Мазмұнға өту

Жаңа

«Мұхит тұңғиығында». Драма (АҚШ, 1999 ж.)


Олар жоғалған ұлын тапқанымен, отбасын сақтап қала ала ма? Қатал тағдырға қарсы шыққан Мишель Пфайффер пен Трит Уильямс, Вупи Голдберг «Мұхит тұңғиығында» драмасында . Ұлттық арнадан 10 шілде, сағат 00:05-те тамашалаңыздар.

0
0
338

Зарқын Тайшыбай: Абылайхантану II

М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің профессоры, абылайтанушы, тарихшы, журналист Зарқын Тайшыбай жақында Алматыда іс-сапармен жүріп, «Екпін» журналына арнайы сұхбатын берген болатын.

Материалдың бірінші бөлімі. Төменде сұхбаттың жалғасы.

Абылай хан жәнет Ресей патшалығы

Абылай хан біздің замандасымыз деп айтуға болады. Тарих өлшемімен алған кезде биыл оның туғанына 300 жыл. Бірақ ол тас ғасырының, не сақ дәуірінің адамы емес, ғұндардың  қайраткері емес. Біздің замандасымыз деген 300 жыл бұрын кәдімгі дүние жүзілік өркениеттің жайылып, бүкіл жер шарында барлық мемлекеттер қалыптасып, дүниежүзілік жер бөлінісі басталып, Еуропа Американы жаулап алып үндістерді қырып тастап, ағылшындар мына Индия мен оңтүстік шығысқа кетіп, Қытай Вьетнам мен Лаосты жаулап алып жатқан кезде, Петр І-нің «Ресей үшін Қазақстан қақпа болады, осы жерді қанша шығын болса-дағы алуымыз керек» деп айтып кеткен шаруасын өзі аяғына жеткізе алмаса да оның артынан ізін жалғастырушылар істі аяғына жеткізді. Оның барлығы архивте бар. Мысалы, Мәскеудің «Ресей көне мұрағаттары» архивінде олардың тарихы Иван Грозныйдан бастап сақталып тұр. Соның ішінде Абылай хан туралы, қазақ, қырғыз-қайсақ істері деген үлкен том-том папкалар бар.

Жоңғар істері, Орта Азия істері деген құжаттардың барлығында Абылай хан бар. Енді осыны сол тамтұмдап жинап, жүйеге келтіріп, деректану ғылымының тұрғысынан зерттеп, салыстырып қазіргі Абылай ханның бейнесін ашқандай болдық. Бұны жалпақ тілмен айтқанда "Абылай ханның өмірі мен қызметіне байланысты еңбектер" немесе "XVIII ғасырдағы қазақ хандығының тарихы" деп айтамыз. Бір ғажабы, бұл тарихта Абылай хан сынды ұлы тұлға жалғыз өзі қайраткер болмай, жанында қаншама халқы болды, елі болды. Қазіргі біздің түсінігімізде оның ішінде Төле би, Қаз дауысты Қазыбек би, Әйтеке би сынды билеріміз де, қазіргі өзіміздің мақтан тұтып жүрген Қабанбай, Бөгенбай, Қарасай, Есет, Наурызбай батырларымыз да қағазға түскені бар.

Қазақстанның өзінде 1963 жылдары екі томдық ғылыми жинақ шыққан болатын. Ол "XVI – XIX ғасырлардағы қазақ-орыс байланыстары" деп аталады. Соның ішінде XVIII ғасырдағы қазақ хандығының тарихы, Абылай ханға байланысты біраз деректер бар. Енді ол деректердің жағдайына тоқталатын болсақ, олар көне орыс тілінде жазылған. Оның лексикасын қазіргі орыстардың өздері түсінбейді. Мысалы, онда бір бетте сөйлем басталса, соңына дейін не үтір, не нүкте жоқ. Және ол Абылайхантану тұрғысынан жасалған дүние емес. Сондықтан ол көпшіліктің қолдануына жарамайды. Ол материалдарды да кезінде іріктеп алып, Абылайға байланыстыларын сүзіп алып, әрине, мәтінін, мазмұнын өзгертпей, қалыбынан тайдырмай, қысқартқан жерлеріне арнайы белгілер қойып, оны да өзіміздің жинағымызға қостық. Мысалы, менің 2011 жылы "Мәдени мұра" бағдарламасымен шыққан «Қазақтың ханы Абылай» деген қос томдығымда 500-ден аса құжат бар. Ол құжаттың 220-сы қазақтың тарих ғылымында тұңғыш рет айналымға еніп отыр.

