Мазмұнға өту

Жаңа

Қандастарына қол көтерме

 

 

Көтен бе, Құтан ба?

Аса ірі қазақ – қыпшақ тобын Еуропаға бастап апарған, орыс жылнамаларынан, Еуропа хроникаларынан белгілі хан Көтеннің Тәңір сыйлаған есімін осы күнгі зерттеушілер ерсі көріп, біресе Қотан, біресе «құт» деген түбірден шығарып, Құтан деп атап жүр.

Үлкен ғалым, бірегей қыпшақтанушы, академик Болат Көмековтың айтуынша қыпшақтардың Дунай жағалауына жеткізген бабамыздың аты - Көтен. Көтен деген сөздің лексикалық мағынасы ол заманда осы күнгі ерсі бірбеткей мағынасынан  кеңірек, байырақ, күрделілеу  болған - «ұлы, үлкен» деген мағынаны білдірген. «Ұлы сөзде ұят  жоқ» дегеннің дөп түскен жері.

Қазақ тілің қарабайыр түсініп жүргендер  терең, көп  мағыналы қазақтың қара сөздерінің заман ағысында мың құбылып құлпыра түсіп, өзгеретінің білмейтіндей.

Бірдең еске түсетін «Қара», «Сары» деген сөздер де қай заманда болсын тек түсті, реңді білдірмеген.  Қара Қыпшақ Қобландың - Ұлы Қыпшақ Қобланды. Ауыз әдебиетіндегі  Қара жылан - үлкен жылан, аждаға.  Сары Арқа – қиыры жоқ Ұлы Дала.  Бертін заманда қалмақтармен соғысқан Малай Сары батырдың да есімі оның ерен ерлігіне сай берілген, ал Малай Сарының замандасы Есет Көтібар батырдың, Тобықтынын рубасы Көтібақ  бабаларымыздың да есімдері олардың ұлылығы мен даралығын білдірген.

Қандастарына қол көтерме...

Көтен хан Еділдің бойын мекендеген дұрдей бөрілі байрақты батыс қыпшақтарының бір бөлігін (ғалым Сейсенбай Құдасовтың айтуы бойынша, олар Еділге құятын қазіргі Төменгі Донец деп аталатын өзеннің бойында өмір сүргендер), орыс жылнамаларында жазылғандай, қырық мың «түтінімен» 1236 жылы ары Батысқа, Еуропаның қақ ортасына бастап апарған.

Көшкен себебі, Бату ханның, оның Күнбатыс әлеміне жорығын бастаған жалғыз көзді Арыстан Сүбітай Баһадүрдің  кәрінен қорықты. 1223 жылғы Қалқа шайқасының алдында Көтеннің күйеу баласы Ұлы Галиц кінәзі Жау жүрек Мстислав (Храбрый, Удатный) манғұл елшілерін өлтіргенде, қайын атасы жанында болған екен.

Куйеу баласының қайын атасына деген шынайы сезімін жылнамаларда қалған мына сөздерінең-ақ байқауға болады: "Отче, ... приими мя в любовь собе"... Жүз жылдық баласы үшін қияметке барған Көтен Хан (орысша Котян, мадьярша  Kötöny)

Гумилевтің айтуы бойынша, маңғұлдар бұндайды кешірмейді: «Монголы «злыми» называли города, в которых убивали их парламентеров. Убийство парламентера, с точки зрения монголов, было тягчайшим преступлением. Конечно, можно возразить, что горожане не виновны в преступлениях князя, но у монголов было чрезвычайно развито понятие коллективной ответственности... (Л. Н. Гумилев. «Меня называют евразийцем»).

Хорезмшах дәргейіндегі Отырардың, орыстар аузынан тастамайтын Козельскінің тағдырын, тағысын тағы, еске алсақ, бүл рас болар; және бұндай өрескел қылмысқа кешірім болмаған.

Сатқындыққа кешірім жоқ. Сондықтан, маңғұлдар Отырарды өртеді, Мұхаммед Шахты Арал теңізінің алапестер тұратын аралына қуып тықты. Орман орысымен бірігіп, қандастарына қарсы соғысқан қыпшақтардың күнәсі ауыр еді.

Маңғұл.

«Маңғұл» деп (дәл осылай жазулы мен айтылуды Абай мен Шәкерім қолданған) ІХ-Х ғасырларда ислам экспансиясынан ығып, Шығысқа қарай жылжи берген тәңіршіл митраист түркілер аталған. Бара-бара олар Оңүн мен Керүленнің (Оңөзен мен Керіөзен?) жағалауларына жеткен. Батыста қалғандары «сартқұл» атанған. («Сарт-садағам» деген осыдан қалған шығар).

Арыстан  Лев Гумилевтің айтуынша, «Хан Сұлу арабтардың біздің дінімізге кіріңдер дегеніне: «Біз бәріміз жауынгерміз, ал сендер кімсіңдер? Өңкей саудагер, етікшілер, отырып жұмыс істей бересіңдер. Біз ондайды білмейміз. Демек сендердің дінің бізге жарамайды» деген екен.

Кейіннен Шыңғыс бабамыздың әскерін құраған соғысудан басқаны білмейтін осы өр кеуделі маңғұлдар болса керек.

Ал Шыңғысханның өзі түрік болды ма, басқа болды ма деген сауалдың өзі қызық. Түрік болғаны - даусыз. Оған пәлендей дәлел де іздеп  керегі жоқ. Көзіңді ашып, бағдарлап қарасаң болды, бәрі көрініп тұр. Жарқыраған атынан бастап, маңайындағы тайпа-рулардың, жер-сулардың атаулары - айналадағы дүниенің этнотопонимикасы - бәрі түркіше, бәрі қазақша. Байырғы, бұрынғы қазақтар Шыңғысханның қандас екеніне ешқашан күмәнданбаған, басқаша ойламаған. Ол «моңғол болды» деген кейіннен санамызға  кіргізілді. Тарихты бұрмалау, фальсификациялау - еуропалықтар, орыстар мен қытайларға үйреншікті іс. Ал «бұл оларға не үшін керек болды?» деген сауалдың жауабы белгілі. Солардың айтқандарын мойындап, тексіздіктен тезек теріп жүрген жайымыз бар.

Сайыпқыран Шыңғысхан бабамыз шашылып жатқан, береке бірліктері қашқан түріктердің басын біріктіріп, Ұлы Түрік Елің жаңғыртып, көк бөрілер заманың тірілткісі келді. Осындай Ұлы (Қара – Сары) мақсаты болды...

Балтон көлдің басында...

Маңғұлдармен шамасы келгенше жолай соғыса отырып, 1237 жылы Көтен хан қол астындағы жұртымен Мадиар корольдігінің жеріне жетті.

Мадиарлардың жеріндегі ең үлкен көл – Балатон. Апам айтқан ертегідегі «Балтон көлдің қасына, балдыр бұлақ басына...» қыпшақтар да жетті. Бұл Алтай мен  Қарпат тауларының ортасында жатқан, арасынан өтпейтін көпірі, аспайтын тауы жоқ табиғи жағрафиялық аймақ - Ұлы Даланың соңғы шебі еді. Ары қарай басқа дүние, басқа әлем, ошаққа байланған түсініксіз  өмір...

Ұла даланың қиыр батыстағы шегі - Нодькуншаг жазығы.

Мадиар корольдігі - бұл заманда дүркіреп тұрған, бүкіл Еуропа санасатын үлкен мемлекет. Осы мемлекетті билейтін, 1000 жылы Үрүм Папасы  II Силвестр Апостол (Әулие) атағын сыйлаған түрік Арпад әулетінен шыққан, IV Бела патша қыпшақ бауырларын құшақ жая қарсы алады.

Аталған тарихи оқиғаға байланысты Венгрияның Қарсақ (Карцаг) қаласына кіре берісте ескерткіш орнатылған. Онда бейнеленген егде тартқан, басына тәж киген, қолына крест ұстаған венгр королі үрімдік   гладиаторға ұқсайтын жас Көтен ханға қарап құшақ жайып тұр. Бүл, әрине, мүсіншінің қиялы. Бірақ кездесу шынында да жүрекжарды болса керек. Сол замандағы мажар тарихшыларының куәлігі бойынша, Бела қыпшақтарды өте жылы қарсы алды.

Мадиарлар – Кұншығыстан келген көшпенді халық

Көтеннің келуінен бірер жыл бұрын Бела патша белгілі діндәр фраттер (әкей) Юлиан бастатқан монахтарды Еділ бойындағы туыстарға іздеу салып Шығысқа жөнелтіп еді. Экспедиция қайғылы аяқталды, монахтардың бәрі жолда қайтыс болды, жалғыз тірі қалған Юлианның жазбаларында саяхатшылар Еділ мен Қаманың бойындағы қалған мадиарларды тапқаны туралы айтылады.

Байырғы мадиарлар.

Король мен Хан Ұлы Мажар жазығында, осы күнгі Сегед қаласына жақын жерде кездесті. Қырық мың қыпшақтардың атты әскері жол -жөнекей елдің егіншілігіне, жүзім өскен алқаптарына шығын келтіргеніне қарамастан, Бела қабақ шытқан жоқ. Қазір Нодькуншаг пен Кишкуншаг деп аталатын дала аймақтарын қандастарына бөліп берді. Шығыстан келе жатқан жойқын дауыл жөнінде, сөз жоқ, хабардар тәжірибелі саясаткер, кейіннен Мажар мемлекетін қайтадан жаңғыртқан, осы мемлекеттің негізін қалаған Әулие I Іштуан атағына сай мажар тарихында орын алған, сәуегей Бела өз әрекеттерінің салдарын болжады ма екен?

Көтеннің өлімі.

Қыпшақтардың соңынан іле-шала Бату ханның елшілері де жетті. «Сатқындарды қайтар, сонда елің де, жерің де аман қалады» деп сәлем айтқан екен Сайын Баһадүр хан. Бела сауға іздеп келген жандардың жанын саудаға салмай, келіссөзден бас тартты. Келген елшілер де қыпшақ болып шықты. Осыны сылтауға алған,  Үрүм Папасы қолтығының астына су бүркіген біраз мадиар дворяндары Көтен хан қыпшақтарына қарсы шықты. Солардың бірі, тегі австриялық Фридеш Кимения опасыздықпен Көтен ханды өлтірді. Қыпшақтар өре көтеріле көшіп, Балқандағы Бұлғар патшалығына өтіп кетті. Бұлғар патшасы II Әсен мен оның інісі Бөріл елінің солтүстік шығысынан және Дунай өзенінің төменгі ағысындағы қазіргі Добруджа аймағынан бауырларына еншілікке жер кесіп берді.

