Мазмұнға өту

Жаңа

«Өзіміз шәй ішейік». Чайные традиции народов исторического Туркестана

«Если пиала горячего напитка обожгла только тело, значит, вы пили воду. Ибо чай согревает и душу».

Абай Кунанбайулы

Эти слова известного казахского мыслителя поймут настоящие любители чая из нашего региона.

Как казах и человек, интересующийся культурой народов нашего региона, я не являюсь исключением и очень люблю пить чай. Мой день начинается с утра с чашки бодрящего чая с молоком, так и перед сном в кругу семьи пью свежезаваренный этот горячий напиток.
Это не удивительно, ведь у народов Центральной Азии чаепитие является частью любого застолья.

Поэтому решил сделать обзор по чайным традициям и обычаям народов исторического Туркестана, куда входят страны Центральной Азии, а также Синьцзянь в Китае.

_____________________________________________________________________

ЧАЙХАНА

Не зря  именно в соседней казахам оседлой культуре родственных народов Средней Азии появилось понятие "Чайхана", став частью караван-сараев, существовавших в торговых городах и на территории Казахстана. Ибо чай был важным достоянием этих заведений, который привозился торговцами из Китая и Индии как бесценный импортный товар, пользовавшийся успехом у всего населения бес исключения.

Этимология слова "Чайхана" от китаизма в языках исторического Туркестана «чай», и персидского «хана», то есть дом. Иначе говоря чайхана дословно переводится как "чайный дом", и эти дома стали частью культуры народов исторического Туркестана (Центральной Азии). 
Аналогом чайханы можно считать современные кафе, кофейни. Если первое кафе появилось в Стамбуле в 16 веке, то чайхана своим происхождением тесно связана именно с регионом Центральной Азии и имеет свою интересную историю.

Ведь образовавшиеся в эпоху расцвета Великого Шелкового Пути в городах Центральной Азии караван-сараи имели свои комнаты общепита, где отдыхали люди. Торговцы, проходившие по древним городам исторического Туркестана привозили чай с Индии, Китая и останавливаясь в караван-сараях, где и образовались первые прототипы чайханы.


Чайхана. Картина Алексея Исупова

Если чайхану посещал путешественник, то это становилось особым событием для посетителей, ведь он мог рассказать о странах, их нравах, достопримечательностях, которые он посетил как торговец.

Не только поэтому, но и по другим причинам в культуре народов нашего региона Чайхана не просто "чайный дом", где можно поесть и напиться чаю, но издавна является местом, куда люди приходят пообщаться, поделиться новостями, провести важные переговоры, отметить то, или иное событие в кругу приятелей.

И сейчас, иностранцы удивляются, что люди в южном Казахстане или Узбекистане утоляют жажду в знойную жару в Чайхане за чашкой чая на топчанах.

Но, несмотря на то, что народы Центральной Азии казахи, узбеки, туркмены, кыргызы, таджики, каракалпаки и уйгуры, монголы, дунгане живут в одном регионе, чай пьют они разный, их вкусовые предпочтения в чайных традициях отличаются.
Это позволяет говорить нам о богатой и разной чайной традиции всего исторического Туркестана, где тесно переплелись традиция, обычаи кочевой и оседлой культур, а также влияние Российской колонизации и родины чая - Китая.

Итак, давайте рассмотрим какой чай пьют народы Центральной Азии и каковы их чайные традиции..

____________________________________________________________________

КАЗАХИ. ЧЕРНЫЙ ЧАЙ С МОЛОКОМ "ҚАЗАҚША ШӘЙ"

В рейтинге чаелюбивых нации в мире по информации ИА "КазИнформ" казахи официально входят в топ 10, а в своем регионе занимают 1-е место.

Меня не удивило, что Казахстан вошел в топ, поразило лишь то, что есть страны, где пьют чай больше.
Еще в 1894 году  "Тургайская газета"  Российской империи писала: "Казахи - большие охотники чая, пьют его в большом количестве. Самая бедная семья выпивает в месяц до двух фунтов чая (800 граммов) и два фунта сахара. А по зажиточнее - до восьми фунтов (3 кг)".

Известно и то, что в 19 веке город Верный (современный Алматы) даже считался крупнейшим чайным центром Российской империи. Из-за близости к китайской границе чай стоил в разы дешевле чем в метрополии (Петербурге), поэтому в 19 веке можно сказать, что через Семиречинский край русские торговцы импортировали большие партии для всех концов империи. Можно предположить, что массовым явлением чаепитие стало в немалой степени среди казахов именно тогда, в 19 веке.

При этом, самим же чаем казахи и их предки знакомы через торговцев Великого шелкового пути и китайцев уже много веков. 
Но, к сожалению достоверных источников нет, про то, когда именно чай стал неотъемлемый частью казахского застолья.

Так что такое казахское чаепитие?!

В отличие от соседних народов черный чай с молоком со сладостями пьют в основном казахи, который они называют "Ақ шәй" (белый чай). Его пьют уйгуры, узбеки, кыргызы и другие, но называют они такой чай – «казакша шай», «козакша чай» (чай по-казахский). 
Вместе с тем казахи пьют и черный чай, который они называют "қызыл шәй" (красный чай).


Восточный Казахстан, начало 20 века.

Правильно в рецепте чая по-казахский, это когда в его составляющих компонентов все подается горячим: молоко, заварка и вода. Так, заварку не только заливают кипятком, но и томят его. Вода должна быть вскипячена на огне. Предпочитается, когда кипяток для чая готовится на самоваре и дровах, что, конечно в квартирных условиях практически невозможно.

Когда смешивают продукты для получения чая по-казахский, важна их последовательность наливания. Так, для начала наливается молоко, затем только заварка, а после вверх него кипяток. Причем считается, что для правильного чая важно наливать правильно кипяток, должна быть соответствующая высота между чашкой и чайником. Сейчас, многие казахи не соблюдают эту последовательность, ибо не редко и не знают, что так принято. Но по правилам именно так. Раньше на это сильно обращали внимания, сейчас все эти моменты упростились.

Принято обращать внимание и как налит сам чай в пиалу по густоте,  объему, цвету. Дурным тоном считается, когда чай налит до краев пиалы, заварка получается недостаточно густая, а также выходит не красивый цвет чая. Хороший цвет это не сильно светлый и не совсем темный.