Абылайхантанудың қазіргі жағдайы

Ендігі мәселе Абылайхантанудың қазіргі жағдайы қандай?! Мысалы, алдында айтқанымдай Кеңес заманында орыс оқымыстылары Қазақ тарихына байланысты мәселелерді жазу барысында Абылайға қатысты материалдарды келтірген. Онда да Абылайды жазу нағыз мақсат емес, қазақ хандығының сыртқы-ішкі байланыстарын, жағдайын, экономикасын жазу үшін келтірген жекелеген деректер, үзінді, сілтеме түрінде берілген мәліметтер ғана бар. Өзім сол құжаттың түпнұсқадағы түрін қазақтың тілімен қазіргі оқырманға түсінікті түрде неғұрлым толық қылып беруге тырыстым. Абылайхантану ғылымының басында тұрған Шығыстану институтында Рамазан Сүлейменов деген үлкен ғалым болған. Сол кісінің қосалқы авторлығымен жазылған «Қазақ халқының тарихынан» деген атпен тұңғыш рет орыс тілінде Абылайдың жеке басына, оның еңбегіне арналып жазылған тұңғыш еңбек болатын. Ол да сол Абылайхантанудың қажетіне жарайды. Бірақ толық қанағаттандырады деп айта алмаймын. Өйткені ғылым дегеннің өзі ізденуден, жан-жақты салыстырып қараудан, күдіктенуден тұрады. Сондықтан Абылайхантану ғылымы әлі ұзаққа кетеді. Бірақ менің көңілге тоқ қылатыным - Абылайхантану ғылымы қалыптасып келетіндігі.

Енді деректанушылық тұрғыдан осы бізде Болатбек Нәсенов деген экономист оқымысты бар. Сол кісі өзінің ынтасымен, қазақ тарихына деген құштарлығымен Омбының, Орынбордың, Мәскеудің архивтерінен материалдарды түпнұсқадан көшіріп, суретке түсіріп шамасы жеткенше түсіндіріп, жинақ етіп шығарғаны бар. Ол да қазіргі деректанушылық тұрғыдан терең ғылыми зерттеу жұмысы бола алмайды. Біздікі де сондай. Сонда бәріміздікі де Абылайхантануды ғылым ретінде қалыптастырудың алдағы ұрпаққа дұрыс түсіндіріп кетудің амалы.

(Жалғасы бар)

Жазып алған: Айнұр Ракишева


Редакцияның рұқсатынсыз материалды өзге сайттарға көшіруге жол берілмейді

6
0
2251

Нақтырақ Қазақстандық әскери ұшқыштар шетелдік әріптестерінің тәжірибесімен танысты

Алматыда Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институтының базасында Әуе қорғанысы күштері құрылымдары мен бөлімдерінің командалық құрамының әскери-ғылыми конференциясы өтті.

 

 

Әскери-ғылыми конференцияның басты мақсаты шетелдердегі авиацияның қазіргі заманғы қарулы қақтығыстарда пайдаланылуына талдау жасау және ұшу құрамын қалалық жағдайда ұрыс жүргізуге дайындауға бейімдеу болып табылады.

   

Кез-келген жағдайда Әскери-әуе күштері ұрыс қимылдарын жүргізіп,өз тапсырмаларын табысты орындау үшін авиацияны жан-жақты қамтамасыз ету маңызды роль атқарады. Авиацияның жоғары жауынгерлік мүмкіндігінің кілті – оның заманауй техникалық құралдармен жабдықталуында.

