Бақытты Жамал (Шағын хикаят)

Өстіп жүрген кездерде Жәнібекпен жолықты. Иә, сол баяғы ұлы тұлғалардай болсын деп, атын ырымдап қойған Жәнібек. Жамалды ағасының үйіне тегін жеткізіп тастаған жігіт. Онда да жолығысып қалған жоқ. Жамалды әдейі іздеп келіпті.

Нұрбол ауылдан шықпаған жігіт, Шер өзін қанша ересек ұстағанымен балалығынан толық арылмаған студент. Ішіп алған кездерінде: "өмірге "реально" қарау керек", – дейтіні болмаса, өзі де романтиканың ауылынан алыс емес. Ал Жәнібек болған, толған жігіт. Сөзі де, ісі де нық. Оқуын бітірген, жұмысына тұрған. Қалада үйі бар. Әкесі мен шешесінің жалғыз ұлы екен. Енді сол әкесі мен шешесін көшіріп алуды жоспарлап жүрген көрінеді. Ол үшін...  Жамалдың да оған деген көзқарасы түзу. Екеуі жиі болмаса да, ара-тұра кезігіп тұрды. Бастапқыда жеке кездесіп, оңашалау кафелерде отыратын. Кейіннен Жәнібек бұны өзінің достарының үйіне ертіп барып жүрді. Достарының бәрі тегіс үйленген, балалы-шағалы жандар екен. Достары да, олардың әйелдері де Жамалды жылы қабылдады. Бәрі де: "Жақсы адамға жолығыпсың, енді, анау-мынау деп жүре бермей, үйлен",-деді.

Жағдайымды жасап алып бірақ үйленемін деп алдына нақты жоспар құрған Жәнібек жерін де алыпты, үйін де салыпты. Астында жарқыраған көлігі де бар. Бар-тіршілігін тастай қылған жігіттің бір ғана айыбы, уақытын өткізіп алған. Ол да уақа емес, енді мына қызға үйленсе, жанындағы достарын қуып жетпек. Қуып жеткен былай тұрсын, әлі-ақ басып озады. Құдай қаласа. Үлкен бір фирманың белді қызметкері болып жұмыс істейтін Жәнібек бұған дейін "жағдайын жасап тастағандығымен" биік тұрса, ендігі жерде сөз байласқан қызының әдемілігімен де асқақтайтын жөні бар.

Сөз байласқан демекші, бұлардың сөз байласқандары да қызық. Жәнібек бұны өзінің үйіне алып барып, барлық бөлмелерін аралатып көрсеткен.

–   Бұның барлығы менің шағын мемлекетім, мынау – қызымның бөлмесі болады. Мына бөлмені ұлыма арнап салдым. Мына бөлмеде әкем мен шешем тұрады.

Өстіп барлық бөлмені аралатып көрсеткен ол, асханаға келгенде:

–   Ал мына жер тікелей өзіңнің қожалығыңда болады. Бұл аймаққа ешкімнің билігі жүрмейді. Біз бұнда өзіңнің шақыруыңмен ғана келетін боламыз. Тамақ дайын деген кезіңде кіреміз де, тамағымызды ішіп болғасын өзіңнің рұқсатыңмен анау тұрған холға барамыз. Бәріміз сол жерде отырып теледидар көреміз.

Бір қарағанда Жәнібектің мына сөздері басынғандық сияқты көрінуі мүмкін. Өйткені бас-көз жоқ, ештеңенің ақ-қарасы жоқ, бірден осылай сенімді сөйлегені келіссең де келісесің, келіспесең де келісесің дегендей сезіледі. Бірақ, Жәнібек өзі сондай жігіт. Бар ма – бар, жоқ па – жоқ. Ішіп алған кездерінде "өмірге "реально" қарау керек қой" деп жыламсырайтын Шернияздың қасында, нағыз реалист жігіт.

Және Жамалды да қатты сыйлайды. Сыйлағандығы, басынбағандығы сол емес пе, үйіне апарғанда да, басқа жерде де артық қимылға барған емес. "Асықпай ойлан, жауабыңды айт, бірақ, менің өзімді толық бақытты сезінетін күнімді көп кешіктірме", – деді. Бұдан артық не істеу керек? Мейрамханада торт жеп отырғанда, ол торттың ішінен неке жүзігі шыға келіп, сол сәтте жігіттің қызға ұсыныс жасайтын жаттанды әдеттері Жамалға мүлде ұнамайтын. Жамал бірден жауап берген жоқ. Ойланып жүрді.

