Мазмұнға өту

Жаңа

Біз де бала болғанбыз. Менің Жазағам

Оқу жылы аяқталысымен жұмыс істеуге жараған балалардың көпшілігі шабындықты алқапқа шалғы түсер күнді асыға күтеді. Жылдағы әдет бұл. Ақыры ол күн де келіп жетті. Балалар жағы Жазаға деп атап кеткен бригадир Жазубай Әбиев аға жылдағыдай әр балаға кімнің тіркемешесі болатынын айтып тұр. Міне ол  менің есімімді атады.

– Сен, Игілік Шекебаев ағаңның тіркемешесі боласың, –  деді . Мен Игілік ағаның «Беларусіне» қарай беттедім. Ол кісі шөп машинасын майлап жатыр еді. Мені көріп:

– Е, сен екеуміз тағы да бірге істейтін болдық па? Дұрыс-ақ, – дей келіп шөп машинасының қай жерін майлау керектігін тәтпіштеп түсіндірді. Іле іске кірістік. Тырнадай тізбектелген тракторлар... Шалғы ізінде қалып бара жатқан шабылған шөп. Күн көтерілген сайын ысып сала берген шабындықты алқап. Сол алқапта бітік өскен сан алуан шөптердің танауыңды қытықтаған жұпар исі көңілге әлдебір қуаныш сезімін ұялататындай. Жұмыс күні  де аяқталды. Бригада машинасының қарасы көрінді. Ол тоқтаған тұста Жазубай ағаның: « Кәне шалғыларыңды кузовқа салыңдар!» –  деген  даусы естілетін.  Бүгін олай болмады. Іле Жазағаңның машинасы сынып қалғаны белгілі болды. Сол сәт мен Байқожаға қалай жетер екенмін деп ойлаумен болдым. Шоманға келген тұста Игілік аға мені күнде бригадир Байқожаға апарып тастайтынын, үйім сонда тұратынын айтып көріп еді. Жүргізуші: «Мен ештеңе білмеймін», – деп түсіріп тастады. Күн қасқарайып бара жатты. Жүгіріп кеңсенің тұсынан өте бергенімде: «Тоқта, тоқта дедім ғой мен саған», – деген зілді дауыс еріксіз іркілуге мәжбүр етті. Ізімді ала іле жеткен дауыс иесісі кекештеніп: «Неге сәлем бермейсің?» –  деді.

–Аға,  асығып байқамай...

– Ә, бұл асығады, бұл байқамайды... өзі қайда істейсің? – деп сұрады.

– Жазубайдың бригадасында.

–Ә-ә солай де,әй, сен енді ол бригадада жұмыс істемейсің.

Мен тірі тұрғанда...Саған жұмыс істетпеймін білдің бе? –деді әкіреңдеп. –Менің кім екенімді білмей жүр екенсің. Әкеңді танытам. Көзіңе көк шыбын үймелетпесем атымды басқа қой. Ертеңнен бастап жұмыстаң боссың ұқтың ба?..

Байқожаға қарай баяу ілбіп келемін. Жүрісім өнер емес. Түн қараңғылығы қоюлана бастаған сайын еңсені езген ауыр ой ілгері басқан қадамымды кейін тартатындай. Ана кісінің ызбарлы да ызалы үні құлағымның түбінде ызың қағып тұрып алды. «Ертеңнен бастап... боссың, мен  тірі тұрғанда жұмыс істетпеймін» деп ол қайта- қайталап тұрғандай. Байқамай қалғанымды айтып кешірім сұрасам да, оның бір сөзін қайталай бергені қалай? Сәлем бермедің деп соншама шамданғаны несі екен?.. Сол сәт оқу жылының басында болған мына бір жайт ойыма оралған. Бір үйдің қасынан өте бергенде алдымнан тайшадай қара төбет атып шығып тап берді. Жан дәрмен жерден тас алып үлгердім. Итке тас лақтырып айғайлай бастадым. Абырой болғанда, тас тисе керек ит қаңсылап қаша жөнелді.

Ертеңгісінде ит иесі манағы ағай мені мектеп директорына шақыртты.

– Сен менің итіме тас лақтыратын, боқтайтын кімсің? –деп тепсінген. Тіпті мектеп директорының: «Сабыр сақтаңыз», – дегеніне қарамастан:

– Сен менің кім екенімді білесің бе? – деп ақырды. Сол сәт директор:

– Итке неге тас лақтырдың? –деп сұрады.

– Қауып ала жаздады.

–Тас лақтырғаныңмен қоймай сонша неге боқтадың?

– Боқтады дейсіз бе? Манадан үнсіз отырған сынып жетекшісі апай сөзге араласып. – Мұның аузынан боқтық түспейді, боқтағанда бар ғой орысша боқтайды.

–Жоқ, жоқ, – дедім жан даусым шығып. –Орысша білмейтін итті орысша боқтайтын жынды дейсіз бе? Бұл жолы әкесінен қазақша сықпырттым.

– Әне көрдіңіз бе? –деді ана кісі қатуланып. –Мұның итіме тас лақтырғаны– маған қол көтергені емес пе? Ал әкесінен боқтағаны, мені боқтағаны деп білем. Мұндай мектеп тәртібін бұзатын бұзыққа аяушылық болмау керек. Сондықтан бүгіннен бастап мектептен шығаруыңызды...

