Тікелей эфир

Алматы көшелері: Серәлі Қожамқұлов

Бүгінгі «Алматы көшелеріне саяхат» айдарында танымал актер, ұлттық кәсіби театр өнерінің негізін салушылардың бірі Серке Қожамқұловтың құрметіне аты берілген көшеге саяхаттаймыз.


Қожамқұлов көшесі Мұратбаев пен Мұқанов көшелерінің аралығында
орналасқан. 1981 жылға дейін Қастек көшесі деп аталынған көше Райымбек даңғылынан басталып Құрманғазы көшесіне дейін созылып жатыр. Мақатаев, Гоголь, Әйтеке би, Қазыбек би, Төле би, Бөгенбай батыр, Қарасай батыр, Қабанбай батыр, Жамбыл, Шевченко көшелерін қиып өтеді.

Серке Қожамқұлов 1896 жылдың мамыр айының 5-жұлдызында Қостанай облысының Қарабалық ауданында дүниеге келген. Азан шақырып қойған есімі Серәлі. Әкесінен ерте айырылған Серкенің өнерге деген құштарлығын жақындары: жездесі Жүсіп Темірбеков пен жазушы Бейімбет Майлин оятқан.

Серке 1913-1916 жылдар аралығында Троицкінің «Уазифа» медресесінде білім алған. 1919 жылы Азамат соғысы кезінде Әліби Жангелдин басқарған қызыл әскер тобында жауынгер болған.

1920 жылдары «Қызыл керуен» труппасының құрамында жүргенде Серке өнерге деген қабілеті барын көпшілікке байқайтты. Сол жылы Орынбор қаласындағы Татар халық ағарту институтына түседі. Орынборда жүргенінде де өнерге құштар Серке сахнаны ұмытпайды. 1922 жылы оқуын бітіргенге дейін сол жақтағы көркемөнерпаздар үйірмесіне қатысып жүреді.

Оқу жылдары қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдері Сәкен Сейфуллин, Сәбит Мұқанов, Ғабит Мүсірепов және сахна саңлағы Қапан Бадыровпен танысып, олармен тығыз шығармашылық қарым-қатынаста болады. 1922 жылы болашақ әртіс Серке Ғабит Мүсіреповпен бірге Мұхтар Әуезовтың «Еңілік-Кебек» тра­геди­ясының сахналануына қатысып, қойылымда Ес­пембет рөлін ой­нап шығады.

Серке 1923 жылы сот тергеушісі болып жұмысқа орналасады. Алайда оның сахнаға деген қызуғышылығын байқаған басшылық 1925 жылы Қызылордада құрылған тұңғыш қазақ театрының бірінші режиссері етіп тағайындайды. Сол жылдары ол Иса Байзақов, Құрманбек Жандарбеков, Әміре Қашаубаев, Қалыбек Қуанышбаев, Елубай Өмірзақов, Жұмат Шанин сынды сахна саңылақтарымен қызметтес болған.

1928 жылы Қазақ драма театрының құрамымен Алматы қаласына келеді. 1926-1932 жылдар аралығында Мұхтар Әуезовтің «Бәйбіше — тоқал», Бейімбет Май­линнің «Шан­шар мол­да», «Ел мек­тебі», «Қал­пе», Өмірбек Ос­па­нов­тың «Зарлық», «Сеңсең бөрік», Н.В. Го­гольдің «Үй­ле­ну» пьеса­ларын қой­ған.

Серке Қожамқұлов театрда тек режиссер ғана болып қоймай сахнада Майлиннің "Талтаңбайдың тәртібі" мен «Майданында» Талтаңбай, Көдебай, Гогольдің "Үйленуі" мен "Ревизорында» Яичница, Земляника, Мүсіреповтің "Амангелдісінде", "Қозы Көрпеш -Баян сұлуы" мен "Ақан сері - Ақтоқтысында" Тымақбай, Қарабай, Қоңқай, Әлжаппар Әбішевтің "Достықпен махаббатында" шахтер Тайман, Әуезовтің "Еңлік - Кебегі", "Қара қыпшақ Қобыландысы" мен «Абайында» Еспембет, Көбікті хан, Майбасар, Қалтай Мұхамеджановтың «Бөлтірік бөрік астындасында» Бекен, Шекспирдің «Асауға тұсауында» Слай, Педант, А.Я.Каплердің «Ленин 1918 жылында» Коробов сынды образдарды сомдаған.

Ал 1930 жылдан бастап киноға араласа бастайды. Сол жылы «Дала әні» фильмінде Батырақтың, 1938 жылы «Амангелді» фильмінде Бекет ұстаның, 1942 жылы «Ақ гүлде» қарт Жастардың, 1945 жылы «Абай әнінде» Баймағамбеттің, 1948 жылы «Алтын мүйізде» шопан Әділбектің, 1964 жылы «Алдар көседе» бидің, «Қанатты сыйлықта» Жапардың рөлінде ойнаған және «Біздің сүйікті дәрігер» музыкалық комедиясына түскен.

Қазақ үшін, қазақ өнері, мәдениеті үшін ұшан-теңіз еңбегін сіңірген тұлғалардың бірі әрі бірегейі Серке Қожамқұлов 1979 жылдың 25 желтоқсанында «Ана – Жер – Ана» спектаклінде ақырғы рет Ақсақал рөлін сомдап, алты күннен кейін дүниеден озады.

