keit

Қарымсақ ауылы. Сырт көрінісі өзгеше. Қырыққа жуық сырлы, майлы бояумен боялған аппақ үйлер. Бір қарағанда облыс орталығынан аумайды. Көшенің әр жері қиыршық тастардан қаланған жолдар. Ол аз дегендей мәдениет үйінің өзі қандай. Бұл да бір ауыр жұмыс. Оны басқаратын Жағымпаз Жалқаубайұлының өзі бір төбе. Мәке мен Сәкелерін айтсайшы. Соларға жағынып жүріп, ананы сұрайды, мынаны сұрайды. Әйтеуір бір тоймайды. Бұрынғыдай емес пошымы да өзгерген. Білінбей тұратын белі де, үлкен қарынға айналған. Тіпті десең, түр әлпетіне дейін нәр алып, екі борбайы ұрттай болып ісіп кеткен. Ісіп кеткені былай тұрсын, жәй ғана денесінің кей жерлерін май басқан. Жүрісін айтсайшы. Сымдай иірілген денесімен тіп – тік жүретін ол, қазір болса аяғын талтаңдай басып, екі қолы екі жаққа елек – елек ететін болыпты. Бұл…

Есенжол Домбаев "Жаман Жәутік" романы Бұл жолы мен романның қай жерде өткенін, қалай керемет жазылғанын айтумен бастамаймын. Әрине, оның өткен орны жоқ емес, бар және ол басқа шығармаларға қарағанда осал да жазылмаған, тек басқаша жазу стилін байқап көрсем. Оны мен шығарма кейіпкерлерінен бастамақпын. Шығарманың басты кейіпкері, әрине Жәутік. Қой бағушы Жәутік. Үсті басы кір-кір болып жүретін, ауыл адамдарының ойынша еш нәрсеге қам жемей, босқа жүрген адам. Бірақ, ол түк білмейтіндей көрінгенмен, оның басқалардай санасы бар. Ол да ойлайды, ол да жаңа нәрсеге қызығады, ол да бақытты болғысы келеді. Ең бастысы оның адамдарға жақсылық жасай білуінде. Ал екінші кейіпкер - Паңгерей. Жасы отыздардан асқан, бала кезден карта ойынына қызығып, әлі күнге дейін карта ойынын ойнайды. Өзі картожниг бо…

Мұхамеджан Дүзенов "Ақәже" кітабы "Тілектестің тұяғы" мен "Ақәже" атты таңдамалы повесттері. "Тілектестің тұяғы" атты повесте Қайғылы жері адамдарының өмірі суреттеледі. Совхоз орнамай тұрғандағы кедейлерді байлармен бірдей көру, оларға теңдік алып берудегі үш дос туралы айтылады. Елін қараңғылықтан құтқару үшін істеген ерліктері мен бір достың сатқындығы үшін, бірі қаза тапса, екіншісі қылмыскер атанады. Ал сатқын, өмір бақи қорқынышпен өмірін өткізіп, соңында күнәсі үшін қаза тапқан досының баласынан кешірім сұрап дүниеден озады. Бұны сатқындыққа итермелеген Салқыбай болатын. Бірақ бұның бәрі көп жылдардың еншісіндегі оқиға еді. Тек бұл емес, осы үш жанның балалары Қайғылы жерінде кездеседі. Соның бірі әкесінен бала кезінде айырылып, құлағы естімей, тілі сөйлеуге келмей қалған Мылқау. О…

Қоқыс.Қоқыс.Қоқыс. Әрине жауыр болған мәселе. Оны қозғай беріп не қажеті бар. Бірақ мен көрген оқиғамды жазғым келеді. Бұл біз қалаға көшкеннен басталды. Кішкене ауылда өскен мен алғашқыда үйімді көргенде көшеме мән бермеппін. Әлде адам баласы уақыт өте келе байқай ма? Сондықтан басында көшемнің ластығына мән бермеппін. Қай жерге қарасаңда ненің екенін білмейтін қоқыстар. Солай күндер өтіп жатты. Көктем болды, көктемнен кейін қыс келді, қыстан кейін күз келді. Міне солай уақыт өте берді. Қоқысты тазалап жатқанда, не болмаса оған мән беретін бір де бір жан жоқ. Солай бір күні мен сабақтан қайтқанымда бозбаланы кездестірдім. Өзімен тіл қатысым, әңгіме дүкен құрмасам да, оның ісіне мән бере бастадым. Ол жаңа ғана дүкеннен қайтқан болу керек, қолында наны мен бананы болды. Асыққан да жоқ, тек…

Жақында Алаш ұлдарына 100 жыл толуына орай конкурс ұйымдастырылды. Міне төмендегі эссе де соның жемісі. Келешекте керек болар деген ниетпен осында сақтадым. Осыдан жүз жыл бұрын елім, жерім деген азаматтар ұлт үшін құрбан болды. Олардың есімі әрбір қазақ баласының есінде. Алаш алыптарының есімдерін білгенмен, олардың ел мүддесі үшін қосқан үлестерінен хабардар болмауымыз мүмкін. Осы орайда «Қазақ» газеті туралы сөз қозғағым келеді. Қазақтың тұңғыш басылымының негізін қалаушы Ахмет Байтұрсынов. Газеттің жарыққа шығу жолы өте күрделі болғаны тарихтан аян. Көптеген оқыған, көзі ашық зиялы қауым халқымыздың маңдайалды басылымын шығаруға өз үлестерін қосты, сол замандағы өзекті мәселелерді басылым беттеріне жариялап отырды. Алаштың алып азаматтары басылымның алғашқы бетіне газеттің не үшін кер…