Осы сәтте оның сөзін бөлген мен:

– Сіз не? Иттің... –дей бергенімде:

– Бар жоғал! –деп директор мені бөлмеден қуып шықты. Сол жолы қанша жүгірсе де ол мені мектептен шығарта алмаған еді. Енді міне...

– Көңілсізсің ғой, не болды, балам? Әлде бір жерің...

–Жоқ  ауырғам жоқ, –дей келіп, – әлгі аты кім еді? Кеңседегі тасбақа «жұмыстан боссың деп» қысқа қайырдым. –Ертең мені таң сәріден оятпаңыз, – деп жатуға ыңғайландым. Басым жастыққа тие берген сәтте манадан тұнжырап үнсіз отырған шешем:

–Жә, жұмысты қойшы. Сенің тапқан тиын-тебеніңе қарап отырған жоқпын.  Тек ана ағаңмен неге ренжістің екен? Ол– бір. Екіншіден, үлкен кісіні тасбақа дегенің не? Бұл әдепсіздік қой, балам! – деді баяу үн қатып. Мен  үндемедім. Әлден соң: «Жұмыстан аяқ асты шығып қалғаным ба? Бұл қалай болды өзі?» –деп ойға берілдім. Шалғыны ала алмай. Орнына сала алмай мықшыңдап жатқанда: «Қане, кілтіңді бері әкелші», – деп өзі білек сыбанып, кірісіп кететіні есіме түсті. Ешқашанда менің техникаға бейімім жоқ екенін бетіме баспайтын еді. «Енді Игілік ағаның әй ұл дегенін естуім екі талай-ау», – деп, өкініп жатып көзім ілініп кетіпті. Сырттан балағанға әлдекімдердің өзара сөйлесіп кіріп келе жатқан дауыстарынан ояндым.

– Ол кісі кеңседе істегенмен Сүлейменді жұмыстан шығарып тастауға қақысы жоқ, апа?! Бұл Жазағаңның даусы. –Оны мен шешемін. Сол сәт шешемнің:

– Тұр, Жазубай ағаң келді, – деген көңілді даусы естілді. Әлден соң бригада машинасымен шабындықты алқапқа беттеп келе жаттық. Рульде Жазағаң ара-тұра айнадан бізге қарап жымыңдап қояды. Жұмысқа кірісер тұста: «Сен ол ағаңды қайтесің әлдекімге  қатты ашуланған болар. Содан «ит ашуын тырнадан алады» дегендей  саған ұрысқан болар, ұмыт», – деген арқамнан қағып. Мен ұмытқанмен, ол ұмыта алмаса керек. Екі-үш күннен кейін Жазағаң мені Байқожаға апарып салмақ боп машинасының руліне отыра бергенде, екі қолын ербеңдете көтеріп, алқына жеткен ол:

–Жазеке, әлгі Сүлеймен деген бұзық сенде істеп жүр ме? Мен оны...

– Естідім, – деді Жазағаң оның сөзін бөліп.

– Естісең соны жұмыстан қуып жібер. Сөйт. Мен мұны сенен  актив мүшесі, цехтың партия ұйымының хатшысы ретінде ...

– Сіз, – деді Жазағаң, – сөзіңізді қайта –қайта бөлгенім үшін мені ғапу етіңіз. Активті де партия ұйымын да жайына қалдырыңыз. Ал Сүлеймен сіз айтқандай бұзықтық жасаса, оны коллектив тәртіпке шақырады. Жұмыстан шығару жайлы сөз болуы мүмкін емес. Ал жақсы, –дей беріп...

– Әй, Сүлеймен, сен әлі кузовта отырсың ба? Бері кел! –деп шақырды . Мен жерге секіріп түскенде, Жазағаңа әлдене дегелі келе жатқан ана кісі менің берген сәлемімді алмастан: «Көрерміз әлі», – деді сұстанып.

... Шоман ауылының жеткіншек жастарын механизаторлық кәсіпке, ең бастысы, адалдыққа , адамгершілікке, еңбекқорлыққа баулыған бірден-бір тәлімгер ол. Біздің Жазағаң  қарамағындағыларға қажеті сәтте қамқорлық жасауға, ара түсуге айбынбайтын, қолынан келгенін бәрін жүзеге асыратын адал жан екенін араға жылдар салып барып ұқтым.

 

Сүлеймен Баязитов

1
0
673

Шәкен ағаға риза еді

Апыр-ай десеңші, алты ай қыс, алты ай жаз, лүп еткен желсіз, қақырата соғар қара дауылсыз, азынаған ақ түтек борансыз күн кешіп жатқандары мынау. Казармадан шыға қалса маңдайына тіреліп, көз алдына керілген көк пердесін көлденең тартқан қалың орман. Сол орманның арасында өмір сүру көкжиекпен астасып жатқандай көрінетін байтақ қырда кіндік кесіп, саф ауасымен көкірек кере дем алып, ұлылы-кішілі төбелер  мен тауларға өрмелеп өскен айдын шалқарға қаз қонып, үйрек  ұшқан.

