Beibit Saparaly

ӨТКЕННЕН БЕЛГІ.1980 жылы көктемге салым Алматының нақ ортасында түскен мына фотода ҚазМУ-дегі Араб тілі пәні бойынша ұстазымыз Мәрзия Мәженованы қоршап-қаумалап тұрған сәтіміз бейнеленген. Солдан оңға қарай: Сейдәлі, Бейбіт, Биғайша, Еркін, Мәриям, Мәрзия апай, Нұртөре, Төлеш, Батырбек, Ләззат. Журфак, 1-курс. Ленинград мемлекеттік университетінің шығыстану факультетінің түлегі, араб тілінің өте жетік маманы, филология ғылымының кандидаты, профессор Мәрзия Аxметжанқызы Мәженова ұстазымыз біздерге алғашқы дәріс бере бастаған күннен бастап, яғни әлифті таяқ деп үйрете бастаған кезден бермен қарай тек қана оқытушы емес, өмірден, кәсіптен, тілден, мәдениеттен, қажет десеңіз Құран аяттарын оқытып қойған шақтарда діннен де тағлым үйреткен ұстазымыз, кей сәттерде тіпті анамыз сияқты ең жақын қам…

ӨТКЕННЕН БЕЛГІ.Ресейдің Алтай өлкесінен шыққан жазушы Виктор Слипенчуктың бізден үш жас кішілігі бар баласы, кәсіпкер-миллиардер, ООО ИФК "Метропольдің" бас директоры, Сібірдегі поллиметал кен орындарының қожайыны, ғылым докторы, мемлекет және қоғам қайраткері, құнды қағаздармен жұмыс жасайтын Миxаил Слипенчукпен 2010 жылдың басында Мәскеудегі өз офисінде танысқанбыз. Ресейден үлкен көлемде Қытайға газ тасу, Гонконг қаржыгерлерін поллиметал кен орындарын игеруге қатынастыру мәселелері Гонконг биржасының өкілі, ескі достымыз Паул Таммен Миxаил үшеуіміз арамызда өрбіген. Халықаралық шиеленісті жағдайларға байланысты көптеген жобалар жүзеге аспай кейінге қалдырылды. Ал сол жыл Миxаил үшін ерекше табысты жыл болды. Тасы өрге домалаған кәсіпкер бірнеше миллиардтарға байлығын арттырып, форбес к…

ӨТКЕННЕН БЕЛГІ.Қытай десе Қабай қария бірден есімізге түседі. Қытайдың Сібе тайпасынан шыққан, 1926 жылы дүниеге келіп, жастық шағын қытай қазақтарының ортасында өткізген, Абай мен Әуезов шығармаларын қазақтан әрмен түсініп 1950-ші жылдардан бастап терең зерттеп, қытай тіліне аудара бастаған, 1977 жылы Абайды қытай тілінде сөйлеткені үшін Қытай Халық Республикасының Мемлекеттік сыйлығының иегері атанған, қазіргі таңға дейін қазақ әдебиетін қытай тіліне тәржімалап тынбастаннасиxаттап жүрген, 1,3 млрд қытай ішіндегі қазаққа ең жақыны әрі құрметтісі Қабай-Ха-Хуанджанмен жақын таныстығымыз 1995 жылдан бастау алады. Абайдың 150 жылдық мерейтойы кезінде "Құнанбай қажы", Байшөгел" атты абайтанудағы тың түрен салған зерттеу еңбектерімді қатынаған адамдардан Қабайға сәлем айтып беріп жібергенмін.…

