QazAgym

Бір күні Жамал күндегідей тірлігін жасап жүрген. Үйде жалғыз еді. Бір кезде іші бүлк етті. Шошып кетті. Бұрын да бірді-екілі басы айналғандай болған. Енді міне. Шынымен солай болғаны ма? Жамалдың жүзі жанып сала берді. Айнаға қарады. Бұрын осы айнадан мұңға, ойға толы көзді көретін. Бұл жолы басқа адамның көзін көрді. Кәдімгі жас адамның жалынды жанары. Қуанышқа толы көз. Өмірге құштар жанар. Тағы да көзіне жас толды. Бұл бірақ қуаныштың жасы еді. Қуаныш демекші, Қайрат қалай қарар екен? Ол қуана қоя ма? Баяғы көрші кемпірдің әңгімесі есіне түсті. "Өзі бала туса мына баларға қарамай, өз баласына тартып кетеді, сондықтан тумайтын адам керек деп сені алды" демеп пе еді. Қайратқа қалай жеткізерін білмеді. Бойында аздаған қорқыныш пен уайым да жоқ емес. Бәрібір айту керек. Бекер қорқып, бекер…

Күндердің бір күнінде бұлардың үйлеріне егде тартқа екі әйел мен бір еркек сау ете қалсын. Жамал екі кісіні танымағанымен етжеңді әйелді таныды. Осы ауданға қарасты шеткерірек бір ауылда тұратын Жәмилә деген жекжаттары. Жамалдың жұмыстан келген беті еді. Қатар отырып шай ішті. Дастархан басында анау айтқандай басы артық әңгіме қозғала қойған жоқ. Келімді-кетімді кісілердің кезекті бірі деп қоя салған. Жоқ, бұлар кезекті қонақтардың бірі болғанымен келістерінің мәні бөлек екен. Оны Жамал кейіннен білді. Сапарлап бара жатып жолай кіре кеткен адам құсағанымен, бұлар Жамалды көре кетпек екен. Көргенде де анау ұзынша бойлы үнсіз отырған жігітке көрсетпек болған екен. Аты Қайрат екен. Және Жамалды Қайратқа көрсетіп қана қоймай, Жамал да жігітті көрсін десе керек. Бірақ, Жамал ол жігітке назар д…

Бұл ауылға келгенде "ажырасып кепті, енесі қуып шыққан көрінеді, бала таппаған әйелді кім есіркесін" деген сыпсың сөздердің болғаны да рас. Дегенмен көпшілігі жанашырлықпен қарады. Шешесі де намыстана қоймады. Өйткені қызы жамандығынан, аярлығынан қайтып келіп отырған жоқ. Бар болғаны табиғи кемшілігі. Тағдыр. Тағдырдың жазуынан ешкім де асып кете алмайды. Жамал келген бетте өзі оқыған мектепке бастауыш сыныптың мұғалімі болып орналасты. Шиеттей балалардың ортасында өзінің мұңын да кемдігін де ұмытқандай болды. Сол балалардың әрқайсысына өз баласындай қарады. Олардың білімді, тәрбиелі болып өсуіне күш салды. Мамандығына немқұрайлы қарайтын әріптестеріне үлгі болды. Бұл кезде Нұрбол да көрші ауылдың бір қызына үйленіп, балалы-шағалы болған. Олармен көрші ретінде, дос ретінде жақсы араласып…

Одан бері қаншама жыл өтті. Бұлар үйленгеннен кейін бір жылдан соң Жәнібек ауылдағы ата-анасын қолына алған. Содан бері бірге тұрып келе жатыр. Бұлардың перзент сүйе алмай жүргендері әуелі сол ата-ененің жанына бататын сияқты. Оны әрқалай байқатып та жүр. Әрине, жандарына батады. Өйткені бетіне қарап отырған жалғыз ұлдары. Егер бұлар балалы болмайтын болса, бір атаның ұрпақ жалғастығы тоқтамақ. Құдай бетін аулақ қылсын, бұл қазақта кешірілмейді. Қазақ басқа-басқа ұрпақ жалғастығына өте-мөте мән береді. Алты қызы бар еркектердің ұл тумадың деп әйелін тастап кеткенін естігенде күрсінгеннен басқа ештеңе де істей алмайсың. Ал бұларда алданыш боларлық бір қыз да жоқ. Осыншама жылдарды бірге өткізіп келе жатқан болса, оған сол үзілмейтін үміт себеп. Бірақ, үміт дегеніңіз үзіле қоймағанымен уақы…

Шындығында күшті-ақ жер. Бұл жерде енді тек күшті өмір сүру керек. Рас, жаман өмір сүрген жоқ. Жәнібек пен Жамал ертегідегідей жарасты ғұмыр кешті. Ертегідей дейтініміздің екінші себебі де жоқ емес. Ертегілерде "баяғыда бір бай болыпты, төрт түлігі сай болыпты, бірақ, бір перзентке зар болыпты" деп жататын еді ғой. Бұлар да сөйтті. Бір перзентке зар болды. Әуелгі бір жыл жеңілдеу болды. Биыл болмаса келер жылы болар деген. Келер жылы да бақыттың белгісі байқалмады. Үшінші жыл дегенде уайымдай бастады. Екеуі қол ұстасып дәрігерге барды. Дәрігер екеуінен де кінәрат таппады. Денсаулықтарында дәз жоқ екен. Кейде бұндай жағдайдың болатынын, уақыты келгенде көтеретінін айтты. Күту керек екен. Күтті. Алғашқыда Жәнібек те аса уайымдай қойған жоқ. Жастықтың жалыны мен махаббаттың қызығы тұрғанда с…