К чаю принято подавать казахские пряности как жент, шекер, тары, сары иримшик, сузбе, а также бауырсаки с маслом, сметаной, казахский чак-чак.

Существовали у казахов специальные сундочки для церемонии чаептия, который так и назывался "шай сандык" (чайный сундук), где хранилось все, что нужно для чая: заварка и сладости.

"Шәй сандық". Казахский "Чайный сундучек"

В целом, чай имеет особое значение в культуре казахского народа. Практически все традиционные обычаи всенепременно сопровождаются чаепитием. В начале любого праздничного застолья всегда подается именно чай.


Семья пьет чай в своей юрте. Кызылорда, начало 20-го века.

У казахов слова "Шәйға шақыру" (Пригласить к чаю) используются как синоним словосочетанию пригласить в гости. Только к чаю и мясу "Етке шақыру" применимо такое отношение в понимани дастархана (стол для еды), который очень свят в казахской культуре. Казах, чтоб пригласить человека к столу не скажет, что приглашает к торту, конфетам, воде, бульону и т.д. Это применимо только в отношении мяса и чая. Ибо дастархан для казаха это где есть мясо и чай.

Ведь и само застолье казахов для гостей традиционно делиться на две части: "ет асы" (мясное застолье) и "шай асы" (чайное застолье). Казахи говорят "астың бір атасы – ет болса, бір атасы – шай", то есть "если один из предков пищи - мясо, то другой - чай".

Причем многие виды собраний гостей по специальным целям за одним дастарханом используются с приставкой "чай", где непременно подается и сам этот горячий напиток.

Некоторые из них:

  • "Ақыл шәй" или "Кеңес шәй" (Чай совещания). Посиделки за дастарханом для обсуждения важного вопроса в семье, сообществе друзей или сородичей, где безусловно наливается чай.
  • "Келін шәй" (Чай невесты). Традиция, когда после свадьбы родственники мужа, соседи приходят в дом молодоженов, где новоприбывшая невеста ухаживает за гостями и наливает им чай.
  • "Көңіл шәй" (Чай для выражения соболезнования). Обычай, когда после выражения слов соболезнования, в течение года после смерти человека приглашают членов его семьи в гости чтоб оказать им поддержку за дастарханом и разливается чай.
  • "Абысын шәй" (Чай невесток одной семьи). Cобрание за дастарханом, когда за дастарханом для общения между собой собираются невестки одного дома или семейной династии. Этот чайный обычай делается чтоб скреплять связь между невестками. Казахи говорят "Абысын тату болса ас көп" - "Если невестки дружны между собой будет достаток за столом". Это чайное застолье принято проводить без мужей и когда их нет дома.
  • "Шүкір шай" (Чай благодарения/удовлетворения). Этот чайный обычай с приглашением гостей связан с тем, что человек пережил определенные возрасты, а именно 37, 49, 61 годы. То есть так называемые "мүшел жасы" (возраст переходного этапа), которые считаются у казахов  критическими.
  • "Сарқыт шай" (Чай с гостинцами) - чайное застолье, когда человек после долгого путешествия собирает своих родных, соседей и друзей, чтоб рассказать о себе и путешествии.
  • "Бойдақ шай" (одинокий чай или чай для торопящихся). В отличии от вышеперечисленных чайных обычаев  со всеми подаваемыми блюдами - это скромная чайная посиделка для тех, кто не может долго сидеть за дастарханом и торопится. Поэтому хоть дословно этот обычай за чашками чая и называется чай одинокого /чай холостяка, но вернее его перевести по смыслу как чай для торопящихся.

    ____________________________________________________________________


УЗБЕКИ. "НАЛИВАЙ ЧАЙХАНЩИК ЧАЮ! ЗДЕСЬ ЗАСТОЛЬЕ, НО НЕ ПИР!"

Все наверное помнят и знают узбекскую группу "Ялла" с песней "Чайхана", которая очень хорошо передает душевную атмосферу Чайханы не только в Узбекистане, но и во всей Средней Азии:

Наливай чайханщик чаю
Вместо крепкого вина
Я вам музыку сыграю
Здесь всем нравится она
На Востоке на Востоке
Что за небо без луны
На Востоке на Востоке
Что за жизнь без чайханы
Пиала идет по кругу
Аксакалы смотрят в мир
Рады гостю рады другу
Здесь застолье но не пир
Хоть бывает здесь и тесно
Чайхана не чудо-рай
Чтобы песня стала песней
С нами вместе напевай

Чай-ха-на-ха-на чай...

Картина. Бурцев Е.Г. Чайхана в Шайхантахуре, Ташкент. 1919 г.

По-моему мнению Узбекистан лидер по количеству чайхан не только в Средней Азии, но и в мире. Возможно их больше только в Иране. Они везде в этой стране, начиная от маленьких кишлаков до всех махалей городов.

В традициях узбеков с чаем начинается трапеза, им же и заканчивается. В Казахстане стереотипно считают, что узбекский чай это зеленый, но в их традициях есть и черный. Но, в основном узбеки пьют зеленый. 

Р.Зоммер. Чайхана

В самом Узбекистане пьют и черный с молоком, но это больше типично для Каракалпакстана и ташкентских, чирчикских казахов этой страны.

Но, в целом независимо какой чай пьет узбек, будь это "кок чай" (зеленый), "кора чай" (черный), "конд чай"  (с сахаром) или узбекский чай с перцем, есть общие правила.
В способе  их приготовления заварку надо засыпать в хорошо согретый чайник, затем налить немного кипятка, держа на пару. Затем чайник доливают до половины, затем почти до полного объема и, наконец, доверху, соблюдая временную паузу между ними.

Узбекские аксакалы за чайным столом.

Перед тем, как угощать чаем, принято подающему человеку трижды налить и перелить обратно его с чайника в пиалу. Это делается для того чтобы чай быстро заваривался, а не для того чтобы остыл.

Как и в казахской традиции считается проявлением уважения частое обращение за добавкой чая, поэтому пиалу не принято наливать полной. Тем самым считается, что угощающий показывает гостю уважение и желание большего пребывания его за столом. Несомненным атрибутом узбекского чаепития являются знаменитые лепешки (тондыр нан), которые в каждом регионе готовятся по особому рецепту, ну и конечно элитное узбекское чаепитие, это где есть изюм, кишмиш, курага, орехи и другие восточные сладости.

