kitap25

ӘЛ-ФАРАБИ МАҚАМЫ Абу Насыр әл-Фараби Хакім астрономия, музыка, архи-тектура секілді ғалами ғылым мен өнердің ғажайып кілтін та-уып, басын қосқан адам. Адам баласының ғылыми тарихын-да мұндай адамды табу қиын. Ғалами ғылымдардың басын қосқанда солардың әрқайсысын жоғары сатыға көтеріп, мол мұра қалдырған адам. Ол кісінің бұл саладағы кең ойларын да-мыту ғана емес, жәй түсінудің өзі оңай емес. Ол да болар, бірақ ол кісінің ғылыми мирастары көп уақытқа дейін кеңінен та-рамай келді. Бастысы бұл емес, өйткені оның терең ойларын, болашақ болжамдарын түсіну үшін ол кездегі ғылым дәрежесі жеткілікті болмаған. Осы жағынан алып қарағанда әл-Фараби ілімінің жаңа дәуірі қазір, біздің заманымызда басталады деуге болады. Мысал үшін жоғарыда айтылған музыкалық нота есебін Шолпан мақамына ноталық қатынас…

ӘЛ-ФАРАБИ МАҚАМЫ ЖӘНЕ ЖҰЛДЫЗДАР АҢЫЗЫ «Ал-машриқ (آلمشرق=31+640=671), Мұнда (جنداً=58), Ал- Түрк (آلتركٌ=31+620=651) деген хадис сөздерінің тамыры терең хақ=шындық екенін еске алып, басшылыққа ала отырып, халқымыздың ертедегі аңыздарының шыққан тегіне көз жіберіп қарайтын болсақ, тамаша шындықтың беті ашылатын түрі бар. Мысалы: «Өгізхан» аңызының негізі екінші мүшел жұлдыз Сиырдың (Саурдің-Үркердің) жыл есебіндегі ал - тын орнын жұмбақтаған. «Ертөстікте» жеті хат көк сипаты берілген. «Алыптар» ертегісіндегі жылдың төрт маусымы бар. «Қырық өтірікте» аспан ілімінің тамаша, адам айтса нанғысыз мәліметтері, әдістері берілген (компас сыры, жұлдыз өлшеу әдістері). «Көрғұлыда» соған жалғасады. «Қозы Көрпеш- 277 Баян сұлу» аңызында аспан әлемінің ғалами қозғалысы сипатталған. Осы аңыздардың бәрі…

АЛ- ҺАНДАС ӨРКЕШ ҚИАС Пайғамбарымыздың: «Әр нәрсенің бір өркеші (шоқтығы) бар. Құранның өркеші Бақара сүресі» деген хадисында зор мағына жатыр. Оны Алтай Халифа хажының Құран аударма-сына берілген түсіндірмелерінен көресіз (2-бет). Л+Л+М деген жеке әріптер ( Әліф - Лам Мем) – хуруф муқаттағаттар жөнінде де сонда айтылған. 2-Бақара сүресінде 286 аят. Ол барлық сүрелердің ішінде ең көбі, көлемдісі. Ол санды аятты хадис үлгісімен өркеш аят десе болар дейміз. Оның өрнегі: 26*11= 286. Онан барлық заттар өрнегі шығады: Мұны 5-суреттен тағы басқа суреттен көресіз, түсінесіз, Инша Аллаһ. Құранның өркеш сүресі (2- Ал- Бақара ) және оның аяты тамаша құрылыстық өрнек сәулеті, ғалами шебер ғимарат бей-несі. Оны біз ғажайып Ал-һандас мағынасында түсінеміз. Сол Ал-һандастың мағынасында Қағба – Текше де…