   

Конференция барысында басты назар ұшқышсыз басқарылатын ұшу аппаратының мүмкіндігіне аударылды. Оны қолдану қала ауқымындағы жағдайды орнықты әрі үзбей мониторинг жасауға  әрі жеке құрамға қауіп-қатер  төндірмеуге мүмкіндік жасайды. Қарулы Күштерді еңжақсы өніммен қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан сарапшылары әлемнің алдыңғы қататрлы елдері шығарған ұшу аппаратының техникалық мүмкіндіктерімен танысу жұмыстарын жүзеге асыруда. Іздеу мен таңдау мүмкіндігін 2010 жылдан бастап  өткізілген «KADEX» қару-жарақ пен әскери-техникалық мүлік көрмесі кеңейте түсті.

   

Әскери-ғылыми конференция жұмысының қорытындысы бойынша ұшу құрамын жоғары дәлдікті қаруды пайдалана білуге дайындаудың және қалалық жағдайда ұрыс қимылдарын жүргізудің шетелдік тәжірибесін оқып-үйренудің маңыздылығы аталып өтті. Конференцияға қатысушылар ұрыс барысында Әскери-әуе күштерінің құрылымдары мен бөлімдерін басқару тетіктерін және авиацияның әскер түрлерімен өзара іс-қимылын ұйымдастыру сұрақтарын егжей-тегжейлі қарастырды.

   

ҚР ҚМ Баспасөз қызметі

0
0
358

Финалда екі-ақ боксшымыз қалды

Ертең финал. Ақтық айқаста бас жүлдеге екі жерлесіміз таласады. Өкінішке қарай, қалған екі боксшымыз жартылай финалда сүрінді.

 

Татарстан астанасы Қазанда өтіп жатқан жазғы Универсиада ойындарының бокс бәсекесі шарықтау шегіне жақындап қалды. Ертең финал. Ақтық айқаста бас жүлдеге екі жерлесіміз таласады. Өкінішке қарай, қалған екі боксшымыз жартылай финалда сүрінді.

Жартылай финалда Қазақстан құрамасының төрт боксшысы өнер көрсеткен. Бірақ 49 келідегі шымкенттік Ержан Жомарт оңтүстік кореялық Инкю Кимнен айласын асыра алмады. Жекпе-жекті тәп-тәуір бастап, бірінші раундты өз пайдасына шешкен жерлесіміз қалған екі раундта кәріс жігітінің қарқынына төтеп бере алмады. Нәтижесінде, қола жүлдемен шектелді.

Одан кейін 56 келідегі алматылық Рустам Рустамовтың шеберлігіне тәнті болдық. Моңғол марғасқасы Идерху Енгхжарғалмен жұдырықтасқан жерлесіміз қарсыласын оп-оңай жеңді десек, күпірлік болмас. Себебі, екінші раундта Рустамның мықтылығын мойындаған бір төреші тіпті 10:8 нәтижесін көрсетті. Дегенмен, финал алматылық боксшы үшін оңай болмайын деп тұр. Қарсыласы ресейлік Сергей Водопьянов. Әлем чемпионы деген дардай атағы бар Сергей талайды сескендірген серке боксшы.

75 келіде ақмолалық Нұрдәулет Жармановқа үміт артқанбыз. Обалы не керек, жерлесіміздің жеңіске деген құштарлығы көрініп-ақ тұрды. Алайда өте тартысты өткен айқаста өзбекстандық Азизбек Абдугофуровтан аса алмады. Үш төрешінің біреуі Нұрдәулеттің жеңісін мойындаса, қалған екеуі Азизбекті жеңді деп шешіпті.

Ал аса ауыр салмақ дәрежесінде Жан Кособуцкийдің жанкешті жұдырықтасуын көрдік. Жартылай финалда белорус Ян Судзилускимен жұдырықтасқан жерлесіміз 3:0 есебімен жеңіске жетті. Енді ол финалда ресейлік Магомед Омаровпен жұдырықтасады. Ол да оңай шағылар жаңғақ емес. Тегі Дағыстаннан шыққан бұл боксшы 2011 жылы Еуропа чемпионы атанған.