Құмырсқа мен шегіртке

1967 жылғы Қоңыр Мандокидің алғашқы ғылыми экспедициясы осы өңірге болып, қаламалды ғылыми еңбегі де осы добрудж «татарларының» ауыз әдебиет үлгілеріне арналып еді.

Еуропаның бірегей қыпшағы - Іштуан Қоңыр.

Сол үлгінің бірі міне – «Құмырсқа мен шегіртке» (борзо-баснеписец Иван Андреевич (Крылов) шал әйгілі мысалының желісін қазақ-түрік фольклорынан алған болды ғой): «Girmisga  man  Segertki»: «Bir zamanda bar  eken, bir  zamanda yog  eken,  eski  eski  zamanlardan  birinde  bir girmisga  man bir  segertki  bar  eken.  Ekew  de bir  gun  denizge tuskende  kuslu  bir boran  koterilip  girmisgani  suwga  komgen…». Осы айтылып-жазылғанды түсінбейтін казіргі қазақ бар ма екен, сірә... Ал бұл Еуропада, Румынияда тұратын, өздерің "татар-қыпшақ" деп атайтын қауымның аузынан жазылып алған дүние.

Румын қыпшақтарының арасына барғаннан алған әсерімді тағы бір жолы жазармын...

-3
0
2889

Қазақстан Президенті Н.Назарбаевтың IX Астана экономикалық форумында сөйлеген сөзі

Құрметті Астана экономикалық форумына қатысушылар мен қонақтар!

Бүгінгі форумға қатысу үшін баршаларыңыздың уақыт бөліп, біздің елді құрметтеп, қонақжай қазақ жеріне келгендеріңіз үшін шын жүрегімнен ризашылығымды білдіремін!

Астана экономикалық форумы сан түрлі мәселелерді талқылап, нақты шешімдерді қарастыратын маңызды шараға айналды. Біріккен Ұлттар Ұйымы, Экономикалық Ынтымақтастық және Даму Ұйымы, Дүниежүзілік Сауда Ұйымы сияқты жаһандық халықаралық ұйымдар мен Дүниежүзілік Банк, Еуропаның Қайта құру және Даму Банкі, Азия Даму Банкі сияқты халықаралық қаржы ұйымдарының өкілдері – форумның тұрақты қонақтары. Биыл қатысушылар қатарын Халықаралық Валюта Қоры, Боао экономикалық форумы сияқты беделді ұйымдар толықтырды. Сондай-ақ The Economist, Financial Times сияқты әлемге әйгілі экономикалық басылымдар  өкілдері де келіп отыр. Дүние жүзіне танымал ғалымдар, Нобель сыйлығының лауреаттары, әлемдік инвесторлар, Американың,  Еуропа мен Азияның ірі корпорациялары қызметкерлері де форумға қатысуда.

Қазақстан экономикалық және әлеуметтік даму туралы, өңірдің және тұтас әлемнің әл-ауқаты мен өркендеуін қамтамасыз ету жөніндегі сындарлы идеялар мен көзқарастарды талқылауға әрдайым әзір. Биыл біз іргелі тақырып – жаңа экономикалық нақты ахуалды қарастырамыз. Жаңа нақты ахуалдың қандай болатыны біздің таңдауымыз бен әрекетімізге тікелей байланысты. Бұл күндері мен осы форумның аясында дүние жүзінің көп ғалымдарымен, саясаткерлер және экономистермен кездестім. Қазақстандағы жағдайды, біздің ұстанымды шараларымызды қалай бағалайтыны, қандай кеңес беретіндері туралы пікір алмастық. Бұл біз үшін өте пайдалы және маңызды мәселелер еді. Дағдарысқа қарсы біз жүргізіп жатқан жұмыстардың барлығына дұрыс баға беріп, қолдағандарыңыз үшін ризашылығымды білдіремін.

Құрметті ханымдар мен мырзалар!

Біздің бәрімізді жаһандық экономикада не болып жатқаны қызықтырады. Сіздердің көпшілігіңіз әлем жаңа экономикалық циклға еніп келе жатыр деген тұжырыммен келісетін шығарсыздар деп ойлаймын. Біз даму үшін жаһандық экономикаға тұрақты да берік негіз табудың сәті келмей отырғанын көріп отырмыз. Өсу қарқыны бірнеше жылдан бері баяулау үстінде. 2015 жылы әлемдік ІЖӨ небәрі 3,5%-ға ғана ұлғайды – бұл дағдарыстан кейінгі ең нашар көрсеткіш. Шикізат ресурстарының бағасының құлдырауы экспорттаушы елдердің табысын азайтты және сонымен бір мезгілде импорттаушы елдерге дефляциялық қысымды күшейтті. Нәтижесінде бәрі де ұтылды.

2015 жылы дамушы рыноктардан капиталдың кері қайтуы 750 миллиард доллардан асты. Нәтижесінде бұл елдердегі өсім айтарлықтай баяулады. Сонымен бірге дамыған елдерге капиталдың келуі қосымша өсімді қамтамасыз еткен жоқ. Бұл капиталдың елеулі бөлігі жаңа өнімді инвестициялауға емес, бір-біріне қосылу мен бір-бірін жұтып қою мәмілелеріне бағытталды. Бұл дисбаланстың кенеттен пайда болмағанын, ұзақ жылдар бойы қордаланып келгенін түсінудің маңызы зор. 2008 жылы жаһандық «қаржы көбігі» жарылғаннан кейін олар киіп-жарып сыртқа шықты.

Проблеманың мәніне назар аударуды ұсынамын. Соңғы 30 жыл бойына біз бұрын-соңды болмаған жаңғырулардың куәгері болдық. Әлемдік экономика жедел қарқынмен өсті және жаһанданудың арқасында ол өсім іс жүзінде бүкіл әлемге тарады. Тарихта алғаш рет дамушы рыноктар бірінші орынға шықты. Тек соңғы 15 жылда ғана дамушы елдердің жиынтық ішкі жалпы өнімі 4 еседен астамға артты, олардың жаһандық экономикадағы үлесі екі еселенді және 2015 жылы шамамен 40%-ды құрады. Жан басына шаққандағы ІЖӨ көрсеткіші бойынша дамыған және дамушы мемлекеттер арасындағы айырмашылық 20-дан 9 есеге дейін қысқарды. Осы елдерде 6 миллиардтан астам адам өмір сүретінін ескергенде, бұл – өте маңызды жетістік. Дегенмен, әлемдік экономиканың ырғақты өсімі толыққанды дамуға трансформацияланған жоқ.

Экономикалық тиімділіктер тепе-тең тараған жоқ. Қаржының үлкен көлемі дамушы елдерден шығарылды да, олар қайта инвестицияланбады. Табыстарды бөлудегі теңсіздік орасан зор қарқынмен өсті. Неғұрлым ауқатты азаматтар өз дәулеттерін еселеп ұлғайтып жатқанда, орта таптың тұрмыс деңгейі іс жүзінде өзгеріссіз қалды.

Кедей елдердегі адам капиталының дамуы жаңа экономика талаптарынан едәуір артта қалып қойды. Мәселен, бұл өңірлерде бүкіл әлем балаларының 45%-ы өмір сүретініне қарамастан Оңтүстік-Шығыс Азия мен Африканың дамушы елдеріне әлемдік білім беру шығындарының тек 3,5%-ы ғана тиесілі. Бұл мемлекеттерде 50 миллиондай бала мүлде мектептерге бармайды, 250 миллион оқушы қарапайым сауаттылықтан ада.

Тиімді нарық институттарын құруға бағытталған құрылымдық реформалар мейлінше баяу жүргізілді. Бүгінде әлемді, сарапшылардың пайымдауынша, төртінші өнеркәсіптік революцияға бастайтын терең технологиялық жаңғырулар қамтып отыр. Экономикалық дамудың негізінің өзі түбірлі түрде өзгеруде. Біз «ресурстар экономикасынан» «білімдер мен инновациялар экономикасына» түпкілікті көшудеміз. Сонымен бірге, көптеген дамушы елдерде өсім үшін ішкі әлеует қалыптасқан жоқ. Бұл, менің пайымдауымша, жаһандық экономиканың ұзақмерзімді тұрақтылығына нұқсан келтіретін іргелі проблема.

Құрметті форумға қатысушылар!

Біз бүгінде әлдебір жолайрықта тұрмыз, және одан арғы жаһандық дамудың қандай жолмен жүзеге асатындығы көбіне-көп бүкіл әлем қоғамдастығының үйлесімді іс-қимылына байланысты болмақ. Оқиғалардың әрі қарай дамуы ықтимал сценарийлердің бірі – әлемдік экономиканы фрагменттеу. Қазіргі уақытта үкіметтер мен орталық банктерде экономикалық белсенділікті жандандыру үшін мүмкіндіктер барған сайын азая түсуде. Мұндай жағдайда протекционизмге салынып, сыртқы әлемнен бой тасалауға қарай елігушілік өте зор. Біз қазірдің өзінде мұндай саясаттың көптеген жекелеген мысалдарын көріп отырмыз. Ол жеке сауда блоктарын құруға, капиталдың қозғалуына шектеулер енгізуге, өзара санкцияларға, сауда үшін кедергілерді ұлғайтуға қатысты. Менің пайымдауымша, бұл – ұзақ мерзім бойы бүкіл елдерге нұқсан келтіретін, ал өзінің радикалдық фазасында бүкіл әлемдегі текетірестердің ұлғаюына соқтыратын тұйық жол.

Барлығы әскери, экономикалық және саяси блоктарға бөлінген «қырғи-қабақ соғыс» кезеңі күні бүгінге дейін менің есімде. Онда дұрыс бәсекелестік идеологиясы, яғни «өзің үшін жақсы жасау» идеясы «көршіңе жамандық жасау» текетіресімен алмастырылды. Тек «темір перде» ысырылғаннан кейін ғана әлем еркін тыныс алып, халықаралық экономика өсе түсті. Кейін шегінуге және осы жетістіктерді жоғалтуға жол беруге болмайды.