Традиционно за чаепитием принято общаться, расспрашивать гостя о его делах, что отличает узбеков и других центральноазиатов от русских к примеру, где есть правило в виде пословицы "когда я ем, то глух и нем". В чаепитии узбеков общаться "гяп" это норма и культура, молчание наоборот признак недоверия к гостю.

____________________________________________________________________

КЫРГЫЗЫ И УЙГУРЫ. САМЫЙ СЫТНЫЙ ЧАЙ C CОЛЬЮ

Несмотря  на то, что кыргызы как народ наследник кочевой культуры, а уйгуры преимущественно оседлой, но рецепт их национального чая идентичен, в принципе как и традиции чаепития.

Пишкек, 1928 г. Чаепитие на базаре.

Национальный их чай называется "Аткан/аткян чай".  Есть мнение, что, это возможно является культурным наследием  кочевников, которые являются предками как кыргызам, так и уйгурам (моголы). Практически такой же рецепт чая существует у кочевников-монголов. Кочевникам необходима была еда быстрого приготовления, которое могла утолить их жажду и насытить. В результате возможно и был придуман аткан чай.

Но, чай с таким рецептом, но под другим названием есть и в Тибете, называемый Часуйма, поэтому возможно корни рецепта этого вида чая исходят из Тибета. А так, достоверно неизвестно откуда произошел рецепт уйгуро-кыргызского Аткан чая.

Аткан чай, являясь и чаем и едой быстрого приготовления одновременно, считается самым сытным видом чая в регионе Туркестана (Центральной Азии).

Уйгурский аткян чай.

Способ его приготовления: берется заварка черного чая, заваривается крепко, затем на нее доливают такое же количество молока и дают время закипеть. Добавляют сливочное масло или сметану, а также соль,  и снова ждут до кипения.

Аткан чаем можно не только напиться, но и насытиться.

Наливается этот чай не в традиционную пиалу как принято у казахов и узбеков к примеру, а в большую пиалу, больше похожую на под супницу.

____________________________________________________________________

ТУРКМЕНЫ. ЧАЙ БЕЗ ВОДЫ НА ВЕРБЛЮЖЬЕМ МОЛОКЕ

"Пей чай - получай удовольствие" - гласит туркменская пословица.
Из статьи Овеза Гундогдыева в туркменской газете:  "О том, что в средние века чаепитие широко распространилось в Туркменистане и других странах Средней Азии, говорит, хотя бы, находка, напоминающая по форме современный чайник. Этот чайник имеет шарообразную форму (высоту – 155 мм, вес – 1535 г., диаметр тулова – 146 мм) и изготовлен из цельнопиленого куска тальковой породы среднеазиатского происхождения. Дело в том, что тальковый камень, легко поддающийся обработке, обладает жаростойкими свойствами и из него вырезали даже котлы, ковши, украшения, светильники и т.д.".

Туркменский аксакал с пиалой чая.

Как известно туркмены делятся на племена, которые проживают в велаятах (областях) этой страны. В каждом велаяте свои предпочтения чая.
В целом суровые условия проживания туркменов в пустынях Каракума отложили отпечаток и на их чайные традиции. Но в любви к чаю, туркмены не уступают своим соседям. Они пьют чай с молоком как казахи, так и зеленый чай как узбеки, таджики. В основном чай пьют они зеленый, а западные туркмены, соседствующие с казахами отдают предпочтение черному чаю с молоком.

Из-за нехватки воды, но благодаря изобилию верблюдов туркмены сарыки Марыйского велаята чай заваривают по-особенному оригинально.

А именно заваривают его не водой, а верблюжьим молоком, что, кстати известно и казахам Мангыстау, а также казахам приаральского региона, где до недавнего времени такой способ тоже часто практиковался.

Так как этот способ приемлем в условиях знойно жаркого климата этих мест, где огромный дефицит воды и достаточно обильное наличие горячего песка.

Чал - изюминка  для приготовления чая по-туркменский.

Готовится он так: чайник ставят на раскаленный песок для прогревания, затем засыпают заварку черного чая и литр горячего верблюжьего молока, держут пока не вскипит, затем доливают сливками от чала (чал - сброженное естественным образом верблюжье молоко). Взбалтывают чайник или несколько раз переливают из одной пиалы в другую чтоб перемешать. По вкусу он отличается от других чаев с молоком очень сильно. И на мой взгляд он на любителя.

____________________________________________________________________

PS

Слово чай в тюркских языках является китаизмом и исходит из слово мандаринского диалекта китайского языка «ЧА». Интересно, что и английское «Tea» тоже является китаизмом и происходит из другого диалекта китайского языка. Видимо, связано с тем, что, с чаем познакомились наши народы благодаря китайцам из разных регионов.

Несмотря на это, примечательно, что казахи и англичане предпочитают чай с молоком в отличие от своих соседей. Поэтому в своих чайных предпочтениях,  казахов и каракалпаков можно назвать англичанами в Центральной Азии или наоборот англичан казахами в Европе. Ведь в Европе, где царит кофемания, англичане, предпочитающие чай с молоком сильно разятся на этом фоне.

Если сказать, что во всех случаях казах пьет чай,  это будет не далеко от правды. Не редко казахи в шутку говорят, что если он не попьет чай, то у него голова заболит. А после каждого застолья с гостями, как они уходят  хозяева стола говорят «ал енді өзіміз шәй ішейік» (а теперь давайте сами чай пить будем).

Так что, давайте «өзіміз шәй ішейік», ценить свои обычаи и традиции, и поменьше головных болей.

Әскери соттың төрағасы бейнебайланыс арқылы азаматтарды қабылдауды өткізді

Қазақстан Республикасының Әскери соты бейнебайланыс арқылы Семей қаласының әскери қызметшілерін және қала тұрғындарын қабылдауды өткізді.

Осы күні барлық ниет білдірген әскери қызметшілер және де басқа тұлғалар Семей гарнизонының әскери сотына  келіп, арнайы дайындалған залда ҚР Әскери сотының төрағасына өз сұрақтарын қою мүмкіндігіне ие болды.

Іс-шараға 30-ға жуық азаматтар келіп қатысты, соның ішінде қазіргі әскери қызметшілер, отставкадағы зейнеткер әскери қызметшілер, әскери бөлімдердің заңгерлері, әскери құқық қорғау органдардың және қоғамдық бірлестіктердің өкілдері болды.