Шернияздың жағдайы белгілі, Нұрболдың ойы бұлыңғыр. Бірақ, адам осынша үнсіз кетуге бола ма? Шынымен ойы болса, ендігі бар хабарын берер еді. Америка асып кеткен түгі жоқ, мына тұрған Алматы. Мал сатуға, картоп сатуға Алматыға келген де шығар. Келсе, неге соға кетпейді? Жарайды, келмеген күннің өзінде шешесінен бұның мекен-жайын сұрап, хат жазбай ма? Хат та жазбай-ақ қойсын. Жатақханаға қоңырау соқса, шақырып-ақ береді ғой. Жоқ, ол өйтпеді. Бір шетінен асығатын да түгі жоқ. Жаңадан екінші курстың студенті. Әлі екі жыл бар. Қайбір күні шешесімен телефон арқылы сөйлескенінде, осы әңгіменің шетін шығарған. Шешесі де қолай көріп отырған сияқты. Жамал болса, сіз үшін ауылда да тұра берер едім деген. Ойында Нұрбол. Шешесі болса: "Мені ойлама, өзіңнің бақытыңды ойла, ауылда не бар дейсің" деген. Нұрболды ойлады ма, әлде ұмытта ма, ауылда кім бар дейсің дегендей қылды. Бақытыңды ойла демекші, Жамалдың бір жерден оқығаны бар еді. Осы қазақ жазушыларының бірінің шығармасында, екі кейіпкердің арасындағы әңгімеде "адам – бақыттың қонғанын емес, ұшқанын біледі" деген ой айтылатын еді. "Жәнібек шынымен бақытым болып жүрмесін, мен оның қонғанын білмей жүрген жоқпын ба?" деген де ой келген.

Осындай сан-сапалақ ойлармен жүргенде бір күні Жәнібек келді. Бұның жауабын күтіп жүргенін, бизнес саласында нақты шешімдермен жұмыс жасайтын адам үшін, бұндай ұзақ келісімдердің ауыр екенін, сонда да шыдап жүргенін, әлі де шыдайтынын, дегенмен өзін толық бақытты сезінетін күннің тезірек туғанын қалайтынын айтқан. Жамал біржола келісімін де бермей, біржола алыстатпай екіұшты жауап берген.

–   Мен қарсы емеспін, бірақ, сіз мені екі жыл күте алмайсыз ғой. Мен оқуымды бітіргесін ғана тұрмыс құрсам деймін. Әлі жаспын, – деген.

Не үшін бұлай екіұшты жауап бергені белгілі. Осы жазда ауылға барғанда Нұрболдың ойын білмек. Егер Нұрбол қаласа, біржола қалмақ... Оқуын сырттай бітірер. Егер Нұрболдың ойы жоқ болып, бұл өзімен-өзі әуре болып жүрген болса...

Жәнібек қуана келісті. Күтемін деді. Ең бастысы сен мені қаласаң болды. Ал қашан екені маңызды емес деді. Екеуі осы сөзге тоқтады. Жамал ендігі жерде Жәнібекті тым жақындатпай, тым алыстатпай жүре тұру керек. Нақты шешім жазғы каникулда қабылданады деп ойлады. Жәнібек келіп-кетіп жүрді. Бір күні ауылдағы әкесі мен шешесінің келгенін, солармен таныстырғысы келетінін айтып, үйіне шақырды. Жәнібекке сенеді. Алдаған, арбаған сәті жоқ. Барды. Бірақ, бұл жолы бұл үйде адам қарасы көп екен. Мейлі, сонау жерден әке-шешесі келіп жатқанда айналасындағы туыстары да келген болар. Бір шетінен бәрімен де таныстырғысы келген болар. Жамалды Жәнібектің достары қалай жылы қабылдаса, туыстары да соншалық ықыласты болды.  Жәнібектің мерейі асқақтап жүрді. Мендей жігіттің жары сендей болуы керек дейтіндей. Және бұнысы Жамалға да ұнайды.