 

Финалдық жұптар:

49 келі: Хасанбоу Дусматов (Өзбекстан) – Инкю Ким (О. Корея)

52 келі: Енхделгер Харху (Моңғолия) – Миша Алоян (Ресей)

56 келі: Рустам Рустамов (Қазақстан) – Сергей Водопьянов (Ресей)

60 келі: Адлан Абдурашитов (Ресей) – Фазлиддин Гаибназаров (Өзбекстан)

64 келі: Артур Кираян (Армения) – Раджап Бутаев (Ресей)

69 келі: Хуршидбек Норматов (Өзбекстан) – Андрей Замковой (Ресей)

75 келі: Дмитро Митрофанов (Украина) – Азизбек Абдугофуров (Өзбекстан)

81 келі: Дмитрий Бивол (Ресей) – Олександр Гвоздюк (Украина)

91 келі: Рустам Тулаганов (Өзбекстан) – Евгений Тищенко (Ресей)

91+ келі: Магомед Омаров (Ресей) – Жан Кособуцкий (Қазақстан)

 

Алаш-Арена

 
0
0
404

Қазақстандық спортшылар Универсиадада тағы екі медаль жеңіп алды

 

Қазақстандық спортшылар Карина Горичева мен Нұрдәулет Жарманов құрама қоржынына тағы екі медаль салды, деп хабарлайды sports.kz.

63 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде ауыр атлет қызымыз Универсиаданың күмісін иеленді.

Алтын 227 (100+127) келіні көтерген Солтүстік Кореялық Пьон Йон Мидің еншісінде кетсе, қола 226 (98+128) келіні басынан асырған Оңтүстік Кореялық Ким Сукьюнға бұйырды.

Нұрдәулет Жарманов жартылай финалдағы бокс жекпе-жегінде өзбек Азизбек Абдугофуровқа есе жіберді.

Ертең Абдугофуров финалда «украина атаманы» Дмитрий Митрофановпен жұдырық түйістіреді.

 
0
0
295

Айдар Қазов ауыр атлетикадан Азия чемпионатында алтын медаль жеңіп алды

Солтүстікқазақстандық Айдар Қазов ауыр атлетикадан жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатында бір алтын және екі қола медаль жеңіп алды, деп хабарлады BNews.kz тілшісі.

Солтүстікқазақстандық Айдар Қазов Бішкекте өткен ауыр атлетикадан жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатында бір алтын және екі қола медаль жеңіп алды. Айдар Қазов ҚР спорт шебері, ол Эрик Әлібаев пен Дәулет Әділғазиннің тәрбиеленушісі.

«77 келіге дейінгі салмақ дәрежесі бойынша 179 келі нәтижемен Айдар зілтемірді жұлқи көтеруде бірінші болды. Серпе көтеруде Айдар үшінші нәтиже (135 келі) көрсетті. Осылай жалпы 314 келі нәтижемен жалпы есепте үшінші орынды иеленді», — деп хабарлады тілшіге Дарья Тушина.

 
0
0
375

«Астана — Барселона» мектебінде 80 бала футболдың қыр-сырын үйренуде


«Астана-Арена» стадионында Қазақстан Президенті Әкімшілігінің Кеңсе басшысы, «Назарбаев Орталығы» ММ директоры қызметін уақытша атқарушы Махмұд Қасымбеков «Астана-Барселона» балалар футболы жазғы мектебінің тәрбиенушілерімен кездесті, деп хабарлайды орталықтың баспасөз қызметі.

