КӨП ТОМДЫҚ ШЫҒАРМАЛАР ЖИНАҒЫ-ЖАУҺАР
ЖАУҺАР
Табиғи заттардың жалпы болмыс түп атасын арабша Жауһар атайды. Оны жұлдыз текті зат мағынасында алуға бо-лады.
Жаратылыс тектердің арғы тұлғаларын қарастыруға арналған бөлімді «Жауһар» атаған себебіміз сол. Соған арнап жасалған 6-суретті қарастырамыз.
Бұл 6-суретте үш бөлім. Үстіңгісі бес тек заттар мен солардың бейнелері, мүшелері.
Олар: оттек – төрт үшкіл жақты, Желтек – сегіз үшкіл жақты, Сутек – жиырма үшкіл жақты.
Жертек – текше – алты шаршы жақты, Жұлдыз тек – бес бұрышты он екі жақты. Олардың жақтары
(Ж), төбелері (Т), қырлары (Қ) есептелген: Ж+Т+Қ=N.
Бұл есепті біз бірінші рет 1960 жылдары шығарып қолданудамыз.
Оның қорытындысы:
1) 4+4+6=14,
2) 8+6+12=26
3) 20+12+30=62
4) 6+8+12=26
5) 12+20+30=62
---------------------------
50+50+90=190
Осы түр, осы жинақ өте терең мағынаға соғады. Алдымен мұнда бас батаның кәміл еселігі тұр: 19х10. Екінші жағынан
Тұран Қақпаның темірлік санаты тұр (62+26=88). Осының негізінде барлық өлшемдер – қиастар мәселесін, химиялық қатыстар мәселесін, тағы басқа ғылымдар саласын қайта қарауға тура келеді. Бұл мәселені біртіндеп шеше жатармыз. Қазір айта кететініміз бізден бұрын бұл түзу көп жақты бейнелерді Еуропа ғалымдары да көп қарастырған. Оларда Эйлер атымен байланы-сты мынадай өрнек бар: Ж+Т=Қ+2, яғни жақтар мен төбелердің жиыны қыр қабырғалар жиынына тең қосқан екі. Мұны біз мы-надай бейнеге келтірдік: Жақ – жазықтық бейнесі үш ноқат – үшкіл, төбенікі – бір ноқат.Қырдыкі – сызықтікі екі ноқат. Олар-ды теңеу үшін екіге қосу керек. Басқаша айтқанда бейненің
30
мүшелер саны алты: 3+1+2=6. Оларға қосылып отырған екі жалпы табиғи жұптық сан деп білеміз. Сонан келіп егіз-сегіз қағидасы туады: 6+2=2+6=8.
Осымен байланысты ғылым тарихына көз жібердік. Араб-ша жазық (Ж), қыр – сызық (Қ), төбе ноқат (Т) деген сөздердің атауларын алып, олардың сандық мәндерін қарастырдық: мустой=516-ىوتسم =)ж); хат=609خط=(Қ), ноқат=159=طقن=(Т). Жиыны болады: 516+609+159=1284=214х6=214х6=214х5=1070. Демек Ыдрыстың
масалас=үшкіл есімі шықты. Осыған қарағанда, жоғарыда айтылған бас бата саны шығуына қарағанда, басқа да көп мәселелерге қарағанда біздің қолданып отырған әдісіміз сол ерте замандарда белгілі болған. Кейін ұмытылған болу керек. Осыларды еске алып кітап атын: «Үш арыс» атадық. Айтылған бейне мүшелердің үшкілін салдық (6-суреттің сол жағында).
Бес тектің жиын сандарынан біз жалпы өлшемде – қиас – симметрия – түрлерін таптық. Ол мынау: 50+90х2=50+180= =230. Мұның түсінігі жақ пен төбе дақ сандар: үштік, бірлік. Олар түрленген – бірінің орынын бірі баса береді. Сондықтан оны бір ғана рет аламыз (50). Сызық – Қыр болса ол екі басты – жұп. Сондықтан оны екі еселеп аламыз: 90х2=180 (түзу сызық). Жиыны 180+50=230 барлық симметрия түрі осыған тең екені ғылымда белгілі (Е.С.Федоров еңбегін қараңыз). Осы санды бейнелер мүшесі санына қосамыз: 1284+230=1514. Осы санды алты еселеп, бас бата санын екі еселеп «алты алаш» қағидасы бойынша орталық суретті салдық (6-сурет):
1514х6+786х2=9084+1572=10656=222х48.
Тамаша терең мазмұнды сандар. Мұнда 222 – инсаф саны (فاحنا). Ол қайталама еселенген 48 рет=12х4 төрт мүшел… Ғаламның ғадалатты негізі осында. Сол себепті біз бұл суретті инсаф атадық.