Жаһандану табиғи және бұлжымас үдеріске айналды. Қазіргі заманғы әлемде сенің төңірегінде тұрақсыздық, соғыстар мен күйзелістер болған жағдайда елдердің әл-ауқатын қамтамасыз етуге болмайтынын Еуропалық одақтағы босқындарға қатысты дағдарыс іс жүзінде көрсетіп берді. Мен бізге басқа жолды – экономикалық өсім әр елдің дамуына және тұрғындарының әл-ауқатының артуына тиімді трансформацияланатын «инклюзивті жаһандану» жолын таңдау қажет деп есептеймін. Әлемдік экономиканың осындай өсімі ғана тұрақты бола алады және біз соған ұмтылуға тиіспіз. Бұл – жаһандық деңгейде бірлескен күш-жігерді және ұлттық экономикалар деңгейінде іс-қимылдарды үйлестіруді талап ететін трансформацияланудың ұзақ, күрделі және ауыр жолы.

Мен өсім әлеуетін қалыптастыруы мүмкін бірқатар жаһандық бастамаларды көріп тұрмын.

Біріншіден, біз дамушы және ең кедей елдердегі адами капиталдың дамуына басты назар аударуымыз керек. Ешқандай мемлекет сауатты, білімді, дені сау және іскер адамдарсыз дами алмайды. Біз білім беру мен денсаулық сақтаудың тиімді жүйесін құрудың қаншалықты қиын екенін өз тәжірибемізден білеміз – бұл шыдамдылықты, білімді және үлкен инвестицияларды қажет етеді. Мен Қазақстан бұл салаларда жақсы алға басты деп есептеймін. Дегенмен, бұл істің сәті түспеген көптеген елдер де бар. Осы проблеманы шешу үшін БҰҰ қолдауымен Адами капиталды дамыту қорын құруды ұсынамын. Ең кедей елдердегі білім беру мен денсаулық сақтау сапасын жақсарту оның басты міндеті болуы тиіс. ЮНЕСКО-ның мәліметтері бойынша, кедей елдердегі жалпыға бірдей базалық білім беруді қамтамасыз ету үшін жылына шамамен 50 млрд доллар қажет. Бұл проблеманы тек халықаралық қоғамдастықтың бірлескен күш-жігерлері арқылы ғана шешуге болады.

Екіншіден, экономикалық өсім қайта қордаланып отыруы үшін, яғни алыпсатар қаржы салаларына аударылып кетпей немесе оффшорлық аймақтарда қалып қоймай, кірістер жаңа өндірістерге, білім беруді, денсаулық сақтау мен инфрақұрылымды дамытуға қайта инвестициялануы үшін барлық жағдайды жасау керек. Бүгінде, сарапшылардың бағалауынша, оффшорлық есепшоттарда 30-дан 40 триллион долларға дейін сақталуда. Осы активтерге жаһандық салықтың бір пайызын ғана енгізудің өзі дамушы елдердегі білім беру мен денсаулық сақтауды жаңа сапалы деңгейге көтеруге жағдай жасар еді. Ол салықтан түсетін қаржыны жоғарыда аталған Адами капиталды дамыту қорына бағыттауға болады. Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк жаһандық экономиканы оффшорсыздандыру бойынша пәрменді шаралар ұсынуы керек.

Үшіншіден, бүгінде экономикалық пайда табу үшін жанталасу кезінде қоршаған ортаның кешенді мәселелері назардан тыс қалуда. Климаттық өзгерістерге қарсы іс-қимыл жөніндегі жаһандық бастаманың маңызы да өте зор, бірақ, басқа да проблемаларды ұмытуға болмайды. Париж келісімінің базасында «жасыл» экономиканы дамытудың жол картасы мен табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану жөніндегі келісімшарт жасауды ұсынамын. Ол ауаға зиянды қалдықтарды шығаруды азайтып қана қоймай, жерді, тұщы суды, биоортаны сақтау жөніндегі шараларды қарастыруы қажет. Оның үстіне жауапкершілікті тек елдер ғана емес, сондай-ақ, жаһандық корпорациялар да мойындарына алулары тиіс. Өткен жылы оның орнына келген Киото хаттамасы мен Париж келісімі елдерге СО2 шығарындыларын азайту жөніндегі міндеттемелер қалыптастырады. Сонымен бір мезгілде, су ресурстары, биоортаны сақтау, жердің тозуына жол бермеу, табиғатты тиімді пайдалану мәселелері тек ұлттық және өңірлік деңгейлерде шешілуде. Осы мәселелер бойынша жаһандық диалог жоқ. Бұдан бөлек, қолданыстағы барлық пішімдер елдердің қатысуын қарастырғанымен, ТҰК те ірі табиғат  пайдаланушы болып табылады.

Төртіншіден, әр елдің ұлттық деңгейде ауқымды құрылымдық реформалар  жүргізгені маңызды.

Қымбатты достар!

Қазақстан – жас мемлекет, үстіміздегі жылы біз тәуелсіздігіміздің 25 жылдығын атап өтеміз. Ширек ғасыр бедерінде біз картада жоқ мемлекеттен табысы орташа деңгейлі, әлемдегі бәсекеге аса қабілетті 50 елдің құрамына енген мемлекеттің жолын жүріп өттік. Осы кезеңде біз әкімшіл-әміршіл басқарудағы мешеу қалған экономикадан ашық нарықтық экономикаға өтуге толық қол жеткізе алдық. Қайта жаңғыртулар өте қиын жүрді және жанға бататындай болды, әлі көп нәрсе істеу керек. Алайда, жүргізілген реформалардың басты нәтижесі азаматтарымыздың әл-ауқатын түбегейлі жақсарту болды.

Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның ішкі жалпы өнімі доллармен есептегенде 20 есе, орташа еңбекақы 17 есе өсті. Шамамен 2 миллион жұмыс орны ашылды. Серпінді экономикалық өсім жағдайында біз табыстарда соншалықты бір айырмашылықтарға жол бермедік. Кедейшілік айтарлықтай  азайды. Егер 90-шы жылдардың басында әрбір үшінші адам Қазақстанда кедейшілік шегінің арғы жағында өмір сүрсе, бүгінде кедейшілік деңгейі 3%-дан да төмен.

Экономикалық өсім өрлеп тұрған кездің өзінде де біз жалпыға бірдей тұтыну үрдісіне жол бермедік. Біз үшін адами капиталға инвестициялар салу, инфрақұрылымдарды дамыту, индустрияландыру және қазақстандықтардың болашақ ұрпағы үшін қор жасау басты басымдықтар болды және болып қалып отыр. Тәуелсіздік жылдарында шамамен 1400 мектеп пен 1300 денсаулық сақтау нысандары салынды. Тәуелсіздік жылдарында әлеуметтік сала шығындары ІЖӨ-нің 6%-ынан 10%-ынан астамға дейін өсті. Қазақстандықтардың орташа өмір жасы 72-ге ұлғайды. 100 миллион шаршы метрден астам тұрғын үй пайдалануға беріліп, халықтың баспанамен қамтамасыз етілуі бір жарым есеге ұлғайды. Республикалық маңызы бар 10,5 мың шақырым автомобиль жолы салынды және жөнделді. Индустрияландыру бағдарламасы бойынша 6 жылда 3,8 триллион теңгеге 900 жоба қолданысқа енгізіліп, 85 мың тұрақты жұмыс орны құрылды. Елдің халықаралық резервінің көлемі, Ұлттық қор қаржыларын қоса алғанда, 95 миллиард долларды құрап, ІЖӨ-нің 50%-ына дейін артты.

Бүгінде ЕАЭО ақиқатқа айналды және 180 миллионнан астам халқы бар 5 елдің басын біріктіріп отыр. 2015 жылы Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымына толыққанды мүше болды.

Құрметті ханымдар мен мырзалар!

Қазақстан басты мақсаты әлемдегі аса дамыған 30 елдің қатарына қосылу болып табылатын 2050 жылға дейінгі ұзақ мерзімді даму стратегиясын жүзеге асыруда. Алдағы онжылдықтың шешуші міндеті – елді дамытудың мүлде жаңа моделін қалыптастыру. Қазақстан экономикалық өсімді жандандырып, бәсекеге қабілеттілікті нығайтатын орасан зор әлеуетке ие. Біз өзіміздің ұзақ мерзімді өсіп-өркендеуіміз бен орнықтылығымызды тек қана еліміздің аса бай табиғи ресурстарға тәуелділігіне байлап қоймаймыз. Осыған орай негізгі міндет –экономикалық өсімнің жаңа қозғаушы күштерін (драйверлерін) қалыптастыру, индустрияландыруды жалғастыру, халықтың жоғары табысы мен сапалы адами капиталы бар жеке секторға басымдық берілетін заманауи экономика орнықтыру.

Экономикалық өсім көбінесе еңбек өнімділігінің, жекеменшік инвестициялардың және бәсекелестіктің өсімімен қамтамасыз етілетін болады. Дамудың жаңа экономикалық моделін қалыптастыру барлық саладағы құрылымдық өзгерістерге негіз қалайды. Біз күш-жігерімізді мемлекеттік секторда жүргізіліп келе жатқан саясаттың тиімділігін арттыруға және мемлекеттің экономикаға қатысу үлесін ЭЫДҰ елдерінің тәжірибесі бойынша ІЖӨ-нің 15%-ына дейін төмендетуге жұмсайтын боламыз. Біздің экономиканың нақты секторындағы негізгі міндетіміз – нарықтық институттарды нығайту, еркін бәсекелестікті дамыту мен жеке іскерлік бастаманы ынталандыру. Біз әлеуметтік-қоғамдық салада адами капиталды дамытуға инвестиция салуды белсенді түрде жалғастырамыз, бірақ мемлекеттің, бизнес пен азаматтың жауапкершілігін нақты бөліп көрсететін боламыз.

Құрметті форумға қатысушылар!