«Мемлекетіміздің тарапынан спортқа, оның ішінде балалар спортына жан-жақты қолдау көрсетілуде. Себебі, балалар спорты біздің болашағымыз. Осы ұйымдастырылып отырған жазғы футбол лагері сіздер үшін үлкен мүмкіншілік, әрі сіздерге зор үміт артылуда. Сіздерге еліміздің футбол спортын жаңа деңгейге көтеру міндеті жүктеліп отыр. Жаңа табыстар мен сәттілік тілеймін», — деп атап өтті жазғы футбол мектебінің тәрбиеленушілерін құттықтаған М.Қасымбеков.

Сондай-ақ, кездесуге Қазақстан Футбол федерациясының вице-президенті Сейілда Байшақов та қатысты. Ол Қазақстан Футбол федерациясы атынан және барлық футбол қоғамдастығы атынан Қазақстан футболының, әсіресе, балалар футболы мектебінің дамуына қолдау көрсеткен Назарбаев Орталығына алғысын білдірді.

Балаларға естелік сыйлық ретінде футбол доптары тарту етілді. Доптарға М. Қасымбековтың, Қазақстан Футбол федерациясы вице-президенті С. Байшақовтың, бапкерлер Карлес Марторель Бакес және Иван Поланко Сантьягоның қолтаңбасы қойылған.

Кездесуден соң «Қазақстан спорт технологиясы» ЖШС өкілдері мен жазғы мектеп жаттықтырушылары және Назарбаев Орталығы командасының қатысуымен жолдастық матч өтті.

Айта кетейік, жаңа жобаны Назарбаев Орталығы ұйымдастырып отыр. Еліміздің барлық аймағынан іріктелініп алынған 9-11 жас аралығындағы 80 балаға Испаниядағы FCB жаттықтыру лагерінің атқарушы директоры Карлес Марторель Бакес бастаған Еуропаның ең мықты бапкерлері футбол ойынының әдіс-тәсілдерін үйретуде.

Жоба ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан-2050» стратегиясында атап көрсетілген тапсырмаларын жүзеге асырып, жасөспірімдер мен жастар арасында салауатты өмір салтын қалыптастыруды мақсат тұтады.

Жазғы футбол дәрісі 30 маусымнан басталып 14 шілдеге дейін жалғасады. Шеберлік сағаты тегін өткізіледі.

 
0
0
554

Мектептердің жартысынан көбі дене шынықтыру мұғалімдеріне қосымша ақы төлемей отыр

 

Білім беру ұйымарының 55%-ында дене шынықтыру мұғалімдеріне сабақтан тыс спорттық жұмыстарды жүргізгені үшін қосымша ақы төленбей отыр. Бұл туралы Үкімет отырысы барысында ҚР Дене шынықтыру және спорт агенттігінің төрағасы Ерлан Қожағапанов хабарлады.

«Дене шынықтыру мен спорт саласындағы жетістіктермен қатар бірқатар мәселелер де бар. Мемлекеттік қызметкерлердің еңбекақысын төлеу жүйесі туралы Үкімет қаулысына сәйкес, сабақтан тыс уақытта спорттық сабақтарды жүргізгені үшін мектептерде базалық лауазымдық қызметақының 45%-ы төленуі тиіс. Дегенмен, Агенттік жүргізген талдау барысында айына 7964 теңгені құрайтын қосымша ақы білім беру ұйымдарының тек 45%-нда төленіп отырғандығы анықталды. Бұл мектеп оқушылары арасындағы бұқаралық спортты дамыту әлеуетін төмендедіп отыр, оның үстіне дене шынықтыру мұғалімдерін сабақтан тыс жұмыс жүргізуге ынталандырмайды», — деді Қожағапанов.

Диана ҚҰЛМАҒАНБЕТОВА

 
0
0
463

«Құлагер». Драма(«Казақфильм», 1987 ж.)


Аты аңызға айналған - «Құлагер» Ұлттық арнада. Фильмде қазақтың сайын даласында бүкіл ел сыйлаған Сағынайдың асы беріледі. Мұндай жиындардың сәнін кіргізетін бәйгеге Ақан Сері де өзінің бапталған сәйгүлігін қосады. Бүгін, 00:05-те «Құлагер» көркем фильмін тамашалаңыздар.

0
0
1187