Мазмұнға өту

Жаңа

Оразаның рухани жағы мен ораза тұтушының тәртібі

Аллаһ Тағала Мұхаммедтің (оған Аллаһтың игілігі болсын) үмметіне ораза тұтуды бұйырып былай деген: «Әй, иман келтіргендер! Сендерден бұрынғыларға ораза тұту парыз етелгендей, сендерге де ол парыз етілді – әрине тақуа боласыңдар» (Бақара сүресі, 183-аят).

Құдыретті әрі Аса Дана Аллаһ Өз құлдарына бір үкімді әмір еткенде немесе парыз қылғанда, онда Ол әдетте тек бұйрықтын өзін ғана атап, оның даналығын баяндамай кетеді. Өйткені, Аллаһтың жалпы даналығы, Өз құлдарына оларды сынап, Оған бағынатындар мен бағынбайтындарды айқындайтын бір міндет жүктейтіні. Алайда, аталмыш аятта Аллаһ Құранда жиі кездесе бермейтін, бір нәрсені атап өтті. Ол - ораза тұту әмірінің даналығының түсіндірмесі: «әрине тақуа боласыңдар».

Бір күні Талқ ибн Хабиб айтқан: "Фитна (бүлік) туған кезде, оны тақуалықпен сөндіру керек". Одан: "Ал тақуалық деген не?" - деп сұрағанда, ол: "Тақуалық - бұл Аллаһтың нұры арқылы Аллаһтың сауабын үміт етіп, Аллаһқа бағыну. Тақуалық - Аллаһтың нұры арқылы Аллаһтан қорқып, Аллаһтың тыйымдарынан аулақ болу", - деді (Ибн әл-Мубәрак 1343, Ибн Әби Шәйба 30356).

Тура сол сияқты Са`ид ибн Джубайр да керемет сөздер айтты: "Расында, Аллаһтан қорқу дегеніміз – бұл сені мен күнәларыңның арасында тұратын нәрсе. Міне осы нағыз қорқу! Аллаһты еске алу (зикр) – бұл Аллаһқа бағыну. Сондықтан, кім Аллаһқа бой ұсынса, Аллаһқа бағынған болып саналады. Ал кімде-кім Аллаһқа бағынбаса, онда ол Құранды көп оқып, Аллаһты жиі мақтаса да, еске алушы боп есептелмейді" (Әбу Ну`айм "Әл-Хилья" 4/276).

Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оразаның міндеттілігінің даналығын түсіндіріп: «Өтірік айтып, өтірік бойынша амал ететіндердің, тамақтары мен суларын қалдырғандарына Аллаһ мұқтаж емес», - деді (әл-Бухари 1903).

Имам Әбу Бәкр ибн әл-`Араби айтқан: «Кімде-кім осы хадисте айтылғанды істейтін болса, оразасы үшін сауабын алмайды!» (Фатхул-Бәри 4/177).

Осы хадистен түсінетініміз, егер ораза тұтушы адам күнәлар жасауды, өтірік айтуды, балағаттауды доғармаса, онда Аллаһ ондай кісінің тамақ пен судан және әйелімен жақындасудан бас тартқанына көңіл бөлмейді (Қараңыз: “Итхафул-Кирам” 187).

Ораза тұту әміріндегі даналық, ол міндетті болса да, мүміндердің тек ұнамды, рұқсат етілген, игі заттардан тыйылулары ғана емес, бұл талап етілетін жалғыз нәрсе емес. Аллаһ Тағала Өзінің ораза тұту әмірін «әрине тақуа боласыңдар» - деген сөздермен аяқтайды.

Осыдан түсінетініміз, оразаның парыз етілгенінің даналығы, мұсылманның ораза кезінде, Аллаһ Тағалаға құлшылықтарын арттыру керектігінде, әрі оның, бұрынғысына қарағанда бойұсынғыш болу және жаманның барлығын қалдыру керектігінде.

Ораза тұтып жүрсе де, жаман нәрселерді қалдырмаған адам, қаланы қиратып, зәулім сарай соғып жатқан адам секілді. Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтқан: «Ораза тұтушы аштықтан басқа ештеңеге қол жеткізбеуі мүмкін» (Ибн Мәджаһ 1690. Хадистің сенімділігін шейх әл-Әлбәни).

Сондықтан, ораза – бұл тек ішіп-жеуден тыйылу емес, оған қоса бұл балағаттау, ғайбаттау, өтірік айту және т.с.с. тыйым салынған істерден бас тарту болып саналады. Әбу Һурайрадан жеткен хадисте, Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: «Ораза – бұл жәй ғана ішіп-жеуден тыйылу емес. Ораза – бос сөздер мен балағаттаудан тыйылу!» (Ибн Хузәйма, Ибн Хиббан, әл-Хәким. Хадис сахих. Қараңыз: “Сахих әт-тарғиб” 1082).

Әрбір мұсылман оразаны бұзатын істер, бұл тек бәріне мәлім болған, ішіп-жеу мен жыныстық қатынас жасау сияқты дене амалдар ғана емес екенін білуге міндетті. Оразаның мәнісі бұлардан тыйылуда ғана емес. Сондықтан да, кейбір ғалымдар оразаны бұзатын нәрселерді екі топқа бөледі. Рамазан кезінде адамдарға уағыз айтатын көптеген дағуатшылар, оразаны бұзатын нәрселер туралы айтып жатқанда, тек іжіп-жеу және жақындасу сияқты, заңдық нормалар жайында ғана сөз қозғайды. Бірақ олар оразаны бұзатын екінші топқа да басты назар аударулары қажет.