Қозғалған мәселенің қазіргі ғылымдағы негізін түсіну үшін аталған ғалым Эйлердің осыған байланысты теориясын еске алайық. Бірнеше ноқаттардан тұратын тұйық сызықты алайық. Егерде осы имек (тұйық) сызықты айланып шығуда оны екі рет баспауға болады, егерде оның тақ сызықтар түйіскен ноқаттар саны екіден аспаса. Осы ереже бойынша қазір математикада сызықтар теориясы – графтар теориясы шығып отыр. Оның өзі бұл күнде барлық ғылым саласына қолданыла бастады. Соның ішінде ол ықтималдық теориясына, информация теория-сына қолданылады, топология саласына негіз болды. Сол бой-ынша молекулалардың күрделі құрылыстары зерттелуде. Аме-рика ғалымы Шеннон теориясы соған байланысты.
Енді осы қағиданы түзу көп жақты бейнелермен байланы-стырып қаралық. Олардың төбелерінде түйісетін сызықтардың (қырлардың) саны мен жақтардың бұрыш санына байланысты. Төрт жақтарда олар екеуі де үштен. Яғни төрт үшкілден таратып тетраэдр – оттек бейнесінің әрбір төбесінде түйісетін қыр саны да үш (Қ=3), жақ бұрыш саны да үш, (үшкіл=3). Онан кейінгі сегіз жақта бұл сандар: Қ=4, жақ үшкіл=3, онан кейінгі жиырма жақтыда Қ=5, жақ үшіл 3. Онан кейінгі текшеде Қыр Қ=3, Жақ бұрыш 4. Онан кейінгі он екі жақтыда Қ=3, жақ бұрыш-5.
Бұлардың жалпы өрнегі болады:
1) (3,3), 2) (4,3), 3) (5,3), 4) (3,4), 5) (3,5).
Шенфлис бойынша.
Мұнда екіден пар: (3,3); (3,3), (4,3), (3,4), (5,3), (3,5). Біздің шығарып отырған (4), (14), (26: 26), (62:62) сандарға сәйкес заң.
Осы ереженің табиғи фактының Эйлердің сызық теориясы-на терең байланысты екені көрініп тұр. Оның аты кристалдық симметриялы заттардың барлық мүшелері: жақтары, қырлары, төбелері біріне бірі тығыз байланысты. Сондықтан да бұл табиғи заң жаңа теорияларға негіз болып отыр.
Эйлердің сызық теориясын былай келтіруге болады. Түйінсіз (ноқатсыз) сызық жүргізу үшін бұрынғы тақ сызықты ноқаттар саны екіден аспасын. Біздің ережемізде ондай тақ екеу: ноқат-төбе және жақ. Яғни екеу ғана. Сондықтан біз екі басты – сызық жүргіздік: яғни 90х2=180 – түзу сызық. Біздің бірлігіміз 50. Оны қосамыз осы сызық санына: 50+180=230. Онан барлық симме-трия түрі шықты.
Сол себептен қазіргі ғылымның топтар – группалар тео-риясының басы айтылған көп жақтылардан басталады.
32
Бұл мәселемен шұғылданған адам оның жалғасын өзі қарастыра берер. Бұл арада біздің мақсатымыз қаралып отырған мәселе тек ертедегі тарихи ғана мағынасы бар нәрсе емес. Оның қазіргі ғылымда терең тамыры жатқанын аңғарту.
6-суретте келтірілген көп мәселені оқушы өзі-ақ түсінер деген үмітіміз бар. Солардың ішінен қайсы біреулерін көрейік. Алдымен айтылған симметрия саны 230 қарайық, оның тоғыз есесі: 230х9=2070=1284+786.
1284 – үшкіл саны, 786 – бас бата саны. Ойлап қарасаңыз осы ғажап мұғжиза. Бастапқы ғалами бес тектің жиын саны бас бата әрпінің сандық кәмілі болғаны айтылды. Ол 19х10=190 он тоғыз өз алдына тамаша сырлы нәрсе. Ол ғалами сан. Қағбамен байланысты
, темірмен – жермен байланысты. . Ол Құранның құрылыс сүре саны:
19х6=114=57х2. Ол әл-Хадид 31+26=57-сүре.
Онан мынау өрнек шығады: 190+161=351=
.
Бұл тамаша сан Ал-Саратан (351نافرسلا) жұлдыз саны. Ол Шаян-Қоян Айдың орны, оның тақты – оттығы – А (ақ=104). Ол Абақ санын дос – миғлаф санына қосамыз болады: 220+10-4=324=108х3.