Айдындардың еркесі, аққу, аялдаған көлдерге өзендерге шомылып, ат құлағында ойнап, еркін өскен қыр баласы  сол байтағын, қалай сағынбасын, қалай аңсамасын? Талай түндерде кірпік ілмей, сол далаға деген сағыныш бесігінде тербелгені де күні кеше. Сондықтан да болар ол қазақ киностудиясы жарыққа шығарған  фильмді көруге асығып ынтығып отыр. Фильм басталмастан бұрын бұл туралы полк командирінің саяси жұмысы жөніндегі орынбасары (бұдан әрі командирдің орынбасары): « Бүгін сіздер қалыптасқан дәстүр бойынша айына бір рет көрсетілетін одақтас республикалардың бірінің кинофильмін көресіздер. Кезек – Қазақстандікі. «Алдар көсе» фильмінікі», – деген еді.

– Иә, кеңес өкіметі орнағанға дейін өнердің кез келген саласынан оның ішінде кино түсіру өнерінен мақұрым қалған қазақтар бүгінде өз киностудияларында кино түсірсе. Бұл– көшбастаушымыз коммунистік партияның арқасы. Фильмді жақсылап көріңіздер, фильмнен соң оны әдеттегідей талқылаймыз. Ленинградтықтар талқылауда әдеттегідей белсенділік танытатына сенемін, –деп сөзін аяқтаған.

Кино басталып кетті. Бұл Шәкен Аймановтың Баянауыл жерінде «Алдар көсе» атты кинофильм түсіргенін баспасөзден оқығанмен, көрмеген еді. Жұртпен бірге ол да экранға көз салды, жыртық шапанды, жауыр атты «Алдар Көсе» Шәкен аға, кәдімгі Шәкен Айманов екенін бұрын суретін көргендіктен болар, бірден таныды. Фильмнің бас режиссері де –Шәкен аға. Анау текшеленіп қаланып қалған сияқты жұқа тастар аспанға өрлеген ұлылы –кішілі таулар, төбелер, жасыл құрақ көзіне бірден жылы ұшырап сала берді. Жанарына сағыныш жасы үйірілді. Айнала төңірегіндегі көрермен солдаттар күлкінің тиегін ағытты-ай келіп, ағытсын-ай, келіп. Мыналар риясыз көңілден күліп отыр ма екен, жоқ әлде мазақ қылып отыр ма? Жоқ, олай емес сияқты. Шын күліп отырған тәрізді. Көңілге ұялаған күдікті қатарында отырған Александровтың:

– Қам жеме, бәрі де ретімен, – деген сөзі біршама сергіткендей еді. Дегенмен өздерінен басқаны жарата қоймайтын мыналарға ұнаса жарар еді-ау. Оның есіне бұдан бір ай бұрын одақтас Республикалардың бірінде түсірілген картинаны талқылау кезінде ленинградтықтардың фильмді іске алғысыз еткені былай тұрсын, ұлттың атына ауыр сөздер айтып,  рольдерді сомдаған әртістерді тілдері жеткенше балағаттағандары есіне орала берді...

Аяқ асты ауырып қалған Алдар көсеге дем салып сарнап, билеп жындарын шақырып, екі көзі шарасынан шығып, екі езуінен ақ көбік ақтарылған бақсының (Е.Өмірзақов), ақыр соңында, өзінің естен танып мұрттай ұшқанын, жігітшілік құрмақ боп келіншектің дуалынан ауласына түскен байдың ит талағанын көрген көрермендердің қыран-топан күлкісі фильмнің көңілден шыққанын аңғартатындай. Кино аяқталды. Ленинградтықтар бұларға қарай беттеп келеді.   Қарсы алдарында тұрған бұларды көзге де ілмей аспандап асқақтай қарайды.

– Әй! –деді солардың бірі бұларға қарата сөз бастап: «Қарғыс атқыр шапандарыңды қашанға дейін сүйрете бермексіңдер. Ең ақыры, фильмдеріңде сол шапан... әлденені есіне түсіргісі келді ме сәл іркіліп қалған еді. Осы сәтті тиімді пайдаланған ол: « Сіз және басқа жерлестеріңіз күнделікті өмірде кафтан киген болсаңыз және сол кафтанды орыс әртістері өз кинотуындыларында орынды пайдаланса, мен сөкпеген болар ем. Өйткені ол– сіздердің ұлттық киімдеріңіз ғой. Осы сәт бұларды айнала қоршап тұрғандар қарқылдап күле бастаған.

– Әй, шошқалар! Сендер неге күлесіңдер, нені түсініп күлесіңдер? – деген қызарақтап. – Сонан сол сен, иттің баласы, кафтанды қайдан шығардың? –деп ақырған. Сол сәт Александров, тағы басқа орыс солдаттары

– Сен кафтанды білмейсің бе? –деп сауал тастаған.

–Иә, білмеймін, –деген анау бір түрлі ызаланып. – Өйткені бұл сізге жала жауып тұр.

Осы сәт Александровтың:

– Сен өзі не білесің? Сөзіңе қарағанда, Толстойдың «Бірінші Петр» романын оқымаған сияқтысың ба?

– Қайдағы Толстой?  Әлгі сақалды ... Осы сәт командирдің орынбасары: «Сені мен дәл мұндай таяз екен деп ойламаған едім. Сен тіпті орыс әдебиетін де Лев Толстой, Алексей Толстой сынды ұлы жазушылар  бар екенін білмейді екенсің ғой, ұят екен мұның».

