Жандос Байділда

Негізі әр аймаққа көлік нөмірлері әліпби бойынша берілді. Ал, мен мына жазбаны жыл басына таласқан жануарлар туралы аңыз ізімен жазып шықтым. Оқып көріңіз... ҚР ІІМ Жол полициясы комитеті облыс, қала әкімдерін жиып, жаңа көліктердің нөмірін таратыпты. Шығыс Қазақстан облысы мен ОҚО әкімінен басқасының бәрі жиналған. Шығыстың әкімі Бердібек Сапарбаев әлі күнге шейін адамның тізесінен келетін омбы қармен күресіп әлек екен. Ал, Асқар Мырзахметов болса Наурыз мерекесін 9 күн бойы 9 түрлі етіп атап өтеміз деп тойшылап жүр. Қалған әкімдер түгел жайғасыпты. Дәл алдында қасқайып И.Тасмағанбетов пен А.Есімов әңгіменің майын тамызып отыр. Комитет басшысы сөзге келместен 01 – Астанаға, 02 – Алматы қаласына дегенде, бәрі жамыраса қолдапты. Ақтөбе облысының әкімі Архимед Мұхамбетов орынсыз әңгімеге ар…

Ә,Ң,Ғ,Ұ,Ү,Қ,Ө әріптері бірігіп көтеріліске шығамыз депті. Оларға І,Һ әріптері басу айтқанмен, болмапты. Жоқ жерден жолы болып кеткен І мен Һ әріптерінің халықаралық стандартқа сай келетіні әлгі жетеуінің үш ұйықтаса да түсіне кірмеген. Бір жағы көре алмағандықтан, бір жағы амалсыздың күйімен жетеуі бірдей ашуға беріліп отыр. Барлығы латын әліпбиіне көшеміз дегеннен басталған, әйтпесе, тоғыз әріп тобымен клавиатураның тұғырлы орнында тәп-тәтті ойнап-күліп жүретін. Енді ажырамақ, ажыратпақ. Ә: Әріп ауыстырып, әбігерге түсіп не керек?!Ң: Үн жоқ...Ғ: Ғаламдық стандартқа сай емеспіз бе біз?!Ұ: Ұлт деген ұлы сөздің бастауы ем...Ү: Үмітіміз үзілді...Қ: Қасірет десейші! Қазақ деген сөздің қаны менде жатыр ғой... Мені Q да, K да,KH да алмастыра алмас!Ө: Өлә, өлі әріптердің қатарына қосыламыз ба со…

Мына бір авторы жоқ "қаңғыған" өлеңді оқып қап, аударғым келіп кетті. Тек өзімше жазғым келді. 

Кітаптар бар ашылмаған беттері,
Әдемі боп оюланған шеттері
Романдар бар жазылмаған әлі де.

Кейде тазалықты аңсайсың. Астанадағы әлі адам түгілі аңның (жануар ғой) ізі түспеген періштедей қонып жатқан (Нұрлан Мәукенұлы) ақ ұлпа қарға қарап, қалам алдық қолға. 

Аппақ қар ақ төсек қой дақ түспеген,
Аппақ қар ақ көйлек қой киілмеген.
Аппақ қар қап-қара шаш ақ түспеген,
Аппақ қар ақ орамал түйілмеген.

Аппақ қар менің анам ақ ниетті,

Аппақ қар менің әкем адал кісі.
Аппақ қар киелі жер, қасеитті,
Аппақ қар жаңа шыққан бала тісі.

Аппақ қар жалғыз аққу айдындағы,
Аппақ қар жаңа көрген ғашығыңыз.
Аппақ қар ақ сөз Алла алдындағы.
Аппақ қар алшы түскен асығыңыз.

Ұйқас құрайтыным бар кейде. Мына өлеңді ойда жоқта жаздым. "Ойланып айтылған сөз әдемі, Оқыстан айтылған сөз шынайы" демей ме Чернышевский. Оқыста шыққан өлең, шынайылығы қаншалықты білмеймін. Сен гүлсің... Рас айтам, шындығым! Гүл ашып көктемде, Күз келсе сынды мың. Сен гүлсің... Иісің аңқыған даладан, Дәл мұндай жұпарды, Иіскегем бейкүнә баладан! Сен гүлсің... Шындығым риясыз! Гүлдерді тастауға, Қалайша қиясыз? Гүл деген даланың суреті, Көктемде салынған сиясыз... Сен гүлсің... Еккенде еленбей, Өскенде нұр шашқан. Осылай мәңгілік, Гүл болып тұрсаң сен, Кетпеймін бұл шақтан. Сен гүлсің, Гүлім менің! Күз келіп, қыс бітсе, Көктемге жеткізер жырым менің! (Имандай шыным менің!) Сен гүлсің... Өсімдік емессің, Күз келсе, қар жауса, Жай ғана елессің. Сен гүлсің... Шыным менің! Алдасам егер де,…

