Мазмұнға өту

Жаңа

ҚР Дін істері агенттігінің дінтанушы мамандары БҚО жұртшылығымен кездесті.

Орал қаласында құрамына ҚР Дін істері агенттігінің дінтанушы мамандары енген республикалық ақпараттық-насихат тобы мүшелерімен кездесу болып, оған облыс, қала әкімшілігі, жергілікті атқарушы органдар, жоғары оқу орындарының басшылары және мектеп директорлары, ҮЕҰ жетекшілері мен жастар қоғамдық бірлестіктерінің басшылары қатысты.

Кездесуде ҚР Дін істері агенттігі исламдық діни бірлестіктермен байланыстар басқармасының бас сарапшысы, исламтанушы Наурызбай Өтпенов, осы агенттіктің мәдениеттер мен діндердің халықаралық орталығы­ның аға ғылыми қызметкері Дүйсенбай Кенжетай және ҚР Дін істері агенттігі дін мәселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу және талдау орталығының жетекші ғылыми қызметкері Көкенай Саясат елімізде дінаралық келісімді нығайту, дәстүрлі ислам құндылықтарын насихаттау, тұрғындардың діни сауаттылығын арттыру, теріс пиғылды діни ағымдардың ықпалынан жастарды сақтандыру сияқты өзекті мәселелер туралы жан-жақты әңгімеледі.

Дінтанушы мамандардың пайымдауынша, «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» ҚР заңы қабылданғалы елімізде ауқымды іс-шаралар жүзеге асырылып, діни ахуал тұрақтанып келеді. Жұмыс істейтін түрлі конфессиялар мен діни бірлестіктер қайтадан тіркеуден өткізіліп, олардың жұмысы туралы ақпараттандыру жақсы жолға қойылған. Тек соңғы екі жыл ішінде облыс көлемінде жоғары және арнаулы орта оқу орындары студенттерімен, мектеп оқушыларымен, ауыл жастарымен дін тақырыбына арналған 400-ге жуық кездесулер өтті, оларға барлығы 150 мыңға жуық тұрғын қатысты. Нәтижесі де жоқ емес. Ислам діні ең ізгі дін екеніне көпшіліктің сенімі нығайды, әсіресе, жастар діннің адам өмірінде маңызды орын алатынын түсіне бастады.

29 наурыз күні БҚО Дін істері департаментінің ұйымдастыруымен «Батыс Қазақстан облысында діни экстремизмнің алдын алудағы БАҚ-тың рөлі» атты семинар-кеңес өтпек.

 
0
0
582

«Sunna.kz» ақпараттық-танымдық порталы. ҚР Дін істері агенттігі Мәдениеттер мен діндердің халықаралық орталығы директоры Айдар Әбуовтің сұхбаты

Айдар Парқұлұлы, әңгімемізді қазіргі таңдағы еліміздегі діни ахуалдан бастасақ. Көктемнің келуімен дін саласына қатысты конференциялар көбейді. Алматы қаласында «Дін және әйел» атты халықаралық форум, Астанада «Қазақстандағы діни сенім бостандығы» халықаралық конференциясы өтті. Аталмыш конференциялар қаншалықты қажет?

Дін рухани құндылықтар мен өнегелік қағидаларының негізі. Ол адамзатпен бірге пайда болып, бірге жасасып келе жатқан жанды құбылыс. Сол себепті, дін саласында қатысты оқиғалар мен өзгерістер әрдайым орын алып тұрады. Әсіресе, қоғамның дінге көзқарасы өзгеріп, рухани қайнарларына бет бұра бастаған қазіргі кезде дінге қатысты оқиғалар көбейе түсуі орынды құбылыс, бұл уақыт талабы.

Өзіңіз атап өткен «Дін және әйел» атты халықаралық форум ҚР Дін істері агенттігінің ұйымдастыруымен алғаш рет өткізілді. 2012 жылы өткен Әлемдік және дәстүрлі дін лидерлерінің ІV Съезінің секциялық отырысы осы әйелдер тақырыбына арналған еді. Өткізілген Форум Съезде көтерілген әйелдер мәселесіне арналған тақырыптың лайықты жалғасы болып табылады. Онда діндегі әйел орны, келбеті мен міндеті, бейнесі туралы мәселелер қозғалып, қазақ қыздары арасында белең алып отырған хиджап тағу секілді ұлттық дүниетанымға кереғар мәселелер қоғамның әр саласында қызмет атқарып жүрген әйелдер тарапынан талқыланды.

Сондай ақ, 19-наурызда «Қазақстандағы діни сенім бостандығы» атты халықаралық конференция өтті. Тәуелсіздік алғаннан бері елімізде дінаралық келісім мен тұрақтылық сақталуда. Осы уақыт ішінде еліміз БҰҰ жанындағы адам құқықтары жөніндегі кеңес құрамына кірді, Дін істері агенттігі құрылып, дін саласын реттеуге арналған жаңа заң қабылданды, діни бірлестіктер мемлекеттік тіркеуден өтіп, өз мәртебелерін заң жүзінде белгіледі. Мұның бәрі Қазақстан тұрғындарының дін ұстану бостандығын қамтамасыз ету бағытында жүзеге асырылған қызметтер еді. Бүгінде мемлекетіміз дін ұстану бостандығын қамтамасыз ету саласындағы тәжірибесімен бөлісе алатын деңгейде. Аталмыш конференция осы мақсатта өткізіліп, діни сенімді еркін таңдауды қамтамасыз ету жолдары мен оған кедергі болатын діни экстремизм, діни төзімсіздік секілді мәселелерді көтеруді көздеді.

Жақында жаңадан Мүфти сайланды. Сіздіңше, Діни басқарма жұмысы қалай жүзеге асуы тиіс? Дін мамандарының қызметін қалай бағалар едіңіз?

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының кезектен тыс VII Құрылтайы өтіп, онда жаңа мүфти сайланды. Мүфти алдында үлкен міндеттер мен жұмыстар тұрғандығы белгілі. Діни басқарма басшылығы өз жұмысын ешкімге жалтақтамай дін атын жамылған ағымдарға ашық түрде, дұрыс-бұрыс деген нақты баға беріп, ел арасында ағарту жұмыстарын жүргізіп, иісі мұсылман жамағатын біріктіру секілді нәзік те күрделі бағытта құрғаны жөн.

Халықтың діни сауатын арттыру мен дінаралық келісімді нығайту мәселесінде дін өкілдердің атқарар қызметі ерекше. Егер Қазақстан халықының 70 пайыздан астамы ислам дінін рухани бағдар ететіндігін ескерсек, имамдардың халық арасында және бұқаралық ақпарат құралдары арқылы ақпараттық-насихаттық қызметке араласу қажеттілігі туындауда.

Имамдар халыққа қазақ халқы исламның сунниттік жолын, Мәтруди ақидасын, Ханафи мазхабында екендігін құр айтып қоймай, оның тарихи таңдау болғанын түсіндірулері қажет. Өйткені, Ауғаныстан, Пәкістан секлді мемлекеттер де Ханафи мазхабын ұстанады, осы елдерден таралатын кейбір радикалды ағымдар өздерін ханафишілдерміз деп атап, жастарды өз қатарларына тарутда.

Дін мамандары қазақ халқы ұстанған Ханафи мазхабы мен Матруди ақидасының, яғни, еліміз үшін дәстүрлі исламның «қолданбалы қағидасының» үлгісін Қожа Ахмет Яссауи мұрасы арқылы көрсетулері керек.

Яссауи іліміндегі адамгершілік, халыққа адал қызмет ету, төзімділік, қарапайымдылық, сабырлылық идеялары – ұлттық дүниетанымымыздан терең орын алған ұстанымдар. Яссауи нәпсіні тізгіндеу, адалдық, тазалық арқылы адамның алдымен исламды, Хақты, өзін тануын талап етеді.

Яссауи хикметтерінде айтылатын: «Сүннет екен, кәпір де болса берме азар» деген қағида нағыз дінаралық төзімділіктің кемел қағидасы болса, «Адамды ақиқатқа жетелейтін бірден-бір жол – білім жолы» деген пікрі білім-ілім жинауға үндеу болып табылады. Қазіргі таңда жастарға дін аясында берілуі тиіс діни құндылықтар Яссауи мұрасында жатыр, біз өзімізіге лайық дүниені осы жерден жинақтауымыз керек.

Сондай-ақ, мешіттердегі уағыздарда адал еңбек, еңбекқорлықтың мұсылмандықтың бір шарты екендігі, тазалыққа баулитын, ынтымаққа шақыратын насихат сөздер көбірек айтылуы тиіс. Мұсылман адамға отбасын асырау, адал кәсіппен айналысып, отанын сүю, мемлекет заңдарын сақтау міндет деген ойлар жеткізіліуі тиіс.

Осы орайда, жан-жақты білімді имамдар дайындау мәселесі де жоқ емес. Бүгінгі күні имамға діни қағидалар мен шариғат шарттарын жақсы меңгеру аздық етеді, ол шешен, психолог әрі педагог болуымен қатар, зайырлы мамандық иесі болу тиіс. Мысал келтірер болсақ, тұрғындары аз шағын ауылдық жерлерде имам күні бойы мешітте отырмай қызмет атқарғаны жөн. Имам-ұстаз, имам-ұста, имам-фермер болса несі айып? Бұл қайта халық арасында исламдағы адал еңбекке қатынас қағидаларының жарқын үлгісі болары сөзсіз.

Жастардың діни сауатын арттыру бойынша имамдардың міндетіне тоқталдыңыз. Ал зайырлы дінтанушылар мен ҚР Дін істері агенттігінің қызметіне тоқталып өтсеңіз?

Қазіргі таңда ҚР Дін істері агенттігінен бастап, оның аймақтық департаменттеріне дейін осы бағытта, яғни халықтың діни сауаттылығын арттыру мен дінаралық келісімді нығайту жұмыстарын жүзеге асыруға көңіл бөлінуде. Осы орайда, Агенттік жоспарында Қазақстанның әр аймағында дін мен мемлекет қатынасын, дін саласын заң жүзінде реттеу, діни экстремизмнің алдын алу секілді мәселелерге арналған ғылыми-практикалық конференциялар, дөңгелек үстелдер және жастардың діни, құқықтық сауатын көтеруді көздейтін кездесулер өткізу бекітіліген.

Сонымен қатар, Әлемдік және дәстүрлі дін лидерлері съезінің он жылдығын атап өтуге арналған халықаралық деңгейдегі іс-шаралар бар. Төртінші съез секциясында талқыланған жастар мәселесін одан әрі жалғасытру мақсатында алдағы сәуір айында Атырау қаласында ҚР Дін істері агенттігінің ұйымдастыруымен «Дін және жастар» атты ауқымды форум өткізу жоспарлануда. Мұнда отандық, шет елдік белгілі дінтанушылар, қоғам қайраткерлері жастар алдында діни экстремизмнен сақтану, діни сауаттылық, діни толеранттылық мәселелеріне қатысты өз ойларымен бөліседі.

Агенттіктің және оның құзырындағы ғылыми орталықтардағы дінтанушы-сарапшылар жоғарыда аталған шараларға толықтай қатысуда.

Дінтанушы ғалымдардың әлемдік деңгейде алаңдатушылықтар туындатып отырған діни лаңкестік пен экстремизмнің Қазақстандағы мүмкін көрінісін, ерекшелігін, олардың адамдарды тартудағы айла-амалдарын зерттеуде, олардың алдын-алу жұмыстарын жүргізуде, ғылыми-әдістемелік негіздеме дайындауда және аталмыш мәселемен күресуде халықаралық тәжірибелерді зерделеуде, қоғамның әр саласында діни ағарту жұмыстарын жүргізуде атқарар қызметі зор.