Ал енді оразасын тек ішіп-жеуден, жыныстық қатынастан тыйылумен ғана шектейтін, әрі Рамазаннан бұрын бойында болған бұзық тәртібінде қасарысып тұрып алатын адамға келер болсақ, онда бұл Раббымыз: «әрине тақуа боласыңдар», - деп нұсқаған, осы айда заңдастырылған құлшылықтың дана мағынасына сай келетін ораза болып саналмайды.

Сондықтан да, біз мұсылман бауырларымызға оразаны құнсыз ететін істердің басқа да тобына, ішкі дүниеге де көңіл бөлулерін еске салып, кеңес береміз. Бұл туралы уағыздаушылар мен адамдарды тура жолға салуды қалайтын адамдар өте сирек айтады. Онда ораза бұзатын істердің осы тобын мүлдем білмейтін қарапайым адамдар жайында не айтса болады?!

Әрбір мұсылман пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) тіл бәлелеріне қатысты көптеген өсиеттерін есте тұтып жүруі қажет. Жаман немесе пайдасы жоқ нәрселерді айтқаннан гөрі, үндемеген абзал, әсіресе осы ұлы айда. Му`аз ибн Джәбәлдан жеткен хадисте, Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай айтқан: «Үндемей жүре берсең, игілікте боласың. Ал сөйлей бастасаң, онда бұл не сенің пайдаң үшін болады, не саған қарсы айналады» (әт-Табарни “әл-Кәбир” 2/73. Хадис сахих).

Ораза тұтушы осы айда Аллаһқа құлшылық етуде және Оған бойұсынуда қаттырақ тырысу керек. Адамдар келтіретін зәбіріне төзіп, ешкіммен ұрысып-керіспей, дауысын көтермеу керек. Егер ораза тұтушыға біреу ұрысатын болса, онда ол барынша шыдап былай жауап қайтару керек: «Менің ауызым берік!» /Инни соимун!/ Бұл туралы мына хадисте айтылған: «Сендерден ешкім ораза күні жаман сөздер айтпасын, дауысын көтермесін. Ал егер де біреу онымен ұрысатын болса немесе жанжал туғызғысы келетін болса, онда ол: «Расында, менің ауызым берік!» - деп айтсын» (әл-Бухари 1904, Муслим 1151).

Сол сияқты, адам күнәлардан аулақ болып, оның ішінде тыйым салынған нәрселерге қарамай, көздерін төмен түсіріп жүру керек. Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтқан: «Қиямет Күні үш адамның көздері Отты көрмейді: Аллаһтан қорқып жылаған көздер, Аллаһ жолында күзетші болған адамның көздері және Аллаһтың тыйым салғанын көргенде, төмен қараған адамның көздері» (Ибн ‘Асәкир “әт-Тәрих” 1/297. Хадис хасан. Қараңыз: “әс-Силсилә әс-Сахиха” 2673).

Ибн Мас`удтан пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай айтқаны хабарланады: «Шын мәнінде, ораза – бұл аманат (сеніп тапсырылған зат). Сондықтан, әркім оған сеніп тапсырылған нәрсеге ие болсын!» (әл-Хараити “Мәкәримул-ахләқ”. Хафиз әл-‘Ирақи хадистің иснадын хасан деген. Қараңыз: “Тахридж әл-Ихья” 1/354).

   
1
0
1251

СуҺур (сәрісі) мен ифтардың (ауызашар) әдептері

Суһурдың маңыздылығы мен артықшылығы

Әрбір мұсылман түннің соңғы бөлігінде, ораза тұтуға ниет етіп, суһурды ұстанғаны жөн. Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Таң атпастан бұрын тамақтаныңдар, өйткені суһурдың берекесі бар!» - деді (әл-Бухари 1923, Муслим 1095).

Суһурдың артықшылығы жайында, Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Расында, Аллаһ және Оның періштелері суһур жасайтындарға салауат жолдайды» (Ахмад 3/12. Шейх әл-Әлбәни хадисті хасан деген).

Суһур – бұл тағы да, мұсылмандардың оразасы мен христиандар және яһудилердің оразаларының арасындағы айырмашылық. Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай айтты: «Негізінде, біздің ораза мен Кітап иелерінің оразасынан айырмашылығы - суһур» (Муслим 2/770).

Суһурдың маңыздылығы туралы көптеген сахих хадистерде айтылған. Ибн `Амр, Әбу Са`ид және Әнәстан жеткен хадисте, пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені хабарланады: «Бір жұтым сумен болса да, суһур жасаңдар» (Ахмад, Әбу Я’лә, Ибн Хиббан. Хадис сенімді. Қараңыз «Сахих әл-жәми’» 2945).

Сондай-ақ, пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Расында, суһурда береке бар, сондықтан оны қалдырмаңдар», - деп айтты ( Ахмад 11003. Хадис хасан. Қараңыз «Сахих әл-жәми'» 3683).

Тағы да пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Мүміннің ең жақсы суһуры – бұл құрма» (Әбу Дәуд. Хадис сахих. Қараңыз “Сахих әт-тарғиб” 1/448).

Суһурдың уақыты

Суһурдың уақыты таң атуға жақын қалғанда басталады. Егер адам таң атпастан бірнеше сағат бұрын немесе ұйқыға жатар алдында тамақтанса, онда бұл суһур болып саналмайды (Қараңыз: “әл-Маусу’атул-фиқһия” 3/269).