Өстіп жүрген кездерде Жәнібекпен жолықты. Иә, сол баяғы ұлы тұлғалардай болсын деп, атын ырымдап қойған Жәнібек. Жамалды ағасының үйіне тегін жеткізіп тастаған жігіт. Онда да жолығысып қалған жоқ. Жамалды әдейі іздеп келіпті. Нұрбол ауылдан шықпаған жігіт, Шер өзін қанша ересек ұстағанымен балалығынан толық арылмаған студент. Ішіп алған кездерінде: "өмірге "реально" қарау керек", – дейтіні болмаса, өзі де романтиканың ауылынан алыс емес. Ал Жәнібек болған, толған жігіт. Сөзі де, ісі де нық. Оқуын бітірген, жұмысына тұрған. Қалада үйі бар. Әкесі мен шешесінің жалғыз ұлы екен. Енді сол әкесі мен шешесін көшіріп алуды жоспарлап жүрген көрінеді. Ол үшін... Жамалдың да оған деген көзқарасы түзу. Екеуі жиі болмаса да, ара-тұра кезігіп тұрды. Бастапқыда жеке кездесіп, оңашалау кафелерде отыратын…

Алматының өзіне ғана жарасатын сұлу да сүреңсіз қысы. Сұлу болатыны ақ ұлпа қар басқан бақтар сондай әдемі. Әсіресе алыстан манаурап тұратын Алатау қандай көрікті. Ал сүреңсіз болатыны – көліктердің көптігінен көшелердің бойына жауған тап-таза қарлар көп ұзамай кірлеп кететін. Дүниеде әппақ дүниенің кірлегені қандай жаман. Түтін басқан қала күреңітіп тұратын.Осындай күндердің бірінде Жамал ақын жігітпен танысты. Жамалмен бірге тұратын қызға ұлттық университеттің филология факультетінен бір жігіт келіп жүретін. Мына ақын сол досымен еріп келіп, Жамалмен танысып қалған. Содан бері келгіштейтінді шығарды. Басында досымен бірге келіп, Жамалды да шақыртып алатын. Төртеуі қыдырыстап жүретін. Кейіннен жалғыз келетінді шығарды. Аты – Шернияз екен. Бірақ, достарының бәрі Шер дейтін көрінеді. Шер д…

- Осы заманда да Жамал деген қыз болады екен ә?- Болмайтындай несі бар?- Білмеймін. Өзім Жамал деген екі кісіні білемін. Біреуі тоқсанда, екіншісі жетпісте ғой деймін.- ...- Менің атым – Жәнібек.- Менің есіміме күлгеніңізге жол болсын. Өзіңіздің де атыңыз жетісіп тұрмаған екен ғой.- Неге? Жаман ба?- Жаман емес. Сіз білетін Жамалдар кәрі де болса осы өмірде бар екен ғой. Ал, мен білетін Жәнібектер тарих беттерінде ғана бар.- Әз Жәнібек хан мен Шақшақ Жәнібекті айтып отырсыз ба?- Иә. Және Кәрменов деген Жәнібек ағаңыз тағы болған.- Иә, әйгілі әнші ғой.- Әнші ғана емес.- Жазушы.- Дәл солай.- Менің атымды сол ұлы тұлғалардай болсын деп ырымдап қойған.- Менің атымды бақытты болсын деп ырымдап қойған.- Ырымдайтын емес, біз білетін Жамал бақытсыз еді ғой.- Әкемнің өзі ғана білетін бір бақытты Жа…

Бұның атын Жамал деп әкесі Жомарт қойған. Кез келген перзентке ат қойғанда бір нәрсеге байланыстырып қояды емес пе? Бұның атын не үшін Жамал деп қойғаны белгісіз. Әкесінің бір білгені бар шығар. Оны сұрамаған да екен. Осы менің атым жақсы ма, жаман ба деген сұрақтар да мазалаған емес. Кейін мектепке барғанда ғана азан шақырылып қойған атының сәл "нашарлау" екенін сезген. Өйткені бірге оқитын бұзақы баланың бірде "Сенің атың кемпірлердің аты сияқты", – деп мұқатқаны бар еді. Сол күні бұл үйге жылап келген. Ең құрымаса бір әрібін ғана өзгертіп, "Ж" әрібінің орнына "С" әрібін қойып, "Самал" дей салса да болар еді ғой", – деп ойлаған да еді. Бірақ артынша өз есімін ақтап алатын. Рас, көбінше жасы келген кейуаналарда, апаларда, әжелерде кездеседі. Бірақ сол кісілердің бәрі қартайған шағында ас…

Сол күні, сол сәтте, сол бір жігіт Сейфуллин көшесімен құлдилап келіп, Гоголь көшесімен солға қарай бұрылмағанда, бұның бірі де болмас па еді?. Тағдыр дегенді қойсаңшы.Күздің қоңыр салқын күндерінің арты ызғырыққа айнала бастаған шақ еді. Жаз дегенің жақсы екен ғой. Әсіресе аш-жалаңаш кедейлер үшін қолайлы мезгіл. Бұрынғылардың "өлмеген құлға келді жаз" дейтіні де сол болса керек. Күздің алғашқы күндері жаз секілді жайма-шуақ еді. Оқу корпусы мен жатақхана арасында жеңіл киіммен жүре беруге болатын. Алматының ауа-райына сеніп болмайсың, міне, бір-ақ күнде қар түсіп, қамданып үлгермегендерді қалтыратып-ақ жіберді. Сол қалтырағандардың бірі Жамал еді. Осы айдың соңына жетсем, шәкіртақыма ең әуелі сырт киім аламын деп жүрген. Жамалды күтіп отыратын күз бе екен, ай ортасына жетпестен ақ ұлпа…