ҒАЖАЙЫП ТАСТАР «Тілі тас дегенге келгенде баланың еңбегі қатады» (Халық маталы). Адамзаттың денесі топырақтан жаралған дегенде соның өзі Жер жынысы, арғы тегі тастан. Ғаламның құрылыс қаңқасы тастан деуге болады Жәдігерлік негіз таста. Рухани нұрдың тоқтаған жері де жер- тас текті зат. Осы жағынан алып қарағанда адамның ой санасы –миы (еңбегі) тас тегін танығанда орнығады деген мақал терең мағыналы. Аят-хадиста тастарға, металдарға, минералдарға, кристалдарға зор көңіл бөлген. Оларды жақсы түрде мағадан 293 атаған. Бұл сөз біздің кен деген түсінікке дәл келеді. Осы жүрек мәселеге арналған ислам ғалымдарының еңбектері көп. Олар-ды талдау керек. Өйткені онда үлкен ғылыми-тарихи-діни қазына жатыр. Бұл арада әл-Фараби мен әл-Беруни секілді өзіміздің даналардың қолымызда барларын пайдаланамыз.…

ЖҰЛДЫЗ ОРНЫ МЕН ТАС Ғаламның тұрақтаған орны жұлдыздар орнын болғанда жердегі оның бөлшегі тас мағынасында деп білуге болады. Екінші жағынан жеті көктің басы 54- Ал-Қамар (Ай) болғанда, осы сандарды салыстыру қажет көрінді. Мысалы ал-Хижир (тас) саны 242 болғанда, Ал-Уақиғ орын саны 208 болғанда олардың қосындысы болады: шеңбер саны – отыз сегіз аяқ; 45- Адам саны, 17- Ал-Асар (аспан сапары). Адам санын айнасына Ал-Қамар (Ай) саны 54. Осы санды 56- Ал-уақиғ са-нына қосамыз: 300 Екі сүренің жинақ сан қатыстары болады: шеңбер сандар, 140- ғылым саны. Олардан шығады: 480/360=4/3- Күн нотасы (8-сурет). (9-су-ретті қараңыз). Демек жұлдыз (53), Ай (54), Күн (91) үшеуі келіп осылай қабысты (1-2 суретті қараңыз). Барлық ғалам құрылысы осылай берілген. Ал-Уақиғ ал-Нужум сандары: 208+130=338. Мұнда…

ТАҚУАЛЫҚ КИІМ ЖАҚСЫ Жетінші сүре –Ал-Ағраф бөгеттер аталған. Бәлки ол жеті қайталаушы ғалам, өмір жолы мағынасында болар. ...فارع لأا ٦٥۲...صملا-V ; 19 аятта былай деген: «Әй Адам! Сен және жұбайың жанатқа орналас. Екеуің қалағандарыңша жеңдер. Алайда осы ағашқа жоламаңдар. Онда залымдардан боласыңдар». 308 Олар шайтанның азғыруымен ағаштан татқан кезде ұятты жерлері ашылып кетті. Жанаттан кету себебі сол болды. Оларға ұятты жерлерін жабу үшін киім және сәндік үшін бұйым түсірдік (жараттық). Негізінде тақуалық киім жақсы. Солар Аллаһның белгілері.Шайтан адам баласын жанаттан шығартқаны сияқты масқаралыққа азғырады... деген. Осында айтылған ағаштың, киімнің, бұйымның түрлері жөнінде Құранда басқа да мағлұмат бар секілді. Солардан бі-рер мысал келтіріп қаралық. Адам баласының басқа жануарла…

ҒАЖАЙЫП ОТ Ғажайып от тақырыбы алдымен Мұса мен оттан туды. Ол жөнінде 20- сүреде айтылған. Сүре аты Таһа. ]۵۳۱[...هط ةروس ٥۲ 20+14+135= 169 Оны мына түрде жазамыз: 20+14+15*9= 34+15*9= 169 Осындағы сандар ғажайып шаршылармен байланысты. Яғни 9 ұялы шаршының тұрақты саны 15: 16 ұялыныкі =34; 25 ұялынікі =65 Жиыны болады 15+34+65= 114= 19*6= 38*3 (4-сурет) Екінші жағынан Таһа=هط= 14 деген пайғамбарымыздың бір ныспы аты болса керек. Осы 14 сан ғаламы көп жақты тектердің қатарында от текті заттар саны ( 3- сурет). Бұл сөздегі екі әріп ғажайып шаршыда орталық ( жүрек) пен маңдай (ми) орнын алады. Олардан шығады: , 5*9=45, онан 314 (10-шы суретті қараңыз). Демек Ыдрыс үшкілі шығады. 32+42 +52= 50 Оның бұрыштары: 360 52/ +5308/ +900= 1800 10-шы суретте алдымен ежелгі қасиетті бас шаршының әріпт…

