Алматы көшелері: Нұрмақов Нығмет

Алия 2013 M01 10
2676
4
5
0

Нығмет Нұрмақов Омбыда оқып жүріп Ресей үкіметінің қазақ даласында жүргізіп отырған отаршылдық саясатына қарсы үгіт-насихат жұмыстарын ұйымдастыру, Омбы тұрғындарын қазақ халқының мәдениетімен танысты

Нұрмақов көшесі 1966 жылға дейін 3-линия деп аталынып келген. Исаев және Әйтиев көшелерінің арасында орналасқан бұл көше Гоголь көшесінің солтүстік жағынан басталып, Жамбыл көшесіне дейін жалғасып жатыр. Ол Қазбек би, Төле би, Бөгенбай батыр, Қарасай батыр және Қабанбай батыр көшелерін қиып өтеді.

Соғыстан кейінгі кезеңде бұл көшенің бойында бау-бақшалы учаскелері бар бір қабатты үйлер салына бастаған. Бүгінгі күні бұл көшенің бойында:

Нұрмақов пен Төле би көшелерінің қиылысында әлемдік газды генераторлық құрылғыларды өндіруші Aksa компаниясы орналасқан.

Нұрмақов пен Бөгенбай батыр көшелерінің қиылысында қаламыздағы ерекше мейрамханалардың бірі Wagon Restaurant орналасқан.

Нұрмақов пен Қарасай батыр көшелерінің қиылысында көппрофильді "Авторлық медицина" орталығы орналасқан.

Нұрмақов пен Қабанбай батыр көшелерінің қиылысында 2009 жылы салынған "Ақмарал" тұрғынүй кешені орналасқан.

Нұрмақов пен Жамбыл көшелерінің қиылысында «Juicy», «Palma», «Frutta», «Fantan», «Maiami», «Juicy Junior» сынды шырын шығарушы «Raimbek Bottlers» компаниясы орналасқан.

Кеңес партия және мемлекет қайраткері Нұрмақов Нығмет Нұрмақұлы 1895 жылдың 25 сәуірінде Қарағанды облысының Қарқаралы ауданында дүниеге келген. Ол сауатын өзінің ауылындағы орыс мектебінде ашып, кейін Қарқаралыдағы екі сыныптық орыс-қазақ училищесінде білім алған. Оны аяқтағаннан кейін Омбы мұғалімдер семинариясына түсіп, оны 1915 жылы аяқтап шығады.

Нығмет Нұрмақов Омбыда оқып жүріп Ресей үкіметінің қазақ даласында жүргізіп отырған отаршылдық саясатына қарсы үгіт-насихат жұмыстарын ұйымдастыру, Омбы тұрғындарын қазақ халқының мәдениетімен таныстыру мақсатын көздеген Сәкен Сейфуллин, Мағжан Жұмабаев сынды бір топ жастармен бірігіп «Бірлік» атты жасырын ұйым құрады. 1915 жылы ол Қарқаралыда өзі оқыған орыс-қазақ учи­лищесінде мұғалім болып қызмет атқарып жүргенінде, 1916 жылдың 25 маусымында шыққан «19-43 жас аралығындағы еңбекке жарамды барлық адамдарды қара жұмысқа алу» туралы жарлыққа қарсы үгіт жұмыстарын қолына алып, «Дала одағы» атты ұйым құрып, соған басшылық етеді. Бірақ көп ұзамай Колчак үкіметінің орнауымен ұйым таратылып, ұйым мүшелері тұтқынға алынады. Сөйтіп 1918 жылдың желтоқсанына дейін ол 18 ай түрмеде отырып шығады.

