Жаңа

Банальный сюжет деп жатады. Осы бір сөз киноға қатысты айтылғанда сүйкімсіз болғанымен, адам өміріне келгенде осыдан қолайлысы жоқ. Адам өмірін кино деп қарайықшы. Драма, мелодрама, бовик, детектив (криминал) деп кете береді. Тұтас өмірің драма. Бозбала шағың мелодрама. Бовик пен детективтен Алла өзі сақтасын. Экшнға әркімнің арты шыдай бермейді. Меніңше банальный өмір дегеніңіз бақытты өмір. Банальныйдың бір мағынасы таптаурын. Ал, енді таптаурын дегеніңіз бақыттылардың өмірі. Ол қалай сонда? Банальный тағдыр кешіп келе жатқан отбасында туып-өсіп, банальный өмір жолыңды бастап, қалаға келесің. Жатақханадан оқу корпусына қарай бет алып, темекі шегіп келе жатасың. (Темекі шегудің өзі банально. Әйтпесе неге шөп шекпеске?) Сол кезде алдыңнан бір қыз шығады. Кітапханадан келе жатыр екен. Қолы…

Анау күні бір досым: - Мә, үйде сүйкімім қалмады. Қасықтап жиған сүйкімімді кәриталап шашып алдым,-дейді. - Ондай сүйкімім болса, шашпай-төкпей жүрер едім,-дедім. Бір шайтан дүниеге жаңа келген баласына табиғатты таныстырып отыр екен дейді. - Анау жайылып жүрген жылқы, оның арғы жағындағы сиыр. Мына бір жүрген күшік. Ал, анау жыбырлаған құрт,-деп айтып отырған ғой. Баласы адамды көрсетіп: - Ал, анау екі аяқты ше?-деп сұрапты. Сол кезде үлкен шайтан шошып кетіп: - Балам оларға жолама, олар адам емес, әкең. Түнімен арақ ішеді, бір-бірімен төбелеседі, жағаларын жыртады. Ертесі күні кешірім сұрағанда Шайтан азғырды деп бәрін бізге жаба салады деген екен. Сол айтпақшы, шайтан ғана сүйкімсіз болсын. Жоғарыда айтқанымдай сүйкім ілуде біреуге болмаса, адам баласына мәңгі тұрақтап қалмайды. Ол мұз…

Сүйкім деген нәрсе бар. Жаратқан иеміз күллі жаратылысқа сүйкім берген. Дүниеге әр пенде сүйкіммен келеді. Адам түгілі жануарлар да сүйкіммен туылады. Биенің құлыны, мысықтың марғауы, иттің күшігін былай қойғанда, ең сүйкімсіз есектің қодығы да сүйкіммен туылады. Ал, енді осы сүйкімді сақтап қалу қиынның қиыны. Бота байғұстың сүйкімін өркеш кетіреді. Адамға оралайық. Кейбір қыздар бар сұлу десең сұлу, әдемі десең әдемі. Бірақ, неге екені сүйкім жоқ. Бір қыздар болады, өздері омпи-томпи, солпи-болпи. Бірақ, сүйкімді. Ол сүйкімді дүниәның сұлулығына айырбастауға болмайды. Соған қарағанда сұлулықта жан болмайды. Ал, сүйкімде жан бар сияқты. Біреулердің сүйкімі жүзінде жасырын жатады. Жымиғанда жылт етіп көрінеді де, қайтадан жасырынып қалады. Енді біреулердің сүйкімі бетіндегі сүт шұңқырына…

Қатар-қатар «тапқан» қыз, Тапқандарын баққан қыз. Жетісайда туылып, Жетісуға жаққан қыз. Құрақ болып жайқалып, Бұлақ болып аққан қыз. Алатаудан Арқаға Қоныстанып жатқан қыз. Патырлатып тіккізіп, Сатырлатып сатқан қыз. Бір «Орамал» мөлдіреп, Бір орамал желбіреп, Пайдасына батқан қыз. Албандарға ақ таң қыз, Мақтаралға мақтан қыз. Нарынқолша айтқанда, Айтары жоқ, қатқан қыз. Ол кім десең, жауабы: Орамалын таққан қыз.

Ақпарат көзі

«Біздің үйдің шамы бірақ, Бәрінен де кеш сөнетін». (Қ.Сарин)

Кітап мені қарық қылды, Ақын болдым төкпелейтін. Жан дүниемді жарық қылды, Белгілі боп көпке кейпім.

Есіме алсам зарық күнді, Анам кейде өкпелейтін. Ай соңында жарықпұлды, Өзгелерден көп төлейтін...

Бастан солай көктем өткен, Ал, бүгінім жазым шығар. Жарықпұлды көп төлеткен, Ақындар мен жазушылар.

Алла берген маған арды, Одан өзге жоқ бағалым. Қазір мен де гонорарды, Өзгелерден көп табамын.