Серке Қожамқұлов есімімен бүгінгі күні Жезқазған музыкалық-драма театры мен Алматы қаласындағы көше аталынады. Алматы қаласында тұрған үйінде (Фурманов көшесі, 117 үй) мемориалдық тақта орнатылған.

Мәтін: Айнұр Ракишева

Фото: Айжан Кәрібаева

Бұл айдарда жарияланған материалдардың толық тізімі:

Малбағар Меңдіқұлов көшесі

Ораз Жандосов көшесі

Өмірбек Жолдасбеков көшесі

Абдолла Розыбакиев көшесі

Тайыр Жароков көшесі

Жұмағали Сайын көшесі

Досмұхамедов көшесі

Нұрмақов Нығмет көшесі

Бағаутдин Шағабутдинов

Ғани Мұратбаев көшесі

Зейін Шашкин көшесі

Сырбай Мәуленов көшесі

Мағазы Масанчи көшесі

Мұқан Төлебаев көшесі

Алия Arsik
25 сәуір 2013, 10:39
3152

Loading...

Пікірлер

Ақпаратыңызға рахмет қыздар!

Пікір қалдырыңыз

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Исламская ипотека в Казахстане: в этом году выйдет на розничный рынок

Исламская ипотека в Казахстане: в этом году выйдет на розничный рынок

Многие клиенты, вздыхая о харамном ссудном проценте местных банков, сокрушались по поводу отсутствия у нас халяльного кредитования. Поддержка исламского банкинга на уровне МФЦА есть...
DanaJarlygapova
24 нау. 2017 / 18:28
  • 21764
  • 63
Рианна за $2 млн. Очередные понты от «ЭКСПО-2017»

Рианна за $2 млн. Очередные понты от «ЭКСПО-2017»

Концерт Рианны всё-таки состоится летом в рамках культурно-зрелищных и спортивных мероприятий ЭКСПО-2017. Рианна крута, с этим никто не спорит. Но соберёт ли «Астана Арена» 30 тысяч зрителей при...
openqazaqstan
вчера / 14:29
  • 17755
  • 15
КТЖ подарило iPhone мошеннику за краденную фотографию

КТЖ подарило iPhone мошеннику за краденную фотографию

Украл в супермаркете — отправился в полицию. Украл фотографию — выиграл новенький iPhone 7 от КТЖ. Вот такая нехитрая получается история. Огромное спасибо Тамерлану Жумабекову, который обратил моё...
andche
сегодня / 0:06
  • 10060
  • 18
Компания LG Electronics открыла предзаказ на новый флагман LG G6

Компания LG Electronics открыла предзаказ на новый флагман LG G6

LG Electronics объявляет о начале предварительного заказа онлайн на новый смартфон LG G6. Оформить предзаказ можно на сайтах магазинов электроники до 16 апреля 2017 года.
LG Electronics
24 нау. 2017 / 14:20
  • 5244
  • 0
Страну, где так строят дороги, победить невозможно!

Страну, где так строят дороги, победить невозможно!

Шестиминутный ролик про строительство автомобильной дороги в США - это как острый нож в пузо нашим чиновникам. Они же подавятся бешбармаком, увидев его! Похлеще любого пропагандистского фильма...
Timur_Tregulov
24 нау. 2017 / 11:26
  • 5054
  • 41
Почему наши парни выглядят как агашки? Хочется им сообщить, что мода на пафос прошла

Почему наши парни выглядят как агашки? Хочется им сообщить, что мода на пафос прошла

Когда уже люди смогут самоутверждаться за счет своего интеллекта, энергии, познаний и настоящей красоты, а не за счет авторитетного вида и не менее авторитетного дяди?
Bookenova_smartass
28 нау. 2017 / 18:28
  • 4023
  • 91
Это вам не Дисней. Реальный прототип «Красавицы и Чудовища»

Это вам не Дисней. Реальный прототип «Красавицы и Чудовища»

Многие уверенны на 100%, что сказка «Красавица и Чудовище» - это интересная выдумка ее создателей. Однако, действия, происходящие в мультфильме и фильме, имели место в истории, и у главных героев...
Naomi_K
24 нау. 2017 / 18:42
  • 5057
  • 36
Семь причин почему вам надо перестать откладывать переезд за границу

Семь причин почему вам надо перестать откладывать переезд за границу

Вы думаете о переезде за границу, но постоянно откладываете дату, потому что вас беспокоит тысяча мелочей, которые могут пойти не так? У меня есть семь причин, почему пора перестать мотать нервы...
Lesch
24 нау. 2017 / 17:50
  • 4021
  • 14
Гонения на «Свидетелей Иеговы». Кому это выгодно?

Гонения на «Свидетелей Иеговы». Кому это выгодно?

Я не "Свидетель Иеговы". Мне приходилось защищать в судах и кришнаитов и коммунистов, хотя я и не разделяю их убеждений. Я защищаю свободу совести. Сегодня "Свидетели Иеговы", завтра,- каждый из вас.
nasreddin
25 нау. 2017 / 17:18
  • 4191
  • 49