Мазмұнға өту

Жаңа

Жылдамдықты асырған жүргізушілер жауапқа тартылды

Жылдамдықты асырған жүргізушілер жауапқа тартылды

«Кендірлі - Жаңаөзен» тас жолындағы қозғалыс тәртібін қадағалау күшейтілді. Айта кетейін, бұл бағытта ірі апаттар жиілеп кеткен болатын. Мәселен, өткен апатада ғана жол-көлік оқиғасынан он адам зардап шегіп, ауруханаға түсті. Осыған орай, облыс орталығынан жол-патрульдік арнайы ротасының инспекторлары барып, ереже бұзатын көлік жүргізушілерді жауапқа тартты. Жарты-ақ сағаттың ішінде жылдамдықты асыра жүйіткіген үш жүргізуші тоқтатылды. Оған куә болған әріптесім Сәуле Жолманбетқызы айтып берсін.

1:29
2:21
21:26, 28 шілде 2016    394

Шомылу маусымы күндері Кендірлі - Жаңаөзен тас жолында көлік ағымы еселене түседі. Сәйкесінше, осы уақытта жол тәртібін сақтамайтын жүгенсіз жүргізушілердің де қатары артады. Өткен түні көлік қозғалысы аз болды. Десек те, санаулылардың өзі бірінен соң бірі ереже бұзды. Қатарласып келе жатқан тойота мен нексия сағатына жүз сегіз шақырым жылдамдықпен радарға түсті. Ал, ланд крузер жүз жиырма жетімен. Жол белгісі бойынша тоқсаннан асырмау қажет. Алайда мұны елеп жатқан жүргізушілер жоқ. Байқамай қалдық деп ақталды олар.

« Жаңаөзен - Фетисово тас жолында 162 шақырымда шектеу жылдамдықты асырып, көлік құралын басқарып келе жатсыз. ҚР 592 бабының бірінші бөлігін бұзып келе жатсыз. Сондықтан сізді тоқтатып жатырмыз. Ж: байқамай қалдық».

Ережеге бағынбағандарға он айлық есептік көрсеткіш көлемінде, яғни  21 210 теңге айыппұл салынды. Енді олар жеті тәуліктің ішінде төлесе, елу пайызын өтейді. Он екі айдың ішінде тағы да жол ережесін бұзса сексен төрт мың теңгеге шығындалады. Аталған тас жол инспекторлардың жіті бақылауында. Жол қозғалысын қадағалау, көлік апатының алдын алу және болдырмау бағытында арнайы рота тәулік бойы жұмыс істейді.

Марат Сенгеров - Ақтау қалалық ІІБ жол-патрульдік арнайы ротасының инспекторы

«25 - 28 шілде аралығында жол қауіпсіздік шаралары жүріп жатыр. қазіргі таңда «Жаңаөзен - Кендірлі» тас жолында рейдтік шараларда болып келдік. Шектеу жылдамдықты асырып ҚР ӘҚБтК 592 бабын өрескел бұзып, көлік құралдарын басқарады. Республикалық маңызы бар тас жолында 24 сағат бойы жұмыс атқарылады».

   
0
0
565

Теңіз жағасындағы кәсіпкерлер 15 ш/а орналасады

Теңіз жағасындағы кәсіпкерлер 15 ш/а орналасады

Ал, теңіз жағалауында велосипед пен балалар машинасын жалға беру үшін арнайы орын бекітілді. Енді кәсіпкерлер 15-шағын аудан тұсындағы кең аумаққа орналаса алады.

http://mangystautv.kz/kz/news/society/teniz-zhagasyndagy-kesipkerler-15-sha-ornalasady

 
0:44
1:14
23:27, 9 тамыз 2016    150

Бұл ақпаратты Ақтау қалалық мәслихатының төртінші сессиясында есеп берген жергілікті полиция қызметінің басшысы Омар Тасқымбаев мәлім етті. Кәсіпкерлерге қойылатын шектеу де бар. Жалға беретін ойыншықтар саны бесеуден аспауы тиіс. "Ақбота" бағы мен "Ынтымақ" алаңынан да арнайы орын ұсынылып отыр. Сондай-ақ, жуырда 27-шағын аудан аумағынан осындай мүмкіндік қарастырылмақ. Айта кетейін, жаз басталғалы жергілікті полиция теңіз жағалауынан 125 құрал-жабдықты тәркіледі. Оның ішінде велосипед те, балалардың ойыншық көліктері де, тәттілер дайындайтын аппараттар да болды.

