kitap25

ХХІ Рeвoльвeрді газeтпeн жаба салды. – Тағы сoл ма? – дeді әйeлі үрeйлeнe қарап. – Сoл дeгeнің нe? – Маған айтпаған сoл баяғы бір сұмдық кeйіп. Жeня, жаным, шeшілші. Азапқа түскeніңді көріп тұрмын. Айт-шы маған, жeңілeйіп қаласың. Нe бoлса да, мына қиямeттeн абзал. Білeм ғoй, сoнша жаман eшнәрсe жoқ. – Сeн білeсің бe? Әзіргe. – Айтшы, айтшы, айтшы. Жібeрмeймін сeні. Eвгeний жан-дәрмeн мүләйім жымиды. “Айтсам? Жoқ, бұл мүмкін eмeс. Тіпті айтатын да түк жoқ”. Әлдe ашылатында ма eді, oсы кeздe қыдыруға бoла ма дeп сұрап, eмшeк бeрeтін әйeл кіріп кeлді. Лиза баланы киіндіругe кeтті. – Сeн айтасың ғoй. Мeн қазір кeлeм. – Иә, мүмкін... Oсыны айтқандағы oның азапты жымиысын Лиза eшқашан ұмыта алмады. 338 Қарақшыдай асығып, ұрланып барып рeвoльвeрді бас салды, дeрeу қабынан суырып алды. “Oқтаулы,…

«ҚАЗАҚ ТІЛІ – ҚАЗЫНАМ . . .» (Алғы сөз арнасы) Ақжан Машани хазыреттің 2005-2009 жылдарда шыққан көп томдық фарабитануға бағышталған еңбектерінің он кітабынан оқушысының анық аңғарғаны- ғалымды басқаға түбірімен ұқсатпайтын - мен мұндалап тұратын жазу ерекшелігі: Ол қандай да болмасын талдауға таңдалған тақырыбын зер-делеу барысында зат есімді арқалайтын атаулықтың маңызы мен мәнінің сан-мен тереңдетілетіндігі. Мұндайда автордың қол артары АБЖД есебі. Ғалым еңбегінің «Жаңа дәуір» топтама тақырыбымен оқушы на-зарына ұсынылып отырған 11-томға енген шығармаларында автор баба ғылымының танымдық кұдыретін ғылыми ислами негізімен әдіптеп, ұлттық дүниетаныммен сабақтастыра баяндау бағытынан тайдырмайтын таңдаған амалының қазанаты АБЖД- тың тізгінін әсте босаңсытпағанын бұл жолы да аңғару қиын ем…

ЖАҢА ДӘУІР ЕГІЗ-СЕГІЗ ҚАҒИДАСЫ – ИСЛАМ ШҰҒЫЛАСЫ КІРІСУ Тәңірің жаратқан ғаламынан бастап ән мен күйдің мақамына дейін тараған “Егіз-сегіз” қағидасына бұрында тоқтағандарымыз бар. Оның себебі ол өзі Аллаһ қаламында – Құранда айтылған (6: 143, 39:6). Ғалам Нұрдан жаралғанда, сол Нұр = 256 = نور =162 =28. Егіз-де-сегіз болады. Шұғыла сол Нұр. Біздің халқымызда: «Егіздің аяғы-сегіз» немесе «Семіз-семіздің аяғы сегіз» деп келеді. Ер-теде біздің халқымыздың күн белгісі сегіз аяқты айғыр, сегіз сәулелі жұлдыз болған («Ертөстік» аңызын қараңыз). Осы бір күрделі мәселенің бір жерге басын қосып, әрі қарай шама келгенше дамытуды жөн көрдік. Аллаһ қаласа сол мәселеге келеміз. Сегіз Раббымның жарылқаған саны: сегіз Жаннат. Ғаламның жұбайлық жалпы заңы егіз болса, оның көлемдік үш өлшемі болады: 2·2·2=…

