жания, оба глубоко верующие. По рассказам, Бекет-Ата обладал богатырской силой, что в том числе помогало выбивать мечети в крепких скалах.
theYakov
21 авг. 2017 / 17:21
  • 2734
  • 3
«Доехать до Алтын Орды» – как мошенники обманывают алматинцев

«Доехать до Алтын Орды» – как мошенники обманывают алматинцев

Из множества грустных откровений постепенно сложился перечень самых распространённых уловок охотников за нашими деньгами. В нём ожидаемо лидировали профессиональные попрошайки.
caravan_kz
16 авг. 2017 / 15:05
  • 2390
  • 4
Надо научиться видеть скрытые экономические процессы за вспышкой национального гнева

Надо научиться видеть скрытые экономические процессы за вспышкой национального гнева

При полном отсутствии бюджетного жилищного строительства, целые аулы оседают в ветхих домишках, сквозь заборы которых насмешливо возвышаются башни "коктемов", "риц карлтонов" и "есентаев".
niyazov
19 авг. 2017 / 11:16
  • 2546
  • 67
«Нас и здесь неплохо кормят», или почему я не собираюсь уезжать из Казахстана

«Нас и здесь неплохо кормят», или почему я не собираюсь уезжать из Казахстана

Я всегда теряюсь, когда слышу этот вопрос, потому что я так и не сумел выразить причину одной фразой. Давайте рассмотрим популярные варианты, и я объясню, что именно мне в них не нравится.
convoluted
21 авг. 2017 / 12:29
В Кокшетау строят два парка для молодёжи. Будут учтены интересы и любителей спорта

В Кокшетау строят два парка для молодёжи. Будут учтены интересы и любителей спорта

Общая площадь парка составляет 25 гектаров. На территории предусмотрено устройство прогулочных дорожек, площадок для установки аттракционов и павильонов различного назначения, цветников.
zhasakmola
17 авг. 2017 / 17:13
  • 2175
  • 1