Суһурды түннің ақырғы бөлігіне дейін қалдыру, тіпті дәл таң намазының алдында тамақтанған абзал. Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): "Бізге, пайғамбарларға ауызды ертерек ашып, суһурды кешірек жасау әмір етілген", - деді (Ибн Хиббән, әт-Табарани, әд-Дыя. Хадис сахих. Қараңыз: “әс-Силсилә әс-сахиха” 4/376).

Ибн `Аббас айтқандай, Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Таң екі түрлі болады: таң намазын оқуға рұқсат етілетін, ал тамақтануға тыйым салынатын таң және таң намазын оқуға тыйым салынатын, бірақ тамақтануға рұқсат етілетін таң» (Ибн Хузәйма, әл-Хәким, әл-Бәйһақи. Хадистің сенімділігін имам Ибн Хузәйма, әл-Хәким және шейх әл-Әлбәни растаған. Қараңыз: “әс-Силсилә әс-сахиха” 693).

Адамға таң атқаны анықталмайынша тамақтана беруіне рұқсат етіледі. Аллаһ Тағала былай деді: «Ақ жіп пен қара жіпті айыра алғандарынша, жеңдер де, ішіңдер» (әл-Бақара 187).

Ибн `Аббас айтқан: «(Тан атқан-атпағаны) жайлы күдіктерің жойылмайынша, Аллаһ сендерге жеп-ішуге рұқсат етті» (‘Абду-Рраззақ, хафиз Ибн Хаджар иснадын сахих деп атаған. Қараңыз: “Фатхул-Бәри” 4/135).

Бұл пікірді шейхул-Ислам Ибн Тәймия да ұстанған (Қараңыз: “Мәджму’ул-фәтауа” 29/263).

Ішіп-жеуді, қателесуден аулақ, таң атқанға дейін, мәселен он минут бұрын тоқтату керек деген пайымдау – бидғат (дінге енгізілген жаңалық) болып табылады. Кейбір кестелерде «имсәк» (яғни, ішіп-жеуді тоқтату уақыты) деп аталатын, бөлек қатар және таң намазының уақытына арналған бөлек графа (бағана) табуға болады. Бұның ешқандай да негізі жоқ, бұған қоса бұл сенімді хадистерге қайшы. Әбу Һурайрадан жеткен хадисте пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтқан: «Кімде-кім сендерден азан естітин болса, ал оның (ішінде асы бар) ыдысы қолында тұрса, онда одан жеп болғанынша, оны қоймасын» (Әбу Дәуд 1/549, Ахмад 2/423, әл-Хаким 1/426, әл-Байһақи 4/218, әд-Дарақутни 2/165. Хадистің сенімділігін имам әл-Хаким, шейхул-Ислам Ибн Тәймия және шейх әл-Әлбәни растаған. Қараңыз: “әс-Силсилә әс-сахиха” 1394).

Осы хадисте, азан кірген уақытқа дейін тамақтанудан қорқып, таң намазынан 15-20 минут бұрын бекітілетін имсак уақыты дінге енгізілген жаңалық (бид`а) болып табылатындығына нұсқау бар (Қараңыз: «Тәмәмул-минна» 418).

Бұл хадис көптеген сенімді хабалармен бекітіледі. Әбу Умәма айтқан: «Бірде, намазға шақырылып жатқанда, `Умардың қолында стакан болған, сонда ол пайғамбардан (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Әй, Аллаһтың елшісі, мынаны ішіп қояйын ба?» - деп сұрады. Ол: «Bә, ішіп қой!» - деді» (Ибн Джәрир әт-Табари 3017. Хадистің иснады жақсы).

Әбу Зубайр айтқан: «Мен Жәбирден: «Ораза тұтқысы келетін адам азан айтылып жатқанда қолында сусыны бар стаканыменен не істеу қажет?» - деп сұрадым. Ол маған былай деді: «Біз де пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) алдында осы туралы сөз қозғаған едік, сонда ол: «Іше берсін», - деп жауап берді» (Ахмад 3/348. Хафиз әл-Хайсәми хадистің иснадын хасан деген. Қараңыз: “Мәджму’у-Ззәуаид” 3/153).

Шейх әл-Әлбәни былай деген: «Хадистегі «Сендерден кім азан естісе» деген сөздер, екінші азанды меңзеп тұр. Бұл оны имсак (тамақтан бас тарту) азаны деп қате аталатын азан емес мүлде. Біз,бірінші азанды – имсак азаны деп атауға Сүннетте ешқандай негіз жоқ екенін білуіміз керек».

Ибн Мас`удтан жеткен хадисте, пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай айтқаны хабарланады: «Біләлдың түнде шақыратын азаны сендерге, таң атудың алдында тамақтануға кедергі болмасын. Өйткені, ол азан сөздерін, таң намазының уақыты кіргенін хабарлау үшін емес, бірақ араларында ұйықтамай жатқандарыңның көңілін аудару, ал араларыңда ұйықтап жатқандарыңды ояту үшін» (әл-Бухари 621, Муслим 2/768).

Хадистің басқа нұсқасында былай айтылған: «Сондықтан, Ибн Умм Мәктум азан айтқанға дейін жеңдер де, ішіңдер!». Ибн Умм Мәктум, осы сәттен бастап тамақтануға тыйым салынатынын, әрі таң намазының уақыты кіргенін білдіретін екінші азан айтатын еді. Сонда да пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) ерекшелеп: «Кімде-кім сендерден азан естітин болса, ал оның (ішінде асы бар) ыдысы қолында тұрса, онда одан жеп болғанынша, оны қоймасын», - деді.