ӘЛ-ФАРАБИ ІЗІМЕН Абу Наср әл-Фарабидың 1100 жылдық тойы қарсаңында (1975) біздер “Әл-Фараби және қазіргі ғылым” деген үлкен мәселені алға қойғанбыз. Оған арнап үлкен жинақ дайындағанбыз. Ол ойымыз іске аспай қалып қойды. Оның ең басты себебі Қазақ халқынан шыққан ислам хакімі дүние жүзіне ұстаз болды деп тану ол кездегі үстемдік еткен саясатқа төбеден түскен жайдың оғындай тиді. Өйткені отаршыл тәкаппар топқа, оның үстіне, жер Тәңірі өзім болам деген атеист басшыларға әл-Фараби тұлғасы қарсы келді. Олар өздерінің саясатында көп 14 ондаған жылдар бойында қазақ халқы сауатсыз, мәдениетсіз, та-рихта аты жоқ деген жалғандықты қолдап келген болатын. Олар осыған мойынсұнғандарды ғана қызмет бабында көтермелеп, қолтықтап, қолпаштап келген болатын. Халықаралық келісім бойынша, ЮНЕСКО қаулысына ор…

ЖАУҺАР Табиғи заттардың жалпы болмыс түп атасын арабша Жауһар атайды. Оны жұлдыз текті зат мағынасында алуға бо-лады. Жаратылыс тектердің арғы тұлғаларын қарастыруға арналған бөлімді «Жауһар» атаған себебіміз сол. Соған арнап жасалған 6-суретті қарастырамыз. Бұл 6-суретте үш бөлім. Үстіңгісі бес тек заттар мен солардың бейнелері, мүшелері. Олар: оттек – төрт үшкіл жақты, Желтек – сегіз үшкіл жақты, Сутек – жиырма үшкіл жақты. Жертек – текше – алты шаршы жақты, Жұлдыз тек – бес бұрышты он екі жақты. Олардың жақтары (Ж), төбелері (Т), қырлары (Қ) есептелген: Ж+Т+Қ=N. Бұл есепті біз бірінші рет 1960 жылдары шығарып қолданудамыз. Оның қорытындысы: 1) 4+4+6=14, 2) 8+6+12=26 3) 20+12+30=62 4) 6+8+12=26 5) 12+20+30=62 --------------------------- 50+50+90=190 Осы түр, осы жинақ өте терең мағынаға…

ҚАЙТАЛАМА АСПАН. ЖАРЫЛҒАН ЖЕР “Ал-Тарқ (Түнқатар) атты сүреден мысал. ...... قراخلالآروس - Жиын саны болады: . Тамаша сандар : 111х4=37х12=444 لوحت=тахул жылжу (түнқатар) саны. 341х2=682 – Ал-Мисақ саны (الميقاق 3لا5) 154– Қадим (ертедегі) 18 - ғалам (Күн нотасы) (Ыдрыс үшкілі) Осы терең сырлы сүреден екі аятты 10-суретте келтірдік. Олардың мағынасы: “Айналыстағы аспанға серт” (11), “Жарықты жерге серт” (12) деген. Олардың сандық мәндері мынадай: 11) 6+102+1101+304=1513 12) 6+1032+1101+195=2334 23) 12+1134+2202+499=3847=55847-52000. Мұнда 55, 847 темір (хадид) атомының салмағы, 52000 оның қоспа реті: 26х2000=52000. Не ойлауға болады? Мәселенің негізі тереңде жатыр, өйткені темір тегі барлық ғалам тегі, ол Темір Қазық, ол темір өзек, темір шатыр-аспан денелерінде және жерде бар. Ол тыныс м…

ҚАЙТАЛАУШЫ ЖЕТІ ӘЛІФ Бұл атау біздің халқымыздың ғұрпынан, оның арғы тегі аспандық, Жеті Қарақшы мағынасында. Оның аспан сағатының тілі екені айтылды (1-сурет). Ол жеті Әліф – Алып – Тақ Темір Қазықты айналуда, батпайды. Сондықтан оны «Жерге түспес жеті әліф» дейді. «Қырық бір ноқат» – құмалақ салғанда тоғыз орынға түскен құмалақ санының дақ саны жетеу болса, оны құмалақшылар Жерге түспес жеті әліф атап, аспан есебімен байланыстырады. Ол өз алдына. Біз бұл арада аспанның айналысындағы қайталаушы жеті хат көкті айтамыз (11-суретті қараңыз). Соған байланысты жеті нотаны айтамыз. Айтылған тоғыз орынды төр шаршыны да келтірдік, ғажап шаршы түрінде, әр бір бағытында үш сан жиыны тұрақты 15, яғни 2+9+4=15 тағы басқалары. Мұндағы ең басты мәселе Әл-Фарабидың музыкадағы жеті нота қатынастары мен…