Үш ақиқат.
Үш арыс бас үшкілдің бұрышынан бір мысал =
=tg38o56'. Оған тоғыз қосамыз: 38o56'+9о=47o56' (6-суретті қараңыз).
Тағы бір мысал: 25o48'+13o12'=39о; . Екеуі де шеңберлік, қайталама, садақ. Оған қосамыз:
Шеңбер сандары...
Бас бата саны мен Жауһар (бас тек) сандарының қорытынды
33
саны: 786+214=1000=618+318.
6-суреттің ортасында алты ұялы ара есеп саны екені ай-тылды. Соның айналасындағы сыртқы шеңбер он екі бөлінген– мүшел есебі. Оның ішіндегі сызылған Шаршы – Жұлдыз шар-шысы. Оның бұрышында (астында) тұрған сан 53. Құран сүресі Ал-Нұжым – Жұлдыз. Ол Шаршының бұрыштарында тұрған сандар (2, 2, 6, 6) сол орындағы көктердің рет саны: 2 – Көк Айқыз – Ғұтарад (екі рет келеді), 6 – Көк Шоңай – Мұштари ( екі рет). Бұл шаршының Жұлдыз шаршы аталуы осыдан. Су-рет астында шаршының екі бұрышының ортасында 54 және 91 сандар тұр. Бұлар Құрандағы Айдың (54-Ал-Қамар) және Күннің (91-Ал-Шаміс) сүрелері. Олардың аспандық орындары осы орындар. Бұларды шаршының бұрышы етіп алсақ, одан айтылған шаршы сияқты Ай шаршысы және Күн шаршысы шығады. Сонымен үш шаршы 12 мүшелді толтырмақ: 3х4=12. Бас шеңбердің ішіне қойылған сандардың төртеуі (жұлдыз шаршы бұрыштары) айтылды. Олардың қалғандары 54 – Ал-Қамар үстін 1-Ай – бірінші Көк. 91 – Ал-Шамси үстінде 4 – Күн төртінші Көк. Олардан әрі қарай екі жақта оңды – солды: 3-3 -Шолпан, 5-5 – Арай, 7-7 – Санжар. Мүшелге бөлгенде оң жақтағы 5 – Арай – оның үйі жыл басы 1 – Тышқан, екінші сол жақтағы үйі 8 – Қой, 3 – Шолпандікі: 2 – Сиыр мен, 7 – Жылқы, 2 – Айқыздікі: 3 – Барыс пен 6 – Жылан. 1-Айдікі: 4-Қоян, 4– Күндікі: 5-Ұлу, 6-Шоңайдікі: 9 – Мешін мен 12 – Доңыз, 7 – Санжардікі: 10 – Тауық пен 11 – Ит. Осымен жеті хат көктің он екі мүшелге тарауы аяқталды. Бұл көріністі кейде он екі мүшел, он саусақ атаймыз. Оның себебі Айды оң білек, Күнді сол білек деп алса санаған серіктердің мүшел орындарға орналасуы он саусақ сынды болып шығады: Айқыз – бас бармақ; Шолпан – сұққол; Арай – ортан қол, Шоңай – Атшақ, Санжар – шынашақ.
Біздің Тұран халқының Арыстан бап аталатын әулие орыны аспанның осы құрылысына байланысты. Соны еске сала кете-лік.
Жеті хат көктің орталығы 4-Күн болғанда ол жердің және басқа нөкерлердің орталық күші – Шам шырағы. Аспан уақыт есебі соның қозғалысы бойынша жүргізіледі. Темір Қазықты айналған жұлдызды аспанның бейне сағат кілті секілді белгілі
34
Жеті Қарақшы – Көк шөміш дедік (1-суретте). Сол шөміштің маңдайша сызығы Күн орны Ұлу мен Темір Қазық жұлдызы арасына бағытталған (6-сурет). Сурет ортасындағы бас бата саны тұрған жер Темір Қазық орыны. Ұлу мүшелдің айлық жұлдыз аты арабша Асад – қазақша Арыстан. Ол өзі Көк орталығы Күн оты болған себепті, есеп басы болған себепті, оны Аспан Қақпасы мағынасында алып Арыстан бап атаған. Ол өзі ежелден Тұран елінің орталығы болған себепті оны біз Тұран Қақпасы атадық.
Осы Тұран Қақпасындағы бір тамаша нәрсе оның бұрыштарындағы екі сан, 2, және 6. Бұл екеуі Егіз-сегіз қағидасына келеді:
6+2=2+6=8=23.