Шейх әл-Әлбәни тағы да былай деді: «Адамдардың: «Егер адам екінші азанды естісе, ал ауызында тамақ болса, онда ол оны түкіріп тастау керек» деген сөздерді фиқһ қайтарады, сондай-ақ ол Сүннетке де қарсы. Бұл Аллаһ және: «Дінде шектен шығушылықтан (`улю) аулақ болыңдар. Расында, сендерден бұрынғыларды діндеріндегі шектен шығушылық опатқа ұшыратты» (ән-Нәсәи 2/49, Ибн Мәджаһ 2/242. Хадистің сенімділігін әл-Хаким, аз-Заһаби, ән-Нәуауи, Ибн Таймия растады), - деп айтақан Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) тыйым салған, қаталдық, артық кетушілік пен шектен шығушылық болып табылады».

Ибн `Умардан жеткен хадисте, пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені хабарланады: «Расында, Аллаһ Тағала, Оның тыйымдарынан асқанды қалай жек көретін болса, солай Ол Өзінің жеңілдіктерін қабылдағанды жақсы көреді» (Ахмад 2/108, Ибн Хиббән 2742, әл-Қада’и 1078. Хадис сахих. Қараңыз: “Сахих әт-тәрғиб” 1059).

 

Ифтәр (ауызашар)

Джәбир былай деген: «Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтты: «Негізінде, әрбір ауызашар кезінде, Ұлы да, Құдыретті Аллаһтың, Оттан босататын (құлдары) бар. Әрі бұл түн сайын болады!»» (Ибн Мәджаһ 1643, Ибн Хузәйма 1883. Шейх әл-Әлбәни сенімділігін растаған).

Оразаны қашан тоқтату керек?

`Умар ибн әл-Хаттабтан жеткен хадисте, пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Егер түн мына жақтан пайда болса» , - деп шығысқа сілтегені, «ал күндіз мына жаққа кетсе», - деп батысқа қарай сілтегені, «және күн батқан кезде, ораза тұтушылардың оразасы тоқтатылады», - деп айтқаны жеткізіледі (әл-Бухари 1954, Муслим 1100).

Сондай-ақ, бірде пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларының біріне ауызашарға тамақ әзірлесін деп бұйырғанда, ол: «Әй, Аллаһтың елшісі, бірақ әлі күндіз ғой», - деп айтқаны жеткізіледі. Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оған жауап бермей, тағы да ас әзірлеуді бұйырды. Осы хадистің жеткізушісі: «Біз оразаларымызды тоқтанқанда, алдымызда күндізгі жарықты көретін едік», - деп айтты да, сосын: «Егер де арамыздағы біреу өз түйесіне мініп (көкжиекке қарағанда), күнді көретін еді», - деп қосты (әл-Бухари 1955).

Шейхул-Ислам ибн Тәймия былай деген: «Күннің табағы (шарасы) толығымен көз алдынан кетсе, ауыз бекіткен адам, көкжиекте қалып қалатын қызыл шапаққа көңіл бөлмей, оразасын тоқата беру керек» (“Мәджму’ул-фатәуа” 25/216).

Немесе мағриб (ақшам) намазына азан шақырған кезден-ақ, ораза тұтушы ауызын ашу керек. Ал муәззин туралы айтатын болсақ, онда ол намаз уақыттарын анықтауды жақсы меңгеріп алуға тиіс, өйткені ол үлкен жауапкершілікті мойынына алған.

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Муәззиндер (азаншылар) – бұл мұсылмандардың ифтары (ауызашары) мен суһурын (сәресін) қорғайтындар», - деген (әт-Табарани. Хафиз әл-Хайсәми, имам әс-Суюты және шейх әл-Әлбәни хадисті хасан деп атаған. Қараңыз: «Сахих әл-жәми’» 6647).

Ауызашарға асығудың қажеттілігі жайында

Жоғарыда айтылған нәрселердің барлығы осы бөлімге де қатысты. Сондай-ақ, Саһл ибн Са`дтан жеткен хадисте, Аллаһ елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай айтқаны хабарланады: «Адамдар ауызашарларына асығып жүргендеріне дейін, игілікте болады» (әл-Бухари 1957, Муслим 1092).

Әбу Һурайрадан жеткен хадисте, Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені айтылған: «Адамдар ауызашарларына асығып жүргендерінше, дін ашық (айқын) болады. Расында, яһудилер мен христиандар оны кейінге қалдырады (кешіктіреді)» (Әбу Дәуд, ән-Нәсаи, әл-Хаким. Хадис хасан. Қараңыз: «Сахих әл-жәми’» 7689).

`Амр ибн Мәймун айтатын: «Мұхаммед пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабалары ауызашарға ең қатты асыққан, әрі суһурларын созған» (`Абдур-Раззақ. Хафиз Ибн Абдуль-Барр иснадын сахих деп атаған. Қараңыз: “Фатхул-Бәри” 4/199).

Егер ауызы берік адам ифтар жасау үшін ештеңе таппаса, кейбіреулер жасайтындай, саусағын сорып отырмай, оразасын ниетімен тоқтатады.

Немен әрі қалай ауыз ашу керек?

Сүннет бойынша, жаңа піскен немесе құрғақ құрмалармен, әйтпесе сумен ауызашарды бастаған абзал. Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Сендерден кім ауыз ашатын болса, құрмамен ауызын ашсын, ал егер ол құрманы таба алмаса, онда сумен ифтар жасасын. Шын мәнінде, ол тазартады» (Әбу Дәуд 2355, әт-Тирмизи 658, Ибн Мәджаһ 1699. Хадистің сенімділігін Әбу Хәтим, ‘Әбу Исә әт-Тирмизи, Ибн Хузәйма, Ибн Хиббән, әл-Хәким, әз-Зәһаби растаған).