– Сіз әманда ленинградтықтар дейсіз де тұрасыз. Ал осылар әскерге шақырылғанға дейін қай театрда болды екен? Қойылымның авторы кім? айтсыншы кәне.

– Жауап беріңдер! деген командир қатқыл үнмен. Ленинградтықтар мұндай сауал қойылады деп күтпесе керек. Жарытып жауап бере алмады. Әлденелерді айтып міңгірлеумен болды.

– Жақсы фильм жайлы мен өзім пікірімді айтайын, – деді командирдің орынбасары. – Өте күлкілі, мазмұнды фильм. Әртістер– нағыз сахна шеберлері, осыған келісесіңдер ме? –деді ол солдаттарға қарап.

– Келісеміз, – десті олар. Сол сәт: « Сапқа тұрыңдар!» – деген бұйрық естілді.

– Жарадың деп әлдекімдер мұның қолын алып жатты.  ...Шәкен басқан топырақты басып, Шәкен шөлін қандырған мөлдір бастаудан қанып ішкені, Шәкен кино түсірген қырларды өз көзімен көріп қана қоймай, асыр салып тау төбелердің басына шыққаны есіне түсіп, бір беймәлім қуанышқа бөленген еді ол. Ал мұның ар жағында Шәкен ағаға, ол тудырған өлмес туындыларға  шексіз мақтаныш, ризашылық сезімі жатыр еді.

 

Сүлеймен Баязитов

0
0
479

Бір құмалақ...

– Баянауыл совхозында саулықтарды қолдан ұрықтандыру ойдағыдай ұйымдастырылған екен. Сен сонда барып, іспен танысып, репортаж жазып кел, – деді бастығым.

–Жарайды, Шәке.

Совхоз кеңсесінде күтіп отырған зоотехникпен ұрықтандыру пункттері орналасқан малды ауылдарға жүріп кеттік. Әне-міне дегенше солардың біріне келіп те қалдық. Түнде қырбық қар жауған еді. Баздан шығып өріске бет алған отар ізі жосылып жатыр. Ал ұрықтандыру пункті базға қарама-қарсы ескі үйдің бір бөлмесіне орналасқан екен. Зоотехник мені солай қарай бастады. Бір ғажабы, пункттің есігінің алдындағы қырбық қар да пунктке кіріп шыққан адамдардың ізінен басқа із жоқ еді.

Ұрықтандырушы мен зоотехник маған жарыса мәлімет беруде. Ұрықтандырушы маған күнделікті ұрықтандырудан өткен саулықтарды тіркейтін журналды ұсынды. Ондағы жазуға қарағанда, сол күні жиырма бес саулық шағылыстан өткен. Бөлме ішіне жіті көз сала тұрып, олардың сөздерінде шикілік көп екенін бірден аңғардым. Өйткені пункт еденіне таяуда төселген  тақтайлардың арасы бір-бірінен тым алшақ еді. Кезінде арық-тұрақ мал тұрған болса керек. Содан қалған болар ойып алынбаған кепкен қара қи көрініп жатыр еді.

– Апай, саулықтар осы арада ұрықтандырыла ма? – деп сұрадым шеткері тұрған  еден сыпырушыдан.

–Иә, иә, – деді ол. Ұрықтандыру пункті осы екенін көріп түрған жоқсыз ба?

Оның бұл сөзіне ана екеуі қарқылдай күліп мәз болысты. Олардың түрінен қойдың суретін газет-журналдан, телевизордан, кинодан көретін тілші пақырды тұрмастай қып бір тұралаттың-ау жарайсың деген ризашылық аңғарылып тұрды.

– Ал онда еденге төселген тақтайлардың арасында түскен қойдың бір құмалағын алып көрсетіңізші. Әйел қып-қызыл болып төмен қарады.

–Енді, енді... –деп тіл қатпақ болған зоотехниктің сөзін бөліп:

– Сонан соң Морозовтың столигін көрсе алмай тұрмын. Әлде... зоотехник сасқалақтап:

–Соны әкеліп береміз,- деп еді.

–Қашан? Ұрықтандыру біткенде ме? Ол үнсіз қалды.

–Жә, қошқарларды көрсек. Жиырмаға тарта қошқар қора ішінде арнайы бөлінген орында күтілуде екен.Қошқарлар күйлі, тұрған орындары да көңіл көншітерліктей еді.

–Аға, төл төгінің астында қалыңыздар!

–Рахмет, айналдым. Бар сенім бір Аллада, содан соң мына тұрған қошқарларда. Ұрықтандырушының езуіне күлкі үйірілді. –Шындығы осы,- деді ол әлден соң.

– Мендей анаң бар шығар, мына кісі болса дімкес. Шиеттей баламыз бар. Зоотехник күні ілгері келіп: «Осылай деп айтындар»,- деп өтінген соң оның сөзін  жерге тастай алмай, сізге өтірік айтып, бізден бір қателік кетті.

–Ұқтым, апай.