Іс-шара барысында әскери қызметшілер тұрғын-үй және еңбек қатынастары бойынша, заңнамалардағы өзгерістер және сот жүйесінде Ұлт Жоспарының орындалу барысы жөнінде сұрақтар қойды. Сонымен қатар, іс-шараға қатысушыларды сот жүйесіндегі өзгерістер, яғни бес сатылы сот жүйесінен үш сатылы сот төрелігіне көшу, әскери соттардың соттылығы және олардың басқа жалпы юрисдикциялық соттардан айырмашылығы туралы сұрақтар қызықтырды.

Әскери сот төрағасы С.Абдуллаев барлық қойылған сұрақтарға толық көлемде жауап қайтарды. Сонымен қатар,  жаңадан қабылданған Азаматтық процестік кодекстің нормалалары түсіндірілді.  Атап айтқанда, істердің қаралу мерзімдері, сот актілерінің күшіне ену мерзімдері, талап арыздарды беру тәртібі, апелляциялық, кассациялық шағымдарды беру тәртібі және мерзімдері, азаматтық істер бойынша жеңілдетілген іс жүргізу тәртібінің кеңеюі туралы сұрақтар қойылды. Бұған қоса, «Сот кабинеті» сервисі арқылы талап арыздарды жолдау мүмкіндігі туралы айтылды.

«Азаматтарды қабылдау осындай әдіспен өткізу өте қолайлы,  келешекте жиі қолданысқа ие болады және  бұл – әдіс азаматтардың  уақыты мен қаржысын үнемдеу әдістерінің бірі» - деді С.Абдуллаев.

Кездесуді қорытындылай келе, сот төрағасы өз сөзінде ҚР Әскери сотының веб-сайтында «Төраға блогы» функционалының жұмыс істейтінін және соған әрбір ниет білдірген азамат өзінің қызықтырған сұрақтарын қойып, жедел түрде жауап ала алатынын айтып өтті.

Жиын соңында қатысушылар сот төрағасына жеке сұрақ қою мүмкіндігіне алғыстарын білдіріп, осындай шаралардың бұдан әрі жалғасуына тілек білдірді.

http://sud.gov.kz/kaz/news/skeri-sottyn-toragasy-beynebaylanys-arkyly-azamattardy-kabyldaudy-otkizdi

0
0
560

Неге қазақ халқы имам Әбу Ханифа мазхабын ұстанады?

   

«Адамнан бәрін жасауға болады.

Тек оның әлсіз жерін таба білсеңіз болды»

Адольф фон Книгге.

   

Ақтөбеде орын алған қайғылы жағдай біздің қоғамда сенім мәселесі аса ушығып тұрғанын көрсетті.

Былай қарағанда, имамдар мен дінтанушылар, тарихшылар мен басқа да идеология саласының қызметкерлері жұмыс жүргізіп жатыр. Дін мен дәстүр мәселесіне қатысты түрлі жиындар, кездесулер мен дөңгелек үстелдер  өткізіліп жатыр. Бірақ жүргізілген жұмыстардың нәтижесі ойдағыдай емес.

 

Ендеше жұмыс тәсілін өзгерту керек.

Мүмкіндігі болғанынша, елді мекендерге шығып, ауыл клубтары немесе мектеп залдарында тұрғындармен тікелей кездесу өткізген тиімді.

Жергілікті телеарналарда дін мен дәстүр төңірегінде жиірек дөңгелек үстелдер өткізілгені абзал.

Ең бастысы, тыңдарманды жалықтырып алмау жағын ойлау керек..

Сондықтан бұрынғы партия жиналысы  секілді жиындардан бас тарту қажет.

1990 жылдардың ортасында біраз жыл жұмыссыз жүрдім. Сол кезде желілік маркетингтердің жиналыстарынан бастап, қаламыздағы протестанттық секталардың да жиындарына қатысып көрдім. Олардың  жиын өткізу тәсілі мүлдем бөлек. Сондықтан жұмыстары да тиімді. Бізге де солардың тәсілін алу керек.

Қанша үлкен зал болса да шешендер тыңдарманды өз уысында ұстайды.

Тыңдарман жиналған залдың сахнасындағы  үстелде тізіліп отыру практикасынан бас тарту керек. Шешендер залда отырып,  сөз кезегі тигенде ғана ортаға шыққаны жөн. Шешен сонда ғана тыңдарманның назарын өзіне аудара алады. Ар жағы оның өзіне байланысты.

Халқымыздың бәрі, тіпті намаз оқып жүргендердің өзі діни терминологиядан хабардар емес.

Түсіндіру жұмыстарын жүргізгенде терминдерді шектен тыс пайдалана беру нәтиже бермейді.

Сондықтан, халықпен тікелей жұмыс жүргізгенде халықтың қарапайым ауызекі тілімен ұғынықты етіп жеткізу керек.

Сонымен қатар, аудиторияның жас ерекшелігі мен әлеуметтік ортасын да назардан тыс қалдыруға болмайды.

Мәселен, ЖОО студенттері үшін дайындалған баяндама колледж мен мектеп үшін, қала жастары үшін дайындалған баяндама ауыл жастары үшін түсінікті  бола бермейді.

Сондай-ақ мешіт жамағаты үшін басқа дайындық қажет.

   

Ата-бабамыз  неліктен исламды таңдады?

 

VII- VIII ғ.ғ. тәңірлік дінді ұстанған түркі тайпалары үшін аса бір қиын кез еді. Шығыстан қытай әскерімен бірге Будда, Лао-Цзы, Конфуций ілімдерін уағыздайтын миссионерлер  келіп жатса, оңтүстік-батыстан арабтардың шапқыншылығы күшейіп тұрды. Олар аз болғандай, Ұлы Жібек жолының бойымен  сауда жасайтын керуендермен христиан дінінің несториан ағымын ұстанған монахтар келетін,. Соның әсерінен көптеген түркі тайпалары тәңірлік діннен бас тартып, христиан дінін қабылдап та үлгерді.

Заман озып, дәстүр тозып, өзге мәдениеттердің ықпалы күшейе бастағанын, ал түркілер ұстанған тәңірлік діннің іргетасының онша берік еместігін, түбі жоғарыдағы діндердің бірін таңдауға тура келетінін Түркі қағандары  анық түсінген. Әртүрлі пікірлер болған. Мысалы, данышпан Тоныкөк (VIII ғ.)  өз тұсындағы  қағандарға: «Будда мен Лао-Цзы ілімі жұртты нәзік те нәуетек қылып жібереді, жігерлі де жүректі ете алмайды» -(Н.Я.Бичурин «Собр. сведений... 1950 ж.) деп сақтандырады.