ҰЛЫҒАТТАН МАҒЛҰМАТ Әл-Фараби өзінің жоғарғы табиғат жөніндегі еңбегінде ғаламның қалай жаралғанынан бастап, өзінің заманына дейін ғылымға шолу жасайды. Көлемі кіші болса да бұл еңбектің мазмұны өте терең жатыр. Бір ауыз артық сөз жоқ, нағыз дәлді физика-математика сынды тұжырымдық түрде тығыз жазылған космология немесе ғылыми лұғат. 47 Сөзімізді ол кісінің еңбегін пайғамбарымызға Жабыр ибн Ғабдолланың берген сұрағынан бастайық. Раббымның сақабасы – досы Жабыр бір күні ол кісіден сұраса керек. Я, Расул Аллаһ, Тәңірінің ең бірінші жаратқаны не нәрсе болған деп. Сонда пайғамбарым жауап береді: ей, Жабыр, Аллаһтың ең бірінші жаратқан сенің пайғамбарыңның Нұры – деп . Сол хадистан кейін ол кісі Нұрмухаммад аталған. Сол бастапқы Нұр алғашқы пайғамбар Адам атаға тұрақтады. Сол Адам атаға Тәңірім…

ӘЛ-ФАРАБИ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМИ ҚИАС اعلم اسول الطم فى القياس ولاتحلم لكل الناس.(آحمدابن مجيد) Ағлым асыл ал-ғылым фи ал-Қиас. Уа ла тағлами ли кулли ал-нас. (Ахмад Ибн Мажид) 51 Әл-Фарабидың философиялық еңбектерінің ішіндегі ең сенімді кілті қиас (سايق) түсінігі. Оны біздің аудармашылар – силлиогизм, ұқсастық деп аударған. Арабша жалпы мағынасы оның өлшеу, салыстыру, өлшеуіш – симметрия мағынасында. Басқаша айтқанда ол ғылымның негізгі жолы деген сөзге келеді. Осымен байланысты сөз басында Ахмад Мажидұлының бір ауыз өлеңін келтірдік. Ол өзі арабша әдемі шумақ. Қазақша мазмұны мынаған келеді: “Ғылымның асылын тап Қиаспенен. Бірақ оны күтпе сен көрінгеннен”. Ахмад - араб елінің атақты теңізші, саяхатшы ғалымы. Өзі ақын, ірі талантты адам болған. Ол Португалияның атақты теңізшісі Васко да Гаманы Инд…

МАҢДАЙ ШҰҒЛА Күннен кейінгі, сыртқы бесінші – көктің аты арабша Марих (خيرم), латынша – Марс, грекше – Арей (Арес), қазақша Арай атадық. Оның себебі ертедегі Тұран халықтарының тілінде оны Аңрақай атаған. Оның мағынасы Аң орақ - Ай, яғни Күннен арғы Ай деген мағынада болған. Оны қысқартып Арғы+Ай не-месе Арай атаған көрінеді. Оның өзі грекше атына өте жақын Арей-Арай. Бұл айдың латынша – арабша Марс – Мария аталу-ында тағы мағына бар. Алпыс жылдық мүшел есебінде Ай мен Арай (Марс) екеуі бір орынға алынған. Сол есеп жеті хат көктің жеті ноталық мақамында сақталған (А+й=Ай нотасы – Арай нотасы, 3/2, 11-сурет). Оның тегі темір (хадид=26). Мүшелдік орыны жыл басы – 1-Тышқан (Хамал). Күн мен түннің теңелген тоғыс айы наурыз – март айы. Оның Марс айы осымен байла-нысты оны Меңді, белгілі Маңдай…