Сауле Турсункали

1921-1922 жылдардағы ашаршылық Азамат соғысы аяқтала салысымен ауыр сынақ болып күтіп тұрды. Бұл жылдар қазақ халқы үшін өте ауыр әрі ұзаққа созылған қиын-қыстау кезеңдер еді. Көктем мен жаңбырдың болмауы, құрғақшылықтың залалы, қыста қардың болмауы ашаршылық нәубетін әкелді. Ашаршылық тек құрғақшылықтың нәтижесі емес, аграрлық сектордың, ауылшарушылығының да артта қалуында. Партия құжаттарында көрсетілген себептермен бірге, ашаршылық Кеңес Өкіметі жүргізген ,халық, әсіресе ауылшаруашылығына қатты соққы болып тиген, әскери коммунизм саясатының нәтижесіндегі экономикалық жағдайларға да байланысты туындаған. Қазақстанның біршама аудандары ашаршылықтың құрсауында қалды. Қостанай, Орал, Орынбор, Ақтөбе губернияларында себілген астық құрғақшылық салдарынан шықпай қалды, егер шықса жаздың ыстығ…

“Кіші Қазан”ұғымын ойдан шығарып іске асырған Голощекин болатын. Оның Қазақстанға өлкелік партия комитетінің бірінші хатшы болып сайлануы қазақ халқына үлкен қайғы-қасірет алып келді. Небір сұмдық амал-айла, зымияндық әдіс қолдану арқылы қазақ зиялыларын бір-біріне айдап салып, “халық жауы”деп жапты. 1929жылы-31, 1930жылы-82, 1931жылы-80жалған “контрреволюциялық ұйымдар” ашылып, осы ұйымның мүшесі болды деген өтірік жаламен он мыңнан астам қазақтың үлгі тұтар азаматтарын қамауға алды. Голощекин Қазақстанда “Қазан революциясы”іске аспаған, сондықтан “Кіші Қазан” революциясын жасау керектігін айтып, шу көтерген. Оның түсінбеген мәселесі біреу еді. Қазақтарда негізгі байлық мал болып есептелінген. Малы барларға ғана жайылым керек болды. Малдан айырылса оларға да жер көп қажет болмай қалатын.…

Қазақ топырағының талай ойшыл азаматтары Шығыс пен Батыс мәдениетін тең меңгеріп, өз еңбектерін көпке ортақ тілде жазып, кейінгі ұрпақтарына қалдыра білді. Олардың ішінде аты әлемге жайылғандары да аз емес. Солардың бірі бәрімізге танымал, Отырарлық ұлы жерлесіміз Әбу Насыр әл-Фараби. Сонымен қатар қасиетті Отырар даласы талай-талай ғұламаларды дүниеге алып келді. Еліміздің Бас Муфтиі, профессор Әббсаттар Дербісәлі «Отырар мәдениеті және Отырарлық ғалымдар» деген еңбегінде осы өңірден шыққан ғалымдар 27 Фарабидің аттарын атайды. Соның бірі Ислам ортағасыр философиясының көрнекті өкілі Әбу Насыр әл- Фараби болса, ендігі бір өкілі біздің үлкен замандасымыз ХХ-ғасырда ғұмыр кешкен Отырарлық ірі тұлға қазақ халқының бір туар дарынды композиторы Шәмші ағамызды айтсақ сол бір үлкен көштің, дәст…

Мақала аясында А.Байтұрсыновтың қазақ халқының шарушылық жағдайына, жер мәселесіне, әдебиет пен шежіреге арналған ойлары белең алды. Осы бір мақала арқылы, қоғамда орын алып жатқан мәселелерді жіті бақылап, қазақтың рухын көтеріп, бостандық жолына бастап отырды. Бұл заман Ресейдің отарлау саясатымен тұспа-тұс келді және қазақ халқы үшін жер мәселесі ең зарлы мәселеге айналды. Сол тұста Ахмет Байтұрсынов “Қазақ өкпесі” атты мақаласымен сүбелі үлес қосқан еді. Сол кезең қазақ халқы үшін өте ауыр болды. Қаражаттың жетіспеушілігі, оқулықтардың жетіспеуі, жалпы халықтың тұрмыс жағдайының төмендігі сауатсыздыққа әкеліп соқты. Ұлт жанашыры Ахмет Байтұрсынов осы мәселеге қарсы пікір айтқанымен, оны тыңдаған ешкім болмады, ойы елеусіз қалды. 1930жылдардағы ашаршылық халықтың сағын сындырып, білімг…

Жалпы ұлттық проблемаларды қамтыған “Қазақ” газеті шығуы 1915жылдың тамызында “Айқап” журналы шығуының тоқтауына себеп болды. Ағартушылардың өздері арасында түңіліс етек жайды. Бүкіл ХХ ғасыр бойында әдебиетте журналдардың жабылу себептері бойынша дау жүрді. Бұл екеуінің кейбір пікірлерінің біріне-бірі қиғаштығы, ол туралы бірсыпыра сөздің болып өткендігі оқушыларға белгілі. Бірақ ол тақырыпта араларында дұшпандық жоқ. Себебі екеуінің де түр мақсаттары бір еді,-деп жазды Бейімбет Майлин. Қос басылымды да елі десе жан беріп, жұрты десе жүрегін жұлып беруден таймайтын нағыз ұлтжанды азаматтар басқарды. Біріншісінің редакторы- қоғам қайраткер, ақын, аудармашы Мұхамеджан Сералин болды. Ал “Қазақ” газетін ұлттың ұстазы атанған атақты- Ахмет Байтұрсынұлы басқарды. Бірақ осы екі басылымның көзқа…