Қазақстан өзінің салыстырмалы түрде қысқа ғана тарихында көптеген экономикалық сілкіністерді – 90-шы жылдардағы ауқымды экономикалық коллапстан бастап, 2000-шы жылдардағы естен тандырарлықтай жан-жақты сыртқы сілкіністерге дейін еңсере алды. Біздің басты қағидаттарымыз – экономикалық прагматизм, реформаларды жүзеге асырудағы дәйектілік пен азаматтардың әл-ауқатын арттыруға күш салу – бізге барлық қиындықтардан өтуге мүмкіндік беріп, біздерді күштірек ете түсті.

Бүгінде барлық елдер қиындықтарды бастарынан өткеру және ұлттық эгоизмге ерік бермей, әлем алдында тұрған сын-қатерлерді еңсеру ісінде бірлесіп жол таба білу маңызды. Халықаралық диалогтың түрлі пішімдері бар: G-7, G-20. Жаһандық және өңірлік экономикалық форумдар, мәселен, Давостағы, Боаодағы, біздің Астанадағы секілді кездесулер өткізіліп келеді. Әзірленген шешімдерді нақты іс жүзінде пайдалану барысында келісушілік пен үйлесімділікті қамтамасыз ету маңызды. Бұл жерде барлық елдердің пікірі ескерілуге тиіс. БҰҰ құрылымында немесе оның жанынан осындай үйлестіру ісін қамтамасыз ететін арнаулы комитет құратын уақыт жетті. Қазақстанда қолданылып келе жатқан, 140 елден 30 мыңнан астам сарапшының басын біріктіретін «G-global» виртуалды интерактивті алаңын белсенді түрде пайдалануды ұсынамын.

Сөзімді аяқтай келе, форумның барлық қатысушыларына жемісті жұмыстары үшін ризашылығымды білдіргім келеді. Оның қорытындылары жаһандық дамудың ортақ қазынасына қосылатыны анық. Форумның барлық қатысушылары мен қонақтарына зор денсаулық пен табыс тілеймін!

Ақпарат көзі: akorda.kz

0
0
503

25 жылда салынған 25 ғимарат

Аллаға шүкір, биыл тұғырлы тәуелсіздігімізге 25 жыл. Жас жігіттің нағыз толысқан шағы. Осы уақыт аралығында еліміз дамып, көркейе түсті. Түрлі ғимараттар салынды. Тіпті, су жаңа қала тұрғызылды. Астанамызды айтам. Қызық, 25 жылда елімізде салынған ең әдемі ғимараттар қайсы? Тізбектеп көрейік:

1. "Бәйтерек" монументі - Астана.

2. "Ханшатыр" сауда орталығы - Астана.

3. "Опера және балет театры - Астана.

4. Астан-АренаАстана.

5. Керуен - Астана.

6.Мега - Астана.

7.Думан - Астана.

8.Ұлттық музей - Астана.

9. Бейбітшілік және Келісім сарайы - Астана.

10 Ақ Орда резиденциясы - Астана.

11.Парламент мәжілісінің ғимараты - Астана.

12.Министрліктер үйі - Астана.

13. Қазақ елі монументі - Астана.

14. Мәңгілік ел қақпасы -Астана.

15. "Атамекен" Қазақстан картасы- Астана.

16. "Тәуелсіздік монументі" -Алматы.

17. Тәуелсіздің таңы - Алматы.

18. "Тұңғыш президент саябағы" - Ақтөбе.

19. "Тұңғыш президент саябағы" - Тараз.

20. "Тәуелсіздік саябағы" - Шымкент.

21.ҚР Бірінші Президенті атындағы саябағы - Алматы

22. Хазірет Сұлтан мешіті - Астана.

23. Нұр -Астана мешіті - Астана.

24. Еуразия Ұлттық Университеті - Астана.

25. Назарбаев университеті - Астана.

Менің тізімім осылай дейді. Ал сіздің ше?

#Тәуелсіздікке_25_жыл#

4
1
1707

Мақтарал ауданында 6 мектептің жаңа ғимараттары пайдалануға берілді

1-қыркүйек – Білім күніне орай Мақтарал ауданында «Нұрлы жол» бағдарламасы аясында салынған 6 мектеп ғимаратының тұсауы кесілді. Атап айтқанда, Атакент кентінде 300 орындық, Тоқжігітов атындағы жалпы орта мектепте 300 орындық, Панфилов атындағы мектепте 300 орындық, Ғабдуллин атындағы жалпы орта мектепте 300 орындық, Өтемісұлы атындағы жалпы орта мектепте 200 орындық және «Сырдария» жалпы орта мектебінде 200 орындық мектеп ғимараттары пайдалануға берілді.

Жаңадан ашылған барша мектеп ғимараттары заманауи құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Лингафондық кабинеттер, интерактивті тақталар, мультимедиялық құралдар, жаңа үлгідегі химия және биология кабинеттері оқушылардың сапалы білім алуына мүмкіндіктер туығызары хақ. Сондай-ақ, спорт залдары мен шеберханалар, мәдениет залдары оқушылардың өздері қалаған кез келген спорт пен өнердің түріне баулиды.



 

#тәуелсіздікке25жыл 
#25летнезависимости

(с) Мақтарал ауданы әкімінің баспасөз қызметі

1
0
555

Астанада ҚР Парламенті палаталарының бірлескен отырысы басталды

Бүгін Астанада Астанада ҚР Парламенті палаталарының бірлескен отырысы басталды. Отырыс барысында ҚР Президенті Н.Назарбаевтың сөз сөйлеуі күтілуде.

«Қазақстан Республикасы Конституциясының 58-бабы 4-тармағының 2) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасы Парламенті Палаталарының бірлескен отырысы 2016 жылғы 1 қыркүйекте сағат 11-де Астана қаласында шақырылсын», - делінген Өкімде.

Парламент тұрақты негізде жұмыс істейтін екі Палатадан: Сенаттан және Мәжілістен тұрады.Сенат әр облыстан, республикалық маңызы бар қаладан және Қазақстан Республикасының астанасынан екі адамнан, тиісінше облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және республика астанасының барлық өкілді органдары депутаттарының бірлескен отырысында сайланатын депутаттардан құралады. Сенатта қоғамның ұлттық-мәдени және өзге де елеулі мүдделерінің білдірілуін қамтамасыз ету қажеттілігі ескеріліп, оның он бес депутатын Республика Президенті тағайындайды. Сайланған Сенат депутаттарының жартысы әрбір үш жыл сайын қайта сайланып отырады. Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі – алты жыл.

Мәжіліс жүз жеті депутаттан тұрады. Мәжілістің тоқсан сегіз депутаты саяси партиялардан партиялық тізімдер бойынша жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Мәжілістің тоғыз депутатын Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайды. Мәжіліс депутаттарының кезекті сайлауы Парламенттің жұмыс істеп тұрған сайланымы өкілеттігінің мерзімі аяқталардан кемінде екі ай бұрын өткізіледі. Мәжіліс депутаттарының өкілеттік мерзімі – бес жыл.

Ақпарат көзі: strategy2050.kz

0
0
457

Ақтөбе облысының барлық аудан орталықтарына 2016 жылдың соңына дейін газ тартылады — әкімдік

Облыстық әкімдікте өңір басшысы Бердібек Сапарбаевтың төрағалығымен елді мекендерді газбен жабдықтау мәселесіне байланысты жиналыс өтті, деп хабарлады Ақтөбе облысы әкімінің баспасөз қызметі.

Облыстық энергетика және тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы басқармасының мәліметі бойынша қазіргі таңда 695 мыңға тарта тұрғыны бар 375 елді мекеннің 101-іне газ жүргізілген.

«ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ-мен жасалған меморандум аясында инвестициялық қаражат есебінен 5,7 млрд теңгеге Ойыл ауданының Ойыл, Әйтеке би ауданының Комсомол, Қарғалы ауданының Қос естек ауылдарына апаратын және Ырғыз ауданының Ырғыз ауылының ішіне тартылатын ұзындығы 293 шақырымдық газ құбыры салынды. 2014 жылы бюджеттік қаражат есебінен тартылған Мәртөк ауданының Жайсаң ауылына апаратын газ құбырының құрылысы 2016 жылдың шілде айында аяқталды.

Бұдан өзге, ағымдағы жылы Мәртөк ауданының Казанка, Қарғалы ауданының Жосалы, Кемпірсай, Шалқар ауданының Байқадам, Шетырғыз ауылдарын газдандыру жобасы басталды.

«ҚазТрансГазАймақ» АҚ-мен жасалған меморандумға сәйкес құны 14,3 млрд. теңге болатын 12 жоба жүзеге асырылды. Олардың ішіне Ойыл ауданының Ойыл, Қарғалы ауданының Қосестек, Мұғалжар ауданының Талдысай, Еңбек, Алтынды, Хромтау ауданының Аққұдық, Алға ауданының Үшқұдық ауылдарын 316,8 шақырымдық газ құбырымен жабдықтау, Ақтөбе қаласы мен Қандыағаш қалаларындағы АГТС құрылысы кіреді.

2016 жылдың аяғына дейін 109 елді мекеннің 715 мың тұрғыны газбен қамтамасыз етіліп, барлық 12 аудан газдандырылады деп күтілуде.

Бердібек Сапарбаев аудан орталықтарын газбен жабдықтау бойынша құрылыс-монтаждау жұмыстары мен мемлекеттік органдар тарапынан тиісті бақылаудың жоқтығына көңілі толмайтынын жеткізді.

“Президент тапсырмасы бойынша өңірде халықтың жағдайын жақсарту шаралары, атап айтсақ, елді мекендерді газбен қамту жұмыстары жүргізілуде. Жобаларды жүзеге асыру үшін республикалық және жергілікті бюджеттен қыруар қаржы бөлінуде. Бұған қоса, облыста 4 млрд. кубтан астам газ өндіріледі, өкінішке қарай барлық аудан орталықтары газбен қамтылмаған. Келісімшарттарға сәйкес газ Комсомол, Ойыл және Ырғыз ауылдарына өткен жылы жүргізілу керек болатын. Мердігерлер барлық жұмысты бірінші жарты жылдықта аяқтайтындарына уәде берген-тін. Алайда мойындарына алған міндеттерін орындамады. Бұл менің ойымша, мемлекеттік органдардың дұрыс бақылау жүргізбегендігінен және мердігерлердің жауапсыздығының салдарынан орын алып отыр”,-деп атап өтті облыс әкімі.