Сол себепті, дінтанушы-мамандар даярлайтын республикадағы жоғарғы оқу орындарының санын көбейту мен оларға бөлінетін мемлекеттік грант көлемін көтеру, мамандардың алыс-жақын шет елдерде біліктілігін көтеру бағдарламалары дайындау жұмыстарын қолға алуымыз керек.

Айдар Парқұлұлы, өзіңіз басқарып отырған Мәдениеттер мен діндердің халықаралық орталығы Елбасының Әлемдік және дәстүрлі дін лидерлерінің ІІ Съезіндегі бастамасымен құрылғандығы белгілі. Орталық қазіргі таңда қандай қызметтер атқаруда?

Иә, Елбасы Орталық құру туралы бастама көтергенде оның басты мақсаты дінаралық келісімді нығайту мен дамыту болады деп арнайы тоқталған еді. Бүгінде Орталық сол мақсатта қызмет атқаруда. Қызметкерлеріміз Съезге қатысшы дін жетекшілерімен үнемі хат алмасып, олар ұйымдастырған конфессияаралық келісім тақырыптарындағы конференцияларға қатысып тұрады.

Үстіміздегі жылы өтетін Съездің он жылдығына арналған іс-шаралардың барлығына дерлік Орталық қызметкерлері ат салысады.

Елімізде дінаралық келісім мен татулық халықаралық дәрежеде мойындалған. Алайда, күнделікті өмірде іске асып жатқан діни қатынастарға  лайықты көңіл бөлінбеуде. Мысалға ол, пірәдар мен имамның өзара қызметтестігі болуы мүмкін. Осы орайда, Орталық дін өкілдерінің басын қосып, пікір алмасу, ой бөлісу шараларын жүйелі жүргізіп келеді. Атап өтер, болсам, жыл сайын көктем мерекесіне орай түрлі діндердің әйел өкілдерінің басын қосып кездесу өткізіледі, Орталық жанында қызмет атақаратын «БАҚ-та діни тақырыптарды жариялау бойынша Әдістемелік Кеңестің» мүше-сарапашылары ретінде діни қызметкерлер тартылады. Олар Кеңес аясында діни ұғымдар мен терминдердің дұрыс жазылуы, дін тарихы бойынша журналисттер қауымына дәріс оқиды.

Орталық дінтану мамандығы бойынша білім алатын жастармен де жұмыс жасайды. Жыл сайын 1-2 курс студенттерімен кездесулер өткізіліп, оларға елдегі діни ахуал, діни сауаттылық, дінаралық келісімді нығайту секілді тақырыптарда дәрістер оқылады.

Аталған жұмыстармен қатар, Орталық қызметкерлері діни сараптама, діни ахуалды зерттеу, әлеуметтік зерттеулер, мақалалар жариялау секілді ғылыми-талдаулық қызметтермен айналысады.

Жастардың діни сауаттылығы туралы көп айтамыз. Діни сауаттылық деген не және жастарды кімдерден қорғауымыз керек?

Иә, көпшілік арасында діни сауаттылықтың өзін діни сенімді таңу ретінде түсінетіндер жоқ емес. Діни сауаттылық дегеніміз барлық әлемдік, дәстүрлі, жаңа пайда болған діни ағымдардың тарихын, ілімін білу. Ал әр діннің тарихын танып-білу мен оны жалған діндерден ажырата алу дағдысы қалыптасқан жас буын бойында діни толеранттылық сезімі мен радикалды идеяларға қарсы «ақпараттық иммунитет» қалыптасады.

Қазіргі таңда діни сауаттылық мектептерде 2009 жылдан бері оқытылып келе жатқан «Дінтану негіздері» пәні арқылы жүзеге асуда. Аталған пәнді оқыту көптеген ата-аналардың өздері дін туралы ақпараттан бейхабар болғандықтан, жастарды түрлі деструктивті жалған діни ағымдардан сақтандыру мен өзге дін өкілдеріне толеранттылық сезімін қалыптастыру мақсатында іске асырылды.

Осы тұста толеранттылық ұғымына да тоқталған жөн болар. Толеранттылық – біреудің дін ұстану, ұлттық, тілдік ерекшелігіне шыдамдылық таныту, төзімділік көрсету емес, толеранттылық – бұл ерікті түрдегі сыйластық, құрметпен қарау. Бұл ерекшелікті ажырата білу де діни сауаттылықтың белгісі болып табылады.

Жастарды қорғау мәселесіне тоқталар болсақ, жастарды жат пиғылды радикалды топтардың ықпалынан сақтауымызы керек.

Өздерін Ханафи мазхабын ұстанып, сүннет жолындамыз деп таныстыратын топтар жастарды мешіттерде, ғаламтор сайттары арқылы да торуылдауда. Діни сауаты төмен жастар санасына түрлі әдістер арқылы сына қағып, арбауда. Мұндай өкінішті оқиғалардың алдын-алу діни сауаттылық деңгейін көтеру арқылы ғана мүмкін болуда.

Қазіргі таңда Агенттік бастамасымен ғаламтордағы қаптаған радикалды сайттарға мониторинг, дінтанулық сараптама жасау арқылы заң жүзінде жабу жұмыстары жүргізілуде.

Сондай-ақ, жоғары оқу орындары мен арнайы оқу орындарында дінтану курсын енгізу де жастардың діни сауаттылығын арттырып, дүниетанымын кеңейтуге және өз раухани бағдарын таңдауға оң ықпал етері сөзсіз.

Ел болып Наурыз мерекесін атап өттік. Осы мерекеге қатысты «Наурыз ислам дініне жат мейрам» деген пікірлер естіп қаламыз...

Наурыз, исламға дейін пайда болған барша түркі халқының ортақ мерекесі. Наурыз көктем мейрамы, жаңару, жандану, теңелу, достасу мейрамы. Ұлыстың Ұлы күні алыстағы туыстар бір-біріне қонаққа барады, араздасқандар татуласады, дастархан жайылып, қыстан шыққан жұрт мерейі көтеріліп мәре-сәре болады. Жас тал егіліп, арық, бұлақ көздері тазартылады.

Байқағаныңыздай, Наурыз мейрамынан ислам, жалпы кез-келген діннің қағидаларына қайшы келетін дүние жоқ. Барлық дін достықты, татулықты, тазалықты, табиғатты аялауды өсиет етеді. Ендеше, Наурыз мейрамын барлық ұлттар мен діндердің мейрамы деуге толық негіз бар.

Наурызды ешкім жоққа шығара алмайды, керісінше Ұлыстың Ұлы күнін барлық дін өкілдерін біріктіре отырып тойланатын толеранттылық, достық, бірлік мерекесіне айналдыруымыз керек.

Айдар Әбуов

ҚР Дін істері агенттігі Мәдениеттер мен діндердің халықаралық орталығының директоры, филос.ғ.д., профессор

http://www.sunna.kz/kz/conference/view?id=45

 
0
0
1876

Адам көркі — шүберек #3: Жания Оразымбетова


NU-да Политология мен халықаралық қатынастар факультетінде оқу әрі fashion қойылымдар мен фотосессия, сұлулық байқауларына қатысу? Өте оңай! Біздің сән айдарымыздың бүгінгі кейіпкері 20 жасар Жания өзінің жеңіл де үйлесімді стилінен айнымай, күн сайын әлеуметтік желілерде түрлі образдарымен қуантады. Сонымен қатар, мектепте үздік оқушы, «Алтын белгі» атанған Жания болашақта өзін министр ретінде елестетеді.

Мен кішкентайымнан математикаға емес, гуманитарияға жақын бала болатынмын. Сондай-ақ көптеген туыстарым осы салада жүргендіктен, саясаттануға ерте кезімнен қызықтым. NU-дағы оқу барысында қосымша Әдебиет курстарына да қатысып, оны жүргізген мұғалім Гэбриел Макгуайердың лекциялары ұнағаны соншалық, екінші мамандық ретінде Әдебиетті алғым келіп кетті. Ол, әрине, өте қиын, оны уақыт көрсетеді.

Жалпы алғанда Назарбаев Университетінде оқу қиындау. Өйткені ондағы жүйе еуропалық, америкалық қалыпта құрылған, барлық сабақ ағылшын тілінде, шет елден келген мұғалімдер, олармен қатынас жасаудың өзі америкалық сарында. Ал «кеңестік» жүйеге үйреніп қалған біздерге оның бәріне, ең алдымен, бейімделу керек. Талап та жоғары қойылады. Тапсырмаларға көптеген материалдар, кітаптар беріледі. Бірақ жалпы оқимын деген адамға ол да айтарлықтай ауыр тимеуі керек.

Жанияның киген киімі:

Көйлек - Burberry

Джинс шалбары - Burberry

Білезік - H&M

Менің бір тұрақты стилім жоқ. Әр түрлі киінгенді ұнатамын. Кэжуал, классика — бәрін араластырамын. Бірақ ешқашан да өзгермейтін жалғыз қағида — ыңғайлылық. Бойым ұзын болғандықтан, күн сайын биік өкше кие бермеймін, сәндену де көңіл-күйіме байланысты. Образда, ең бастысы, эстетикалық әдемілік болу керек деп ойлаймын, алайда трендте не болса, соның бәрін тағып алу әдемілік емес.

Жақында Мәскеуде болдым, өте ұнады. Әсіресе сән жағынан, ерекше киінетін адамдар көп, көзің тояды екен. Астана ол жағынан ақсаңдайды, әрине. Басқалардан өзгеше бір нәрсе тағып алсаң, бәрі саған бұрылып қарай бастайды. Алматыда, мысалы, біраз сәнді адамдар көбейіп келе жатыр. Мүмкін Астананың суығынан да болар, әр кезде өзіңнің қалағаныңдай киіне бермейсің. Бірақ дегенмен де Алматыға қарағанда, мен Астананы көбірек сүйемін. Өйткені Алматыда адам көп, бәрі де қарбаласқан, сенің жеке территорияңа кіргісі келіп тұратындай. Ал Астанада бұл жағынан толықтай еркіндік. Біраз жалғыз болуды ұнататындар үшін таптырмас сұлу қала.

Астанада маған көбінесе кофеханалар ұнайды. «Кафе Стар» деген жер сүйікті орным. Бос уақытым көп бола бермейді, күні бойы университетте жүреміз. Демалыс күндері достарыммен киноға барғанды, не жай ғана осылай тыныш жерлерде отырып, әңгімелескенді ұнатамын. Жалпы Астана да, университетім де тыныш, қорықпай жүре бересің. Таразда тұратын ата-анам да бұл жағынан көп алаңдамайды. Университетте, мысалы, бір жақсы жері - жыл сайын тек 500 адам қабылданады. Бір жылдың ішінде жаңа студенттермен танысып, оқу орнында жайлы, достық қарым-қатынас орнайды. Біз айтпақшы, Назарбаев Университетінің алғашқы түлектері боламыз.