Адам баласы өмірінің басты мақсаты – мәдениет ұстындарына сүйене отырып, өзінің бойындағы қасиетті дәйекті де тұғырлы етіп тәрбиелей отырып, жүзеге асыру. Өйткені мәдениеттің өзі өмірдің тиянақтылығын, дәйектілігін, мәнділігін, табандылығын, тұрақтылығын қамтамасыз ететін бірден-бір институт болып табылады. ХХІ ғасырда басталған жаңа үрдістердекөп деңгейлі және көп мағыналы болып табылатын осы мәдениет феноменіне өскен қызығушылық себептерінің бірі – қазіргі кездегі қоғамдық өмірдедәйексіздік, тұрақсыздық, тиянақсыздық, негативтілік сияқты белгілердің біршама орын алғандығынан деп білу қажет. Қоғамда айқын көрінетін мына жағдайлар – ата-ана мен баласы арасындағы түсініспеушілік, олардың арасындағы дау-жанжалдар, адамдардың бір-біріне сенімсіздік білдіруі, бір мемлекеттің азаматтары бола т…

Ұрпақ тәрбиесі – қай заманда да күн тәртібінен түспеген келелі мәселелер. Адамға ең бірінші білім емес, рухани тәрбие керек, тәрбиесіз берілген білім -адамзаттың қас жауы, келешекте оның барлық өміріне апат әкеледі, деп данышпан әл - Фараби айтқандай, өркениетті елдердің қатарына буынып түйінген мемлекеттің көшбасшы шыңына шығуы- бүгінгі ұрпақ бейнесімен айшықталады. Саналы студент қауымының тәрбиесіне екпін түсіретін семинар оларды ақыл- парасаты мол, ізетті де кішіпейіл, бастысы- мәдениетті азамат етіп тәрбиелеу ісінің тек ата- анаға артылған жүк қана емес, ұстаздың да ұлы міндеті. Рас, бүгінгі тасқындаған толассыз ақпараттар толқыны- технология дәуірінің жемісі. Демек, жаһандану жағдайында өмір сүріп жатқан жас ұрпақты тәрбиелеу оңай шаруа емес. Әсіресе, саңылауын батыстың батпағы біте…

Рухани жаңғыру – қазақстандықтардың салт-санасы мен дүниетанымын өзгертетін қозғаушы күш. Қазіргі қоғам көзқарасы қалыптасқан зерделі де, зерек тұлға тәрбиелеуі тиіс. Ол үшін ілім-білімге ұмтылып, жан-жақты жетілген жөн.Аймағымыздағы келер ұрпақтың алдындағы ардың ісін арқалап жүрген зиялы қауым «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласын ықыласпен түйсіне оқығаны анық. Олай дейтінім, мақалада «Ұлттық салт-дәстүрлеріміз, тіліміз бен музыкамыз, әдебиетіміз, жоралғыларымыз, бір сөзбен айтқанда, ұлттық рухымыз бойымызда мәңгі қалуға тиіс» деген жолдардың астарында үлкен мағына жатыр. Шынында да рухы биік азаматтары бар елдің іргесі мәңгілік болары хақ. Жыл басындағы халыққа жолдауында Қазақстанның үшінші жаңғыруы басталды деп жарияланды. Қайта жаңғырудың екі процесі – саяси реформа мен экон…

Ғаламдық өзгерістер - адамзаттың бұдан былайғы тағдыры және әлеуметтік дамуы шешілетін аса маңызды мәселелер десек те болады. Қазіргі өркениетке тән құбылыс-ғаламдық қауіп-қатердің өршуі. Олар әртүрлі және күннен-күнге арта түсуде. Қазіргі таңда ғаламдық өзгерістердің бірі- экологиялық проблемалар. Себебі, көптеген өзгерістер орын алуда. Оларға: табиғат апаттары, экологияның бұзылуы, ауаның ластануы сынды құбылыстар дәлел. Қазіргі әлемде экологиялық проблемалар өзінің қоғамдық мәні жағынан алдыңғы қатардағы мәселелердің біріне айналады, тіпті ядролық соғыс қауіпі де оның көлеңкесінде қалып қойды. Адамның шаруашылық іс - әрекетінің қауырт дамуы, айналадағы ортаға үдемелі, көбіне білдірушілік сипатта әсер етуде. Адамның табиғатқа әсері мыңдаған жылдар бойында қалыптасқан табиғи жүйелерді өз…

Бүгінгі тaңдa жaһaндaну деп – қоғaм дaмуының зaңдылықтaрын өзгертіп отыратын, әрі әрбір ұлттық мемлекеттің рухaни мәдениетіне ықпaл етуін айтамыз. ХХІ ғaсырдa өмір сүріп жaтқaн мемлекет жaһaндық aқпaрaттық-мәдени қысымғa бaрлық жaғынaн дайын болуы тиіс.Қaзір жaһaндaну дәуірі бaстaлды десе де болады. Қай ұлт мықты болса және рухани мәдениеті күшті болса, сол ұлттың болашағы жарқын болады. Рухaни мәдениеті әлсіз елдер aссимиляцияғa ұшырaп, өз-өзінен жойылып отырaды. Және де бұл заңды құбылыс. Қaзaқ мәдениеті жaһaндaну кеңістігінде өзіндік ерекшеліктерін бәсекелестік қaбілетпен өзге ұлт мәдениеттерімен терезесі тең келуі немесе бәсекелесуге енжaрлық көрсетіп, өзге ұлт мәдениетіне сіңіп, жеке-дaрa ұлт мәдениеті ретінде жоғaлып кетуі мүмкін. Қазақ салт-дәстүрінің қайта жаңғыруы бүгінгі таңда Қ…