Өткен жылы отпускті толықтай ауылда өткіздім. Қызықты жәйттердің куәсі болып қайттым. Азамат деген сыныптас досыма қыз алып қаштық. Ең қызық оқиға сол болды. Сыныптас, сырлас жігіттер ғой... Азаматтың "аламын" деген қызын сырттай бақыладық. Ағайындық жағынан ауылға алыс емес. Азаматтың сол жағындағы көршісі "құрбандыққа" айналған қыздың туған нағашылары болып келеді. Ал, оң жағындағы көршісі ол қыздың жиендері. "Екі оттың" ортасында отырса да, қос көршісіне қыздарын алатындығы туралы ләм-лим демепті. Бұл жәйттен тек қана Құндызайдың (жаңа келін) анасының әпкесі ғана хабардар екен. Сірә, анау-мынау сұрақтарды сол әпкесі өз мойнына алам деп шешсе керек. Қыз алып қашатын күнді ойламаған жерден Айдос деген жігіттің туған күні етіп алдық. Өтірік туған күнді тойлап аудандағы атышулы "Пилотта" о…

Кеше ресейлік примадонна Алла Пугачеваның Мәскеудегі Кузьмин моласынан өзінен орын сайлағанын оқып бір оқиға есіме түсіп кетті. 1985 жылы атам дүниеден өткенде әжем «Менің де баратын жерім сол ғой, жанынан орын ала салыңдар» депті. Мұнысы өлімді шақыру емес, ана дүниеде де жолдасының жанынан табылу ниетімен жасалған іс. Ол кезде біз әлі туылмақ түгіл, жоспарға да енбегенбіз. Бірақ, естуімше сол әрекет өз уақытында ауылда үлкен әңгіме тудырыпты. «Көрі шақырады емес пе, мұнысы несі?» депті біразы. Бірақ, әжеміздің жасы тоқсанға жақындап қалды. Құдай ғұмырын ұзақ қылсын, әлі күнге дейін бақуатты. Жадынан жаңылмаған, көру, есту қабілеті де кемімеген. Біздің ауылда моланы «мортық» дейді. Қазір сол мортығымыз қабірстанға айналыпты. Әрине, тумақ бар да, өлмек бар. Ауылға жылына бір мәрте барып қ…

Кім бала болмады дейсіз? Балалық шақ бәріне ортақ ностальгия. Сондықтан, сонда жиі қонақ болып, есалаң кездерді еске түсіріп, тентектігімізді айтып бір марқайып қаламыз. Ол кезде істегеніңнің бәрі жарасады. Қазір ғой, қарқылдап күлсең де, дарақыланып дауыс көтерсең де, айқайлап ән айтсаң да жағымсыз көрінесің. Қарап отырсақ, көпшілігінің балалық шағы ұқсас келеді (ауылда өскендердікі әрине). Бірақ, қанша ұқсас болғанмен, соншалықты қызық. Ол кездегі қулығың да сыпайы көрінеді, тентектігің де сүйкімді келеді. Сол көпшілігінің басында бар ұқсастықтардың бәрін жіпке тізбесем де, ойыма оралғандарын ұсынып отырмын. ****** Біздің ауылда «ғұлы-ғұлы» деген бар. Құм жерлерді кішкене ұйық қылып қазып ап, астында тығылып жатады. Атын әлі күнге дейін білмеймін. Ауылдағылар оны осы күнге шейін «ғұлы-ғ…

Олимпиададан елдер жүлде алып қана қайтқан жоқ. Елдің езуіне күлкі сыйлайтын, ешкім күтпеген сөздерімен де есте қалады. Солардың бір парасын ұсынып отырмын... Усейн Болт, атақты желаяқ: «Мен осы жетістіктерді бағындыру үшін келгенмін. Мен аңызға айналдым» Натали Кук, Сидней Олимпиадасында жағажай волейболынан алтын жүлдеге қол жеткізген спортшы әурет жері көрініп қалғанда айтқаны: «Әйелдің тәні – Құдайдың ең ұлы туындысы. Оған бәрі қарағысы келеді, әсіресе қимыл үстінде» Джордан Барроуз, еркін күрестен АҚШ балуаны: «Мен мына бозкілемге шыққан кез келген адамды жығуға дайынмын. Тіпті, ағылшын ханшайымы бозкілемге шықса да, алып ұруға дайынмын» Елена Исинбаева, сырықпен секіруден үшінші орын алып қалған кезде айтқаны: «Бәрібір менің рекордымды ешкім жаңарта алмайды. Мен мәңгілік биіктікті б…

Қазақтың нанын адал жеген Алексей Ни. Ни болмаса, не болар едік?! Ол қалай қуанса, солай еңбектенеді. Балаша асыр салып қуанады. Риясыз шаттанады. Шәкірттері тұғырдан көрінгенде мүлдем өз-өзін қуаныштан ұмытып та кетеді. Зілтеміршілеріміздің алтын алғанын отандық телеарналардағы комментаторлардың бірсыдырғы даусынан емес, Ни бапкердің құрбақаша орнынан секіріп, қуанышы қойнына сыймай шаттанған сәтінен байқайсыз. Әйелі ұл тапқандай ойнақ салады. Белгілі журналист, шығыстанушы Ғалым Боқаштың сөзімен айтсақ, кейде шегіртке құсап секіріп-секіріп тұрып бір жағына құлап қала жаздайды. Қаңбақ шал сияқты. Бірақ, балаша қуанады... Камера қай жерді түсірсе де, Нидің таблодан көз алмай, әлденеге мазасызданып жүргенін көресіз. Бейне бір математик дерсіз. Спортшылардың күш-қуатын, әл-дәрменін арифмети…