Шәй ішіліп, ыстық ас желініп бола берісте Жәнібектің туыстарының бірі ақ орамал алып келді. Келген бетте бұның басына салды. Бұл ешқандай қарсыласқан жоқ.

–   Ал, айналайын, қадамы құтты болсын, құтты келін бол, игіліктің ерте-кеші жоқ, сен енді осы үйдің келінісің, – деді.

Игіліктің ерте-кеші жоқ дегені, кейін үйлене жатарсыңдар, қазірше осы орамалды тағып қояйық дегені шығар деп ойлаған. Сөйтсе, олай емес екен. Бәсе, бәрі бірден мәре-сәре болды да кетті. Көзі жыпылықтап бұл отыр. Өң бе, түс пе, белгісіз. Бір кезде денесі ысығандай, жүрегі қысылғандай болып орнынан тұрды. Орнын тұрған бетте сыртқа шықты. Артынан ере шыққан Жәнібекке:

–  Мені жатақханаға жеткізіп салыңызшы, – деді. Жәнібек түк түсінбей бұның бетіне қарады.

–  Не үшін? – деді.

– Енді қайтуым керек қой.

–  Қайтқаны несі?

–  Енді кеш болып кетті ғой.

Жәнібек ал келіп күлсін. "Бұлай болмайды" деді. "Енді жатақхана дегенді ұмыт, осы үйде тұрасың, басыңа орамал салынды, босаға аттадың" деді. Сол кезде барып, Жамал түсінгендей болды.

– Екі жыл шыдаймын дегеніңіз қайда? Мені неге алдадыңыз? – деді.

– Мен сені алдаған жоқпын. Келісіміңді бердің. Егер сен келісім бермесең, мен сені алып қашпас едім. Ал, енді уақытынан ертерек алып қашсам, сол кезде-ақ өзіңе қашан екені маңызды емес деп ескерткенмін. Не үшін екі жыл күттіруің керек еді? – деді.

Шындығында не үшін екі жыл күттіруі керек еді. Нұрболдың ойын білейін деп едім дейді ме? Жоқ, олай болмайды. "Адам бақыттың қонғанын емес, ұшқанын біледі" дегенді оқыған. Соны қай жазушының, қай шығармасынан оқып еді өзі. Е, Мұхтар Мағауиннің "Әйел бақыты" деген әңгімесінен оқыған екен ғой.

Адам дегеннің ойы қызық қой, әйтпесе, тағдыры шешіліп жатқан осы бір сәтте "қай сөзді кім айтып еді" дегенді ойлай ма? Ойлай береді екен. Иә, "Әйел бақыты" деген әңгімеден оқыған екен. "Адам бақыттың қонғанын емес, ұшқанын біледі".

Таңда ерте оянды. Ұйықтамады десе де болады. Төсектен тұрған бетті екінші қабаттың терезесінен қарады. Есіктің алдында даңғырлаған музыка ойнап тұр. Беташарға дайындық ерте басталып кетіпті. Бұл кеше өзі киіп келген киімдерін шешіп, күлгін халат киіп, басына ақ орамал таққан. Бүгін сол ақ орамалын тағып, күлгін халатын киіп, шымылдық ішінде отырды. Бір кезде бұны екі жеңгесі қолтықтап есіктің алдына алып шықты.

Бір кезде домбырасын сабалаған асаба жігіт әуелетті дерсің. Сауысқаннан сақ келін дей ме, жұмыртқадан ақ келін дей ме, әйтеуір айтпаған теңеуі жоқ. Кейде ақыл да айтып жатты. "Ішкіш келін атанба, ұшқыш келін атанба" дейді. Оның сөздерінің бірін естіп, бірін естімейді. Әйтеуір ана атаңа бір сәлем, мына енеңе бір сәлем дегенде, екі жағындағы екі абысыны қолын иіп, белгі бергендей болғанда, сәлемін салып қояды.

Той басталды да кетті. Сол аралықта кешірімшілер де қоржынын алып, екі машинамен жолға шықты. Ертесі күні қуғыншылар келді. Бастапқыда қабақтары шытылып келген туыстары, арада көп өтпей жадырап отырды. Бәрі әйтеуір бақыт тілеп жатты. Осы қалада тұратын жеңгесі жақынырақ келіп:

–  Мә-ә-ә, күшті жерге келіпсің ғой, – деді.

Ақпарат көзі