Әдебиеттен көбіне поэзияны ұнатамын. Әсіресе Бодлер, Есенин, Маяковскийлардың поэзиясын. Қазірде түріктің ақыны Назым Хикметті оқып жүрмін. Өте ұнайды. Ол өлеңдерінде өз өмірін, ойларын ғана емес, елінде болып жатқан саяси жағдайларды да жырлаған. Ал проза болса, ол — тарихи кітаптар. Құрбым да тарихи оқиғаларға қатысты жайттарға қатты қызығады, қазір екеуіміз 1933-1945 ж.ж. «holocaust» (ред. — ІІ дүниежүзілік соғыс кезіндегі Германиядағы еврейлерді қуғындау) жайлы деректерден бас алмаймыз. Бір қызығы, «Қазақстан тарихынан» да бізге шет елдік профессорлар дәріс береді. Біздің тарихшылар мен олардың көзқарастарында көптеген айырмашылықтар бар.

Киімді дүкендерден сатып аламын. Нақты не алғым келетінін көп ретте білмей жатамын, содан жоспар құрмай, ойламаған жерден: «мынаны алғым келеді» деп, таңдау жасаймын. Үнемі киімнің сапасы мен ыңғайлығына назар аударамын, ал бренд атауы мен үшін аса маңызды емес. Трендтерді де қумаймын, ең бастысы — киім маған және менің көңіл-күйіме үйлесу керек.

Жанияның киген киімі:

Деним көйлегі - британдық бренд

Белдемше - Gap

Аяқ киім - Timberland

Әшекей жаға - handmade

Гольф - Calzedonia

Cағат - Chanel

Материалды дайындаған: Айжан Кәрібаева

Фото автордікі

_________________________________________________________________________

Адам көркі — шүберек #1: Гаухар Very Berry

Адам көркі — шүберек #2: Әсел Cherie

8
9
4189

Сержанттар тәжірибе алмасты

Астанаға сержант корпусының тәжірибесімен танысу мақсатында Украина Қарулы Күштерінің бас старшинасы Александр Косинский келді. Осыған байланысты Қорғаныс министрлігінде кездесу өткізілді. Кездесу барысында Қазақстан Қарулы күштерінің бас сержанты мастер-сержант Темірбек Халықов украиндық әріптесіне қазақстан армиясындағы сержанттар институтының құрылуы мен даму жолын таныстырды.

Әскерлерді басқару жүйесіндегі бастапқы буын бола тұрып, сержанттар құрамы Қарулы Күштердегі ең көп командалық құрамның бірінен саналады. Әскери қызметшілердің жауынгерлік дайындығы сержанттардың беделіне, олардың жеке басының дайындығына, өзгеге үлгі әрі талап қоя білетіндігіне тікелей байланысты.
Бұл Украина Қарулы Күштерінің бас старшинасының Қазақстанға алғашқы сапары. Украина армиясы сержанттар институтын құруды жаңадан бастап отырғандығын атап өткен жөн. Ал Қазақстан Қарулы Күштерінде бұл құрылым 15 жылдан бері табысты жұмыс істеуде.
– Орталық Азия аймағында бірден бір сержант институтын қ
ұрудан тәжірибесі бар Қазақстан Қарулы Күштері,-деп атап өтті Украина Қарулы Күштерінің бас старшинасы Александр Косинский. – Біздің Қазақстанға бұл сапарымыз өз нәтижесін беретініне, және сіздердің сержант корпусын құрудағы тәжірибелеріңіз бізге көмек болатынына сенімдімін.

Украина Қарулы Күштері бас старшинасының Қазақстанға келуі Қорғаныс министрлігінің Шоқан Уәлиханов атындағы Кадет корпусына сапарымен жалғасты.
ҚР ҚМ Баспасөз қызметі

0
0
486

Түркиядағы қазақ жастары Мұстафа Өзтүрікті еске алды

ЫСТАМБҰЛ. 11 ақпан. BAQ.KZ – Қазақтың аймаңдай ұлы, даңқты таэквандошы- Мұстафа Өзтүріктің Ыстамбұл қаласының Гүнешлі ауданында жерленгенін өкінішке қарай көпшілік біле бермейді. Тіпті, осында білім алып жатқан жастардың оның басына барып құран оқып қайтқандары некен-саяқ. Осындай олқылықтардың орынын «саналықтар» толтырмақшы,-деп хабарлайды Түркиядағы қазақ жастарының құрған «Сана» интеллектуалды клубының өкілі Ержан Төлек.

Мұстафа Өзтүрік ағамыздың Гүнешліде тұратын бауыры Омар Тәйжімен кездесіп, батырды еске алған жастар танымал спортшының тұрған үйін көріп шықты. «Сана» интеллектуалды клубының өкілдері алда әйгілі таэквандошыға қатысты бірқатар шаралар атқаратын болды. Атап айтқанда, Мұстафа батыр тұрған үйдің қабырғасына естелік тақта орнатқызу, жастарды жиып, зиратының басына барып құран оқу мен киноларын жастарға насихаттау. Омар мырза «саналықтарға» халықтың санасында мәңгі қалатындай етіп Ыстамбұлда бірлесіп әдемі бір Наурыз той өткізсек деген ұсынысын да жеткізді. «Саналықтар» бұған қуана-қуана келісті. Жастар Наурыз мерекесін Ыстамбұлдың ең әсем тарихи жерінде өткіземіз деген үмітпен тарасты.

Айта кетейік, белгілі спортшы, таэквондодан қара белбеу 6 дан иегері, ҚР таеквондо (WTF) федерациясының негізін қалаушы, халықаралық дәрежедегі жаттықтырушы Мұстафа Кәбенұлы Әбдірахман 1954 жылы 23 қарашада Түркияның Қайсері қаласы Мұсаходжалы ауылында дүниеге келген. Ол тоқсаныншы жылдары таэквондо сынды спорт түрін қазақ топырағына әкеліп, тамыр жайғызған тау тұлғалы азамат, алты алаштың айбынына баланған айбоз ұлы. Стамбұлдағы орта мектепті бітіріп, Тайвандағы экспериментальды университетті және сол елдегі Халықаралық қатынастар университетінің журналистика факультетін қоса бітірген ол осы елде жүріп корейдің көне спорт өнері таеквондоны үйренді. Кейін Германияның Кельн, Мюнхен және Түркияның Ыстамбұл қалаларында өзінің таэквондо мектебін ашқан болатын. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін Алматыға келіп, таэквондо мектебін ашады. Атажұртын аңсап «өз елім!» деп Қазақстанға оралған Өзтүрік 1995 жылы Алматыда көз жұмды.

 
0
0
817

Тағдыры тарих, ұлағатты әже — Әпуза

АСТАНА. 26 ақпан. BAQ.KZ – Тарыдай шашыраған қазақ халқының қилы тағдыры күн өткен сайын ұрпаққа мәлім болып, айқындалып келеді. Біздің әңгімеміз аумалы-төкпелі заман куәгері Советтер одағы Моңғол достығының дәнекершісі, екі елдегі ағайын-туысты табыстырып қуанышқа бөлеген қазір жасы жетпістің бел ортасына келген Ресей мемлекетінің Алтай Республикасы Қосағаш ауданы Жаңа ауыл селосының тұрғыны, ауылының ақылманы, көптің көзайымы болған әншісі де сыйлы да сымбатты әже Әпуза Әміреқызы туралы болмақ.

Ол 1937 жылы 16 сәуірде Қосағаш ауданының бір кезде Қазақ селосы атанған Ақтал ауылында дүниеге келген. Шығыс Қазақстанда туған әкесі Әміре Әпузаның төрт айлығында жазықсыз тұтқындалып, сол жылы қазан айының 27-сінде Қызылөзек деген жерде атылғанын «Звезда Алтая» газетінен оқып біледі. 
Шешесі қарақас руынан шыққан Қайша Үрімжіқызы Қытайда дүниеге келген. Анасы 14 құрсақ көтерген. Әкесі ұсталғанға дейін 10 баласы қайтыс болып, екі ұл екі қыз қалған екен. Екі ұлы кешікпей Ұлы отан соғысына аттанады. Екі қызымен зар илеп қалған анаға көптік еткендей Әпузаның әпкесі Әпиза да дүние салады. Бір отбасында қаршадай қыз бен қарт ана қалады. Ел басына күн туған алмағайып замандағы ауыр салмақ енді Әпузаға түседі. Ол кішкентайынан отын тасып, мұз ойып, шөп тасып анасына көмекші болумен шыңдала түсті. Намысшыл болды, ер баланың жұмысын істеп, қыз бала болып іс тігуді үйренді. Анасына еріп ән айтып көңілдерін жұбатты. Осылай соғыс жылдарындағы азапты ауыр күндерді анасы мен бірдей өткеріп тірлік қамымен жүріп он жасында 1-сыныпқа барып, 7 жылдық білім алды. 1955 жылы Қазақ селосының кітапханасында жұмыс жасай жүріп сырттай орта білім алады. Жастайынан қиыншылықты бастан кешкен қолы шебер, іске бейім, әншілік өнері де бар 23 жасар Әпузаның іскерлік ұйымдастырушылық қабілетін байқаған Өлкелік партия ұйымы 1960 жылы Қазақ селосының Ауылдық Кеңес бастығына тағайындайды. Әпузаның жолдасы Нұрмаш 1963 жылы кенет бақилық болып өрімдей үш бала мен қарт анасымен қалған ол отбасының тірлік қамын ойлап, 1966 жылы Қазақ селосының Ауылдық Кеңес бастығынан өз өтініші бойынша босап қайтадан ауылдық кеңес кітапханасына жұмысқа орналасып, 1989 жылы зейнеткерлікке шығады. Отыз жылдай Қосағаш аудандық және Ауылдық Кеңес депутаты болды. «Озат комсомол», «Ауылдық Кеңес ісіне сіңірген еңбегі үшін», «Еңбек сіңірген кітапханашы», «Мәдениет саласының озат қызметкері», «Облыстық көркем өнерпаздар байқауының жүлдегері» және 2004 жылы Әжелер ансамблінің әншісі ретінде арнайы диплом, медальдармен марапатталды.
Ақтал ауылы өзен жағалай өскен тоғайлы алқапта орналасқандықтан, ауыл арасын су жайлап, соның салдарынан 1988-1989 жылдары Кеңес-Моңғол шекарасынан 25 шақырым қашықтықтағы жол бойына көшіріліп Монғолияның Бай-өлке аймақтық құрылысшылар көмегімен жаңадан мектеп, мешіт, қазақ ұлттық музейі, мәдениет үйі және Финдік жобамен көптеген тұрғын үйлер салынып 100 пайыз қазақтар тұратындықтан «Жаңа ауыл» деп аталады. Мұндағы ағайындар күні бүгінге дейін Моңғолияның қазақ аймағындағы құрылысшылар қауымы Алтайдың қазақ селосына естен кетпес көмек көрсетті, «қанына тартпағанның қары сынсын» деген осы шығар деп мақтан тұтып отырады. Бұл жайлы Әпуза өз өлеңінде:
11 жылдық мектеп бар керегелі,
Керейлер мектеп салды қолы өнерлі.
Өлгейден 40 үй кеп келісіммен,
Бітірді тоғыз айда шеберлері-,дейді.
Тағы бір өлеңінде:
«Өлгейден келді туыс жиыстырып,
Кірпіштен мектеп салды қиыстырып.
Жанына жатахана тағы салды,
Мектептің дәл қасына сиыстырып.
Жаңа ауыл бір жақ шеті Бұратыда,
Шопандар мал жаяды қыратына.
Бес жылда Жаңа ауылға түгел келіп,
Қалмадық дос-дұшпанның ұятына.
Туыстар көп рахмет жас-кәріңе, 
Құрылысшы ағайын дос, бәріңе.
Жаңа мектеп есігі ашылғанда,
Қуанбаған адам жоқ бұл өңірде-, деп Бай-өлкелік ағайындарға алғысын білдіреді.
Қайша анамыз қызы Әпузаға:«Менің Боранбай, Мекенбай, Шалқарбай деген бауырларым болған. Мүмкін Монголияда болар бар ма, жоқ па кім біледі...» деп айтып отырады екен. Ана сөзін ойына тоқыған зерек Әпуза нағашыларын іздеуді қолға алады. «Іздегенге сұраған» дегендей сол жылдары Бай Өлке аймағы Алтай Республикасының Онгудай ауданынан ағаш материалдарын таси бастайды. Әпуза ағаш тасушы шоферлерді бастап жүрген Жұмаханұлы Зиябайға жолығып өзінің нағашыларын іздеп жүргенін, тірісі болса бір хабар алып беруін өтінеді. Мән жайды тыңдап саралай келе Әпузаның іздеп жүргені өзінің қайын атасы Боранбай екенін біліп, таңғалып танысып қуанышты жолығысумен жолға түседі. Көп ұзамай Зиябай Қосағаштағы арманын арқалаған ағайындарын Бай-өлкеге қонаққа шақырып табыстырып ұмытылмас қуанышқа кенелтеді. Осылай қаншама жылдар екі елде бірін-бірі білмей көрісе алмай жүрген нағашы-жиендер 28 жасар Әпузаның іздеу салуымен 1965 жылы Бай-өлкеде табысып, араласып өмір сүруде. Бауырларын бір көруді армандаған Қайша ана аңсаған арманы орындалып 93 жасында, інісі Боранбай 100 жасында балаларының қызығын көріп өмірден озды. 
Әміреқызы Әпуза суырып салма ақындығы да бар, әнді нақышына келтіріп орындайтын әнші, киіз ойып сырмақ, өрнек салып текемет, көрпеше тігетін он саусағынан өнер тамған ісмер. Әпузаның істеген бұйымдары бірнеше көрмеге қойылып лайықты бағаланды. 
Алғаш 1965 жылы Өлгейге келгенде айтыскер ақын Тоқтамұратпен бір түн айтысқан болса, Ресейдің Новосибирь облысының үлкен сахнасында ән салып дипломмен марапатталған. Зейнеткерлікке шықса да сахнадан түспеді. «Әжелер» ансамблінің әншісі, қоғамдық жұмыстың белсендісі болып көптің көңілінен шығып жүрді. Осындай елеулі еңбегінің арқасында Астанада өткен Дүниежүзі қазақтарының III құрылтайына қатысты. 2004 жылы Алтай Республикасы өкілдерімен бірге Кузбассқа барып облыс губернаторы Аман Төлеевтің қабылдауында болды.
Қолы қалт етіп босай қалғанда қағаз бетіне түсірген өлең, жыр, толғауларын құрастырып 2010 жылы «Асыл Шүй туралы ой толғау» атты кітабын оқырманға ұсынса, қазір екінші кітабын баспаға әзірлеуде. Әпуза алғашқы жолдасы Нұрмаш қайтыс болғаннан кейін 1971 жылы соғыс зардабын көріп өзіндей өмір кешкен төрт балалы Ысмайлұлы Қанашпен тұрмыс құрып екі балалы болды. Қанаш 2001 жылы 73 жасында өмірден озды. Ер мінезді ақ жарқын, кең пейілді Әпуза екі әкеден қалған он шақты баланы оқытып тәрбиелеп өзі туып өскен Жаңа ауылында ұлын ұяға, қызын қияға қондырып немере-шөберелерінің ортасында Аллаға құлшылық етіп қазақ халқының, ағайын-туыстың балаларының амандығын, береке бірлігін тілеп 76 жасқа келсе де қолынан қаламы түспей, реті келсе әнін айтып, үлкенге тағдырлас, кішіге ақылшы болып бақуатты өмір кешуде.