Жол бойы оның шиеттей бала-шаға, бір қателік кетті деген үні құлағының түбінде тұрып алғандай еді. Бір қателік... тек бұған оның зәредей қатысы жоқ еді. Өтірік, жалған ақпар, жалған мәлімет кенінен қанат жайып, үлкен қатерге айналып, советтік қоғамның дауасыз дертіне айнала бастаған алып елді ақыры  алып ұрар кезенге келіп тірелер күнге бірте-бірте жақындап келе жатқанын өтіріктің өрге басуына сол арқылы жабуды жаба тоқып, жақсы атануға мүдделі идеологтар ел басында отырғанын олар қайдан білсін?..

Алдыңғы үшеуі: «Бір пәледен аман қалдық-ау!» – деп жеңіл күрсінсе, тілші: «Осы жұрт қызық өздері жалған ақпар береді де, артынан газетті өтірік жазады деп кінәлайды»,- деген ойға беріліп, қатты ренжулі еді.

Алда әлі де ұзақ бұралаң жол жалғасып, өмір бір белестен бір белеске жетелеп кете барған...

 

Сүлеймен Баязитов

0
0
681

Газеттің 85-жылдығына

Ажалдан басқаға ...

Бір күні газет редакторы Рафағат Сыздықов Октябьрдің 40 жылдығы атындағы совхозға іссапарға баратынымды айта келіп: «Қалғанын жауапты хатшы Шакірат Дәулетжанұлы түсіндіреді», – деген. Шәкең өзінің кабинетінде іссапарға барғанда кіммен қалай сөйлесетінімді, кімге қандай сұрақ қоятынымды, ұзақ тәтпіштей түсіндірді. Совхоз кеңсесіндегілер мені шаруашылық орталығында орналасқан бөлімшенің басқарушысы Балықпай Әбілқасовқа жіберген. Ол кісінің құлағы тосаңдау екен.

Кім екенімді, неге келгенімді әрең түсіндірдім. Осы сәтте біз отырған бөлмеге бір топ қыз келіп кірді. Олар осындағы есепші қызбен әңгімелесіп отырды. Солардың бірін Балықбай аға Қатай Есмақаевты шақыруға жіберді. Өзін бөлімше зоотехнигі деп таныстырған Қатай аға: «Мен сіздің сауалдарыңызға жауап беруге әзірмін», –деді жымия күліп. Ол кісі әзір болғанмен сауал қоюға мен әзір болмай шықтым. Нені сұрап, нені қоярымды білмей сасқалақтап, аузыма сөз түссейші. «Аға» дей бердім аға сасып, қолың көтере алмайтын шоқпарды беліңе байлама деген сөз осындайдан шықты ма екен?! Масқара-ай! Сандаған жылдар бойы журналист болсам-ау деген арманымның қас-қағым сәтте қылтасынан қиылғаны ма? Бәрінен де бұрын маған сауалды былай қой, былай қой деп ынты-шынтысымен үйреткен Шәкеңнің есіл еңбегі... Әлдене сықырлап ашылған секілді көрінді.

Жұрттың назары сол жаққа ауды. Қарасам, бір шаң басқан шамадан тыс үлкен керзі етік әнтек-тәнтек ырғалақтап ақыры табалдырықтан аттады-ау. Еңгезердей еркек бос тұрған үстелдің жанындағы орындыққа сылқ етіп отыра кетті. Көзін бір ашып , бір жұмып айнала төңірегіне алара қарап, ара-тұра тілімен ернін жалап өзімен-өзі әлек. Қыздар алғашқыда шиқылдап, бара-бара қарқылдап күле жөнелді. Сол сәт әлдене дүрс етті.  Әлдекімнің ашына ақырған айбарлы даусы күндей күркіреді. Баға келсем гүрс еткен әлгінің үстелді салып қалған гүрзі жұдырығы күндей күркіреген оның: «Мына шуылдаған қарларды қызметке алған қайсың, қайсың?» – деп зілдене ақырған айбарлы үні екен. Балықпай, Қатай аға мені «қауыпты аймақтан» қалқалап алып шықты.

–Енді сендер бөгелмей жүріп кетіңдер, –деді Балықпай аға бізді есік алдында тұрған бөлімше машинасына мінгізіп жатып. Содан біз Қатай аға екеуміз малды ауылдарды аралап кете бардық. Машинаға мініп жатқанда айнаға көзім түскен еді. Өңім өрт сөндіргендей. Қап-қара болып түтігіп, түгім сыртқа теуіп, онсыз да сиықсыз ұсқыным бейтаныс жандардың зәресін ұшырардай еді.  Қайтсем екен... Кенет тіліме «ажалдан басқаға амал табылған» деген қанатты қағида орала кеткені. Соны іштей қайталап, өзімді-өзім қайраумен келемін.

-Ой, Алла-ай, мен тірімін ғой амал табамын. Әлі-ақ аудандық газетті былай қойып, облыстық, республикалық газет-журналдарда кесек-кесек дүниелерім басылады. Танымал журналист болам деген үміт арманымды аяқ асты еттірмеймін деген сенімге ұласты. Малды ауылға келгенде машинадан сергек тіпті секіріп түскен едім.

Ауыл адамдарымен тілдесе бастаған сәтте бағанағы қобалжу сасып-пысудан із де қалмаған еді. Қайтар жолда Қатай аға: «Енді бұл кісілер сіздің мақалаларыңызды тосады. Сіз жалпы ауыл шаруашылығын жақсы біледі екенсіз».