Мағриб (ақшам) намазына азан шақырылған соң артына пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сияқты, намаз оқудан бұрын ауыз ашу қажет. Әнәс ибн Мәлик айтқан: «Мен Аллаһ елшісін (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) ораза кезінде сумен болса да ауыз ашпай, ақшам намазын оқығанын ешқашан көрген емеспін» (Әбу Я’лә, Ибн Хузәйма. Шейх әл-Әлбәни сенімділігін растаған. Қараңыз: “Сахих әт-тарғиб” 1076).

Ифтар (ауызашар) алдында Аллаһқа дұға ету керек

‘Абдуллаһ ибн ‘Амрдан жеткен хадисте, пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені хабарланады: «Расында, ораза тұтушының, ауызашар алдында жасаған дұғасы қайтарылмайды» (Ибн Мәджаһ 1753, әл-Хәким 1/422. Хафиз Ибн Хаджар, әл-Бусайри және Ахмад Шәкир хадитің сенімділігін растаған).

Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) ауызашардан кейін былай айтатын еді: «Шөл басылды, тамырлар нәр алды, Аллаһ қаласа, сауап та бізді күтіп тұр» (Әбу Дәуд 2357, әл-Бәйһақи 4/239. Хадистің сенімділігін әд-Дәрақутни, әл-Хәким, әз-Зәһаби, әл-Әлбәни деген иамамдар растаған).

/Зәһаба ззома-у уәбталлятил-‘уруқ, уә сәбатәл-әджру иншә-Аллаһ/.

Айтпақшы, бұл пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) ауызашар кезінде айтқан дұғасы туралы жалғыз ғана сенімді хадис болып табылады.

 
0
0
2928

Оразаға ниет ету туралы

Ораза тұтып жатқанда, мұсылман адам Аллаһтың әміріне бағынамын және Оған жақындаймын деген ниетке ие болу керек. Ал ораза денсаулыққа пайдалы екені үшін ғана немесе барлығы тұта бастағандары үшін ғана, немесе оны адамдар мақтасын деген оймен ауызын бекіткен адамның оразасы есептелмейді. Оразалары қабыл болмайтынымен бірге, олар тағы бұл үшін азапталады. Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Көзбояушылықпен (рия жасап) құлшылық еткен ада, ширк (көпқұдайшылық) етті», - деп айтты (Ахмад 4/126. Хадис хасан).

Тағы да Әбу Умама әл-Баһили (оған Аллаһ разы болсын) жеткізген хадисте, пайғамбар (оған Аллаһтың иглігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Расында, Аллаһ тек Оның жүзіне жақындау ойымен, ықыласты түрде жасалған істерді ғана қабылдайды» (Ән-Нәсаи 3140, Шейх әл-Әлбәни сахих деген).

Ораза тұту үшін қашан ниет етіп қою керек?

Ораза дұрыс болу үшін біз Рамазанның әр түні таң атқанға дейін жүрегімізде ораза тұтуға деген ниетімізді бекітіп қоюымыз қажет. Әрі бұл ең күшті пікір болып саналады, себебі ол сенімді хадистерге негізделген.

Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) әйелі Хафсадан жеткен хадисте, Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Таң атқанға дейін жүрегінде ораза тұтуға деген ниетін бекітпеген адамның оразасы жоқ» (Әбу Дәуд, Ибн Мәджаһ, әт-Тирмизи, ән-Нәсаи. Хадистің сенімділігін әд-Дарақутни, Ибн Хузайма, Ибн Хиббан, әл-Хаким, Ибн Хазм, әл-Хаттаби және әл-Әлбәни секілді имамдар растаған. Қараңыз: “Тухфатул-аһуази” 2/80, “Ируәул-ғалил” 914).

Дәл осыны `Айша мен Ибн `Умар да айтқан (Мәлик 1/288, әд-Дарақутни 2/172. Екі иснад та сенімді болып табылады).

Имам әл-Бағауи айтқан: «Бұл хадис ғалымдардың көпшілігі ұстанған пікірге (таң атқанға дейін ниет бекітіп кою) нұсқайды. Өйткені, күнделікті ораза өзінің ниетін талап ететін жеке құлшылық болып табылады» (Қараңыз: “Шарху-Ссунна” 3/476. Тағы да қараңыз: “Раддул-мухтар” 2/87 және “Шархул-кәбир” 1/521).

Имам ибн Хузайма: «Қосымшасынан басқа оразаға, түнде-ақ ниет бекітіп қою міндетті болып есептеледі», - деп айтқан (Қараңыз: “Сахих Ибн Хузәйма” 3/198).

Шейх Сыддық Хасан Хан былай айтқан: «Әр күнге жеке ниет ету міндетті болып саналады» (“Раудәту-нәдийя” 1/539).

Таң атқанға дейін бір себептермен ниетін бекітіп ала алмаған адамның оразасы жайлы

Егер адам таң атқанға дейін ниетін бекіту керегін білмеген, ұмытып қалған болса немесе ұйықтап қалса, онда оның оразасы дұрыс болады. Себебі, пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Расында, Аллаһ мен үшін үмметіме қателесіп, ұмытып және де мәжбүрленіп істегендерін кешіреді», - деп айтқан (Ибн Мәджаһ 2045, әл-Байхақи 7/356, әт-Тахауи 2/56. Хадистің сенімділігін имам әл-Хаким, әз-Заһаби, имам ән-Нәуауи, хафиз Ибн Раджаб, шейх әл-Әлбәни. Тағы да қараңыз «Ируаул-ғалил» 83).