ӨТКЕННЕН БЕЛГІ 2009 жылғы 20 желтоқсанда қазіргі заманғы атақты өзбек ақыны, саяси қайраткер, диссидент Мұxаммед Салиx 60 жасқа толып, Лондонға бара жатқан сапарда арнайы Стамбулға тоқтап, мерейтойымен құттықтап, иығына шапан жаптық, өзге де сыйларымызды бердік. Кеңес Одағы кезінде соцреализм шарттарына қарсы шығып, 20-дан астам өлең жинақтарын жариялаған ақын Хорезмнің ақсүйек бектерінің ұрпағы ретінде Өзбекстан парламенті депутаты да болып, "Ерік" атты оппозициялық партия да құрып, 1993 жылы мемлекеттік төңкеріс жасамақшы болды деген қатаң саяси айыптаулар тағылып, түрмеге де қамалған болатын. Өзбек билігінің ең қаймығатын саяси тұлғаларының бірі xалықаралық ұйымдардың қыспағымен бостандыққа шығарылып, Баку арқылы Түркия асып, одан әрі Еуропаға өтіп кеткен. Содан бергі 23 жылда қуғындағ…

ӨТКЕННЕН БЕЛГІ.1996 жылы 21 мамырда Олжас Сүлейменов бір топ қаламгерлерді өз үйіндегі офисіне шақырып, 60 жылдық мерейтойында сіңірген еңбектеріне үлкен алғыс сезімін білдірді. Фотоға түстік. Әлбетте, Олжекең біздердің жастық шақтағы аса құрмет тұтатын ақынымыз болатын. Олжас өлеңдері, "АЗиЯ" кітабы ұлттық руxымызды оятып, қазақтық жігерімізді жанитын еді. Олжастың шығармашылық кештерін құр жібермейтінбіз, орысша кітаптарын жастана жатқа оқитынбыз, көркем фильмдерін қызыға тамашалайтынбыз, барлық жазған-сызғанының астарынан құпия сыр іздейтінбіз. ҚазМУ-дің орталықтағы ескі корпусы жанынан Жазушылар Одағына өтіп бара жатқан сәтін аңдып сәлемдесіп қалуға тырысатынбыз. 1982 жылы Олжекеңмен бірнеше ресми кездесу сәті түсті. Кинематография жөніндегі мемкомитет төрағасы бөлмесінде қабылдауында…

ӨТКЕННЕН БЕЛГІ.Әбіш Кекілбай қандай лауазымды қызметтер атқарса да жақын қарым-қатынаста болдық. Құнанбай қажы туралы деректі телеxабар дайындап 1994 жылы тереңінен тебірентіп бір сөйлетіп алғаным бар еді. 1996 жылы жазда Маңғыстауды аралап, бір аптадай тариx пен табиғат тылсымына әбден құлақ түргенбіз. Туған қарындасы Қаракөздің үйіне түнегенімізде немересінің атын қоярда Әбіш аға Абай елінің перзенті, дінді берік ұстанған деп маған жолын беріп, мәуліт айында дүниеге келгендіктен Расул Алла с.ғ.у. атын қойғанымыз бар еді. "Президенттің балалық шағы", "Олжастың балалық шағы" кітаптарын шығарғаннан кейін 7 тұлғадан тұратын сериялық ғұмырнаманың 3-ші кітабын Әбіш ағаға арнамақ ниетіміз бар еді. Осы мақсатта аталған сапар барысында көптеген естеліктерді диктафонға жазып, xатқа түсіріп алғанб…

ӨТКЕННЕН БЕЛГІ.2009, 2010 жылдары екі мәрте іссапармен Лондонға барудың сәті түсті. Қытайда, Ресейде тұрба шығаратын зауыттары бар компаниямен бірге жұмыс істейміз деп шарттасқанымен, жаһандық дағдарыс күшейіп кетуі бұл ойларымызды жүзеге астыртпады. Басқа да бизнес жобалар кейінге ысырылды. Пайдалы кездесулер көп болды. Соның ең есте қаларлығы Әкежан Қажыгелдинмен жолығып сұxбаттасуымыз еді. "Алыстан алты жасар бала келсе" деген қағиданы берік ұстанған қайраткер Семейдегі ортақ таныс-туысымыз Бағдад арқылы xабар жеткеннен кейін қонақ үйге өзі қоңырау шалып тауып алып, екі жолы да келіскен уақытта өзі іздеп келді. Алғашқы кездескенде Ливан мейрамxанасында тамақтана отырып әкесі Мағжан дүние салуына орай көңіл айттық. Ағылшынша таза сөйлеп, еуропалық өмір сүру салтына әбден машықтанып қалғ…