Автор: Өнерхан Жексенбай
Дайындаған Майгүл СҰЛТАН

 
0
0
1537

Дубайда Наурыз мерекесі тойланды

ӘБУ-ДАБИ. 25 наурыз. BAQ.KZ - Біріккен Араб Әмірліктерінде уақытша тұрып және жұмыс істеп жатқан қазақстандық отбасылар Дубайда Ұлыстың Ұлы күні Наурыз мейрамын атап өтті.

Әбу-Дабидағы ҚР елшілігі мен Дубайдағы ҚР бас консулдығы әдемі ішкі жасаулары, ұлттық кәдесыйлары және тұрмыстық керек-жарақтары бар дәстүрлі ұлттық киіз үй тікті. Шара барысында қонақтар ұлттық тағамнан және дәстүрлі Наурыз көжеден дәм татты. Шараға құрметті қонақтар ретінде Қырғызстан және Әзербайжан консулдықтарының басшылары қатысты.


Қазақстанның БАӘ-дегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Асқар Мусинов және ҚР-дың Дубайдағы бас консулы Асқар Шоқыбаев құттықтау сөздерін сөйледі. Дубай қаласындағы Наурыз мейрамының ресми бөлімінің соңында қазақстандықтар мен шара қонақтары «Қара жорға» ұлттық биін биледі. Мерекелік шараға алдын-ала дайындалған отандастарымыз қазақтың ұлттық салт-дәстүрін бейнелейтін қойылымдар қойып, домбыра шанағынан төгілте күй тартты.

 
0
0
1670

Жезқазған. Қаланың қиянат келтірер түтіннің астында қалуы.

Кеше ғана елдің экономика орталықтарының бірі болар  деген үмітпен салынған қала қазір нашар куйге тусіп отыр.

Әрине,Жезқазған зауыттары қаланың басты табыс көзі болып келеді. Бірақ әр заттың өз шегі бар. Басында достарымның айтқанына сенбеген едім, бірақ өз көзіммен көргенде таң қалдым. 90 мыңға жуық адам сыйдырған шаһардың қазіргі халі жақсы емес. Қаланың экологиясы қазір өте нашар деңгейде, менің ойымша.

Енді, зауыттардың әрі қарай өмір сүруін,әрине, мен шешпеймін, бірақ, менің ойымша, Үкімет бұл істі қарастыру керек.

1
5
4420

«Бақытжан Меңлібекұлы. Исламофобия – діни төзімділікке қарсы құбылыс»

«Фобия» ұғымы сөздіктерде қандай да бір нәрсеге қатысты шамадан тыс қорқынышты, негізсіз үрейленушілікті білдіреді. Демек, кез келген фобияның шығу тегі объективті шынайылықтан гөрі, көбіне соқыр түсінікке негізделеді деп түйіндеуге болады.

«Исламофобия» терминін ең алғаш 1922 жылы шығыстанушы Этьен Дине өзінің «Батыстың көзімен қарағандағы Шығыс» эссесінде айқыш жорықтары дәуірінен отаршылдық кезеңге дейін болған еуропалықтар мен мұсылмандар арасындағы қақтығыстан туындаған исламға деген жағымсыз қатынасты белгілеу үшін қолданған еді. Алайда бұл ұғым ондаған жылдар бойы кең қолданыстан тыс болып келген.

«Runnymede Trust» британ зерттеу орталығының «Исламофобия - баршаға тасталған үндеу» атты баяндамасының 1997 жылғы жариялануынан кейін аталмыш неологизм кең қолданыла бастады. Бұл жобаны басқарған Сассек университеті ректорының орынбасары, профессор Гордон Конуэй (Gordon Conway) оны «барлық деңгейлердегі БАҚ-қа тән және қоғамның барлық қабаттарына таралған ислам мен мұсылмандарға деген жек көрушілік пен үрей» деп анықтады. Конуэйдің пікірінше, исламофобия «ислам Батыс өркениетінен ерекше, артта қалған, мұсылмандық мәдениет көп келбетті және прогрессивті емес, қатып семіп тоқырауда қалған, бөтен ой мен пікірлерге төзімсіз, патриархалды, әйелдерді қанайтын, фундаменталистік және басқа мәдениеттерге әлеуетті түрде қауіп төндіретін мәдениет» деп қарастырылатынын атап өтеді. Қысқаша анықтар болсақ, саяси исламофобия мына формуламен білдіріледі: «ислам - серік болмайды, ол - дұшпан».

Оған дейін, 1996 жылы «исламофобия» тіркесін Ұлыбританияда «Исламофобия және британ мұсылмандарының істері жөніндегі комиссия» қолданған. Тура мағынасында бұл сөз «исламның алдындағы ақталмаған қорқыныш» деген мәнді білдіреді, бірақ ол «исламға қарсы стереотип» (таптауырын) мағынасын да аңғартып, өмірдің барлық қырларына қатысты қолданылатын басқа да 500-ден аса анықталған фобиялардың қатарына кіреді. Айталық, 2004 жылдың желтоқсанында «Исламофобиямен күрес» атты конференция болып өтті, оған БҰҰ бас хатшысы төрағалық етті. Еуропа Кеңесі де исламофобияның көріністерін айыптады.

Исламофобия және діни негіздегі стереотиптер исламның тарала бастауымен байқалғанымен, оның ауқымы тар болатын. Исламофобияның әлемде күрт өсуі 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі терактіден және одан кейінгі АҚШ-тың мұсылман елдерімен жүргізген соғыстарынан кейін, әсіресе, америкалықтар арасында күрт өсті. Мысалы, Құранды өртегісі келген пастор Терри Джонс атышулы танымалдыққа ие болды.

Антимұсылмандық нәсілшілдік немесе исламофобия нәсілшілдіктің, ксенофобияның және жалпы төзімсіздіктің бір түрін, исламға деген, сондай-ақ онымен байланысты барлық қоғамдық құбылыстарға деген жағымсыз реакцияның әртүрлі формаларын жинақтап анықтауды білдіреді. Исламофобия - діни надандықтың белгісі, сондықтан білімнің осы саласында жан-жақты ғылыми зерттеулер жүргізуді қажет-ақ. Бүкіләлемдік ислам экономикалық форумының ашылуында (маусым, 2011 ж.) Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев соңғы жылдары ғаламдық БАҚ ислам тәрізді әлемдік бейбіт дін мен терроризмнің арасына теңдік белгісін қойып, исламды құбыжық қылып көрсетіп жатқанына алаңдаушылық білдірді. Осыған орай, оның пікірінше, мұсылман қауымдастығы исламның «бейбітшілік пен ізгілік, төзімділік пен әділдік діні» ретіндегі жағымды бейнесін қалыптастыру үшін күш-жігерін біріктіруі тиіс.

Діни негіздегі стереотиптер мен исламофобия, әсіресе мұсылман әлемі мен еуропалық өркениет арасындағы түсініспеушілік қатынастар өзінің бастауын ерте орта ғасырлардан, мұсылмандардың VIII ғасырда Пиреней түбегін алуынан және XVI ғасырдағы Реконкистадан (испандардың қайта жаулауынан), олардың аралығындағы айқыш (крест) жорықтарынан және османлылардың Византияны басып алуы мен Наполеонның Мысырға жорығынан, еуропалықтардың Азия мен Африка елдерін отарлауынан алады. Дегенмен, орта ғасырлардағы діни таптауырындар мен қазіргі исламофобияның бір-бірінен айтарлықтай айырмашылықтары бар.