Ниетті қалай бекіту керек

Ниет – бұл жүректің ісі, әрі ол түннің кез-келген сәтінде етіле береді, тіпті бұл тура таң атудың алдында болса да. Имам ән-Нәуәуи айтқан: «Ниетсіз ораза есептелмейді, ал ниеттің орны – жүректе!» (Қараңыз: “Раудату-тталибин” 2/350).

Ал енді көп адамдар жасайтын ниетті тілмен айту мәселесіне келер болсақ, онда бұл дінге енгізілген жаңалық болып табылады, өйткені бұлай пайғамбар да (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын), оның сахабалары да және имамдардың біреуі де істемеген.

Шейхул-Ислам ибн Тәймийя айтқан: «Ниетті сырттай айту – бұл бидғат (діни жаңалық), әрі ертең Рамазан күндерінің бірі болатынын білетін және ораза тұтқысы келетін әрбір адам ниетін бекітуге міндетті» (“Мәджму’ул-фәтауа” 25/215).

 
0
0
21790

Оразаның шарттары мен тіректері

1. Ислам дінін ұстану

Ислам дінін ұстану – бұл бүкіл амалдардың қабыл болуының негізінде жатқан аса маңызды шарт. Аллаһ Тағала былай деді: «Иман келтіруден бас тартқан кісінің амалдары жойылады да, Ахырет Күні ол зиянға ұшыраушылардан болады» (әл-Мәида, 5).

Және де Аллаһ Тағала: «Саған да(Әй, Мұхаммед), әрі сенен бұрынғыларға былай уахи етілді: «Егер сен Аллаһқа серік қоссаң, онда сен әлбетте зиянға ұшыраушылардан боласың»», - деді (Зумар, 65).

2. Тыйылу

Жеп-ішу, жыныстық қатынасқа бару сияқты оразаны бұзатын кез-келген нәрседен тыйылу, оразаның бірден-бір шарты болып табылады (“Тухфәтул-фуқаһа” 1/537).

3. Уақыт

Бұл жерде оразаны таң атқаннан күн батқанға дейін тұту жайында айтылуда. Аллаһ Тағала: «...ал сосын кешке дейін ораза тұтыңдар», - деген (әл-Бақара, 187).

4. Ниет

`Умар ибн әл-Хаттабтан жеткен хадисте, пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың иглігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны хабарланады: «Расында, амалдар тек ниетке қарай бағаланады. Шынында, әрбір адам тек өзінің ниеттенген нәрсесін ғана алады» (әл-Бухари 1, Муслим 1907).

Осы хадистен байқайтынымыз, Аллаһтан басқа біреу үшін жасалатын кез-келген іс есептелмейді, әрі амалдарды ықылассыз жасаған адам осы дүниеде де, арғы дүниеде де ешқандай игілікке қол жеткізе алмайды.

Имам Ибн әл-Мунзир айтқан: «Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Амалдар тек ниетке қарай бағаланады» деген сөздері барлық істерге нұсқайды. Әрі ешқандай амал: парызы болсын, қосымшасы болсын одан ерекшеленбейді (тыс қалмайды)» (“әл-Әусат” 1/371).

5. Ораза тұтуға мүмкіншіліктің болуы

Бұл жерде ораза тұту үшін денсаулықтың болуы, сондай-ақ етеккір мен босанғанан кейінгі қан кетуден тазалану жайында айтылуда (Қараңыз: “Хашия әд-Дусуқи” 1/509).

 
0
0
968

Рамазан айының және ораза тұтудың артықшылығы

«Ей, иман келтіргендер! Сендерден бұрынғыларға (ораза) парыз етілгендей, сендерге де ораза парыз етілді, мүмкін тақуалық етерсіңдер!» (Бақара: 183) 

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болcын) былай дейді: «Рамазан келгенде Жәннаттың қақпалары ашылады да, Тозақтың қақпалары жабылады және шайтандарды шынжырларға бұғаулайды» (Бухари 1899, Муслим 1079).

Хафиз ибн Ражаб осы хадисті келтірген соң былай деді: «Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларын Рамазанның келуімен құттықтайтын. Ғалымдар: «Бұл хадис адамдардың өзара Рамазан айының келуімен құттықтасуына рұқсат етлгеніне негіз болып табылады», - деген» (Қараңыз: “әл-Ләтаиф” 279).

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және былай дейді: «Рамазан айының алғашқы түні келгенде жындардың ма`арид шайтандары кісендерге бұғауланады; Тозақтың бірде-бір есігі қалмастан бәрі жабылады, Жәннаттың бірде-бір есігі қалмастан бәрі ашылады, содан бір үндеуші: «Әй жақсылыққа ұмтылушы, (жақсылықтарыңды) баста! Әй, жамандыққа ұмтылушы, тоқта!» - деп шақырады. Бұл айдың ішінде Аллаһтың алдында сондай адамдар болады, - олар Тозақтағы азаптан босатылады; ал мұндай босатылу – Рамазанның әрбір түнінде болады» (әт-Тирмизи 682, Ибн Мәджаһ 1642, әл-Хаким 1/421. Сахихтығын шейх Әлбани растаған).

Ма`арид шайтандар – олар жындардан болған алып қуатты шайтандар.

Осыдан түсінетініміз, Рамазан айында кісендерге барлық шайтандар бұғауланбайды, бірақ Ибн Хузейма өзінің «Сахихында» 3/188 айтқандай, тек олардың қатарындағы ма`аридтері ғана бекітіледі.

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтады: «Рамазандағы умра – қажылықпен тең» (Бухари 1863, Муслим 1256).