Нығмет Нұрмақов 1919-1921 жылдар аралығында Қарқаралы уездік әскери ревкомының мүшесі, Семей уездік әскери ревкомының секретарі сынды бірқатар жауапты қызметтерде істеп, 1921 жылдың қазан айынан бастап ре­волю­ци­ялық Трибунал­дың төрағасы болып тағайындалады. 1922 жылдың ақпан айында Орынборға ауысып, Қазақ өлкелік партия комитетінің бөлім меңгерушісінің орынбасары қызметін атқарды. Сол жылы қазан айында өткен Бүкілқазақтық кеңестердің III-ші съезінде Нығмет Нұрмақов Қазақ атқару комитеті төралқасының құрамына сайланып, оған Республи­калық Жоғарғы Три­бунал­ды басқару жүкте­леді.

Сонымен қатар ол 1923 жылдың сәуір айынан бастап РСФСР Жоғарғы Со­тының қазақ бөлімінің төрағасы болса, сол жылдың мамыр айынан бастап оған қосымша Әділет халық комиссары қызметі жүктеледі. Сол кезеңдерде ол про­кура­тура мен сот органдарын ұйым­дасты­ру, сот құрылы­сы ере­желерін қалыптастырып, іс жүргізу­ге қазақ тілін енгізу жұмыстарын аяқтайды. Про­кура­тура және сот қыз­меткер­лерінің білімін артты­ру, білікті жаңа кадр­лар­ды қалып­тасты­ру, олар­ды қыз­метке тұрақтандыру, жалақыла­рын өсіру, тұрмыс­тық жағдай­ла­рын жақсар­ту мәсе­лелерін ше­шуде де Нұрмақов та­бан­ды­лығының арқасын­да біраз жұмыс­тар атқарыл­ған. Сол кезеңде Орынбор, Се­мей­, Ақмо­ла, Қос­та­най­ қалаларында ашылған заң курстарының жанынан еңбек сессияларын ұйымдастырған да Нығмет Нұрмақов еді.

Ол 1924 жылдың қыркүйек айында өзінің Әділет комиссары міндетін жаңа тағайындалған Н.Ералинге тапсырып, өзі сол жылдың қазан айынан бастап 1929 жылдың сәуіріне дейін ҚАКСР Ха­лық Ко­мис­сарла­ры кеңесінің төрағасы қызметін атқарып жүріп, сол жылы БК(б)ПОК жанындағы коммунистік университетке Мәскеуге оқуға жіберіледі. Оны 1931 жылы аяқтап, одан кейін 1937 жылға дейін БОАК Президиумы ұлттар бөлімінің меңгерушісі болып қызмет атқарады.

1937 жылдың 3 маусымында тұтқындалып, сол жылдың қыркүйек айында Нығмет Нұрмақов өзінің ана тілі қазақ тіліне мемлекеттік мәртебе берілуін талап еткені үшін ұлтшыл деп айыпталып, 42 жасында атылады. Ол тек 1956 жылдың 11 тамызында КСРО Жоғарғы соты әскери алқасының шешімімен ақталды.

Бүгінгі күні Қазақ елінің азаттығы үшін, тәуелсіздігі үшін ерік-жігерін аямаған, жанын пида еткен аяулы күрескер атына Алматы, Қызылорда, Қарағанды, Қарқаралы (Қарағанды облысы) қалаларындағы көшелер, Қарағанды қаласындағы 2-ші мектеп-интернат атаулары берілген және Алматыда тұрған үйіне ескерткіш тақта, туған ауылында ескерткіш орнатылған.

© Екпін

_________________________________________________________________________

Алматы көшелері: Малбағар Меңдіқұлов көшесі

Алматы көшелері: Ораз Жандосов көшесі

Алматы көшелері: Өмірбек Жолдасбеков көшесі

Алматы көшелері: Абдолла Розыбакиев көшесі

Алматы көшелері: Тайыр Жароков көшесі

Алматы көшелері: Жұмағали Сайын көшесі

Алматы көшелері: Досмұхамедов көшесі

Оцените пост

5

Комментарии

0
Осы ювижнда жүретін Әділ Нұрмақов осы кісінің туысы емес пе?
0
иә, туысы. тікелей атасы емес, атасының ағасы не інісі, шатаспасам.
0
Интуициям алдамапты. :)
Показать комментарии
Дальше