Атап айтсақ, «ОксидБилд» ЖШС мердігер мекемесі Ойыл ауданының Ойыл, Ырғыз ауданының Ырғыз ауылдарына тартылатын газ құбырын салу бойынша келісімшарттық міндеттерін орындамады. Аталмыш нысандардағы құрылыс-монтаждау жұмыстары 2015 жылдың желтоқсан айында біткен болатын, бірақ газ құбырлары әлі күнге дейін пайдалануға берілген жоқ.

“Компанияңыздың жауапкершілігі қайда? Нысандарды келісімшартта көрсетілген мерзімде неге тапсырмағансыздар? Толықтай қаржыландырылу болды, ал елді мекендер әлі күнге дейін газдандырылмаған”,-деді облыс әкімі барлық жұмыстардың аяқталуы бойынша барлық шараларды қолданылуды тапсырды.

Облыстық прокуратура мен Мемлекеттік кірістер департаментінің экономикалық тергеу қызметіне «ОксиБилд» ЖШС-нің мемлекеттік тапсырыс аясындағы келісімшарттық міндеттерін орындаудағы қызметін тексеру тапсырылды.

Ақпарат көзі: strategy2050.kz

0
0
620

ХХІ ғасырдың он жаһандық сын-қатері

Қазіргі уақытта адамзат жаңа жаһандық сын-қатерлермен бетпе-бет келуде.

Еліміз бен өңіріміз үшін мен он негізгі сын-қатерді бөліп көрсетемін. Егер біз өз дамуымызда жаңа табыстарға одан әрі қол жеткізуді жоспарлайтын болсақ, олардың әрқайсысын міндетті түрде ескеруге тиіспіз.

 

Бірінші сын-қатер - тарихи уақыттың жеделдеуі.

Тарихи уақыт аса жеделдей түсуде. Әлем қарқынды түрде өзгеруде және болып жатқан өзгерістердің жылдамдығы адамды таң қалдырады.

Соңғы 60 жылда Жер тұрғындарының саны үш есе көбейді, ол 2050 жылға қарай 9 млрд. адамға жетеді. Осы кезең ішінде әлемдік ішкі жалпы өнім 11 есе өсті.

Бүкіл әлемдік тарихи үдерістің жеделдеуі қай кезде де мемлекеттер алдында жаңа шектеусіз мүмкіндіктер ашады, ал оларды толығымен пайдаланғанымызды мен мақтан тұтамын.

Соңғы 20 жылдан астам уақытта біз қоғам өмірінің барлық салаларына өте жоғары қарқынмен жаңғырту жүргіздік. Көптеген басқа елдерге 100, тіпті 150 жыл керек болған нәрселерді атқардық.

Дегенмен, осы уақытқа дейін жалпы жаңғырту үдерісіне кірікпеген әлеуметтік топтар бар. Оның объективті себептері де бар. Қоғамда адамдардың моральдық жай-күйі мен қоғамдық аңсар-үмітіне әсер ететін бірқатар теңгерімсіздік әлі де орын алуда.

Біз осы теңгерімсіздікті жойып, қоғамның барлық жіктеріне қоғамдық жаңғырту үдерісіне кірігу мүмкіндігін беруіміз керек. Олар қоғамда өзінің лайықты орнын тауып, Жаңа саяси бағыт ұсынған мүмкіндіктерді толық пайдалануға тиіс.

 

Екінші сын-қатер - жаһандық демографиялық теңгерімсіздік.

Жаһандық демографиялық теңгерімсіздік күн өткен сайын күшейе түсуде. Жалпыәлемдік тренд - адамзаттың қартаюы. Енді 40 жылдан кейін алпыс жастан асқан адамдардың саны 15-ке толмағандардан асып түседі. Туудың азаюы және адамзаттың қартаюы көптеген елдерде еңбек нарығындағы проблемаларға, атап айтқанда, еңбек ресурстарының жетіспеушілігіне сөзсіз әкеледі.

Шиеленісе түскен демографиялық теңгерім­сіздік жаңа көші-қон толқындарын туғызып, күллі әлемде әлеуметтік шиеленісті күшейте түседі.

Біз Қазақстанда заңсыз еңбек мигранттары жергілікті еңбек нарықтарын тұрақсыздыққа әкелген елдің жекелеген өңірлеріндегі көші-қон қысымымен бетпе-бет келіп отырмыз.

Біз таяу болашақта кері үдеріспен - елдің шегінен тыс жерлерден бізге келетін еңбек иммиграциясымен бетпе-бет келуіміз әбден мүмкін екенін түсінуге тиіспіз.

Біз жас ұлтпыз. Еліміздегі орташа жас - 35. Бұл біздің адамдық әлеуетімізді сақтауға, әлемде өзіміздің дұрыс орнығуымызға зор мүмкіндік береді. Бүгінгі күні алға жылжуға бізде жақсы негіз бар.

Елімізде әрбір іздеген адам табуына болатын жұмыс бар. Оның үстіне біздің әрқайсымыздың өзіміз жұмыс істеп, өзімізді асырауға мүмкіндігіміз бар. Бұл - біздің үлкен жетістігіміз.

Мен сіздерді жалпыға ортақ еңбек қоғамына бастап келемін, онда жұмыссыздар жай ғана жәрдемақы алушылар емес, олар жаңа кәсіптерді меңгеретін болады, мүгедектер жасампаздық қызметпен белсенді түрде айналыса алады, ал корпорациялар мен компаниялар олардың еңбегі үшін лайықты жағдай жасай алады.

Біздің жастарымыз оқуға, жаңа ғылым-білімді игеруге, жаңа машықтар алуға, білім мен технологияны күнделікті өмірде шебер де тиімді пайдалануға тиіс. Біз бұл үшін барлық мүмкіндіктерді жасап, ең қолайлы жағдайлармен қамтамасыз етуіміз керек.

 

Үшінші сын-қатер - жаһандық азық-түлік қауіпсіздігіне төнетін қатер.

Әлемдік халық саны өсуінің жоғары қарқыны азық-түлік проблемасын күрт шиеленістіріп отыр.

Бүгіннің өзінде әлемде миллиондаған адам аштыққа ұшырап, миллиардқа жуық адам тағамның ұдайы жетіспеушілігін бастан кешіруде. Тамақ өнімдерін өндіруде революциялық өзгерістер жасамаса, осынау үрейлі цифрлар тек өсе түспек.

Біз үшін бұл сын-қатер астарында орасан зор мүмкіндіктер бар.

Біз қазірдің өзінде астық дақылдарын аса ірі экспорттаушылар қатарына ендік. Бізде аса ірі экологиялық таза аумақтар бар және экологиялық таза тағам өнімдерін шығара аламыз.

Ауыл шаруашылығы өнеркәсібінде сапалы секіріс жасау толықтай қолымыздағы нәрсе. Бұл үшін бізге жаңа тұрпаттағы мемлекеттік ой-сана қажет болады.

 

Төртінші сын-қатер - судың тым тапшылығы.

Әлемдік су ресурстары да қатты қысым көріп отыр.

Соңғы 60 жылда жер шарында ауыз суды пайдалану 8 есе өсті. Осы жүзжылдықтың ортасына қарай көптеген елдер суды сырттан алдыруға мәжбүр болады.

Су - барынша шектеулі ресурс және оның көздерін иелену үшін күрес жер бетіндегі шие­ле­ніс пен жанжалдар себептерінің бірі ретінде қазірдің өзінде геосаясаттың аса маңызды факторына айналып отыр.

Сумен қамтамасыз ету проблемасы біздің елімізде де өткір болып отыр. Бізге сапалы ауыз су жетіспейді. Бірқатар өңірлер оның зардабын қатты тартуда.

Бұл проблеманың геосаяси астары да жоқ емес. Қазірдің өзінде біз трансшекаралық өзендердің су ресурстарын пайдалануда бірқатар мәселелермен бетпе-бет келдік. Аталған мәселенің күрделілігіне қарамастан, біз оны саясаттандыруға жол бермеу­ге тиіспіз.

 

Бесінші сын-қатер - жаһандық энергетикалық қауіпсіздік.

Барлық дамыған елдер баламалы және «жасыл» энергетикалық технологияларға инвес­тицияны ұлғайтуда.

2050 жылға қарай алғанның өзінде оларды қолдану барлық тұтынылатын энергияның 50 %-на дейін өндіруге мүмкіндік береді.

Көмірсутегі экономикасының дәуірі бірте-бірте аяқталып келе жатқаны анық. Адамзаттың өмір тіршілігі тек бір ғана мұнай мен газға емес, энергияның жаңғыртылатын көздеріне негізделетін жаңа дәуір келе жатыр.

Қазақстан жаһандық энергетикалық қауіпсіздіктің басты элементтерінің бірі болып саналады.

Мұнай мен газдың әлемдік деңгейдегі аса ірі қорларын иеленетін біздің еліміз өзінің энергетикалық саладағы сенімді стратегиялық әріптестік пен өзара пайдалы халықаралық ынтымақтастық саясатынан бір қадам да кейін шегінбейтін болады.

 

Алтыншы сын-қатер - табиғи ресурстардың сарқылуы.

Жердің табиғи ресурстарының шектеулілігі, түгесілуі жағдайында адамзат тарихындағы теңдесі жоқ тұтынудың өсуі әр бағыттағы, келеңсіз де, оң да үдерістерді үдете түседі.

Біздің еліміз бірқатар артықшылықтарға ие. Жаратқан бізге көп табиғи байлық сыйлаған. Басқа елдер мен халықтарға біздің ресурстарымыз қажет болады.

Бізге өз табиғи байлықтарымызға деген көзқарасымызды ой елегінен өткізудің қағидатты маңызы бар. Біз оларды сатудан қазынамызға кіріс құя отырып, оларды дұрыс басқаруды, ең бастысы, еліміздің табиғи байлығын орнықты экономикалық өсуге барынша тиімді кіріктіруді үйренуіміз керек.

 

Жетінші сын-қатер - Үшінші индустриялық революция.

Адамзат Үшінші индустриялық революция табалдырығында тұр, ол өндіріс ұғымының өзін өзгертеді. Технологиялық жаңалықтар әлемдік нарықтың құрылымы мен қажеттіліктерін түбегейлі өзгертеді. Біз бұрынғыға қарағанда мүлде өзгеше технологиялық болмыста өмір сүріп жатырмыз.