Хадисте Рамазан айында жасалған `Умраның сауабы Қажылықтың сауабымен тең екені айтылуда, бірақ бұдан біз Рамазандағы `Умраның нағыз Қажылықтың орнына өтеді деп ойлап қалмауымыз керек (Қараңыз: Имам Ибн Батталдің “Шарх Сахих әл-Бухари” 4/438 және имам ән-Нәуауидің “Шарх Сахих Муслим” 9/285).

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтады: «Шынында, Аллаһ Тағаланың алдында сондай адамдар бар, - Аллаһ оларды Рамазанның әрбір күндізі мен түнінде Оттан босатады. Және шынында, әрбір мұсылман Рамазанның түнінде де, күндізінде де өз дұғасына жауап алып отырады» (Баззар. Сахих хадис. «Сахих ат-Тарғиб» 1002).

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) тағы былай дейді: «Кімде-кім Рамазан айында Аллаһтың сауабына үміт етіп және иман келтіріп ораза тұтатын болса, оның өткен күнәлары кешіріледі» (Бухари 38, Муслим 760).

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және былай дейді: «Бес парыз намазды орындау, алдыңғы жұма намазы мен келесі жұма намазына қатысу, және (алдыңғы) Рамазан мен (келесі) Рамазанның оразасын тұту – (осы амалдар) олардың арасында жасалынған күнәларды кешіреді, тек егер олардың арасында ауыр күнәлар болмаса» (Муслим 233).

Үлкен күнәлар тек шын ықыласпен жасалған тәубемен ғана кешіріледі.

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дейді: «Адам баласының әрбір жақсылық ісі еселенеді, жақсылық ісінің ең аз сыйы он есе болады, бірақ жеті жүз есеге дейін де көбеюі мүмкін. Аллаһ Тағала айтады: «Оразадан басқасына. Өйткені шынында, ораза Мен үшін тұтылады және Мен сол үшін қайтарамын. Өйткені адам өз нәпсісін қандырудан және тамағынан Мен үшін тыйылады!» Ауыз бекітушіні екі қуаныш күтіп тұр: бірі – оразасын ашқанда, екіншісі – Раббысымен қауышқанда. Әлбетте, ораза тұтушының ауыз иісі Аллаһ үшін мисктің хош иісінен де жағымдырақ!» (Муслим 1151).

Аллаһ Тағала оразаны басқа құлшылықтардан ерекше атап өтуінің себебі, өйткені онда намаз, жиһад, қажылық және садақа сияқты құлшылықтарға қарағанда көзбояушылық көріністері (рия) өте сирек кездеседі (Қараңыз: “Фатхул-Бәри” 4/107).

Хафиз ибн `Абдул-Барр былай деген: «Басқа құлшылықтармен салыстырғанда оразаның үстемдігі мен құндылығын көрсету үшін Аллаһ Тағаланың «Ораза – Мен үшін» деген сөзі жеткілікті болады» (Қараңыз: “Мәджәлису шаһри Рамадан” 15).

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дейді: «Шынында, Жәннатта «Райян» деп аталатын қақпа бар. Қиямет Күні одан ораза тұтушылар кіреді және олардан басқа ол қақпадан ешкім кірмейді. «Ораза тұтушылар қайда?» - деп айтылады, сонда олар алдыға шығады және олардан басқа ол қақпадан ешкім өтпейді. Олар кіргеннен соң ол қақпа жабылады да, одан басқа ешкім кірмейді» (Бухари 1896, Муслим 1152).

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтады: «Ораза – қалқан, онымен Аллаһтың құлы Оттан қорғанады» (әт-Табарани “Кәбирде”. Хадис хасан. Қараңыз: «Сахих әл-жәми’» 386).

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) тағы былай дейді: «Кімде-кім ораза тұтып жүріп өліп кетсе, Жәннатқа кіреді» (Баззар. Сахихтығын шейх әл-Әлбани растаған. Қараңыз: «Сахих әл-жәми’» 6224).

Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және былай дейді: «Қиямет Күні Ораза мен Құран Аллаһтың құлына шапағатшы болады. Ораза тұрып: «Иә Раббым! Мен оны күндіз тағам мен сусыннан құр қалдырдым, оған шапағат қылуға маған рұқсат бере гөр!» - дейді. Және Құран: «Иә Раббым! Мен оны түнде ұйқысынан айырдым, оған шапағат қылуға маған рұқсат бере гөр!» - дейді. Сонда олардың шапағаттары қанағаттандырылады» (Хадистің сенімділігін имам әл-Хаким, хафиз әл-Мунзири, шейх Ахмад Шәкир және шейх әл-Әлбәни. Қараңыз: “Сахих әт-тарғиб” 973).

 
0
0
1410

Сүлейменов саптан шығып қалды

 

Иорданияның Амман қаласында бокстан Азия чемпионатыөтуде. Бүгінге дейін шаршы алаңға еліміздің үш боксшысы шығып, біреуі жеңіліске ұшырады.

52 келіде сынға түскен Ілияс Сүлейменов филиппиндік Реен Солюдардан 1:2 есебімен ұтылып қалды (29:28, 29:28,29:28)

60 келідегі Берік Әбдірахманов тәжірибелі қытай боксшысы Ли Циянды  2:1  есебімен тізе бүктірді. Циян 2011 жылы өткен Азия чемпионатыныңфиналында жерлесіміз Айдар Әмірзақовтан ұтылған екен.

Аса ауыр салмақтағы Иван Дычко мен иорданиялық Саиф Бадран арасындағы бәсеке уақытынан бұрын жерлесіміздің жеңісімен аяқталды.