Ал, түркеш қағаны Сұлу (VIII ғ.) араб халифы Хишамның Ислам дінін қабылдау жөніндегі талабына: «Менің сарбаздарымның арасында шаштараз да, ұста да, тігінші де жоқ, мұсылманға айналып, исламның айтуымен тұрып, айдауымен жүрер болса олар қайтып тамағын асырамақ?» (Л.Н. Гумилев, «Поиски вымышленного царства». 1970ж. 48 стр.).

Бірақ, адамның емес, Алланың дегені болады. 748 жылы қытайлар Суябты басып алып Шаш (Ташкент) қаласына жақындап келіп бекінді. Келесі жылы олар бір шайқаста Шаш әмірін өлтіреді. Әмірдің баласы арабтардан көмек сұрайды. 751 жылы Таразға жақын жердегі Атлах қаласының түбінде  Зия ибн Салих  басқарған  араб әскері мен қытайлар  арасында бес күндік қырғын шайқас өтеді. Шайқастың бесінші күні арабтарға  қытай қолбасшысы Гао Сян Чжиге қарсы көтерілген түргештер мен қарлұқтар көмекке келіп, нәтижесінде, қытай әскері тас-талқан болып жеңіледі. (Қазақ ССР тарихы, I-том, 361-б.). Осы шайқаста түркі тайпаларының тәуелсіздігі ғана емес, болашақ ұстанатын дінінің де тағдыры шешілді.

...«Талас шайқасында көшпенділер неге Қытайға емес, арабтарға жақтасты. Себебі, бәрібір Қытайдың салт-дәстүрі, күн көрісі көшпенді халықтарға жат еді. Ал жаратушы АЛЛАДАН Орталық Азиядағы парсы-иран жұрты өздерінің бір ҚҰДАЙЫН, ал дала көшпенділері өздерінің жалғыз ТӘҢІРІСІН көрді»... (Гумилев Л.Н. Древние тюрки, Москва, 1967.) .

Сондықтан да , ата-бабамыз ХАҚ ДІН - ИСЛАМДЫ ҚАБЫЛДАДЫ!

Уақыт өте, бел алған ислам бірте-бірте христиан , будда , зороастризм  діндерінің барлығын ығыстырып-ысырып тастады.  Ислам діні  көне түркі сенімдерімен, жергілікті тәңіріге табынушылықпен іштей синтезделіп, түркі жұртының рухани-мәдени ұстанымына айналды.

 

Неге қазақ халқы имам Әбу Ханифа мазхабын ұстанады?

 

Біз қаласақ та, қаламасақ та келісетін бір фактор бар:

VIII – ғасырға қарай Халифаттың шекарасы ұлғайып, құрамына өмір салты бір бірінен мүлдем алшақ халықтар кіре бастады.

«Ислам бейбітшілік діні» дегенімізбен, ол халықтардың бәрі исламға бірден  мойынұсына қойған жоқ.

Қырғын соғыстар болды.

Арабтың атақты қолбасшысы Құтейба ибн Муслим 714 ж. Шаш (Ташкента) пен  Фараб (Отырар) өңіріне қылышпен келгенін еске алсақ біраз жәйт түсінікті болады..

Міне мазхабтардың пайда болғаны осы кез..

Ханафи мазхабының негізін қалаған имам Әбу Ханифа (699 – 767 ж.ж.) өз мазхабын саналы түрде араб емес халықтар үшін жасады. Әбу Ханифа исламнан бұрын да, тек пұтқа табынушылар ғана емес, сондай-ақ, зороастризм, иудаизм, христиан дінінің көптеген ағымдары секілді жоғары дамыған діндер жүйесі таралған  Месопотамияда  (қазіргі Ирак жері) өмір сүрді. Ол діндердің әрқайсысының Қасиетті кітаптары, ғибадатханалары және ғасырлары бойы қалыптасқан әдет-ғұрыптары бар еді. Оның үстіне ол халықтарға араб тілі мен араб мәдениеті мүлдем жат болатын.

Сондықтан имам Әбу Ханифа араб еместерді үркітіп алмас  үшін аздаған жеңілдіктер қарастырды. Онда да ол жеңілдіктер идеологиясына емес, тек құқықтық және ғұрыптық нормаларына қатысты болды. Яғни, жергілікті халықтың  исламға қайшы келмейтін ырым-жоралғыларына тиым салмай, керісінше діни-құқықтық нормалардың кейбірін соған қарай икемдеді.

Сол себепті біздің жерімізге келген алғашқы дін таратушы миссионерлер көшпелі халықтың ыңғайына қарап, бастапқы канондарды аздап трансформациялаған.

Олай етпеген жағдайда, мал жайылымының ыңғайымен көшіп қонып жүрген халық исламды маңайламас еді. Ал, мешіт салып алып, соның төңірегінен ұзамау – аш өліммен тең еді.

Осы тұста еске түсіп отыр.

1944 ж. біздің ауылға депортациямен келген шешендердің арасында Әзи деген ғұлама молдасы болған (ұрпақтары әлі Тасарық ауылында тұрып жатыр). Сол кісінің адалдығын ауылдың үлкендері әлі тамсана айтып отырады.

1950 жылдардың ортасында Кеңес өкіметі ауылдарда мешіт салуға рұқсат берген соң, ауыл тұрғындары асарлатып мешіт салады. Мешіт бітіп, ішінде намаз оқыла бастағанда  Әзи ақсақал саптың ең соңына барып тұрады. Ол кісінің діни білімі өздерінен көп екенін білетін ауылдың ақсақалдары имамдық етуді ұсынғанда, ол бас тартыпты.

-         Неге? – деген сұраққа

- Мен Шафиғи мазхабының өкілімін. Маған сіздерге имамдық етпек түгілі, саптың алдында тұруға қоспайды! - деп жауап қайтарыпты.

Осыған қарасақ, қазіргі шеттен келген ағымдардың жасап отырғаны рухани агрессия деп бағалауға болады.

 

Хиджаб әлде орамал?