Омар Тасқымбаев - ІІБ жергілікті полиция басшысы

Осы жағдай бойынша 32 кәсіпкерге салық комитетімен іс қаралып, әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Енді жақыннан бастап, 15-шағын ауданда жағалау арнайы әрбір кәсіпкерге бөлініп беріледі. Қазір 12 кәсіпкер тіркеуге алынды.

 
0
0
492

84 букмекерлік кеңсе жабылды

84 букмекерлік кеңсе жабылды

Ақтаудағы 127 "Inbet" букмекерлік кеңсесінің 84-і жабылды. Қазір 43 нүктесі ғана жұмыс істеп тұр. Қалалық мәслихат депутаттарының алдында есеп берген жергілікті полиция қызметінің басшысы Омар Тасқымбаев осындай мәлімдеме жасады.

0:16
1:02
21:14, 10 тамыз 2016    142

Сондай-ақ, шаһардың учаскелік полицейлері жарты жылда 3914 адамды әкімшілік жауапкершілікке тартып, 33 миллион теңгеден астам айыппұл салған. Бірақ, оның 45 жарым пайызы ғана өндіріліпті.

 
0
0
391

Жергілікті полицияның есебі

Жергілікті полицияның есебі

Өңірде жалпы қылмыстар саны өткен жылмен салыстырғанда 7,7 пайызға төмендеген. Оның ішінде жасөспірімдердің заңбұзушылыққа баруы 16 пайызға азайды.

http://mangystautv.kz/kz/news/society/zhergilikti-policiyanyn-esebi

0:00
0:32
21:03, 11 тамыз 2016    110

Жыл басынан бері тіркелген жол-көлік оқиғалары деректерінде де біршама өзгеріс бар. Апат саны 14 пайызға төмендеген. Облыстық жергілікті полиция қызметінің басшысы Амангелді Қалмұратов  6 айда атқарылған жұмысты қорытындылап, аймақ басшысына есеп берді. Алик Айдарбаев жергілікті полицияның қызметін күшейтіп, халықпен арадағы байланысты әлі де нығайту қажеттігін айтты.

 
1
0
331

Жергілікті полицияның есебі

Жергілікті полицияның есебі

Өңірде жалпы қылмыстар саны өткен жылмен салыстырғанда 7,7 пайызға төмендеген. Оның ішінде жасөспірімдердің заңбұзушылыққа баруы 16 пайызға азайды.

0:11
0:32
21:03, 11 тамыз 2016    110

Жыл басынан бері тіркелген жол-көлік оқиғалары деректерінде де біршама өзгеріс бар. Апат саны 14 пайызға төмендеген. Облыстық жергілікті полиция қызметінің басшысы Амангелді Қалмұратов  6 айда атқарылған жұмысты қорытындылап, аймақ басшысына есеп берді. Алик Айдарбаев жергілікті полицияның қызметін күшейтіп, халықпен арадағы байланысты әлі де нығайту қажеттігін айтты.

 
0
0
465

Арқар атқандар ұсталды

Арқар атқандар ұсталды

http://mangystautv.kz/kz/news/society/arkar-atkandar-ustaldy

 

Арқар атқан браконьерлер ұсталды. Олар осы заңсыз әрекетімен мемлекетке 12 млн. теңге шығын келтіріп отыр.

0:09
0:49
21:28, 12 тамыз 2016    Табиғат қорғау полициясы бөлімшесінің қызметкерлері аңшыларды Маңғыстау ауданындағы №6 бекет маңынан байқап, қолға түсіреді. Ұсталған 4 күдіктіден бас-сирағы кесілген, ішек-қарындары ақтарылған 4 арқар тәркіленді. Мұнымен қоса 4 дана қару, бірнеше оқ-дәрі мен 2 дүрбі мемлекет пайдасына алынды. Құқық қорғаушылардың айтуынша, мұндай қылмыс соңғы 15 жылда тіркелмеген.

Жандос Сүлейменов - облыстық ІІД ЖПБ табиғатты қорғау полициясы бөлімшесінің инспекторы

ҚР ҚК 287-бабы қаруды, оқ-дәрілерді, жарылғыш заттарды және жарылыс құрылғыларын заңсыз иемдену, беру, өткізу, сақтау, тасымалдау немесе алып жүру дерегі бойынша сотқа дейінгі тергеп тексеру амалдары жүргізілуде.

 
1
0
509

В Казахстане стартовал республиканский конкурс «Еңбек Жолы»

В преддверии празднования Дня труда и проведения Республиканского форума «К Обществу Всеобщего Труда» Министерство здравоохранения и социального развития РК объявляет о проведении республиканского конкурса «Еңбек жолы», который определит лучшие трудовые династии и работников производства.