Егер орта ғасырларда айқышшылар сарациндерді (грек тілінен аударғанда - «шығыс адамдары», грек ғалымы Птолемей мен ерте римдік тарихшы Аммиан Марцеллин еңбектерінде айтылатын қарақшы тайпалар, бәдәуилер) «Магомет» деген құдайға сыйынатын пұтқа табынушылар ретінде немесе ақиқаттан адасқандар деп санаса, керісінше, өздері сол күйге түскен қазіргі заманғы еуропалық пұтқа табынушылар исламды «ыбырайымдық монотезимнің шектен шыққан көрінісі» деп есептейді. Аскеттік оңаша өмірді ұстанған ортағасырлық монахтар исламды «жыныстық жүгенсіздіктің» діні ретінде қарастырса, әйелдер эмансипациясы мен гедонизм үстемдік етіп отырған қазіргі Еуропа тұрғындарына ислам «толыққанды өмір сүруге» мүмкіндік бермейтін «жыныстық репрессивті» дін болып көрінеді. Қазіргідей «хиджаб» мәселесін талқылау ортағасырлық адамдардың түсіне де кірмейтін, өйткені католиктердің де, православтардың да әйелдері жабық киінетін. Жаңа заман мен Ағартушылық дәуіріндегі (Вольтер фанатик Мұхаммедтің бейнесін сомдады) секуляризация (қоғамда дін рөлінің төмендеп, зайырлылықтың басым болуы) барысында ислам ақыл мен прогрестен алыс сенім деп саналды, ал әр алуан ғылым салалары мен философия, әдебиет пен өнердің көптеген түрлері Еуропаға мұсылмандық Мағрибтегі (Андалусия,Севилья, Кордова, Гранада) өркениеттен келгені ұмыт қалды. (Бұл туралы Монтгомери Уоттың «Ортағасырлық Еуропаға исламның ықпалы» кітабынан оқуға болады).

VIII-XII ғасырларда мәдениеті гүлденген Араб халифатында (оның орталығымен қатар, батысы мен шығысында да) мұсылман дінімен қатар, еркін ойшылдық та болды, диспуттар өткізіліп тұрды. Бағдат, Дамаск, Куфа, Басра, Бұқара, Самарқанд, Каир, Стамбул, Кордова, Севилья және т.б. шаһарларда қазіргі Лондон, Париж, Брюссель, Нью-Иорк және т.б. қалалардағы тәрізді әртүрлі ұлттар мен діндер өкілдері бейбіт қатар өмір сүрді. Тіпті бүгінгі күндері Астана қаласында өткізіліп жүрген Әлемдік діндер съезінің бастапқыда, 1254 жылы буддизм, христиан және ислам өкілдерінің қатысуымен Азия түкпіріндегі Қарақорымда өткізілгенін Рубрук қолжазбаларынан оқуға болады.

Аталмыш кезеңде Шығыста орнығып, антикалық мәдени және ғылыми-философиялық мұраны игеріп қана қоймай, оны одан ары жетілдіріп, өздері көркем әдебиет пен филология, тарих пен география, математика мен астрономия, медицина мен музыка, логика мен философия салаларында, сондай-ақ сәулет өнері мен көркем қолөнерде аса ірі табыстарға жеткен бұл өркениетті медиевист-зерттеушілер «мұсылман ренессансы» деп атайды.

Мұсылман өркениеті өзге мәдениеттерге төзімділігі мен сұхбатқа ашықтығының арқасында Алдыңғы Азиядағы иудейлер мен сириялық арамейлердің, Солтүстік Африка халықтары мен мысырлықтардың,  батыстағы андалусиялықтар мен шығыстағы үнділіктердің, сонымен қатар Хорасан мен Орталық Азиядағы түркілер мен парсылардың жергілікті мәдениеттерін бірегей исламдық арнада тоғыстырды. «Араб-парсы-түркі» мәдени синтезі орын алған бұл кезеңде қазақ топырағынан әл-Фараби, Махмұд Қашқари, Жүсіп Баласағұн, Қожа Ахмет Яссауи тәрізді ғұламалардың жұлдызды шоғырлары шықты.

Алайда еуропалық христиандардың мұсылман әлеміне деген қатынасы жаппай «жау бейнесіне» теңгерілді деп айтуға болмайды. Еуропада еуропацентризм дертіне ұшырамай, мұсылман мәдениетіне деген қызығушылығы мен құштарлығын жасырмаған адамдар (көбіне алдыңғы қатарлы, озық ойшылдар мен қайраткерлер) да болды, мысалы: Раймонд Луллий, Роджер Бэкон, Эразм Роттердамский, Фридрих II Гогенштауфен, Альфонс Кастильский, Лессинг, Гете, Пушкин, Толстой және т.б. Яғни, исламофобиямен қатар, исламофилияның болғандығын атап өту керек. Немістің атақты ойшылы Фридрих Ницше өзінің «Антихрист» еңбегінде Испанияның керемет мавритандық мәдени әлемін дәріптей отырып, Реконкиста кезінде «христандардың бір Кордованың өзіндегі 300 қоғамдық моншаны «мұсылмандықтың көзі» деп құртып, «тән тазалығына да қарсы шыққанын» уытты тілмен жазады.

Бүгінгі біздің заманымызда исламофияның таралуы екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мұсылмандардың Еуропаға миграциясымен байланыстырылады. Қазіргі кезде Еуроодақ елдерінде 15 миллиондай мұсылман, орта есеппен алғанда, Нидерландыда - 10%, Францияда - 6-7%, Германия мен Швейцария - 5%-дан, Ұлыбританияда - 3% ислам дінін ұстанушылар тұрады. Еуропалықтардың мұсылмандарға деген негізгі наразылықтары: жұмысқа деген жалқаулығы мен жатыпішерлігі, жергілікті дәстүр мен мәдениетті сіңірмеуі, тілді үйренбеуі, мешіттердің көбеюі, азанның айтылуы, көшелерде жұма және айт намаздарын өтеу, хиджаб немесе паранжа киюі және т.б. Ал мұсылмандардың еуропалықтарға артатын айыптары: білім алудағы, жұмысқа тұрудағы кемсітушіліктер, қоғамдық орындардағы дискриминация және т.б. Рим папасы Бенедикта XVI 2006 жылғы Регенсбурк қаласында исламға қатысты айтқан сыни сөздері, Франциядағы «хиджаб» киюге тыйым салу, Швейцарияда мешіт мұнараларын салуға тыйым салу, Даниядағы каррикатуралық даңғаза, Норвегиядағы Брейвиктің жасаған теракты исламофобияның шоғын қоздатты.

Жалпы төзімсіздік пен ксенофобия құбылыстары ең табысты әрі игілікті деген қоғамдардың өзінде де кездесетін, әртүрлі трансформацияларға түсе отырып, бір мемлекеттің ауқымынан тысқа шығып, әлемдік үрдіске де айналатын құбылыстардың бірі болып отыр. Ортағасырлардан дәстүр болып қалған исламофобия либералды Батыстан асып, отаршылдық пен сыртқы мәдени экспансия барысында бұрынғы дәстүрлі мұсылман қоғамдарды да, оның ішінде, Қазақстанды қамтып келеді.

Ксенобия мен этнофобия туралы, оған қарсы әрекет туралы көп айтылғанымен, ол жойылып кете қойған жоқ, керісінше, өсе түскен тәрізді. Интолеранттылықтың мысалдарын БАҚ-ты оқысақ немесе тыңдасақ та жеткілікті, ұлттық және діни негіздегі қылмыстық шиеленістер, скинхедтер мен неофашистер әрекеттері, терактілер және т.б. Төзімсіздік пен экстремизмнің әлеуметтік-экономикалық, саяси және заңнамалық себептерінен өзге, қоғамда қалыптасқан әлеуметтік стереотиптердің тигізетін әсері бар екені сөзсіз.

Әрбір халыққа да әлеуметтік стереотиптермен қатар, белгілі бір деңгейде этноцентризм тән екенін аңғаруға болады. Мысалы, грек ойшылы «дүниеде үш нәрсеге қуанамын: құл болмай ерікті болғаныма, әйел болмай еркек болғаныма және варвар болмай грек болғаныма» десе, француз ойшылы «мен қажеттілікте байланысты адаммын, ал тек бақытты кездейсоқтықтың арқасында ғана французбын» дейді. «Мың өліп мың тірілген» қазақтың этноцентризмін Абай «Қара сөздерінде» орыстарды, сарттарды, ноғайларды кемсітуінен көрсетіп береді. Мұндай этноцентризмнің астарынан эгоцентризм бой көрсететіні белгілі, өз ұлтына деген бұл құштарлықтың арты кейде «этнонарциссизмге» (өз-өзіне ғашықтық) немесе фашизмге ұласады. Әр халықтың өз өмір қамының, жүріс-тұрыс нормаларының және т.б. «дұрыс» формасы туралы сәйкес көзқарастары бар және оны «өзіміздікі» деп иеленеді де, басқаларынан «өзгелердің» жау бейнесі қалыптасады. Әлеуметтік нысандар мен жағдайлардың мұндай негізсіз қарапайым бейнесі біршама тұрақтылыққа ие болады, мысалы: ақымақ чукчалар, зұлым кавказдықтар, сараң жөйттер, топас американдықтар және т.б. тіркестердің пайда болуына әкеліп соқтырады.  Көп жағдайда мұны бұқаралық ақпарат құралдары мен кино-, бейнеоиндустрия қоздыра түседі.

Қазіргі жағдайларда БАҚ қоғамдық пікір қалыптастыруға ықпал етіп қана қоймай, қарым-қатынастың тілі мен қалыбын, әлеуметтік қондырғылар мен өзара әрекет стратегияларын (үйлесу, бәсекелесу, жатсыну) да орнықтырады. Қоғамдағы ксенофобияның немесе толеранттылықтың жалпы деңгейіне әсер етеді. Қоғамға дайын құндылықтық-мағыналық және жүріс-тұрыс үлгілерін ұсына отырып, қалың бұқараның санасын басқару құралына айналады. Ол әлеуметтік шиеленіс пен стресстік психологиялық ауыртпалықты бәсеңдету барысында қоғамды топтастырып қана қоймай, бұқараға жау бейнесін сіңіру арқылы, көрермендердің, тыңдармандардың және оқырмандардың сана-сезімін агрессиялық көңіл-күйге дейін жеткізіп, әлеуметтің психологиялық орнықтылығын бұзуы да мүмкін. Тікелей саяси немесе қаржылық тапсырыстың негізінде БАҚ «өзіміз және өзгелер» ажыратушылық ұстынына сүйеніп, тенденциялық бұра тартушылық арқылы, нәсілдік, ұлттық, мәдени және діни қарым-қатынастарда айыптаушы, қорқытып-үркітуші, кекесінді және кемсітуші сөздер мен сөз тіркестерін қолдану арқылы деструктивті ықпал етуі де мүмкін.

БАҚ өкілдері сөз бостандығына деген құқын толығымен пайдалана отырып, деструктивті сипат алатын «өшпенділік тілінен» бойын аулақ ұстауы керек. Жекелеген этностарға немесе конфессияларға қатысты балағатпен, төмендетумен, кемсітумен, зіл тастаумен, келемеждеумен және т.б. сипатталатын өшпенділік тілі ақпараттық-коммуникативтік кеңістікте дискриминациялық алшақтық белгілерін қойып, жарияланымның интонациясынан, баяндаудың стилінен, кескіндемелерді таңдаудан және т.б. көрінуі мүмкін. Сондықтан экстремистік риторикаға деген құқықтық және идеологиялық қатынас мейлінше күрделі. Өйткені бұл тілдің градацияларын ажырату мүмкін емес, ашықтан ашық ксенофобия мен экстремизм болмаса, интолеранттылық көріністің көптеген формалары сүзгіден еркін өтіп, нәсілдік, ұлттық және діни кемсітушілік үшін жауапкершілікке тартылу жазасынан құтылып кетеді. Тіпті БАҚ (сондай-ақ кино-индустрия, әдебиет пен өнер немесе қарапайым халық арасында таптауырындар мен түсініктер арқылы) арқасында бұқаралық менталитет құрылымына еніп те кетеді.