–Жоқ, аға, менің білетінімнен білмейтінім көп. Бұл имандай шындық еді. Көктемгі, күзгі дала жұмыстарына пайдаланатын техникалардың  атауларын ең аяғы жырту, себу нормаларын біле бермейтін едім. Ауылға сенбі, жексенбі де демалысқа барғанда сол кездегі «Южный» совхозының бас агрономы Қорабай Шәкірұлы Шәкіровтен егіс даласын бірге аралап, тіпті кейде үйіне қона жатып, ерінбей, жалықпай үйрегенім есімде қалыпты.

Редакцияға жұмысқа орналасар жылы әлдекімдерге болашағы бұлыңғыр, есеп саласына үш қайнаса сорпасы қосылмайтын жан ретінде есепшілік қызметтен қуылып, бала-шағасы  (мен бойдақ едім) есепшілік арнайы мамандығы бар ағаға босатып бергем. Дегенмен суға кеткен тал қармайдының керімен бұл қалай дегелі совхоз директорына кірген едім. Сол кезде совхоздың бас инженері болып жұмыс істейтін Әміртай Баймағанбетов тағы басқа мамандар отыр екен. Мені көрген Әміртай:

–Мына Сүлейменді жөндеу жұмыстары жөніндегі бригадирдің көмекшісі етіп алайық. Директор маған қарады. Сол сәт үстімізге бөлімше агрономы келіп кірген еді. Ол мән-жайды аңғарған сәтте: «Болмайды»,- деп әңгімеге араласты. –Болмайтын себебі бұл басқаны былай қойғанда тракторист емес. Осы сәт: «Рас,- дедім мен, -тракторис  болып жұмыс істеген емеспін. Алайда мен УМСХ-15 бітіргенмін. Қолымда қағазым бар».

–Ал онда мен қазір бұйрықтың жобасын әзірлейін,- деді  Әміртай.  Сөйтіп, қас пен көздің арасында Әміртайдың арқасында бригадир Жазубай Әбиевке бригадирдің көмекшісі болып шыға келдім. Ал бұл менің ауыл шаруашылығында пайдаланылатын техникалардан хабардар болуыма әжептәуір ықпал еткен еді. Мына бір қызықты жайларды да айналып өте алмадым. Ленин орденді аға шопан Ғинаят Сейфуллинге бірде:

– Сізге қоятын сауалым бар еді,- десем.

– Өй, сен менің тарихымды білмеуші ме едің?

– Өмірбаян,- деңіз дегенімде Ғинаят аға шегі қата күліп, менің сан алуан сауалдарыма жауап бергені еді. Ал Жосалы совхозының аға жылқышысы Айтмағанбет Жұмабеков:

– Опырай, сен жылқының бағып-қағудың жайын кімнен үйренгенсің? Жоқ, әлде...

–Аға, сізден. Сіздің әңгімелеріңізден,- дегенде аң-таң қалған еді.

Сол ағалар бүгін өмірде жоқ. Ал олармен болған әңгімелер жадымда жаттаулы. Ғинаят аға: «Менің тарихым»,- дегенде осыны меңзеді ме екен, кім білсін?..

Айтпақшы, әлгі күлегеш қыздарды ұмытып барады екенмін-ау.

Қыз балалардың ыржақтап қарқылдай күлгендерін (мінез ғой), мас адамдарды жаратпаушы едім. Сол жолы менің тілшілік тірлігімнің аяқ асты үзіліп қалмауына себепкер болған сол жырқ-жырқ күлген қарындастарымды, ішкіш ағаны бұл күнде ерекше ыстық ырзашылықпен еске аламын.

Қаға берісі көп, көз жетпес қалтарысы жетерлік, дұрысы мен бұрысы қатар өмір ғой бұл. Оған не дерсің енді?!

 

Сүлеймен Баязитов

0
0
561

«Б» корпусының бос әкімшілік мемлекеттік лауазымына орналасуға конкурс өткізілді

 

2016 жылдың 3 тамызында «Б» корпусы бос әкімшілік мемлекеттік лауазымына орналасуға Ақмола облысы ішкі істер департаментінің комиссия отырысына ақмола облысының мемлекеттік қызмет істері  жөніндегі департаментінің қызметкерлері бақылаушы ретінде қатысты. Конкурсқа 25 адам қатысты.  Үміткерлермен әңгімелесу барысында қолданыстағы заңнама нормаларын бұзу тіркелген жоқ.

«Б» корпусы бос әкімшілік мемлекеттік лауазымына орналасуға конкурстарды өткізу ережесіне сәйкес, конкурсқа қатысушылар және үміткерлер 5 жұмыс күнінен кешіктірмей уәкілетті органға немесе оның аумақтық бөлімшесіне,  не Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес сот тәртібімен конкурс комиссисының  шешіміне шағымдана алады.

0
0
390

Мемлекеттік қызметтің қазақстандық моделі және қызметтік әдеп ережелері

2016 жылдың 4 тамыз күні ҚР Мемлекеттік қызмет істері Министрлігінің БҚО бойынша департаменті «Батыс Қазақстан облыстық Азаматтық Альянсы» қауымдастығы» заңды тұлғалар бірлестігімен бірлесіп, «Азаматтық бақылау» мемлекеттік әлеуметтік тапсырысы шеңберінде «Мемлекеттік қызметтің қазақстандық моделі және қызметтік әдеп ережелері» атты облыстық ғылыми-тәжірибелік конференциясын өткізді.