Арабтың хиджабы қажеттіліктен туған:

Алғашқысы климат жағдайы болса, екіншісі - олар қазақ секілді 7 ата санаспайды. Сондықтан 2-3 атадан кейін қыз-келіншектерін бір бірінен тұмшалауға мәжбүр болады.

Ал біздің ата-бабамыз10-15 шаңырақ болып көшіп-қонып жүрді. Бәрі бір шалдан тараған жақын туыстар.

Тұмшалауға қажеттілік жоқ.

Керісінше, ауылдағы қыз балалардың абыройы - бүкіл әулеттің абыройы. "Қызға 40 үйден тиым" деген сол болады.

Ауылдағы бір қыздың жаманаты шықса, ол ары-бері өткен жолаушылар арқылы елге жылдам тараған.

Айналадағы елдің бұл ауылмен құда-жекжат болуға ықыласы бола қоймаған. Қыздарының "ышқыры" бос әулетке кім жақындасын?!

Оның үстіне қазақ халқы қыз баласы тұрмысқа шыққанша басына қара және  ақ түсті орамал салдырмаған. Жалаңбас та жүрмеген, түсті орамал салған. Қара түс – қайғының белгісі.

Ал ақ жаулық әйелдіктің белгісі.

Ал, әсіредіншілдер «шірік» деп жүргенн адыраспан тұтатуға келсек, қазір ғалымдар емдік өсімдік  адыраспанның түтінінің түрлі микробтар мен бактерияларды жоятын  бактерицидтік қасиеттері бар екенін дәлелдеді.

Ал, біздің ата-бабаларымыз мұны бағзы заманда-ақ білген.

Сондықтан дін атын жамылып, араб дәстүрін таңушыларға ел болып қарсы тұрайық.

 

Өмір Шыныбекұлы - тарихшы, жоғары санатты ұстаз, 1-деңгейлі сертификат иегері (Кембридж технологиясы),

Республикалық  «Ағартушы» қоғамдық қозғалысының төрағасы.

 
0
0
2005

TOiBiZNES.kz — Еуропа және ТМД-ның таңдаулы жобалары тізімінде

TOiBiZNES.kz — Еуропа және ТМД-ның таңдаулы жобалары тізімінде

TOiBiZNES.kz еуропалық AlphaGamma бизнес-порталының мәлімдеуінше ең табысты стартап-жобалары тізіміне енді. Портал парақшасының бір айлық шолуында  біздің жоба Еуропа және ТМД елдерінің келешегі зор деп танылған ең таңдаулы жобалары арасынан орын алып отыр.

Жарияланған жобалар тізімімен толық танысу үшін:www.alphagamma.eu/entrepreneurship/alphagamma-startups-overview-june-2016/

0
0
388

БҚО МКҚБ-дағы семинар-кеңес

 

2016 жылдың 14 маусым күні Батыс Қазақстан облысы Мамандандырылған күзет қызметі басқармасы мемлекеттік мекемесі қызметкерлерінің қатысуымен «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасы Заңын түсіндіруге арналған семинар-кеңес оздырылды.

Семинар-кеңесте Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет істері министрлігінің БҚО бойынша Департаментінің сыбайлас жемқорлық профилактикасы басқармасының, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының БҚО бойынша Департаменті өкілдері қатысушыларды еліміздегі сыбайлас жемқорлықтың алдын алудағы жұмыстармен таныстырып, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне қалай талдау жүргізу жөнінде кеңінен түсіндірді.

Шара барысында бейнеролик көрсетіліп, сауалнама жүргізілді.

 

0
0
513

Барлық әйел бақытты болғысы келеді...

Еліміз ажырасу бойынша әлем елдері арасында алғашқы ондыққа еніпті...

Әрине, барлық әйел бақытты болғысы келеді.

Сондықтан, ерінен ажырасқан әйел екінші немесе үшінші рет ерге шығып жатады.

Әйел үшін ол жақсы болуы мүмкін. Бірақ бақытты болып кеткені сирек.

Өгей әкенің барлығы бірдей әйелдің артынан келген баланы қабылдай бермейді. Көп жағдайда бала үшін шешесінің екінші рет ерге шығуы трагедияға айналады.

Кейбір азғындар өгей қызына қол салып жатады. Біз тек қылмысы әшкере болғандарын ғана білеміз.

Тағдырына үнсіз көніп жүрген қыз балалардың саны қанша екенін ешкім тіпті шамалап та айта алмайды. Кейбір шешелер біле тұра түрлі себептермен ерінің азғындығын жасырады.

Жасынан зорлық көрген қыз баланың кейінгі өмірін көзге елестетудің өзі қорқынышты..

Ұл балалардың жағдайы да содан алыс емес.

Өгей әкенің ызғарлы сөзін естіп, таяғын жемеген, өсе келе жаға жыртыспаған бала сирек.

Өміріне өкпелі балалар айналадағының бәрін дұшпан көреді.

Шешелері ондай балаларға қатты сөйлей де алмайды. Бала естияр болса, шешесін кейінгі  күйеуімен «көзге шұқып» сөйлетпей тастайды..

Мұндай балалардың мектептегі тәртібі де қалай екені белгілі..

Тәжірибелі мұғалім баланың ішіндегі қайғыны бірден байқайды. Бірақ мұндай жағдайда мұғалімнің де мүмкіндігі шектеулі. Оның үстіне мектеп мұғалімдерінің 85-90 пайызы әйел. Оның кемі тең жартысы ажырасқан...

Отбасылы деген педагогтің  өзі  отбасын ілдалдалап әрең асырап жүргенде, біреудің баласының мұң-шерін жүрегімен қабылдай қоюы да қиын.

Ал, келіншектер!

Таңдау сіздерде!

Сізге  бала қымбат па?

Әлде баланың өгей әкесі қымбат па?

 

 

2
0
1930

ҚР Ауыл шаруашылығы министрі Қоғамдық кеңес алдында есеп берді

Баспасөз хабарламасы
15.06.2016ж. Астана қ.

DSC01038

Қазақстан Республикасы Президентінің Халықпен есептік кездесу өткізу туралы 2016 жылғы 5 ақпандағы №190 Жарлығын жүзеге асыру мақсатында ҚР Премьер-Министрінің орынбасары – ҚР Ауыл шаруашылығы министрі А. Мырзахметовтің 2015 жылдың қорытындылары бойынша Қазақстан Республикасы АӨК дамыту жөніндегі Қоғамдық кеңес алдында есептік кездесуі өтті.