Бұл таптауырындарды заңнамалық-құқықтық игеру мүмкін емес, ол тек осы ақпараттық-коммуникативтік кеңістікті қалыптастырушы субъектілердің, яғни журналистердің тәрбиесімен, ішкі ар-ұятымен, адамгершілік және интеллектуалдық мәдениетімен игеріледі. Дін мен діни қатынастарға қатысты сөз болғанда мәселенің нәзіктігін ескеріп, оны түсіндіру мен таратудағы өзінің рөлі мен қоғам алдындағы азаматтық жауапкершілігін терең сезінуі тиіс.

Өкінішке қарай, Құран аяттарының «дүиетанымдық» және «ахуалдық» деп жіктелуін, олардың түсу себептері мен салдарын білмеу исламның бейбіт болмысын жоққа шығаруға алып келуде. Бұл таяздықты дәстүр мен кез келген басқа пікірді теріске шығаратын радикалдар, экстремистік ағымдар мен терроршылардың «ұстаздары» мен серкелері өздерінің зұлым идеяларын қасиетті жазбаларға таңа отырып шебер пайдаланады. Сол сияқты, Сүннетті де дұрыс ұғынбаудың салдарынан хадистерді қате тәпсірлеп, оның арты үлкен қауіптерге ұласып жатады. Исламның бастау бұлақтары - Құран мен Суннаны дұрыс түсіну діннің рухына сай кәсіби біліктілікті қажет етеді, яғни, ислам тарихының санғасырлық әдіснамасына (дәстүріне) негізделген іліммен қарулану керек. Ислами қайнаркөздерді түсінудегі (тәпсірлеудегі) әдіснама дұрыстығы лаңкестікті де, исламофобияны да женуде ең маңызды фактор болып табылады.

Егер осы әдіснамаға сүйене отырып, суннилік бағыттағы ислам қайнарларын, ислам тарихына қатысты қайнарларды талдай отырып және мұсылман елдері мен қауымдастықтарына қатысты деректерге сүйене отырып, ислам мен терроризмнің абсолюттік сыйымсыздығын дәлелдеуге әбден болады. Суннилік бағдардағы ислам ілімінің негіздерін, төрт заңды мазхабтың ортақ ақидасымен қатар, Әбу Ханифа мазхабының фыкһын  талдау барысында исламның өзге конфессияларға төзімсіз қатынастары туралы «стереотиптер мен штаммдардың» орынсыз екендігін көрсетуге болады. Сондай-ақ, «ислам зайырлы тәртіпті теріске шығарып, халифат пен имаматқа негізделген ерекше исламдық мемлекетті орнатуға шақырады» деген тұжырымдардың, исламның тоталитарлық болмысы туралы таптауырындардың да негізсіздігі, оның исламның ізгі рухына мүлдем жат екені қисық-қыңыр неохариджиттік ағымдар өкілдерінен басқалар үшін айдан анық.

Ислам ілімінің экстремистік түсіндірмесінің таралуына тосқауыл қоя білу керек. Өйткені исламофобия «өзіміз - өзгелер» кешенінің қалыптасуына, мұсылмандардың, исламның мұсылман қауымдастықтарының бөлектенуіне әкеледі, ал жатсыну үдерісі өз кезегінде мұсылман әлемі мен мұсылман қауымдастықтарында радикалды және деструктивті ағымдардың күшеюіне алып келеді.Тұтастай алғанда, исламофобия елімізде шынайы құқықтық және азаматтық қоғам қалыптастыруға, толеранттылыққа, төзімділікке және тұтастыққа қауіп төндіретін құбылыс болып табылады.

Соңғы онжылдықтарда еліміздің қоғамдық өмірінде діннің, оның ішінде ислам дінінің (өйткені республика тұрғындарының 70 пайызы ислам дінін ұстанады) рөлі өсе түсті: дәстүрлі діни институттардың әлеуметтік функциялары кеңеюімен қатар, жаңа діни ағымдардың да пайда болуы, олардың арақатынасының шиеленісуі, дінтанулық, оның ішінде исламтанулық білімді дамытуды қажет етеді. Бүгінгі күні діни сананың жаңғыруы бүкіл әлемді қамтып отырған факт қана емес, қоғамдық дамудың кескін-келбетін айқындаушы факторға да айналуда.

Бұл қалыптасқан діни ахуал ғылыми зерттеулерді тарихи ретроспективадан қазіргі заман мен перспективаға көшіріп, дінді жүйелі әрі кешенді зерттеудің жаңа концептуалдық, методологиялық және дүниетанымдық тәсілдерін қолдануды қажет етеді. Себебі адам өмірінің сан алуан қырлары әлеуметтік кеңістіктің виртуалдануы мен компьютерленуі, жаһандануы мен жаңартылуы, миграция мен интеграция салдарынан трансформацияланып, діни институттар мен діндарлықтың сипаттары да өзгеруде. Қазіргі әлемде діни плюрализм саясаты ар-ождан еркіндігі мен діни толеранттылықты алдыңғы орынға қойып, қоғамдық сананың ерекше рухани формасы ретіндегі дінге деген қатынасты түбегейлі өзгертті. Қазақстанда жүргізіліп келе жатқан рухани келісім мен конфессияаралық татулық саясаты, сондай-ақ, әлемдегі ислам факторы жаңарған диалогиялық (сұхбаттық) ойлаудың жаңа парадигмасын қалыптастыруға үндейді.

Елбасы Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан-2050» стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына кезекті Жолдауында да:  «Экстремизммен күрес әйтеуір жазықтыны іздеп табуға айналып кетпеуге және дінмен күреске жалғасып кетпеуге тиіс. Дін мәселелерінде ойластырылған қадам және өте мұқияттылық қажет. Мемлекет діни бірлестіктердің ішкі ісіне араласпауға тиіс. Біз ұят, толеранттылық және төзімділік еркіндігі принциптерін қастер тұтуымыз керек», - деп атап өткен болатын. Яғни, бұдан шығатын қорытынды сол, біз діни фобияның қандай да болмасын көрінісіне тосқауыл қоя білуіміз керек.

Бұл ретте Мемлекет басшысының толеранттық сана мен дінаралық қарым-қатынастың жаңа формаларын қалыптастыру жөнінде алға қойған міндеттері Қазақстанның әралуан діндері мен әртүрлі аймақтарындағы діни қарым-қатынастың мазмұны мен бағыттары жөнінде ғылыми зерттеулерді күшейтуді күн тәртібіне қоятынын атап өткен жөн. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетіне қарасты Философия, саясаттану және дінтану институтында осы мақсатқа сәйкес ғылыми-зерттеу жобалары жүзеге асырылуда. Ал бұл кешендік-идеалогиялық көп жұмыстың бір тармағы ғана болып табылады. Яғни, мемлекеттік конфессиялық саясаттың бұл бағыттағы сындарлы іс-әрекеттері жалғасын таба береді.

Сатершинов Бақытжан Меңлібекұлы, философия ғылымдарының докторы, доцент ҚР БҒМ ҒК Философия, саясаттану және дінтану институты, дінтану бөлімінің меңгерушісі

Abai.kz

 

http://abai.kz/content/bakytzhan-menlibekyly-islamofobiya-dini-tozimdilikke-karsy-kybylys

 
0
0
1006

Мәзхаб-білімділерге табысталған аманат

Аса қамқор ерекше мейрімді Алланың атымен бастаймын! 

Ислам тарихында мәзхабтарды мойындамайтын, фитнамен айналысып үмметті жіктеген небір бүлікші топтар аз болмады. Олардың кейбіреулері тіпті, белгілі бір уақыт өрлеу кезеңдерін де бастан кешірді. Бірақ, түптің түбінде мәзхабтармен иық теңестіре алмаған олар тар ауқымдағы белгілі бір міндеттерді орындаушылар ретінде ғана көрініп, сонан соң ыдырап кетіп отырды. 

Осындай топтардың бәсекелестік әрекеттерінің нәтижесінде мазхабтар мезгіл-мезгіл өз ұстанымдарына сын көзбен қарап, өздерінің әлсіз жерлерін бағамдап, өздерін жетілдірумен болады. Әуел бастан кең тынысты, білікті мужтаһид имамдар көп еңбек сіңірген, сол себепті де берік негізге орнығып жан-жақты жүйеленген, әлеуеттері өте мол мәзхабтарды еңсеру ондай топтар үшін мүмкін емес. Сондықтан да оларға мәзхабтарды сыннан өткізе отырып, олардың іріткі атаулыға қарсы тұру қабілетін шыңдаушылар міндетін атқарушы уақытша топтар ретінде қараған жөн. 

Ғасырдан ғасырға тәжірибелері де молығып, дін іліміне тереңдей беретін, сол себепті де мәзхабтардың әлсіз жерлерін дәл тауып, өз дәлелдерін қисынды түрде ұсына білетін мұндай топтарға қарсы тұру қашанда оңай болмаған. Сол себепті де мәзхаб ғұламаларына босаңдық танытпай, үнемі өз білімдерін жетілдіріп, өз дәлелдерін жинақтап, оларды кеңінен талдап түсіндіру бағытында үлкен жұмыстар атқарып отыру қажет болады.

Әдетте, үлкен ғұламалар ауқымды мәселелерімен көбірек айналысып, ал маңызы шамалы болып көрінетін діннің ұсақ мәселелері назардан тыс қалып қойып жатады. Бірақ, шын мәнінде, қарапайым намазхандар ұсақ саналатын ташшахудта саусақ көтеру, тәкбірде қол көтеру, және оны құлаққа тигізу, не тигізбеу, қолды кіндіктен төмен, не жоғары байлау, «әминді» іштей, не жария айту, дұғадан соң бетті сипау, не сипамау, сәждеге барғанда бірінші қолға, не тізеге түсу, таспих қолдану, зікірді парызан кейін, не сүннеттен кейін жасау, тарауық намазын қанша ракат оқу, тағы да басқа осы тәріздес ұсақ мәселелерге көп көңіл бөледі. Және солардың қалай орындалуына қарап дінге жаңалық енгізу, сүннетпен жүрмеу жөнінде түпкілікті қортынды түйіп, сол арқылы мәзхаб ұстану, ұстанбауға қатысты маңызды шешім қабылдап жатады. 

Сондықтан да фитнашы топтар осы ұсақ мәселелерге баса назар аударып, соларға қатысты қажетті дәлелдерін жинақтап алып, қарапайым мұсылмандармен қарапайым тілде сөйлесуді жақсы жолға қойған. Соның нәтижесінде мазхаб жамағаты осындай топтардың ықпалдарына оңай түсіп, олардың қатарларын үздіксіз толтыруда. Осы тұрғыдан алғанда дін ісінде, мәзхаб ісінде ұсақ мәселе деген жоқ деп сенімді түрде айтуға болады. 