Цифрлық және нанотехнология, регенеративтік медицина және басқа да көптеген ғылыми жетістіктер қоршаған ортаны ғана емес, адамның өзін трансформациялап, күнделікті ақиқатқа айналады.

Біз осынау үдерістердің белсенді қатысу­шылары болуға тиіспіз.

 

Сегізінші сын-қатер - үдей түскен әлеуметтік тұрақсыздық.

Қазіргі уақытта ең үлкен әлемдік пробле­ма­лардың бірі - күшейе түскен әлеуметтік тұрақсыздық. Оның негізгі себебі - әлеуметтік теңсіздік.

Бүгінде әлемде екі жүз миллионға жуық адам жұмыс таба алмай отыр. Еуропалық Одақтың өзінде жұмыссыздық соңғы онжылдықтардағы ең жоғары деңгейге жетіп, көптеген жаппай тәртіпсіздіктерге түрткі болып отыр.

Мұның жанында Қазақстандағы ахуал біршама қолайлы болып отырғанын мойындау керек. Бүгінде біз бүкіл жаңа тарихымыз ішіндегі жұмыссыздықтың ең төменгі деңгейіндеміз. Бұл, сөз жоқ, үлкен жетістік. Солай бола тұра, біз масаттануға тиіс емеспіз.

Әлеуметтік-саяси дағдарысқа ұласатын жаһандық экономикалық дағдарыс Қазақстанға сөзсіз қысым көрсетіп, біздің төзімімізді сынаққа алатын болады.

Сондықтан күн тәртібіне әлеуметтік қауіпсіздік және әлеуметтік тұрақтылық мәселесі қойылады. Біз үшін маңызды міндет - қоғамымыздағы әлеуметтік тұрақтылықты нығайту.

 

Тоғызыншы сын-қатер - өркениетіміз құндылықтарының дағдарысы.

Әлем ауыр дүниетанымдық және құндылық дағдарысты бастан кешіріп отыр. Өркениеттер қақтығысы, тарихтың ақыры, мультимәдениеттің күйреуін жариялайтын үндер жиі естіледі. Жылдар бойы сыннан өткен құндылықтарымызды қорғай отырып, біз үшін осынау кертартпа көзқарастан тартынуымыздың қағидатты маңызы бар. Өз тәжірибемізден білетініміз, біздің «осал тұсымыз» деп атаған көпэтностылығымыз бен көпконфессиялығымызды өз артықшылығымызға айналдыра алдық.

Біз мәдениеттер мен діндердің қатар өмір сүруі жағдайында өмір сүріп үйренуіміз керек. Біз мәдениеттер мен өркениеттер диалогына бейілді болуға тиіспіз.

Тек басқа ұлттармен жарастықта ғана біздің еліміз болашақта табыс пен ықпалға қол жеткізе алады. ХХІ ғасырда Қазақстан өзінің өңірлік көшбасшылық ұстанымын нығайтып, Шығыс пен Батыстың үнқатысуы мен өзара іс-қимылы үшін көпір болуға тиіс.

 

Оныншы сын-қатер - әлемдік жаңа тұрақсыздық қаупі.

Әлемде не болып жатқанын біздің бәріміз көріп отырмыз. Бұл дағдарыстың жаңа толқыны емес, әлемдік экономика әлі еңсере алмай отырған 2007-2009 жылдардағы дағдарыстың жалғасы.

Жаһандық экономикалық жүйе 2013-2014 жылдардың өзінде елеулі іркіліске ұшыратып, атап айтқанда, шикізатқа әлемдік бағаның құлдырауын туғызуы мүмкін. Біз үшін мұндай көрініс аса тиімді бола қоймайды.

ЕО мен АҚШ-тағы ықтимал рецессия дамыған елдердің шикізат ресурстарына қажеттілігін төмендетуге әкелуі мүмкін.

Еуроодақтағы жоқ дегенде бір мемлекеттің ықтимал дефолты «домино әсерін» тудырып, біздің халықаралық резервтеріміздің сақталуы мен экспорттық өнім беруіміздің тұрақтылығына күмән туғызуы мүмкін.

Валюталық резервтердің қысқаруы валюталық бағамдар мен инфляцияның қысымын күшейтіп, бұл қайтадан әлеуметтік-экономикалық ахуалға кері әсер етуі мүмкін.

Осыған байланысты біз халықаралық ахуал дамуының кез келген көрінісіне жан-жақты дайын болу үшін биліктің барлық тармақтарының, мемлекет пен қоғамның ойластырылған, келісілген және үйлестірілген бағытын тұжырымдауға тиіспіз.

Ақпарат көзі: strategy2050.kz

0
0
5222

Елбасының «Ядролық қарусыз әлем» халықаралық конференциясында сөйлеген сөзі

Ақорданың ресми сайты «Ядролық қарусыз әлем» халықаралық конференциясында сөйлеген сөзін жариялады.

Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Ядролық қарусыз әлем қалыптастыру» атты халықаралық конференцияның пленарлық отырысында сөйлеген сөзі

Құрметті конференцияға қатысушылар!

Ханымдар мен мырзалар!

Қонақжай және бейбітсүйгіш Қазақстан жеріне қош келдіңіздер!

29 тамыз – барша адамзат тарихындағы айтулы күн.

25 жыл бұрын, дәл осы күні менің Жарлығыммен жер бетіндегі ең үлкен ядролық сынақ алаңдарының бірі – Семей полигоны жабылды.

40 жыл бойы 500-ге жуық ядролық жарылыс жасалған полигонның үні біржола өшті.

Осылайша, халқымыз тәуелсіздік таңы атар сәтте бейбітшілік жолын таңдайтынын барша әлемге паш етті.

Бұл Қазақстанның жаһандық қауіпсіздік көшін бастаған теңдессіз қадамдарының бастауы болды.

Биыл біздің еліміз Тәуелсіздігінің 25 жылдық мерейлі белесін атап өтуде.

Қазақстан ширек ғасырдан бері тұтас жер беті бейбітшілікке бөленуі үшін бар күш-жігерін салып келеді.

Біз қуаты жөнінен әлемде төртінші орын алатын ядролық қарудан өз еркімізбен бас тарттық.

Әлемдік қауіпсіздікті нығайту жолында көптеген тың бастамалар көтердік.

Қазақстанның бұл бағыттағы сан жылдық ерік-жігері мен ұсынған «Әлем. XXI ғасыр» манифесінде көрініс тапты.

Біздің бейбіт бастамаларымыздың бәрі де әлем қауымдастығының жаппай қолдауына ие болуда.

Соның нәтижесінде, Қазақстан жаһандық ядролық қарусыз әлем қозғалысының көшбасшысына айналды.

Біздің ұсынысымызбен бүгінде жер жүзі 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халықаралық күні ретінде атап өтеді.

Қазақстанның бұл бейбіт бастамалары жер бетіндегі барша елдердің мүддесіне сай келетінін көрсетеді.

Бүгінгі форум да бәрімізді ортақ мақсатқа жұмылдырып, жаһандық қауіпсіздікті нығайта түсуге сүбелі үлес қосатынына сенімдімін.

Құрметті конференцияға қатысушылар!

1991 жылы 29 тамызда біздің еліміз үшін де, бүкіл әлем үшін де тарихи маңызы зор оқиға болды.

Біздің жеріміз бен халқымызға 40 жылға жуық қасірет шектірген милитаризмнің ең зұлмат сынағы ширек ғасыр бұрын заңдық тұрғыдан тоқтатылды.

Осы оқиғаның қарсаңындағы бірнеше онжылдық бойында әлем атом қаруын қысқарту, оны сынауға мораторий жариялау үдерістері арқылы ядролық қауіп деңгейін төмендетуге тырысты.

Біз әлемдегі ең үлкен сынақ полигонын жабу туралы жарлық шығару арқылы Қазақстанда «Гордиев түйінін» бірінші болып үздік.

Біздің шешімімізден кейін ядролық державалардың полигондарының үні шықпай қалды, бірақ олардың ешқайсысы әлі жабылған жоқ.

Қазақстан – осындай қадамға барған бірінші ел.

Халқымыздың қалауы осындай болды.

Бұл оқиғаның бүкіл планета үшін ұлық мәні де осында жатыр.

Сондықтан біз осы конференцияға жоғары мәртебелі шетелдік қонақтардың қатысуын Қазақстанның жаһандық антиядролық қозғалыстағы еңбегін халықаралық мойындау актісі ретінде қарастырамыз.

Мен біздің конференция ядролық сынақтарға тыйым салу, атом қаруын таратпау, адамдарды ядролық ессіздік қаупінен арылту үрдісін жандандыру ісіне маңызды үлес қосатынына сенімдімін.

Құрметті ханымдар мен мырзалар!

Атом энгергетикасының ашылуы ХХ ғасырдағы ғылымның ең айтулы жетістіктерінің бірі еді.

Бірақ оны әскери мақсатта пайдалану адамзат тарихындағы ең қауіпті және ең үлкен адасушылық болды.

Атом қаруын қолданатын соғыста жеңу әншейін елес екенін ұлы ғалымдар, әскери стратегтер мен саясаткерлер ядролық дәуірдің қарсаңында-ақ дәлелдеді. Бұл соғыста бәрі жеңіледі.

Жалпыға ортақ жеңілістің құны – әлемді құрту болмақ.

Ядролық апокалипсистің ұдайы төніп тұратын қылышының астындағы өмірге бой үйрету әсері әлден-ақ ұрпақтан ұрпаққа генетикалық тұрғыдан беріле бастады.

Адамзат осы бір қатерлі құрсауды үзе ала ма?

Семей ядролық сынақ полигоны жабылуының 25 жылдық мерейтойы – «Тажал қаруын» қысқарту және толық тыйым салу жөніндегі күрестің жаңа кезеңін бастау үшін жақсы себеп.

Планетаның өзін өзі ядролық жою қатерін толық еңсеруге ұмтылып отырған Қазақстанның бірегей тәжірибесі әлемдік тарихтағы бірден-бір әрі қайталанбаған қадам болып қалып отыр.

Семей ядролық полигонын жабу туралы шешім біз әлі бұрынғы КСРО-ның бір бөлшегі болып отырған кезде қабылданды.