Ғылыми-тәжірибелік конференцияның мақсаты мемлекеттік қызмет институтының қоғамдағы рөлі мен миссиясын кеңінен насихаттау, мемлекеттік қызметшілердің рухани-адамгершілік бейнесіне және іскерлік сапаларына талаптарды арттыруға бағытталған мемлекеттік қызмет және қызметтік әдеп ережелерінің қазақстандық моделінің қалыптасу және даму кезеңін баяндау болып табылады.

Конференция жұмысында ҚР Мемлекеттік қызмет істері Министрлігінің БҚО бойынша департаменті басшысының міндетін атқарушы А.Жұбаныш, департамент басшысының орынбасары Ж.Мұратов, «Батыс Қазақстан облыстық Азаматтық Альянсы» қауымдастығы» заңды тұлғалар бірлестігінің президенті, Әдеп жөніндегі кеңес мүшесі Ә.Салиева, мемлекеттік және жергілікті басқару мамандығынан бейіні бойынша докторы М.Ермеков баяндама жасады.

Шара барысында баяндамашылармен Ұлт Жоспарындағы бірінші институционалдық реформаны жүзеге асыру жөніндегі жұмыстар, соның ішінде биылғы І жартыжылдықта Қазақстанда мемлекеттік қызметтің конкурстық іріктеуге негізделген мансаптық моделі енгізілгені жөнінде ақпараттар берілді.

Үкіметтік емес ұйымдар тарапынан мемлекеттік басқару аппаратын жетілдіру бойынша пікірлер айтылып, әлеуметтік маңызды мәселелерді шешу бағытында  үкіметтік емес ұйымдармен тығыз байланыс жасайтын мемлекеттік қызметшілерді арнайы алғыс хаттармен марапаттау жөнінде ұсыныстары берілді.

Конференцияға облыстық басқармалар мен аумақтық департаменттер басшылары мен мамандары, үкіметтік емес ұйымдар, саяси партиялар және бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері қатысты.

     
0
0
754

Жемқорлықсыз болашақ

А.ж. 4 тамызда Целиноград ауданының Қараөткел ауылында «Адал жол- Честный путь» сыбайлас жемқорлыққа қарсы марафоны шеңберінде жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру мақсатында №2 орта мектептің ұжымымен және жастармен «Сыбайлас жемқорлықсыз болашақ» тақырыбындағы дөңгелек үстел өткізілді.

Аталған іс-шараның мақсаты – жастардың бойында сыбайлас жемқорлық іс-әрекеттерге төзбеушілікті қалыптастыру, қоғамның мемлекет институттарына сенімін, халыққа мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыру.

Дөңгелек үстелдің соңында Қараөткел ауылдық округінің әкімі А. Қонбай сыбайлас жемқорлық көріністеріне «мүлдем төзбеушілікті» қалыптастыру жөніндегі өз пікірін айтты.  

       
0
0
1225

Облыс өңірлерінде түсіндіру жұмыстары жалғасуда

А.ж. 2-3 тамыз күндері  «Жас Отан» жастар қанаты мен  Ақмола облысы жастар ресурстық орталығының  ҚР Тәуелсіздігінің 25 жылдығына орайластырылған  «Ақмола жастары - Тәуелсіздік толқынында!»   жастар ақпараттық- насихаттық тобы  (ЖАНТ)  облысымыздың Астрахан және Целиноград аудандарына барды.

Үш күн ішінде облыстың ішкі саясат  және жастар саясаты мәселелері басқармаларының  мемлекеттік әлеуметтік тапсырыстарын  жүзеге асыру аясында  ҚР Мемлекеттік қызметістері министрлігінің Ақмола облысы бойынша департаментінің өкілімен; Ақмола облысы жастар ресурстық орталығының ақпараттық-талдамалық бөлімінің басшысымен; «Жас Отан» ЖҚ Ақмола облыстық филиалы төрағасының орынбасарымен аудан жастарының кездесулері өтті.

Іс-шараларға ауылдық округтердің әкімдері, аудандардың жас мемлекеттік қызметшілері, кәсіпкерлер, діни бірлестіктердің өкілдері,  жастар  қатысты.

0
0
277

2016 жылдың басынан бастап Қазақстанға 15 мыңға жуық оралман келді

2016 жылғы 1 шілдедегі мәліметтерге сәйкес республикаға 6840 отбасы немесе 14 947 этникалық қазақ көшіп келіп, оралман мәртебесін алды.

Қазақстанға келген оралмандардың көпшілігі, яғни, 66,7% - Өзбекстаннан келген, сондай-ақ, 23,6% - Қытайдан, 4,2% - Түрікменстаннан, 2,4% - Моңғолиядан және 3,1% - өзге елдерден оралған қандастарымыз.