Дін жалпы жамағаттың игілігі үшін қажет. Сол себепті де білімділер жамағаттан қол үзіп, олардан айрылып қалмас үшін жамағат үшін жұмыс жасап, жамағаттың тілінде, жамағатты толғандыратын мәселелерге де көбірек көңіл бөліп отырулары қажет. Олар үшін анық, шешімін тапқан мәселелер жалпы жамағат үшін таңсық болуы мүмкін. Өйткені, көп жағдайда қажетті білім көпшілікке жетпей қалып жатады. Және ұрпақ үздіксіз жаңару үстінде. Сол себепті де білімді қайта жаңғыртып, оларды халыққа қайта-қайта таныстырып, үздіксіз насихаттап отыру қай уақытта да өзекті болып табылады. 

Қандай фитнашы топтар болмасын мазхаб жамағатымен жұмыс жасайды. Өйткені, мұсылмандар негізінен ханафи, малики, шафиғи, ханбали деген сүннетпен жүретін төрт мазхабқа топтасқан, сол себепті де көбеюге мүдделі әрбір бүлікші топ осы төрт мәзхабтан «адам ұрлауға» мәжбүр. Ол үшін олар Құран мен сүннеттен өздеріне қажетті дәлелдерді іріктеп, мұқият жұптап алып, өздерінің осы ұстанымдарын «бірден-бір дұрыс, ақиқи» ұстаным ретінде олардың саналарына сіңіруге тырысады. 

Осындай арнайы дайындықпен келген келімсек топтардың тегеурініне тап болған кездерде аңтарылған мазхаб ұстанушы намазхандар өз араларынан шыққан білімділерге бет бұрып, олардың мәзхаби дәлелдерді ұсынып, күмандарын сейілтуін қалайды. Ал, олардан қанағаттандырарлық жауап ала алмаған жағдайда олардың «мәзхаб ұстану дұрыс емес екен» деген сенімдері бекіп, олар фитнашылардың қатарына қосылып кетеді. Және жай ғана қосылып қоймай олардың әрқайсысы да бүлікші топтардың жалынды насихатшыларына айналады. 

Қандай өміршең ағза болмасын өз тіршілігіне қауіп төнген жағдайда, қауіптің бетін қайтаруға тырысып, бар күшін сол мақсатқа жұмылдырады. Сол сияқты, мәзхаб та қай жақтан қандай қауіп төніп келе жатқанын тез бағалап, бар қажыр-қабілетін сол тұсқа жұмылдырып, жағдайды ушықтырмай қауіп-қатердің алдын алып отыруға тиісті. Қазіргі кезеңде басты қауіп фитнашы топтар тарапынан туындауда. Олардың жігерлі де белсенді мүшелері мазхаб жамағатын өз топтарына тарта отырып күн санап қатарларын көбейту үстінде. Жағдай осы бетімен кете берсе кейбір аймақтарда мәзхаб өз жамағатының көпшілігінен айрылып, ал қалғандары мешіттерден ығыстырылып, соның нәтижесінде көптеген мешіттерде фитнашылар үстемдік етуі мүмкін. 

Мешіт жамағаты негізінен белсенді мәзхаб ұстанушылар мен белсенді фитнашылардан, және әлі күманданып, істің аңысын бағып, ойланып жүрген таңдау үстіндегі намазхандардан тұрады. Жамағаттың көпшілігін құрайтын осы таңдау үстіндегі намазхандардың қай тарапқа қарай ойысуына қарай мешіттегі үстемдік мәселесі шешіледі. Ал, олардың белгілі бір шешімге келіп, таңдау жасауларына дәлелдердің мықтылығы мен насихаттың жақсы жүргізілуі ықпал етеді. Және олардың жігерлі, қайратты жандар топтасқан, ұйымшыл топқа қызығушылық танытатындықтарын, және солардың ығына жығылып, тыныш жүргенді жөн көретіндіктерін де жоққа шығаруға болмайды. 

Қай тарапқа да дәлел, насихат, және ұйымшылдық қажет болғанмен, олардың ішінде дәлелдердің мықтылығының орны бөлек. Мықты дәлелдер кімді болса да күманға салып, кімнің болса да күманын сейілте алады. Солай десек те, дәлелдерді дұрыстап ұсына білуге де көп нәрсе байланысты. Мықты білім иесі қарсы жақтың мықты көрінген бұлтартпас дәлелдерінің өзін де іске алғысыз етіп тастауы мүмкін. Олай болса, қай жақтың білімділері мықты болса, сол жақ міндетті түрде үстем болады. 

Жалпы, фитна мәселесіне немқұрайлы қарап, оны бетімен жіберуге болмайды. Фитнамен айналысып жүргендердің көпшілігі жастар. Жастардың жігерлі келетіндерін, және олардың еліміздің болашағы екенін де ескерсек, онда діни ахуалдың жыл өткен сайын ушыға беруін күтуге болады. Өйткені әр жікшілдің артында оның отбасының, және жікшілдік рухында тәрбиеленіп өсетін ұрпақтарының тұрғанын ескерсек бара-бара тұтас елді мекендер де солардың қарамағына өтуін болжауға болады. Мұндай тұтастыққа ие болып, әбден бекіп алған соң оларды беттерінен қайтару қиынға айналады. Өйткені олар бірін–бірі қолдап, бір-біріне тірек болып, алдырмайтын болады. Сондықтан да олар тұтастыққа ие болып, күш алып кетпей тұрғанда мазхаб өзінің қажырлы имамдарын сондай аймақтарға топтастырып, білікті білім иелерін қарсы насихатқа жұмылдыруы қажет. 

Негізінде, фитна мазхаб жамағатының білімсіздігінен туындап отыр. Егер жікшілдер ұсынатын дәлелдерге қарсы мазхаби дәлелдерді жұптап, оларды сауатты да ұғынықты етіп уақтылы ұсынып отырғанда жікшілдердің жолдары кесіліп, олар біздің жерімізге табандарын тірей алмас еді. Бірақ, өкінішке орай, өтпелі кезеңдегі қиындықтардың, соның ішінде де қаржылық тапшылықтың салдарынан мазхаби насихат кенже қалып, соның салдарынан сауатты түрде ұсынылған мазхаби дәлелдерді іздеп таба алмайтын жағдайлар да орын алды. Соның нәтижесінде мешіт имамдары да, мазхаб жамағаты да дәлелдермен жақсы қаруланған фитнашыларға қарсы не айтарларын білмей жігерлері жасып, еңселері түсті. Бұл жағдай мазхабтың білімділеріне үлкен сын. Сондықтан да олар қазіргі кезеңде осы бір ұтылыстың орнын толтыру үшін мазхаб мәселесімен көбірек айналысулары қажет. 

Фитнашыларға қарсы жүргізілетін насихат аймақтарға таралып жатқан санаулы кітаптар мен басылым беттеріндегі анда-санда бір көрініп тез ұмытылып қалатын санаулы мақалалармен шектеліп қалмауы тиіс. Мазхаб тақырыбындағы дүниелер мейлінше көп болғаны жақсы. Және олардың интернет, басылым беттерінен көп орын алып, кітаптар мен дискілер түрінде де кеңінен таратылғаны жақсы. Мейлі, олар сапасы жағынан қарапайым дүниелер бола берсін, бірақ олардың өзі де өз адамдарын табады. Өйткені, жамағаттың білім деңгейлері, ой-өрелері біркелкі емес, сондықтан да олардың көпшілігі түсінікке ауыр терең талдауларды қабылдай алмайды. Сол себепті де білім иелері насихаттық дүниелерді өз деңгейлерімен бағаламай, қарапайым адамдардың да пікірлеріне көңіл бөліп, оларды да көбірек ұсынып отырғандары жөн. Көп нәрсе өзінің көптігімен де алатынын ескеру керек. Оның үстіне мәселе көп қозғалған сайын жамағаттың да талғамы өсіп, бірте-бірте терең де сапалы дүниелер көбейе беретін болады. Жалпы, өшетін нәрсе жөнінде ғана сөз аз қозғалады. Сол себепті де мәзхабымыздың өшуін қаламасақ ол жайында көбірек сөз қозғайық. 

Әрине, дінді басқа жақтарынан да қарастырып, кеңінен насихаттаған жөн. Бірақ, дәл қазіргі сәтте мәзхабты насихаттауға баса назар аудару қажет болып тұр. Себебі, «бірлік болмай тірлік болмас» дегендей жамағаттың арасында туындап жатқан жікшілдік мәселесін шешіп алмайынша дін ісін ойдағыдай алға бастыру қиынға соғады. Өйткені, Қазақстандағы дәстүрлі мәзхаб ханафи мәзхабына қарсы шығып, оны ұстанбауды насихаттайтын, ұлттық дәстүр атаулыны мүлде мойындамайтын, намаз оқымағандарды мұсылман ретінде санамайтын, намаз оқымаса әке-шешеден де безіндіретін, мұсылман елдерді біріктіріп халифат құрмақ болатын, жиһадты қан төгу деп қана түсінетін, және басқа да неше түрлі шектен шыққан осындай келімсек топтар жалпы Исламның атына кір келтіріп, халықты діннен шошытуда. 

Шын мәнінде секта болып табылатын осындай ұшқары топтардың көбейіп кетуінің салдарынан мешіттерден халық үркіп балаларын оған жібермеуде. Және кейбір жерлерде жергілікті билік «секталарға кіріп кетеді» деген уәжбен оқушылардың мешіттерге баруларына тиым салуда. Бұл жамағаттың бөлініп, ауызбіршіліктен айрылып қалуының нақты жемісі. Сондықтан да мәзхабты көбірек насихаттау арқылы жамағаттың тұтастығына қол жеткізбейінше дін ісін алға бастыру ойдағыдай нәтиже бермейтін болады. 

Жікшілдік мәселесін ойдағыдай шешіп алмай тұрып дінді жалпылай насихаттау арқылы халықты мешіттерге жинаудың пайдасы аз. Өйткені, мұнда келген соң олар өз насихаттарын қарқынды жүргізіп жатқан фитнашылардың ықпалдарына түсіп кетіп жатса, онда бұл істен жақсылық табу қиын. Бұл шын мәнінде, оларды жетелеп әкеліп жікшілдердің қолдарына табыстау болып табылар еді. Халықты діни ақуалдан хабардар етіп, бүлікші топтар жөнінде терең мағлұмат беріп, сол арқылы олардың мешіттерге арнайы дайындықпен келулерін қамтамасыз ету қажет. Сонда олар жікшілдерден сақтанып, олардың іріткі насихаттарына бой алдырмайтын болады. 

Халықты діннен үркітіп аламыз деген орынсыз сақтықпен «жабулы қазанды жабулы күйінде ұстау» қателік болады. Халық бәрібір мешіттерге келген соң бұл «қазанды ашып» көріп, жікшілдікпен ауызданып жатыр. Сондықтан да оларды бұл мәселемен күні бұрын таныстыру арқылы фитнаның алдын алу қажет. Оның үстіне әрбір фитнашының мешіттерден тыс жерлерде де өздері араласатын адамдармен үгіт жұмыстарын жүргізіп жатқандарын ескерсек, жалпы халықтың мазхаби сауатын көтеру өте өзекті мәселе болып табылады. 

Мәзхабты сауатты насихаттау үшін оның ақида, фиқһ ілімдерін терең игеру қажет. Ол үшін Әбу Ханифадан бастап мазхабтың көрнекті ғұламаларының еңбектерін аударып, оларды жіліктеп талдап, кеңінен түсіндіру бағытында ауқымды шараларды атқару қажет. Қалаған адам оларға оңай қол жеткізіп, оларды оңай ұғына алмайынша бұл саладағы кемістіктің орнын толтыра алмаймыз. Өйткені, намазхандар қол жетімді болған соң фитнашылардың ғұламаларын көп оқып, соларды көп тыңдап, солармен ауыздануда. Сондықтан да олар сол ғұламаларды Ислам дінінің бірден-бір көрнекті ғұламалары санап, олардың айтқандарын еш күмансыз қабылдауда. 