Одақтық әскери-командалық машинаның қуатты қарсылығын еңсеруге тура келді.

Сол кезде, КСРО күйрегеннен кейін, біз қуаты жөнінен әлемдегі төртінші зымырандық-ядролық арсеналға иелік етіп қалдық.

Біздің аумағымызда 104 құрлықаралық баллистикалық СС-18 («Сатана») зымырандары орналасты.

Оларға 1400 ядролық оқтұмсық орнатылған болатын.

Біздің аэродромдарымызда 370 қанатты ядролық зымырандары бар 40 стратегиялық бомбалаушы ТУ-95 МС ұшақтары болды.

Бұл Францияның, Ұлыбританияның және Қытайдың ядролық күштерін қоса алғандағы әлеуеттен артық болатын.

Семей полигонында ядролық қаруды өндіруге және жетілдіруге дайын тұрған қуатты ғылыми-зерттеу инфрақұрылымы қалды.

Бұған қоса, Қазақстан табиғи уранның әлемдік қорының төрттен бірін иелене отырып, оны байытудың толық циклына, ядролық отын, реакторлар мен қондырғылар өндірісіне иелік етті.

Елдің аумағында ядролық отынмен жұмыс істейтін 5 қондырғы болды, соның ішінде Ақтау қаласындағы атом реакторы да бар.

Осындай қуатты әлеуеттен бас тарту үшін күшті саяси ерік-жігер керек еді.

Ашығын айтайын, біздің қоғамның бір бөлігі ядролық мәртебені сақтауды жақтады.

Осы бір жалған арбауға илікпеу үшін зор күш-жігер қажет болды.

Ядролық қарудан және ядролық держава мәртебесінен бас тарту біздің саналы, шынайы таңдауымыз, Қазақстанның бүкіл халқы қолдаған ерікті акт болды.

Осы тарихи шешімнің гуманитарлық өлшемі де айтарлықтай маңызды еді.

Қазақстан аумағында іс жүзінде 40 жыл бойы жүргізілген үздіксіз ядролық қару сынағы жерімізге және ұлтымыздың денсаулығына алапат зиянын тигізді.

Барлығы 456 ядролық және термоядролық заряд сыналды, соның ішінде 116-сы ауада жасалды.

Ауданы 300 мың шаршы шақырым полигонның айналасында шамамен бір жарым миллион адам тұратын!

Ал кеңестік әскери басшылықтың Қазақстанның аумағында полигон орналастыруға қатысты құжаттық негіздемесінде осы жерлердің «елсіздігі» туралы жалған сөздер бар.

Полигон ғана емес, оған жапсарлас аумақтар да интенсивті радиоактивті ластануға ұшырады.

Бұл сол төңіректе тұратын адамдардың, сондай-ақ барша тірі табиғаттың сәулелік патологияға ұшырауына әкеліп соқтырды.

Мамандардың бағалауынша, сәулелік зақымдануға ұшыраған азаматтардың жалпы саны 500 мың адамға дейін жетеді.

Әлі бірнеше қазақстандық ұрпақ өз денсаулығынан сол қатерлі сынақтардың салдарын сезінетін болады.

Әлемдегі басқа бірде-бір ел Қазақстан мен қазақстандықтар сияқты ядролық сынақтан зардап шекпеген шығар, сірә.

Біздің ядролық қарудан азат әлемге бүгінгі ұмтылысымыз –жалпыұлттық Мәңгілік Ел идеясының маңызды құрамдасы.

Құрметті конференцияға қатысушылар!

Қазақстанның үлгісі бойынша ширек ғасыр ішінде біз ядролық қарудан азат әлем құрудың тиімді моделін қалыптастырдық.

Осы модельді біз әлемнің барлық елдерінде қолдануды ұсынамыз.

Ол мынадай арқаулық негіздерді құрайды.

Бірінші, бұл – Семей ядролық сынақ полигонын жабу, ядролық қаруға иелік етуден бас тарту мен оны өз аумағында орналастыруға кез келген уақытта тыйым салу туралы кең ауқымды жалпыұлттық консенсус негізінде еркін қабылданған шешім.

Екінші. Біз Тәуелсіздігімізге ядролық полигонсыз иелік еттік!

Біз Тәуелсіз елімізді құрдық және бекіттік, оның жоғары халықаралық беделіне ядролық қарусыз-ақ қол жеткіздік!

2006 жылы Орталық Азияда ядролық қарудан азат аймақ құру туралы Семей шартына қол қойылды.

Оған барлық қатысушылар – Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан – 2015 жылы арнайы хаттамамен ресімделген ядролық клубтың бес державасынан қауіпсіздік кепілдігін алды.

Осылайша, 1994 жылы ядролық державалардың Будапешт меморандумына қол қоюын есепке ала келгенде, еліміз қауіпсіздіктің қосарланған кепілдемесіне ие болып отыр.

Үшінші. Қазақстан ядролық қауіпсіздік саласындағы барлық іргелі халықаралық шарттардың қатысушысы болып табылады.

Төртінші. Халықаралық келісімдер негізінде, транспарентті режімде, біз ядролық қаруы жоқ ел мәртебесін алу бойынша практикалық іс-қимылдың толық циклын жүзеге асырдық.

Бесінші. Денуклеаризацияның қазақстандық моделі еліміздің Ресеймен, АҚШ-пен және басқа да бірқатар елдермен, сондай-ақ, халықаралық ұйымдармен кең көлемді халықаралық ынтымақтастығына арқа сүйейді.

АҚШ сенаторлары Семьюэль Нанн мен Ричард Лугардың бастамасы бойынша қабылданып, жүзеге асырылған «Қауіп-қатерді бірлесіп азайту» бағдарламасы орасан зор рөл атқарды.

Оның шеңберінде Қазақстанда әскери атомның барлық нысандарын жою бойынша жүргізілетін жұмыстар толықтай қаржыландырылды.

2012 жылы АҚШ, Ресей және Қазақстан Президенттерінің бұрынғы Семей полигонында Үшжақты ынтымақтастықты жалғастыру туралы бірлескен мәлімдемесі қабылданды.

Біз халықты және Семей өңірінің зардап шеккен жерлерін оңалту жөнінде бірқатар қарар қабылдаған БҰҰ көмегін әрқашан сезініп келдік.

Қазақстандықтар бірқатар донор-елдер – Жапония мен Еуропалық одақ мемлекеттерінің бұрынғы полигон аумағында экологиялық тепе-теңдікті сақтау және қалпына келтіру, радиациядан зардап шеккен адамдарға медициналық көмек көрсету ісіндегі үлесін ерекше бағалайды.

Біз әлемдік қоғамдастықтың радиациялық ластану салдарын жою жөніндегі жұмыстарға көмегі күшейе түседі деп үміттенеміз.

Алтыншы. Еліміз, ядролық мәртебесінен бас тарта отырып, ядролық энергетика мен ядролық отын өндірісін қоса алғанда, бейбіт атомды дамыту мүмкіндігін сақтап қалды.

Ұлттық ядролық орталық пен «Қазатомөнеркәсіп» Ұлттық атом компаниясы құрылып, жұмыс істеуде.

Біз Төмен байытылған ядролық отын халықаралық банкінің депозитарийі атандық.

Бұл факт Қазақстан қауіпсіздігінің жоғары деңгейі мен біздің жоғары халықаралық беделімізді айғақтайды.

Жетінші. Бүгінгі әлемде Қазақстан жаһандық антиядролық қозғалыстағы көшбасшылық орнын сақтап келеді.

Біздің бастамамыз бойынша мәні барлық адамдарды ядролық қаруға жаппай тыйым салу жолындағы күреске жұмылдыру болып табылатын АТОМ жобасы жүзеге асырылуда.

Әлемдік қоғамдастық болашақта Қазақстанның ядролық қарудан азат әлем құру жолына қадам басудағы тәжірибесінің осы жеті іргелі негізін лайықты бағалайтынына және пайдаланатынына сенімдімін.

Ханымдар мен мырзалар!

ХХІ ғасырда әлемді жаһандық ядролық соғыс қатерінен арылтудың парасатты баламасы жоқ.

Жер өркениетінің дамуы, ғылыми-техникалық прогрестің жаңа кезеңіне тым тақап келген Төртінші индустриялық революция, ядролық қаруды таратпау және жою міндетін адамзаттың аман қалуы мәселесіне айналдырып отыр.

Қазіргі кезде әлемдік ядролық жанжал алдындағы жалпыға ортақ қауіп сезімі ішінара ұйқыға кеткендей.

Кейбіреулер алдыңғы онжылдықтарда қалыптасқан халықаралық уағдаластықтар жүйесіне үміт артады.

Бірақ шындық мынадай: қабылданған шарттар ядролық клуб державаларының ХХ ғасырдың ең соңында кеңеюіне кедергі келтіре алмады.

Халықаралық құқықта, өкінішке қарай, атомды әскери қолдануға тыйым салатын режімді айналып өтуге мүмкіндік беретін көптеген екіұштылықтар бар.

Планетаны ядролық суицид қатерінен азат етудің жолы жеңіл болмайтыны айтпаса да түсінікті.

Ол түбегейлі ментальді өзгерістерді, жаңа көпжақты саяси шешімдерді, халықаралық қатынастарда сенімнің жоғары деңгейін талап етеді.

Мұқият дайындалып жасалған бағдарлама мен бүкіл әлемдік қоғамдастық іс-қимылының үйлесімді алгоритмдері қажет екенін атап көрсетті.

Біріншіден, ХХІ ғасырда адамзат дамудың жаһандық қауіпсіздіктің ажал құштырар сын-қатерлері тіпті де планетада жинақталған ядролық қарудың саны емес, оның бар болу фактісінің өзі болып табылатын нүктесіне жетіп отыр.

Оның халықаралық лаңкестер қолына түсу ықтималдығы әлденеше есе қауіптірек.

Және бұл әлемнің барлық елдерінің таратпау үдерісіне жаппай қатысуы үшін айтарлықтай аргумент болып табылады.

Екіншіден, ядролық таратпау және қарусыздану үдерістеріндегі табыс немесе сәтсіздік әлемдік қоғамдастықтың мелитаристік анохранизмді еңсере білу қабілетіне тікелей тәуелді.