Жоғарыда келтірілген бес тектің сандық мәндері осы екеуінен құралған деуге болады: 26….62…..14+12=26. Ғаламның ғажап сыры аспанда жазулы тұрған секілді. Бас үшкіл де, бас бата да, бәрі де соған соғады.
Тұран Қақпасына өзінің сәлемін – уақытын жіберген пайғамбарымызға, әлбетте, осы сырлар айқын болған деп біле-міз. Мәселенің жалғасы 7-суретте.
Жетілік тор ортасына онда 552 санын қойдық. Ол өзі бірнеше мағынада мазмұнды сан. Ол мынау: 552=92х6=516+36. Мұнда 92-Қағба саны, 516=жақ=мустой (يوتسم) сан, 6х6=36 – шеңбер саны. Оның айналасында Жауһар саны (214=رهوج). Алты Жауһар – алты алаш, ортасында ғалами санды Қағба. Ол ғадалатты Алаша хан. Бәрін қосқанда болады:
6(214+92) =1284+552=1836.
Атомдардың өзек салмақ саны – протон саны. 1284 - барлық бейнелердің мүшелер саны екенін білеміз. Айтылған теңдік бойынша оны мына түрде жазамыз:
159+609+506х2+36=1800+36=1836,
яғни екі жақ арасында 2Ж (516х2) бір сызық – қыр – қабырға
(Қ=609), бір төбе=ноқат: Т=159.
Осымен байланысты Құрандағы ақ жіп пен қара жіп
жөніндегі бір аятты келтіреміз (2-сүре, 187 аят). Оның сандық мәні мынадай: 2238=104+650+90+844+650. Осы санды бейне мүшелері арқылы жазамыз:
516+609+159х7=Ж+Қ+7Т=2238.
Ойлап қараңыз! Нысаналы сандар… Осы саннан мынадай өрнек жазамыз:
х2-2238х+48т=0 (т=1836=протон) х=1119+609; х1=1728, х2=510. Мұнда 1728=432х4=108х10, 510=17х30.
Көңіл аударатын бір нәрсе жіп, сызық (қыр) деген сөздердің мағынасы да, жазылу түрі де, сандық мәндері де жақын:
хит=619=طيخ хт = 609=طخ
---------------
36
1228
Арабша+қазақша айтылатын қос сөз бар: Қыз-Жібек, қыз – арабша Жібек. Екеуінен жеті – жүрек сандары шығады: 107+ +25=132 (Қалаб=сабиғ). Екеуі де Ыдрыс үшкілдерінен: (1070-маслас), (32+42=52=25). Осыдан шығады
1238+132=1370= 5 . 548(548-Ал-Иақут).
екіБасқажіпқосымша=619х2=1238сан. 2 дарды оқушы өзі табады.
Осыған жалғас 8-суретке келеміз. Мұнда айтылған Жауһар– білек түсініктері түрленген. Оған Тұран сандары кірген. Тұран+қыз деген сандардан тамаша әулие саны шығады:
382х2=764=657+107.
111=37х3 бұл санды жеке алып қарасақ ол Микаил (су қожасы) періште саны.
Ал-Иақут – асыл тас (Шолпан тасы, кейін айтылады). Оны-мен Ғұтарад-Фараб саны тамаша байланысты екені байқалады:
284+264=548.
24х11=264 - әл-Фарабидың бас нотасы – Ай нотасы. Соны-мен Күннен бергі ішкі үш көктің тамаша байланысы шығады (Ай+Айқыз+Шолпан). Олар үш Арыс – Ақарыс, Бекарыс, Жа-нарыс – Тұран Қақпасының босағасы.
Бұл суретте Тұран Қақпа саны ерекше, Жауһар арқылы берілген. 8-сурет аты да сол бойынша Тұран Жауһары атал-ды. Жалғасы 9-суретте. Онда орталық Алашахан ноқат. Оның айналасындағы алты алаш Жауһарлар.
Жиын саны: 37х39. 214х6+159=1284+159=1443=111х13.
Онан көптеген мағыналар туады: ;
(1433+609)+(137х4) =342х6+274х2=2052+548=2600=52х50.
Темір саны – Тұран саны – хамды саны. Оларға жалғас:
Онан шығады: 26х11=286 Екінші – Бақара - Өркеш сүренің аят саны. Ол өзі барлық химиялық санның бастауы:
.
Күрделі мәселе: Ойласу керек.
Жауһарлар туралы осымен тоқтата тұрамыз. Оның негізгі қорытындыларына кейін, Аллаһ қаласа қайта ораламыз. Оған дейін Жер мен Көктің байланысы жөнінде біраз сөз.