Оралмандардың басым бөлігі Алматы облысына– 2364 отбасы (4729 адам), Оңтүстік Қазақстан облысына – 1572 отбасы (3044 адам), Маңғыстау облысына– 506 отбасы (2311 отбасы), Жамбыл облысына – 620 отбасы (1254 адам), Шығыс Қазақстан облысына – 369 отбасы (778 адам), Акмола облысына – 272 отбасы (571 адам), Карағанды облысына – 221 отбасы (431 адам), Қостанай облысына– 154 отбасы (296 адам), Ақтөбе облысына– 51 отбасы (237 адам), Павлодар облысына– 90 отбасы (231 адам), Атыраус облысына– 84 отбасы (145 адам), Сотлүстік Қазақстан облысына – 45 отбасы (102 адам), Батыс Қазақстан облысына – 6 отбасы (26 адам), Қызылорда облысына – 15 отбасы (24 адам), Астана қаласына – 341 отбасы (549 адам), Алматы қаласына – 130 отбасы (219 адам) қоныстанды.

Елге оралған қандастарымыздың 64,2% - еңбекке қабілетті жаста болса, 18 жасқа дейінгілері - 29,7%, зейнеткерлер – 6,1% құрайды.

Еңбекке жарамды оралмандардың 10,8%-ның жоғарғы білімі бар болса, 17,8%-ында орта арнаулы білім бар, 68,1% - жалпы орта білімі бар азаматтар, ал 3,3%-нің білімі жоқ.

 
0
0
633

«Время» газетінде Жоғарғы Сот Төрағасымен сұхбаттың жалғасы жарияланды

«Время» газетінің бүгінгі нөмірінде Жоғарғы Сот Төрағасы Қайрат Мәмидің сот жүйесі қызметінің өзекті мәселелері туралы сұхбатының жалғасы жарияланды.

Күші жойылған және өзгертілген үкімдердің саны туралы айта келе, Қ.Мәми: «Жоғарғы Сот статистика үшін жұмыс істемейді, сот үкімдері мен шешімдерінің күшін жою, өзгерту жөніндегі көрсеткіштер әлдеқашан аудандық және облыстық соттар қызметін бағалаудың критерийлері болып табылмайды», - деді. Ол сұхбатта бірыңғай сот практикасын қалыптастыру және сот отырысындағы жариялылықтың шегі туралы да ойларымен бөлісті.

«Время» газеті журналисінің ипотека ресімдеген азаматтар мен екінші деңгейлі банктер арасындағы даулы істер қатарының артуына қатысты сұрағына орай Қ.Мәми бұл мәселенің себебін қолданыстағы заңнамада кездесетін қайшылықтармен байланыстырды. Осы жағдайдың салдарынан ипотека ресімдеген азаматтарға жалғыз баспаналарынан да айырылып қалу қаупі туындап отыр. Жоғарғы Сот Төрағасы қазіргі таңда банктердің қарыз алушыларға қатысты несиелік міндеттеменің әрекет етуінің бүкіл мерзімінде қарыз сомасын өндіріп алу туралы талап арыздарын қанағаттандыруға судьялардың неліктен мәжбүр болып отырғандығын түсіндірді. Осы ахуалды қолданыстағы заңдардың, негізінен, банктердің мүддесін көздейтіндігін, ал соттар, ең алдымен, заңдарды басшылыққа алуы тиістігімен түсіндіруге болады. Банктер мерзімсіз талап қою құқығын теріс пайдалануда, ұзақ уақыт бойы соттарға жүгінбей, қарызды пайдаланудың барлық мерзіміне пайыздық алымдарды есептейді. Осылайша олар негізгі қарыз сомасын пайыздық алымдармен қоса талап етуге әуестеніп алды.

«Жоғарғы Сот бұл мәселені зерделей келе, қалыптасқан ахуалды өзгерту қажет деп санайды», - деді Қ.Мәми. Ол Жоғарғы Сот тарапынан Үкіметтің атына хат жолданғанын, онда «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы» заңға талап қоюдың ескіру мерзімдері бөлігінде түзетулер енгізу қажеттігі атап өтілгенін мәлімдеді.

Қ.Мәми «22 маусым. Брест қамалы» халықаралық фестиваліне қатысқан қазақстандық делегацияға қолдау көрсетудің мән-маңызы туралы ойымен бөліскен. Отандық экспедиция «Мамай қорғаны», «Павлов үйі», Волоколам тас жолы, «Панфиловшылар», «Поклонная гора» мұражайлары, Беларустің Радошковичи кентіндегі бауырластар қабірі, Ұлы Отан соғысы жылдары және Брест қамалын қорғау кезінде қаза тапқан қазақстандық жауынгерлерге арналған ескерткіш секілді әскери даңқты айғақтайтын көрнекті жерлерге барып қайтты. «Мұндай іс-шаралар сол соғыстың батырлары туралы естеліктерді жадымызда сақтап, оны қазақстандық жас ұрпаққа насихаттауда үлкен рөл атқарады», - деп санайды Жоғарғы Сот Төрағасы.

Сұхбаттың екінші бөлігі: http://www.time.kz/articles/ugol/2016/08/03/kajrat-mami-v-problemah-ipotechnikov-sudi-ne-vinovati

http://sud.gov.kz/kaz/news/vremya-gazetinde-zhogargy-sot-toragasymen-suhbattyn-zhalgasy-zhariyalandy

5
5
722