Айдос Садуакасов

Әлемде өзіндік өмір сүру мәнерімен ерекшеленетін, әкімшілік-аумақтық бірлігі ешқандай елге ұқсамайтын бір мемлекет бар. Ол – Голландия. Бұл елдің ресми атауы – Нидерланды корольдігі. Елдің астанасы – Амстредам қаласы, ал республиканың Парламенті мен Үкіметі Гаагада орналасқан. Сондықтан да мұнда келуші туристердің көбісі Гааганы бейресми астана ретінде қабылдайды. Нидерланды Парламенттік жүйедегі Конституциялық монархиялы мемлекет болып саналады. 2002 жылы Нидерланды жалпыеуропалық валюта – еуроға көшті. Нидерланды халқы әлемде адамдарының бойының ұзындығымен ерекше. Ересек ер адамдардың бойының орташа ұзындығы – 1,83 метрді, әйелдердікі – 1,70 метрді құрайды. Мұнда негізінен халықтың екі жергілікті тобы: нидерландтықтар мен фриздер тұрады. Сондай-ақ, бұл елде иммигранттар көп қоныстанған…

Еліміздің мемлекеттік маңызды құжаттарында кластерлік экономиканы дамыту стратегиялық міндеттердің қатарына жатады деп көрсетілген. Дәл осы кластерлік экономиканы дамыту арқылы еліміз экспорттық әлеуетті арттыра алары сөзсіз. Осы ретте ата кәсібі мал шаруашылығы саналатын еліміз үшін ауыл шаруашылығы кластерін дамытудың келешегі зор. Осы мақала еліміздегі аграрлық кластердің бүгіні мен болашағы зор болмақ. Ауыл шаруашылығы өнімін қайта өңдеудің деңгейін тереңдету және кешенділігін арттыру кластерлік ұстанымды іске асыру арқылы көзделіп отыр. Ауыл шаруашылығы шикізатын өндірушілер мен қайта өңдеуші кәсіпорындардың географиялық жақындығы тамақ өнеркәсібін дамытуда осы ұстанымды пайдалануына мүмкіндік береді. Осы бағыттағы мемлекеттік қолдау өндірістік қуаттарды және ауыл шаруашылығы шикізат…

Мұнай қоры мол елдің жағдайы жаман болмайтыны белгілі. Қаржы алпауыттарының әлемдік өндіріске жан бітіретін осы бір құнды шикізатты өндіруге аямай ақша жұмсайтыны да рас. Ал, әлемде қай елдер «мұнай державасы» қатарынан саналады? Қазақстан ғаламдық экономиканың негізгі шикізаты - мұнай өндіру мен сатудан әлемде қай дәрежеде? Біздің ұлттық стратегиялық мақсаттарымыз қандай? Осы тақылеттес сұрақтарға жауап іздеп көрсек... Ағылшын мұнай компаниялары сарапшыларының есептеуінше, дүние жүзінде мұнай қорынан ешкімге дес бермейтін мемлекет, бұл — Сауд Арабиясы екен. Олардың мұнай қоры 261,8 млрд. баррелге бағаланыпты. Мұнайы көп екінші мемлекет — соғыстан көз ашпай жатқан Ирак. Оның мұнай капиталы 112,5 млрд. баррелге тең көрінеді. Әлемдік мұнайдың үшінші "серкесі" Біріккен Араб Әмірлігі болып ес…

Бүгінгі күні өмірімізге дендеп еніп, қолданысы кеңейе бастаған «инновация» термині ауызекі тілде ғана емес, қоғамдық қарым-қатынаста кеңінен қанат жайып келеді. Енді осы сөздің түп-төркініне үңіліп көрелік. «Инновация» ағылшын тілінен аударғанда «жаңалық енгізу, жаңашылдық» деген ұғымды білдіреді. Жаңа өндірістік процесті, өнімді немесе қызметті игеру, анығырақ айтқанда, жаңалықты инвестициялау деген мағына береді. Басты мәні – бұрын болмаған жаңалық, қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандырудың жаңа әдісі деген түсініктеменің жиынтығы дегенге саяды. Өмірдің өзі дәлелдеп отырғанындай, дамып келе жатқан немесе өтпелі нарықтық жағдайдағы елдердің экономикалық дамуы – бұл жай ғана ішкі жалпы өнімнің адам басына шаққандағы өсу қарқыны емес, бұл экономиканың өсуі болып табылады. Сондай-ақ, ішкі…

ХХІ ғасыр – технологиялық индустрия ғасыры. Экономикалық интеграция мен геосаяси бірлестіктер өркениетке жету жолында түрлі маркетингтік, менеджменттік тәсілдерді пайдалануда. Капитал мен еңбек ресурстарын, жер мен жеке меншікті, өндіріс пен шикізатты тиімді үйлестіру ғана мемлекетке пайда әкеледі. Осы бағыттағы әлемдік шаруашылық жүйесі қалай жұмыс істеуде? Ұлттық экономиканың ғаламдық өндірістік даму үрдісіндегі рөлі қандай? ХХІ ғасырдан бастап дамыған елдердің ЖІӨ өндірісіндегі қаржы және басқа да қызмет көрсету салаларының үлесі 46,3 пайызды құрайды. Бұл көрсеткіш жалпы дүние жүзінде – 42,5 пайыз, алпауыт АҚШ-та – 48,2 пайыз, Ұлыбританияда – 44,3 пайыз, Жапонияда – 39 пайыз болса, Германияда 32,4 пайызды құрап, экономикалық өсімнің тұрақтылығын көрсетті. Ал бұл бағыттағы Ресей ұлттық…

Дамыған елдердің қай-қайсысы болмасын ұлттық экономикасын дамытуды бірінші орынға қояды. Отандық кәсіпкерлерін қаржылай қолдау арқылы аталған елдерде өндірістік дамуға қол жеткізіп, экспорт көлемін арттырып отыр. Әзірше, шикізаттық бағыттан шыға алмай отырған еліміз экономиканы әртараптандыруда қай елдерден үлгі алуы керек. Осы жөнінде ой толғап көрсек... Дүнежүзілік шаруашылық жүйесінде ұлттық экономиканың дамуы қоғамдық өндіріс құрылымдарына тәуелді екенін соңғы уақыттарда айқын аңғарғандаймыз. ХХ ғасырда әлемде негізгі жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) 18 есеге өсті. Ал ауыл шаруашылығы өнімдерінің көлемі 6 есеге артты. Бірақ есесіне оның экономикадағы үлесі 3 есеге қысқарды. Дәл осы тенденция индустриясы дамыған мемлекеттерге де тән еді. Өткен жүзжылдықта дамыған елдерде ЖІӨ 15 есе, ауыл шаруашыл…