Тағы да Ілияс Есенберлин. Бірақ бұл жолы "Қатерлі өткел" кітабы. "Адасқан ақын" мен "Алтын құс" атты екі шығармадан тұрады. Екі туындыда да бір - біріне ұқсамайтын кейіпкерлері мен оқиғалары бар. "Адасқан ақында" Ақан мен оның жолын қуған ақын жігіттер өмірі суреттеледі. Дұрыс жолдан адасқан Бүркіт және оның ел тағдырын көріп дұрыс жолға бастаған жолдастары. Әсіресе көп көмегін тигізген Хасен болды. Оның ақындық жолында шығармаларын шығаруға көп көмегін тигізді. Ел жұртының жаңа өмірге бастаған талай күндерін көріп, басынан өткерді. Халықпен бірге болып, олардың жанын түсінді. Қай жерде болмасын жағымсыз кейіпкерлер, ойы мен түсінігі бөтен адамар кездесіп жатады. Соның бірі Әкпар еді. Әкесі жері мен билігінен алынғаннан кейін, бәріне Россияға қосылған елінен көріп, қасында бірге бола тұра…

Белгілі жазушы Ілияс Есенберлиннің "Толқиды Есіл" повесін алдағы санда жазған болатынмын. Сол кезде автордың "Көлеңкеңмен қорғай жүр" атты романын да алдым, оқып шықтым. Повестті неге тағыда жазып отырмын. Оның себебі шығармада адамның есімдері, олардың оқиғалары кездесті. Бірақ есімімен қоса, мінездері мен болмыс бітімдері мүлде өзгеше. Сондада романның әсері өте күшті болды. Бұндада Хасен атты кейіпкер бар. Бірақ аты бірдей болғанмен, өмірдегі мінезі мен алға қойған мақсаты, оқиғасы басқа. Соғыстан әкесінің іздеп келуімен басталған романның басты кейіпкері де өзі еді. Бала кезінен ана жылуынан айырылған ол, осының бәріне кінәлі Алшынбек Айдынғалиев деп біледі. Оған деген өшін алғыс келеді. Бірақ нағашы атасының қолында ақыл тындап өскен ол іште жатқан қара дақты, өшпенділікті, ақылмен ж…

Иа,иа... Өмірде айтатын әңгіме көп. Бірақ біз оның қаншама рет қайталанып, талай талқыға түсіп жатқанын байқамаймыз. Тек бір әңгіме көлемі, екінші әңгімеге ауысып, дәл сол тақырып, екінші тақырыптың да дәл сондай екеніні ұмытамыз. Бірақ біз ол сөздерді әр түрлі қылып айтсақта, жалықпаймыз. Мысалға, бала тәрбиесіне қатысты әркім өз ойын айтады. Ата - анасы мен қоршаған ортаға байланысты қылып шығарады. Солай бала тәрбиесі бірнеше рет талқыға түссе де ешкім оның шешу жолдарын нақты айта алмайды. Дәл осылай қайталанып айтылатын жайттар көп кездеседі. Тағыда бір мысал. Мен екі, үш рет естідім блогерлер журналистер нанын жеп жүр деген пікір қалыптасып қойған ғой дейді. Бірақ ешкім бұған қарсы ешнәрсе айтпайтындай. Бірақ сен басқа жауап күтсеңде жауабы сол болып шығады. Проблема бір бірақ айтат…

Көгілдір сулы көк Есіл, Көкорай көгі көл - көсір. Көгерем десең көгіңде,- Көк ала жылқы, қой өсір... деп Есіл жерін өз повесіне арқау еткен Ілияс Есенберлин еді. Оның "Толқиды Есіл" шығармасы тың игерушілірдің өмірін сүреттейді. Оқып шыққанда біраз уақыт кеткенімен, сол жылдары жаңадан келген партогтың жерлерді құнарландыруда, жаңа тәсіл табуында. Есетпен бірлесе істелген іс жемісін беріп, ауыл мол өнімге қанығуында. Ауыл өміріне танысу үшін, әрі ауыл жерлерін қыл қалам арқылы суретін салуға сол сәттерде Нина келіп. Совхоз өмірімен танысып, Есеттің махаббаты орыс қызы Нина болуы. Сол кездердегі ыстық махаббатты бірте - бірте әсерлі көрсетуінде. Тек бұл ғана емес жасы келеген Гусев директордың әлі күнге дейін үйленбей жүргені. Глаша сынды ерінен айрылып жесір қалған әйелдің ешқандай отбасы…

Мен өзімді кейде жалғыз сезінемін. Неге деген сұраққа да жауап іздеп көрдім. Кейде адамды өзіне жақын тартатын жандар болмайды екен. Олар тек жалғыздыққа үйреніп қалған. Жалғыздықтан қорықпайтындар. Ондай жандар жалғыз болғанмен, тек бір ғана бірақ дегені бар. Ол басқа адамдармен араласып, өзінің сағынышын басу. Кей әңгімелерді біліп тұрып, қызықсыз болсада, уақыттарын бірге өткізгісі келіп, қатты әңгімені қалайтын кездері болады. Сондай күндер жиі ұшырамаса, уақыттың босқа кетіп, өмірдің қызығынан құр қалғандай сезінесің. Ерте тұрып, жуынып, таңғы ас ішіп, асығыс универге не жұмысқа келегенде бәрі өз шаруасымен. Солай қайтадан кешке үйге келіп, кешкі ас ішіп, теледидар қарап немесе кітап оқып, не болмаса қолымыздағы ұялы телефонмен өзімізге керек емес дүниелерге кіріп кетіп уақыттымызды…