Олар мәзхаб ғұламаларынан Әбу Ханифадан басқа ешкімді білмейді. Тіпті, білгісі келсе де оларға ұсынатын деректер де, еңбектер де аз, және оларды кеңінен талдап көкейлеріне қондыра алатын білімділер де жеткіліксіз. Өйткені, мешіт имамдары мен мазхаб белсенділерінің өздерінің қолдарында мазхаб ғұламаларының қажетті еңбектері де, олардың түсіндірмелері де жоқ. Бұл олқылықтың орнын толтырмай фитна мәселесін шешу қиын болады. «Ереуліге қарулы» дегендей білімге білімді, дәлелге дәлелді, үгітке үгітті қарсы қойып жігерлі әрекет жасамайыншы жікшілдерге тойтарыс беру қиын болады. Сондықтан да басты міндеттерінің бірі мәзхабты қорғау болып табылатын білім иелерін өз қабілет-қарымдарын сынап, күш-жігерлерін жұмсайтын ауқымды шаралар мен үлкен жауапкершілік күтіп тұр. Бұл істе олардың қай қайсысына да орын табылады. 

Жікшілдердің мүмкіндіктерін де тиісінше бағалау қажет. Олар қатарларында өте білікті, қабілетті, және айлакерліктен де кенде емес білімділер жұмыс жасауда. Олар өзгеріп отыратын жағдайға тез бейімделіп, қажет болған кезде өз пікірлерінен тез бас тартып, өз қулықтарының жымын білдірмей өте ептілікпен әрекет етуде. Олар өз ұстанымдарының аясында мүмкіндігінше табысты әрекет жасауда. Егер олар тарапынан шикіліктер шығып қалып, бұлтарып, құбылу қажет болып жатса бұл олардың ақылсыздықтарынан емес, бұл олардың топтарының ұстанымдарының шикіліктерінің салдарынан туындап жатады. 

Оларда қаражат мәселесінің де жақсы шешілгенін ескерген жөн. Бұл дегеніміз білімді, қабілетті адамдарды өз қатарларына тартып, оларды өз мақсаттарына жұмылдырудың жақсы мүмкіндігі. Және бұл қажетті лауазымды адамдардың ауыздарын алып, өздеріне жол ашудың мүмкіндігі. Және бұл қажетті насихаттық құралдарды молынан қамдап, оларды кеңінен тарату мүмкіндігі. Ал, мазхабта мұндай мүмкіндіктер жоқ. Мазхаб тек дін үшін, жамағаттың бірлігі үшін, және халқының болашағы үшін уайымдаған жандардың білімі мен қажыр-қайратына ғана иек арта алады. Сондықтан да осындай адамдардың мүмкіндіктерін мейлінше пайдаланып, оларды бір мақсатқа жұмылдыра білу қажет. 

Әрине, мазхабтың артында тірек болып тұрған үлкен күш-мемлекет бар. Бірақ, мәзхаб ісі, жалпы дін ішілік мәселелер мұсылмандардың өз арасында ғана шешілуі тиіс. Бұған сыртқы күштерді, соның ішінде мемлекетті де араластырып, олардың жәрдемдеріне жүгінбеген жөн. Өйткені, фитнашылар қанша жерден мәзхабқа қарсы әрекет етсе де, олардың өзіміздің діндес бауырларымыз, онан қалды өз қандастарымыз екенін ескерген жөн. Олар мазхаб ұстанатындарды кімдер санап, оларға қаншалықты жауығып жатса да, мазхаб ұстанушылар олардың имандарына, олардың да мұсылман екендіктеріне ешқандай да шәк келтірмейді. Олар тек жікшілдердің дін істерінде шектен шығып, үммет арасына бүлік салумен айналысып жүргендерін ғана айып санап, олардың іріткі әрекеттерінен қорғану ниетін басшылыққа алады. Бұл мазхаб ұстанушылардың артықшылығы, және бұл олардың Алла Тағала алдында ақталу мүмкіндігі. 

Егер мазхаб ұстанушылар дінішілік істерде мемлекеттің жәрдеміне жүгініп өз бауырларын қудалатып, түрмелерге жаптырып, оларға жапа шектіретін болса, бұл олар үшін үлкен айып болар еді. Бұл айып ең әуелі мәзхабтың білімділеріне жүктеледі. Өйткені, мәзхабтың да, өздерінің де бар мүмкіндіктерін уақтылы, және сарқа пайдаланбай жағдайдың ушығып кетуіне ең әуелі солар кінәлі болып табылады. Төніп келе жатқан қауіпті тиісінше бағаламай, оған көзді жұма қарап, басқа істермен айналысып бейқам жүру қашанда уақыттан ұтылуға әкеліп соқтырады. Ал, әрбір өткен күн өзге топтарға өтіп жатқан мұсылмандармен есептеледі. Және әрбір ондай мұсылман оны фитна күнасынан уақтылы сақтандыра алмаған білімділердің мойнына айып болып ілінуі мүмкін. 

Діннің ішкі мәселелерінде, соның ішінде жікшілдік мәселесінде мұсылмандардың бір-біріне күш көрсетулері үлкен күнә. Және ол күшке жүгінуші топтың әлсіздігін де көрсетеді. Өйткені, күшке жүгіну әрекеттері көп жағдайда шарасыздықтан туындайды. Ал, шарасыздық ондай топтың ұстанымдарының шикілігінен туындайды. Ұстанымдары мықты топқа күшке жүгінудің қажеттілігі жоқ. Өйткені, оның күші ақиқат білімінде. «Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады» дегендей білімі мықты, білімділері мықты топ қандай тартысқа түссе де қашанда үстем болып шығады. 

Осы тұрғыдан алғанда мазхаб ұстанушылардың «салдары суға кететіндей» себеп жоқ. Өйткені, олардың ұстаздары да өте мықты. Және, олардың салып кеткен жолдары да уақыт сынынан сүрінбей өтіп, талай талқыдан табысты шыққан, жан-жақты жүйеленген сара жол. Егер осындай жолдың бағы ашылмай, туы қисайып тұрса, бұл мазхаб ілімінің қазіргі ізбасарларының оны жете меңгере алмай жатқандығын ғана көрсетеді. Бұл орнын толтыруға болатын уақытша кемшілік. Бұл уақыт ісі.

Мазхаб бұл бұрынғы өткен білім иелерінің еңбектері мен шаһидтердің қандары арқылы осы күнге жеткен тура жол. Ол үшін неше ұрпақ, қанша мұсылман терлері мен қандарын төге отырып, оны қазіргі толқынға аманаттады. Енді оны сақтап, келесі ұрпаққа жалғастыру қазіргі білімділерге сын. Мазхаб бұл тек қана жол емес. Бұл осы жолды ұстанатын сан мыңдаған мұсылмандардың тағдыры. Сондықтанда білім иелерінің мойнына үлкен жауапкершілік артылып отыр.

Мазхаб ісі бұл білімдінің жеке басының ісі емес. Сол себепті де оған жеке бастың мүддесін араластырып пендешілікке салынбаған жөн. Әрбір білімдінің артында оған сенім артқан жүздеген, мыңдаған адамдар тұрады. Сол себепті де егер білімділер басшыға бағынбаса, онда жамағат та «бас басына би болады». Егер білімділер жікшілдікке бой ұрса, онда жамағат та жіктеледі. Егер білімділер мансапқа таласса, онда жамағат та сондай «дертке» шалдығады. Егер білімділер арасында күншілдік болса, онда жамағаттың да жүректері бірікпейді. Егер білімділер такаппарланса, онда жамағат та менмендікке бой алдырады. Сондықтан да білімділер өздеріне талап қоймайынша өздеріне жүктелген міндетті лайықты түрде алып жүре алмай зиянда қалады. Білімділер жеке бастың мүддесін ысырып қойып бір мақсатқа жұмылуға тиісті. Ортақ мақсат бұл дін ісі, жамағат мүддесі. Білімділердің неге тұратындықтары осы бағыттағы іс –әрекеттері бойынша анықталады. Дін ісі өрлесе олардың да еңбектерінің жанғаны, ал, егер дін ісі кері кетсе, онда олардың білім иелері аталуы бекер. 

Осы кезге дейін талай мәзхабтар мен топтардың жойылып кеткені белгілі. Олардың жойылып кетулерінің басты себептерінің бірі олардың ұстанымдарын тиісінше түсіндіріп, насихаттай алатын білімділердің аз болуы. 
Жалпы, қандай болмасын мазхабтар мен топтар білікті білімділер мен қабілетті үгітшілерге қашанда мұқтаж. Сол себепті де талапты білімділер мен жақсы насихатшыларды ішке тартып, оларға қолдау көрсетіп отыру қажет. Ондай жандар ешқашанда көптік етпейді. Саннан сапа туатынын да ескерген жөн. Біреу білімнің бір саласында мықты болса, екінші біреу басқа салада мықтылық танытады, және біреуде жоқ қасиет басқа біреудің бойынан табылып отырады. Сол себепті де біреу тосылған жерден біреу жол тауып кетуі мүмкін. Осылай бірін-бірі саты ете отырып бәрі де жоғары өрлеп, соның нәтижесінде ортақ іс, дін ісі өрлейтін болады. 

Мәзхаб үшін күрес, бұл мұсылман бауырларымызға қарсы күрес емес. Бұл күрес олардың қате ұстанымдарына қарсы күрес. Сондықтан да бұл білімділер тарапынан, білім арқылы ғана жүргізілетін күрес. Бұл күресте ақиқат мәзхабтар жағында. Өйткені, олар үмметтің тұтастығын қалайды, және соны барынша сақтауға тырыcып, сол бағытта жұмыс жасауда. 

Ал, фитнашы топтар өздерін қалай ақтап, қалай мақтаса да олардың әуел бастан бүлік арқылы пайда болғандары ақиқат, және олардың таралулары да тек фитна-бүлік жолымен жүзеге асуда. Олар осындай лайықсыз әрекеттері арқылы қаншалықты шектен шығып жүрсе де мазхаб жамағаты да, басшыларымыз да өздеріне тән кеңдікпен сабыр сақтап, наразылық қана білдіріп, «әліптің артын бағумен» келеді. 

Осы жерде «елімізге фитна «індетін» әкеліп, оны таратуға барынша тырысып жүрген жікшілдер өз отандарында өзгелердің осындай фитна істерімен айналысып, халқын өз басшыларына бойұсынбауға үгіттегенін қалар ма еді?» деген заңды сұрақ туады. Шын мәнінде, ондай жағдайда олардың өздерінің тарапынан да, басшыларының тарапынан да мұндай кеңдік, мұндай төзім табу өте қиын болар еді. Олар осылайша «өзіңе қаламайтын нәрсені өзгеге де жасама» деген әділдік қағидасын аттап жүгенсіздік жасап жүр. Сондықтан да мазхаб ұстанушылар «ақиқат біздің жақта» деп, Алла Тағаланың әділдігінен үміт күтеді. 

Maсa.кз. 19.04.2011.  http://galym.jimdo.com

Теги: аманат, білімділер, Дін, мазхаб, мемлекет, мұсылман, намазхан, насихат, топ, фитна, халық, ханафи

-5
0
1062