Есепті тыңдауға ҚР АШМ  өкілдері, Қазақстан Республикасы Парламент депутаттары, «Атамекен» ҰКП, үкіметтік емес ұйымдар және бизнес өкілдері қатысты.

Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрі А. Мырзахметов өз баяндамасында 2015 жылғы агроөнеркәсіптік кешенді дамыту нәтижелері мен ағымдағы жылға арналған ведомствоның негізгі тапсырмалары туралы сөз қозғады.

2015 жылы ауыл шаруашылығы өнімінің жалпы көлемі 3,4 пайызға ұлғайып,  3,3 трлн. теңгені құрағаны ерекше аталып өтті.
Азық-түлік өнеркәсібінің негізгі капиталындағы инвестиция көлемі 28 пайызға ұлғайып, 55,9 млрд.теңгені құрады.

Республиканың ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер үшін қолайлы жағдай жасауға бағытталған бірқатар заңнамалық актілер қабылданды. Соның ішінде, шағын ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілердің бірігуіне, кедергілерді болдырмау үшін «Ауыл шаруашылығы кооперативтері туралы» жаңа заң қабылданды. Сондай-ақ, «Органикалық өнім өндіру туралы»  заң қабылданды.

2015 жылғы ауа райының қолайсыз жағдайына қарамастан 18,7 млн.тонна астық жиналды, ол 2014 жылғы деңгейден 1,5 млн.тоннаға артық.
Өсімдік шаруашылығын әртараптандыру бойынша белгілі жұмыстар жасалды, мал шаруашылығы саласының өнімінділігін арттыру және генофонды жақсарту біртіндеп жолға қойылып келеді. Нәтижесінде, 2015 жылы 16 мың тоннадан астам ет және ет өнімдері, оның ішінде 6,4 мың тонна мұздатылған сиыр еті экспортталды.

Азық-түлік өнімінің көлемі 2014 жылмен cалыстырғанда 0,1 пайызға жоғары.
Бұл нәтижелер «Агробизнес – 2020» бағдарламасында қарастырылған АӨК мемлекеттік қолдау шараларын іске асыру арқасында қамтамасыз етілді.  
«Алдағы кезеңде ауыл шаруашылығының негізгі бағыты ауыл шаруашылығы өнімдерін тиімді өндіруді қамтамасыз ету, қолданыстағы қайта өңдеу кәсіпорындарының қуатын арттыру, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, импортты алмастыру үшін ішкі резервті барынша пайдалану қажет» – деп атап өтті ведомство басшысы өз сөзінде.

ҚР АӨК дамыту бойынша Қоғамдық кеңес мүшелері Министрдің баяндамасын тыңдап және талқылап ведомстваның жұмысына қанағаттанарлық деген баға берді. Сонымен қатар, Қоғамдық кеңестің төрағасы М. Трошихин АӨК мемлекеттік қолдаудың іс-шараларын жақсарту бойынша ұсынысын білдірді.
Тыңдаудың қорытындылары бойынша АӨК негізгі бағыттарын дамыту жөніндегі ұсынымдар берілген резолюция қабылданды.

ҚР АШМ баспасөз қызметі
+7 (7172) 555-765
[email protected]
www.minagri.gov.kz

 
0
0
734

«ҚазАгро» ұлттық холдингі егістік жұмыстарына 65,3 млрд. теңге бағыттады

IMG_8969

«ҚазАгро» ұлттық холдингі 2016 жылғы егістік науқанын қаржыландырудың алдын ала қорытындысын жасады. Жалпы көктемгі-егістік жұмыстарының барысын қолдауы шеңберінде Холдинг компанияларымен бүгінгі таңда жалпы сомасы  65,3 млрд. теңгеге 2 842 ауылшаруашылық тауар өндірушілері қаржыландырылды. Аталған қаражат 5,8 млн. га алаңда қажет агротехникалық іс-шараларды жүргізуге мүмкіндік берді. Бұл ағымдағы жылғы республиканың барлық егістік алаңының үштен бір бөлігі.

Бұдан басқа, шаруашылықтар мен агроқұрылымдардың машина-трактор паркін жаңартуға бағытталған Ұлттық холдингтің лизинг бағдарламалары шеңберінде «ҚазАгроҚаржы» АҚ компаниясымен жиынтық сомасы 18,11 млрд. теңгенің 1 342 бірлік ауылшаруашылық техникасын жеткізуге шарттар жасалды, оның  817 бірлігі – бұл егістік техникасы.

Ағымдағы жылы көктемгі-егіс және жинау жұмыстарын жүргізуге «ҚазАгро» ұлттық холдингіне 60 млрд.теңге сомасындағы бюджеттік несие бөлінді. АШТӨ әрі қарай қаржыландыру үшін, сондай-ақ аграрлар үшін несие ресурстарына қолжетімділікті кеңейту мақсатында қаражат Холдингтің еншілес компаниялары – Аграрлық несие корпорациясы және Азық-түлік корпорациясының, сондай-ақ екінші деңгейлі банктердің арасында қарыз түрінде бөлінді.

КЕжЖЖ қаржыландыру «ҚазАгро» холдингі компаниясы тобының меншікті қаражаты есебінен де жүзеге асырылады, соның ішінде Несие серіктестіктерінің кеңейтілген желісін пайдалану арқылы. Бұл аграрлық шаруашылықтарды бөлінген бюджеттік қаражаттың үстінен  қаржыландыруға мүмкіндік берді. Бүгінгі күнгі жағдайда қаржыландыруға өтінімдерді  қабылдау жалғасуда.

2016 жылғы көктемгі-егіс және жинау жұмыстарының айырықша ерекшелігі республикада шаруа қожалықтарын өндірістік кооперативтерге біріктіру процестерін белсенді кеңейту болды.  Өткен жылы «ҚазАгро» ұлттық холдингі пилоттық режимде ауылшаруашылық тауар өндірушілерін қаржыландырудың жаңа схемасын іске қосқанын еске саламыз, ол кооперация және ортақ жауапкершілік  принциптерінде астық өндірушілерін біріктіруді болжайды. Үш кооперативтің базасында іске асырылған жоба астық өндіруші-шаруашылықтарды біріктіру жөніндегі қозғалысқа өсті. Бүгінде республикада «ҚазАгро» холдингінің қаржылай қолдауымен 10 ауылдық өндіріс кооперативтері егістік жұмыстарын жүргізді, оған елдің төрт егістікпен айналысатын аймақтарының 200-ден астам шаруашылығы кірді. Ұлттық холдингтің бастамасы ауылдағы бизнесті қаржыландыру процессіне екінші деңгейдегі банктерді белсенді тартуды ынталандырады. Қазіргі уақытта жұмыс істейтін кооперативтер жалпы сомасы 7,9 млрд.теңге сомасына «Банк «Bank RBK» және «Банк Астана» АҚ арқылы қаржыландырылды.