САННЫҢ ҒЫЛЫМИ САНАТЫ (Алғысөз орнына ) Ғұлама Ақжан Машанидың мұраларын саралай жүріп, ғалымның Қазақ тілін қазынаға балап, ана тіліне деген ерекше ілтипатын тамса-на қайталауы сандардың санаттық мəнін ашқан кездерде айтылатын-дығын аңғардым. Егер түбір сөз «саннан» – санақ, санау, санақшы, сансыз сықылды ортақ мағынадағы есімдер мен етістіктер туында-са, ортақ мəнін бірден аңғару қиын емес. Ал сана, санат сөздерінің сол «сан» түбірінің туындысы дегенге бірден жік- жапар бола қоюың екіталай екен. Өйткені сана ұғымы бүтіндей психология ілімі ғана еншіленетін категориялық атау ғой. Мұны «сан» деген сөзден туын-дату əдетте болмыстық белгілерден тым аулаққа апаратындай көрінуі осыдан болса керек. Осы ретте А. Машани аудармасы деп айтылып жүрген əл-Фараби бабамыздың «Сан берген, сана берген, с…

Əл-Фараби космологиясы КІРІСПЕ Жиырмасыншы ғасырдың ең ірі ғылыми жетістігі: бірінші-ден, атом өзегін жарып қуат алу болса; екіншіден, аспан əлеміне (космосқа) ұшу, адам ұшыру, кеме ұшыру. Жер шарының Америка материгінде, Азияда Байқоңыр кос-модромдарынан көкке атылған ракеталармен көптеген ұлттың, діннің өкілдері сапар шекті. Соның бірі – мұсылман баласы, қазақ Тоқтар еді. Бұл тарихи оқиға бүкіл адам баласының ой санасын қатты бір сілкіндіріп, жаңа жоғары сатыға көтерген кезеңі. Қоғамның кейбір саяси топтары мұны өздерінің мақсатына қарай бейімде-уге тырысқаны да белгілі. Осы жөнінде бірнеше мысал келті-рейік. Бір ғалымның айтқаны бар: “Адам баласының ғылыми табысын өз пайдасына жарату жолын періштелер қарастырып жатқанда, шайтан оны ала салып адамды аздыруға қолданады”. Атомдық қару қол…

ИСЛАМ КОСМОЛОГИЯСЫ Милаха Кауния – ﻣﺎﺭﺣﺔ ﻛﻮﻧﻴﺔ . Ислам ғылымының ғаламның жаралу, даму мəселесін аят-тар мен хадистарға сүйеніп былай сипаттайды. Барлық мах-лухаттардан бұрын Тəңірім бір Гауһар – Нұр жаратқан (өз нұрынан бөлген). Ол Тəңірінің əмірімен от жəне су сипатты болып бөлінген. Осы екеуінің ғажайып əрекетімен бүкіл ғалам пайда болған, яғни жер планетасы пайда болған. Алғашқы көлемі қағба орны қатарлы ғана болған. Ол бара-бара ұлғайып, кеңейіп, бүгінгі сұлу да, құдіретті түріне келген. Жерді адам ба-ласына төсеніш еткен. Тауларды қазық етіп қағып бекіткен. Оқырманға түсінікті болуы үшін біз араб алфавитін негізге аламыз, өйткені Құран Кəрім араб тілінде келген. Араб алфавиті сандық мəнімен. Рет Араб Жаңа Сан Рет Араб Жаңа Сан 1 ﺍ А 1 15 ﺽ д 800 2 ﺏ Б 2 16 ﻁ m 9 3 ﺕ M 400 17 ﻅ 900 4…