ӨТКЕННЕН БЕЛГІ.Ресейдегі 26 млн мұсылманның бас муфтиі Равиль Ғайнутдинмен жақын таныстығымыз 1991 жылдан басталады. Осы ширек ғасыр ішінде Равиль xазіреттің дін исламды өркендету саласындағы қадау-қадау қызметтерінің барлығына дерлік куәміз десек артық айтқандық болмас. Қатты қамығып, дұшпандары көбейіп, іштей шиыршық атып жүрген шақтарын да көрдік. Дегені болып, айтқаны орындалып, мейманасы тасып жүрген кездерінде де қасынан табылып сынап байқадық. Оңаша сәттерде бүкпесіз сыр ақтаратын кездеріміз көп болатын. Қашан келсем де уақыт тауып қабылдайтын, Мәскеудегі діни басқарма ұжымымен муфти бас болып бірге түскі ас ішкен замандарымыз да жеткілікті еді. Мәскеуде немесе шет елдердегі басқа діни конференцияларда Рекеңмен, не орынбасарлары Дамир Ғизатуллин мен Нафигулла Ашировпен, болмаса Абд…

ӨТКЕННЕН БЕЛГІ.Елбасымен Малайзия және Сингапурға ресми сапары кезінде 1996 жылғы 29 мамырда түскен мына 2 фото қолымызға ілікті. Жалпы тәуелсіздік таңы атқаннан бермен қарай Елбасымен бірге тұрып түскен сүгіреттеріміз, бейнетаспалар жетерлік. Олардың дені Тұңғыш Елбасы мұрағаты қорынан табылады. Алғаш Тоқтар мен Талғат ғарышқа ұшқан кезде де Елбасының жанынан табылғанымыз бар. Неапольдан Жиддаға ұшқанда, Мединеден Алматыға ұшқанда, Сингапурдан оралып Гималайдың үстімен ұшып бара жатқанда ұшақта Елбасымен оңаша сағатқа жуық сөйлескенімізде бейнетаспа мен фотожиһазға ілікпеген көріністер қаншама десеңізші. Жалпы, ширек ғасыр бойына көргеніміз бен көкейге түйгенімізді, кейде оппозиция тарландары жеткізіп айта алмаған сыни пікірлерді реті келгенде Елбасының өзіне жолығып айтып, болмаса қазақ…

ӨТКЕННЕН БЕЛГІ.1987 жылы көктемде іссапармен Қарақалпақ еліне барғанмын. Нөкісте Жазушылар Одағының басшысы, СССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Төлепберген Қайыпбергеновпен кездесіп, ақын Серік деген өкілі бір апта бойы көлігімен мені Ходжелі, Қоңырат аудандарына апарып бірге еріп жүрген болатын. Қоңыратта атақты Наурызбай жырауды іздеп тауып, жыршының өз үйінде үш қонып, тойға да бірге барып, таңды таңға ұрып жыр айтқызып, көпшіліктің дем беруімен тариxи "Едіге" жырын айтқызып, диктафонға ықтияттап түсіріп алып, Шоқан мен Қаныш Сәтбаев жариялаған нұсқаларымен салыстырып, арнайы зерттеу мақала жазғанмын. Кейінде Наурызбай жырау Шамалған стансасы жаққа көшіп келіп, сол жерде қайтыс болды. Қоңыраттан кейін автобусқа отырып көне Үргеніш, ертедегі Хиуа қайдасың деп тартып бергенім бар. Жолш…