Бүгін Амман шаршы алаңына Қазақстан құрамасының 4 боксшысы шығады. Олар:

49 келі: Теміртас Жүсіпов – Тұрат Осмонов (Қырғызстан)

64 келі: Мерей Ақшалов – Әли Мазафар (Кувейт)

69 келі: Данияр Елеусінов – Виссам Жабар (Ирак)

75 келі: Жәнібек Әлімханұлы – Шухрат Абдуллаев (Өзбекстан)


 
0
0
486

Қорғаныс министрлігі әскери реалити-шоудың үшінші маусымын бастады

Бүгін Қазақстан Қорғаныс министрлігінің тапсырысы бойынша «Айрықша тапсырма» әскери телевизиялық жобасы басталды. Бұл реалити-шоудың салтанатты тұсаукесері Алматыда Құрлық әскерлері Әскери институтының плацында болып өтті. Тележобаға қатысушыларды ҚР ҚК Бас штабы бастығының орынбасары – Тәрбие және идеологиялық жұмыстар департаментінің бастығы полковник Мұхамеджан Таласов құттықтады.

– Қорғаныс министрі Әділбек Жақсыбеков бастамашы болған «Айрықша тапсырма» әскери реалити-шоуы осымен үшінші рет өткізіліп отыр және жыл өткен сайын бұл жоба елімізге танымал болып келеді, – деді Мұхамеджан Таласов. – Биылғы жобаға кез келген қазақстандық қатыса алады. Сонымен қатар, шоуға қатысамын деп тілек білдірушілер саны да артып отыр. Бұл азаматтарымыздың әскери өмірге бей-жай қарай алмайтынын білдірсе керек. Сондай-ақ, көптеген отандастарымыз өздерін әскери қызметші рөлінде ойнауды армандайды.
Қазіргі таңда «Айрықша тапсырма» жобасы Қазақстандағы бірден бір реалити-шоу болып отыр. Жобаның мақсаты Қазақстан Қарулы Күштерінің жағымды образын нығайту, қазақстандық патриотизмді қалыптастыру, Елбасы мен Қорғаныс министрлігі жүргізіп отырған ұлттық Қарулы Күштерді дамытуға бағытталған ауқымды жұмыстарды түсіндіру.
Бүгінгі кастинг барысында жобаға қатысушылар қазылар алқасына өз мықтылықтарын дәлеледеп, жеңіске деген мүмкіндіктерін көрсететін болады. Іріктеліп алынған үміткерлер медициналық комиссиядан өтіп, физикалық тұрғыдан сынақ тапсырады.
Жоба барысында оған қатысушылар күтпеген және экстремалды кедергілермен күреседі. Оларға күрделі техникалық, тактикалық және психологиялық тапсырмаларды шешуге, қиындықтарды жеңуге, жаңа ұжымға бейімделуге тура келеді. «Айрықша тапсырма» жобасына қатысу конкурсанттар өмірінің жарқын сәттері болмақ.
Таяу күндері республикалық жетекші арналардың бірінде әскери реалити-шоуды транслияциялау басталады. Ұйымдастырушылар жобаға қатысушыларды қандай сынақ күтіп тұрғанын, қандай қару-жарақ пен әскери техника қатыстырылатынын әзірге құпия ұстап отыр. Жеңімпазды автокөлік күтіп тұр.

ҚР ҚМ Баспасөз қызметі

0
0
406

Астананың 15 жылдығына арналған мерекелік тартулар – «Мәдениет» телеарнасында

Түбі бір түркі музыкасының фестивалі - «Астана-арқау», әлемнің әйгілі туындылары әуелеген классикалық музыка кеші - «Река звука» бағдарламаларын ұсынамыз. Елорданың мерейін асқақтатқан арнайы жобаларды көріңіздер.

0
0
540

Астананың Астаналық әскерилер ардагерін ардақтады

15 жылдық мерейтойы қарсаңында Астана қаласы қорғаныс істері жөніндегі департаментінде ардагерлер ұйымдарының өкілдері мен департамент жеке құрамы қатысқан дөңгелек үстел өткізілді.

Оған Ұлы Отан соғысының ардагері Михаил Афанасьевич Куликов арнайы шақырылды. Аталған игі шараның  мақсаты әлеуметтік-құқықтық оң ахуалдың қалыптасуына ықпал ету, осындай айтулы мереке күндері ардагерлерді ұмытпай, жастарға қарттардың жауынгерлік ерліктерін насихаттау. Жастарды  Отансүйгіштікке, антқа адал болуға тәрбиелеу.

Іс-шара еліміздің әнұранымен ашылып, әскери-патриоттық тұрғыдан тәлім-тәрбиесі мол рухани құндылықтар туралы әңгімі өрбіді, Астана туралы бейнеролик көрсетіліп, альбомдар таратылды.

Одан әрі Михаил Афанасьевич Куликов Ақмола облысы құрылған сәттен бастап осы уақытқа дейінгі кезеңдегі Астана тарихын әңгімеледі, Ақмола облысынан майданға аттанған азаматтар туралы, олардың ерліктері туралы мол ақпарат берді. Жеке құрамды қызықтырған сұрақтарға жауап беріп, өмірінің естеліктерінен сыр шертті.

Астана қаласы қорғаныс істері жөніндегі департаменті бастығының міндетін уақытша атқарушы полковник Бақтияр Пернебеков дөңгелек үстелге қатысқан қонақтарға «Астана» кітабын табыс етті.

ҚР ҚМ Баспасөз қызметі

0
0
358