Облыстар  әкімдіктерінің ауыл шаруашылығы басқармаларының деректері бойынша ағымдағы жылдың 15 маусымына ауылшаруашылығы дақылдары 18,5 млн. га себілді, бұл 2016 жылдың жаздық егісінің 100% құрайды.

«ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ  оның құрамына кіретін компаниялардың инвестициялық активтерін тиімді басқаруды қамтамасыз ету арқылы Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенін дамыту жөніндегі мемлекеттік саясатты жүзеге асырады. Холдингтің құрамына: «Азық-түлік келісім шарт корпорациясы» ұлттық компаниясы» АҚ, «ҚазАгроҚаржы» АҚ, «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ, «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» АҚ, «ҚазАгроӨнім» АҚ, «ҚазАгроМаркетинг» АҚ, «ҚазАгроКепіл» АҚ кіреді.

_____________________________________________________________________
«ҚазАгро» холдингі» АҚ Баспасөз қызметі  
+7 701 460 91 82,  [email protected] тел: (7172) 70-56-39,  
www.kazagro.kz

 
0
0
515

Оңтүстіктің диқандары бидайды Ауғанстанға жібере бастады

Қамбаға құйылған астықты сатып алушылар сол елден арнайы келген.

Елімізде алғашқылардың бірі болып егінге орақ салған қазығұрттық диқандар, бұйырса, биыл мол өнім жинаймыз деп отыр. Қазір әр гектарына орта есеппен 30 центнерге жақын бидай орылуда. Ауа райының жайлылығы мен агротехникалық талаптарды қатаң сақтаудың арқасында егін бітік шыққан.

Қаз-қатар тізілген шетелдің су жаңа 15 комбайны ә дегеннен-ақ бірнеше гектар жерді орып шықты. Түсім жаман емес. Қамба толы, шаруаның көңілі тоқ. Жылдар бойы ескі техника тізгінімен алысып шаршаған Әсет Сарыбаев «жаңа комбайн алғалы жұмысымыз да жүре бастады», – дейді.

Әсет Сарыбаев, механизатор:
– Жаңа техниканың тиімділігі 12 сағатта 30 гектар орады, 24 сағатта 60 гектар айдайды. Мұның тиімділігі басқа комбайндарға қарағанда жылдам жүреді, солярка үнемдейді, бидайды таза орады.

Қазығұрт ауданындағы ең ірі шаруашылықтың бірі биыл 12 мың гектар жерге масақты дәнді-дақыл екті. Көктемде жауын-шашын мол болып, егіс бітік шыққан. Соңғы он күндегі аптапты ыстықтан бидай тез пісіп, орақты жылдағыдан бір апта бұрын салған.

Нұрлан Құралов, «Аманкелді» ЖШС бас директоры:
– Бидайдың сапасы өте жоғары. Желімтігі 26-27 бірлік болып жатыр. Бұл деген өте жақсы, сапалы деген. Оның үстіне құрғақтығы 6-7% болып жатыр.

Қазығұрттың дәні толық астығына соңғы жылдары Ауғанстан, Иран мен Өзбекстаннан сұраныс артқан. Егін орағы басталды дегенді естіген шетелдік кәсіпкерлер арнайы келді. Бір ғана «Аманкелді» ЖШС биыл 30 мың тоннадай астық экспорттамақ.

Мудир Жан, кәсіпкер:
– Біз 1300 тонна бидайды өзімізге жіберіп үлгердік. Сапасы жақсы болған соң, біз оңтүстіктің бидайын көбірек алып, солтүстіктікімен араластырамыз. Ауғанстан мен Өзбекстанда осы бидайға деген сұраныс жоғары.

Облыс аумағында биыл 195 мың гектар жерге масақты дәні-дақыл егілді. Оның 156 мыңы бидай. Диқандар үкімет тарапынан жеңілдікпен берілетін тыңайтқыш пен жанармайды қажет уақытында алған.

Тұрғанбек Оспанов, облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы басшысының орынбасары:
– Есеп бойынша біз гектардан 22-23 центнерден аламыз деп отырмыз. Яғни 195 мың гектардан алынатын өнім 430 мың тоннадай болады деп көзделуде. Ол – былтырғымен салыстырғанда 100 мың тоннаға артық деген сөз.

Енді бірер күнде жаппай астық ору басталады. Егін ору науқанына 1000-нан астам комбайн шығады. Техникалар сақадай сай. Шаруалар айға жуық уақыт ішінде бидайды толық орып, жинап аламыз деп межелеп отыр.
Авторлары: Қанат Жүнісбеков, Ерболат Әбіш

 
0
0
536

Семейде Ертіс өзеніне бекіре балықтары жіберілді

95f182233adad2401d1be7ac24d2c8b6_L
Олар 2014 жылдан бері Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеттің «Агротехнопарк» ғылыми орталығында өсірілді.

Екі жарым жылда балықтың Ертіс аймағында өсуі, қоректенуі, бейімделуі жан-жақты зерттелді. Бұл жоба елімізде қабылданған аквамәдениетті дамыту бағдарламасына сәйкес жүзеге асып отыр. Жалпы Ертіс өзенінде Сібір бекіресі ерте заманнан мекендеген. Дегенмен ғалымдар өткен ғасырдың 60 жылдары шектен шыққан браконьерлік пен экологиялық ахуалдарға байланысты құнды балық толық құрып кетті дейді.

Балнұр Ахметова, Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің кафедра меңгерушісі:
– Агротехнопарк кешенінде өсірілген 50 балықтың 15-і Ертіс өзеніне жіберілді. Қалғаны тоғандарға, арнайы келісім-шартпен жіберіліп, ары қарай олардың өсіп дамуы ұзақ мерзімде зерттелетін болады.


Источник: http://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/124838-bekire-baly-tary-zhiberildi

 
0
0
1307