Бәрі, бәрі бала күнгі, Жемісі ғой оқығанның. Алып ылғи саналы үлгі, Ой, зердеме тоқығанмын.

Жеттім мен де көздегенге, Дауысымды өктем етіп. Жүрмін мен де өзгелерге, Жарықпұлды көп төлетіп.

Ақпарат көзі

Жоқ болса жоқ болғаны да, білмесек білмегеніміз де жөн болған екен. Әйтпесе, біразымыз қырылып қалар едік. Құрттай бала едік қой. Өзіміз биттей, намысымыз таудай-тұғын. Адам өскен сайын өзі таудай болып, намысы биттей бола ма деймін. Иә, түрімізге қарамай намысымыз, ұятымыз сұмдық еді ғой. Біздің намысымызға нұқсан келетін, ұяттан бетіміз өртенетін күн диктант жазған күн еді ғой. Диктант дегенде төбе шашымыз тік тұратын. Жазғанда да қорқып отырып жазасың. Ең қорқыныштысы келесі сабақ. Диктанттың қорытындысы шыққан сәт. Апайың әркімнің дәптерін өзіне таратып береді. Ашып қарайсың. Қып-қызыл. Қан-жоса. Алған бағаң екі. Мұғалім журналды ашып, бағаларды қоя бастайды. Дәптерді таратпай тұрып, бағаларды қойып алса несі кетеді десеңші. Жоқ, өйтпейді ғой. Дәптеріңді таратады. Алған бағаңды өзіңе…

Ерлі-зайыпты екеуі жұпыны дастархан басында ауқаттанып отыр. Балабақша жасындағы ұлдары бір дөңгелегі сынып қалған камазымен ойнап жүр. Одан сәл кішірек қызы жыртылған қағаздың бір шетіне сынық қарындашпен үйдің суретін салып отыр. Әйел қолындағы ұялы телефоннан көзін алар емес. Кейде тамсанып қояды. Ал, кейде телефонның бетін күйеуіне қаратып: - Мынаны қарашы, жүз он-ақ мың теңге екен. Еще алты орындығымен...-деп қояды. Күйеуі үнсіз. Үнсіздікті тағы да әйел бұзды. - Үйден хабар жоқ па? - Атлеттер калашыгынан беріп қалатын шығар. - «Асыл арманнан» да қалдық, «Жас қанаттан» да қағылдық. Енді бұдан қалсақ... - Болып қалар енді. - Біз үй аламыз дегенше, Ойликстағы (OLX) заттар да бітетін шығар...

Ақпарат көзі

Әкесінің әкесі де жалғыздан туған жалғыз екен. Бес атадан бері жалғыздан жалғасып келе жатқан әулет. Бағланның әкесі бұл бала беске толар толмаста о дүниелік болған. Ендігі бар үміт Бағланда. Бұл бала аман-есен өсіп, келіншек әкеліп, ол келіннің аяғы құтты болып, пұшпағы қанап жатса, және ол шақалақ ұл болса... Онда арман жоқ. Құдай бетін аулақ қылсын, әгәрәки Бағлан ол күнге жетпесе, бір атаның ұрпағы осымен тәмәм-түйін. Анасы соны түсінгендіктен, осы шаңырақтан кетпеді. Әйтпесе, сол кезде отызға да толмаған уыздай келіншек екен. Ұлы дүниеден өтсе де, келінінің кетпегеніне, немересінің бауырында өсіп келе жатқанына шүкіршілік қылған әжесінің Аллаға айтар шүкірі сансыз. Ендігі бар тілеуі осы бала. Өмірінің мәні де сәні де осы. Осыны білген Бағлан дандайсып-ақ кетсе болар еді. Өйтпеді. Әке…

-Шәкен аға фильмдерін көрдің бе? -Көргенмін. -Соның бірін маған атап бер,- дедім. -Алдар көсе. -Дұрыс. -Бірақ Алдар көсе Ғасырларда әлденеше Болған ненің кейіпкері? -Аңыздың. Ол аңызда Алдайтын да, Арбайтын да. Тал бойында Бар өнерін Арам байға, Төрелерге Бүйі дейін тиген елге Қарсы үнемі Жұмсағанда, Шоқтай қарып, от боп жанды. Аялаған адал жанды, Аспандаған асқақ әні. Шәкен ата бейнелеген Алдар көсе Тарих болып қалды мәңгі.

Cүлеймен Баязитов

-Шара әжем би өнерін Түлеткенін білер ме едім?- Дейді Гүлден масаттанып, Би кітабын қолына алып. Қамажайды шалқып билеп, Киіз басып, салады өрнек. Би – өнер, бұл емес ермек, Шара әжесін үлгі тұтқан, Биші қыз ол жүрек жұтқан.

Сүлеймен Баязитов