Болуының өзі арандатушылық пен мағынасыздық туындататын әскери блоктарды өткеннің еншісінде қалдырған жөн.

Өзімнің жалпыәлемдік соғысқа қарсы шаралар туралы көзқарасымды мен әлемді бірте-бірте демилитариязациялау үшін негіз бола алатын «Әлем. ХХІ ғасыр» манифесімде мазмұндап бердім.

Мен планетаны ядролық өзін өзі жою қатерін шешімді түрде төмендету мүмкіндігін осыдан көремін.

Үшіншіден, әскери қуаттардың осындай түрлеріне де-факто ие барлық мемлекеттердің қатысуымен ядролық арсеналды қысқарту үдерісін көпжақты қылу қажет.

Оған қазіргі таңда «табалдырықтағы» топқа жататын мемлекеттердің ядролық мәртебелерін толық заңдастыру алғышарт қалауға тиіс.

Барлық ядролық державалар Ядролық қару-жарақты қысқарту туралы шарт қалыптастыру бойынша келіссөздерге кірісуі керек.

Төртіншіден, ХХІ ғасырда ядролық қауіпсіздіктің халықаралық құқықтық базасы өз негізін нығайтты.

Қазақстанның бастамасымен БҰҰ Бас Ассамблеясы 2015 жылдың 7 желтоқсанында, адамзат тарихында алғаш рет Ядролық қарудан азат әлем құру туралы жалпыға ортақ декларация қабылдады.

Қазірде ядролық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі барлық халықаралық құқықтарды кодификациялаудың маңызы зор.

Ядролық державалардың атом қаруына ие болудан өз еркімен бас тартқан, сондай-ақ, ядросыз мәртебесіне ие мемлекеттерге кепілдіктерінің заңдық тұрғыда міндеттейтін жүйесін дамыту қажет.

Ядролық қаруға ие болуға және таратуға қарсы қатаң шаралар қолданудың нақты жұмыс істейтін механизмін қалыптастыру керек.

Мұндай көпжақты келісімдерді БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қарарларымен бекіткен орынды.

Қазақстан БҰҰ-ның ядролық қаруға толық және жаппай тыйым салуына қол жеткізу үшін іс-қимылдар жасауда.

Бесіншіден, бізге ірі державалармен және күштердің жаңа орталықтарымен арадағы қарым-қатынастарды реттейтін жаңа механизм қажет.

Оның сыртында дау-жанжалдардың алдын алу үшін жаңа халықаралық ұйымдар құру немесе қазіргі бар институттарды реформалау қажет деп есептеймін.

Ірі державалар арасына қатысты дағдарыстарды басқару жүйесін құру керек.

Сондай-ақ, қару-жарақтың қарапайым түрлері мен жаңа әскери технологияларды таратуға бақылауды күшейтудің де маңызы зор.

Мен бүкіл үкіметтерді ядролық қауіпсіздік негізін құрайтын халықаралық шарттар мен институттарды одан әрі нығайту бойынша жаңа міндеттемелер қабылдауға шақырамын.

Мен, сондай-ақ, бүгінде өз елдері мен халықтарының өкілі болып табылатын барлық парламентшілерді де осы іске белсенді атсалысуға шақырамын.

Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің жаңа мүшесі ретіндегі қызметі халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті нығайту жөніндегі осы және өзге де шараларға арналатын болады.

БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне тұрақты мүше, ядролық қарудың ең үлкен арсеналына ие мемлекеттерге бүкіл әлем алдында айрықша жауапкершілік жүктеледі.

Біз дәл сол мемлекеттер осы жұмысқа басшылық жасап, үлгі көрсетуі тиіс деп санаймыз.

Алтыншыдан, ядролық қауіпсіздікті күшейтуге, ядролық қаруларды сынауға және жетілдіруге қарсы кең ауқымды қоғамдық қозғалыс ядролық қатерден арылу ісіне жаңа серпін беруі тиіс.

Қымбатты достар!

ХХІ ғасырда адамзаттың ядролық қарудан азат әлемге қарай лайықты жол табуға күш-қуатының жететініне сенімім мол.

Семей ядролық полигоны жабылуының 25 жылдық мерейтойын салтанатты жағдайда атап өте отырып, біз әлемді ядролық өзін-өзі жойып жіберу қатерінің ешқайда жоғалып кетпегенін тағы да сезінуге шақырамыз.

Әлемдік қоғамдастықтың байыпты ұжымдық іс-қимылдар энергиясына ұлғайтылған ерік-жігері мен ой-санасының біздің планетамыздың ядролық апат шыңырауына қарай қадам басуына жол бермейтініне сенемін.

Бүгінде оны ең бір күйреткіш қарудан азат ете отырып, әлемді неғұрлым қауіпсіз етуге әлі де мүмкіндік бар.

Бүгін осы мінберден айтылатын үндеулер мен ұсыныстардың саясаткерлер мен ғалымдардың, бүкіл ізгі ниетті адамдардың құлағына жетеріне сенімім мол.

***

Ең алдымен, Қазақстан мен оның халқының атына айтылған жылы сөздері үшін бүкіл конференцияға қатысушыларға шынайы ризашылығымды білдіргім келеді.

Ядросыз әлемге қол жеткізуге бағытталған сындарлы идеялар мен ұсыныстар үшін алғыс айтамын.

Олар конференцияның қорытынды құжаттарын дайындау барысында ескеріледі және халықаралық ұйымдарға жіберілетін болады.

Біздің конференцияның дәл бүгін – 29 тамызда өтуінің де символдық мәні бар. Бес жыл бұрын, 2011 жылы Халықаралық ядросыз әлем үшін форумында Ядросыз әлем үшін Астана декларациясы қабылданды.

Бүгінде ең бір белгілі қайраткерлер шоғырының қатысуы біздің форум проблемасының мейлінше көкейкесті және маңызды екенін көрсетеді.

Адамзаттың озық бөлігінің ядролық қаруға тыйым салуға және жоюға деген ұжымдық ерік-жігерінің көрінісі де осы болып табылады.

Қазірде бірыңғай үндеулермен ғана шектелмей, планетамызды ядросыз болашаққа қарай нақты істермен алға бастырудың маңызы айрықша зор.

Ол жер тұрғындарының болашақ ұрпағының бақыты мен өркендеуі үшін, бүкіл елдер мен халықтардың мүддесі үшін қажет.

Ядролық қару туралы ортақ конвенцияның талдануы және қабылдануы бұл бағыттағы нақты қадамдардың бірі болып табылады. Сіздер қолдау көрсетеді деп үміттенемін.

Ол ядролық қаруды орнатуға тыйым салып, оның ішінде оған ие елдер үшін де оны жоюдың нақты мерзімдерін белгілеуі тиіс.

Сонымен бірге, біз ядролық қаруға заңнан тысқарылық мәртебесін беретін өзге де заңдық тұрғыда міндеттейтін құжаттардың қабылдануын жоққа шығармаймыз.

Жаһандық ядролық қарусыздануға қосқан біздің еліміздің үлесіне және менің жеке өзімнің қарапайым үлесіме берілген жоғары бағалар үшін тағы да зор ризашылық сезімімді білдіргім келеді.

Сондай-ақ, Қазақстан Президентінің Жаһандық бейбітшілік және қауіпсіздік сыйлығын тағайындау туралы бастама үшін алғысымды білдіремін. Бүтіндей алғанда, мен бұл бастаманы қолдаймын. Сірә, оны Ядролық қарусыздану сыйлығы деп атау неғұрлым дұрыс болатын  сияқты, оның атауын әлі де ойластыру қажет. Біз ақылдасамыз және осындай сыйлық тағайындау жөнінде шешім қабылдайтын боламыз.

Қарашада Қазақстанның астанасында менің бастамаммен Астана бейбітшілік саммиті өтетінін хабарлағым келеді.

Оған мемлекеттердің, үкіметтердің басшылары, белгілі саясат және қоғам қайраткерлері, көптеген елдердің ғалымдары мен бизнесмендері қатысатын болады. Жаңағыдай сыйлықты тағайындау және оны алғашқы лауреатқа тапсыру туралы дәл сол саммитте әңгіме қозғауға болар еді.

Конференцияға қатысушылардың бәріне тағы да алғыс айтамын.

Сіздерге өз қызметтеріңізде зор табыс тілеймін.

Назар қойып тыңдағандарыңыз үшін рахмет!

Ақпарат көзі: strategy2050.kz

0
0
1326

Конституция тұрақтылық кепілі!

2016 жылдың 29 тамызында Астрахан ауданының орталық мәдениет үйінде «Адал жол – Честный путь» сыбайлас жемқорлыққа қарсы марафоны аясында Қазақстан Республикасының Конституциясы  күніне арналған салтанатты жиналыс өтті. Аталған жиналысқа ауданның ауылдық округ әкімдері, мемлекеттік ұйымдардың қызметкерлері және аудан тұрғындары қатысты. Алғашқы құттықтау сөз аудандық мәслихат хатшысы М. Қ. Қожахметке беріліп, Астрахан ауданы әкімінің атынан құрмет грамоталарымен және естелік сыйлықтармен марапаттау рәсімімен жалғасты.

М.Қожахмет «Адал жол – Честный путь» сыбайлас жемқорлыққа қарсы марафоны аясында ауданда өткізіліп жатқан іс-шаралар туралы айтты және жиналғандарды іс-шараларға қатысуға шақырды.

Аталған салтанатты жиналыс Қазақстан Республикасының Конституция күніне арналған мерекелік концертпен жалғасты.

Департамент госслужбы

0
0
512

Шахмат-дойбы турнирі

2016 жылдың 27 тамызында  №2 Астрахан орта мектебінде «Адал жол – Честный путь» атты сыбайлас жемқорлыққа қарсы марафонны аясында Астрахан ауданы тұрғындарының арасында  шахмат-дойбы  сайысы өтті.

Турнирге қатысушылар ойынға қызығушылық көрсетіп, белсенді түрде қатысты.

Сайысқа ауданның Жалтыр, Новочеркасск, Николаевка, Астрахан ауылдық округтерінің тұрғындары қатысты.

Турнирдің қорытындылары  бойынша грамоталар мен сыйлықтар тапсырылды.

Департамент госслужбы

0
0
1019