Его цель - воспитание молодежи в духе уважительного отношения к труду, сохранение и приумножение трудовых традиций, формирование позитивного общественного мнения о людях труда и создание условий для формирования новых трудовых династий на предприятиях и организациях.

Данный конкурс будет способствовать повышению роли и статуса человека труда в обществе и стимулированию производительности труда в рамках идеи Главы государства об «Обществе Всеобщего Труда».

Конкурс включает в себя три номинации:

- «Лучшая трудовая династия» - в данной номинации будут представлены трудовые династии с самым продолжительным трудовым стажем, имеющие наибольшее количество наград.

- в номинации «Лучший молодой работник производства» будут участвовать самые активные и трудолюбивые работники производства со стажем работы не более 5 лет;

- в номинации «Лучший наставник работающей молодежи» будет выбран самый высокоэффективный наставник для молодежи со стажем работы не менее 20 лет.

Конкурс будет проводиться на региональном и республиканском уровнях. В настоящее время местными исполнительными органами проводится прием заявок от участников регионального этапа конкурса.

Торжественная церемония награждения победителей республиканского этапа запланирована в день проведения Республиканского форума «К Обществу Всеобщего труда» в сентябре текущего года в г. Астана.

 
1
0
367

Қазақстанда «Еңбек жолы» республикалық байқауы басталды

Еңбек күнің атап өту және «Жалпыға ортақ Еңбек қоғамы» Республикалық форумды өткізу қарсаңында Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі үздік еңбек әулеттері мен өндіріс жұмыскерлерін айқындайтын «Еңбек жолы» республикалық байқауын өткізуі жөнінде хабарлайды.

Іс-шараның мақсаты – жастарды еңбекті құрметтеуге тәрбиелеу; еңбек дәстүрлерін сақтау және арттыру; еңбек адамдары туралы жағымды қоғамдық пiкiр қалыптастыру және жаңа еңбек әулеттерін құру үшін кәсіпорындар мен ұйымдарда жағдай жасау болып табылады.

Аталған байқау Мемлекет басшысының «Жалпыға ортақ Еңбек қоғамы» идеясының аясында еңбек адамының қоғамдағы беделін арттыруға және өнімді еңбек етуіне ынталандыруға ықпал етеді.

Байқау номинациялары төмендегідей:

- «Үздік еңбек әулеті» номинациясында еңбек өтілі ең ұзақ, марапаттар саны ең көп әулеттер ұсынылады.

- жұмыс өтілі 5 жылдан аспайтын, ең белсенді және еңбекқор өндіріс жұмыскерлері «Өндірістің үздік жас маманы» номинациясы бойынша;

- жұмыс өтілі кемінде 20 жыл, өте тиімді жұмыс істейтін тәлімгер үшін «Жұмыс істейтін жастардың үздік тәлімгері» номинациясы белгіленді.

Байқау өңірлік және республикалық деңгейде өткізілетін болады. Қазіргі таңда жергілікті атқарушы органдар байқаудың өңірлік кезеңіне қатысушылар өтінімдерін қабылдауда.

Республикалық кезеңнің жеңімпаздарын салтанатты марапаттау рәсімін ағымдағы жылғы қыркүйекте «Жалпыға ортақ Еңбек қоғамына» республикалық форумы өтетін күні Астана қаласында өткізу жоспарланып отыр.

 
0
0
494

Риодағы қазақ боксшыларына жолдау!

Олимпиада әлемдік дода болғанмен, әр елдің, әр ұлттың өзінің бір «дәстүрлі» қарсыласы болады.

Әдетте ол көршісі немесе туысы.

Сондай қарсылас қазақ елінде де бар. Ол әрі көрші, әрі туыс өзбектер.

Сонау 1960 жылдары футбол өркендеп, екі ұлттың командалары КСРО чемпионатында өнер көрсете бастағаннан  «Қайрат» пен  «Пахтакор» командалары арасында осындай бәсекелестік болды.  Екі команданың арасындағы ойынды алыстағы малшы ауылдағы шопандарға дейін радиоқабылдағыштарын құлақтарына тосып, елеңдеп күтетін. Газеттен оқып, радиодан естігені мен  теледидардан көргенін қызу талқылап жататын.  Әгәрәки ойынды стадионнан көрудің сәті түссе, жылдар бойы мақтанышпен айтып жүретін. Өзіміз Қайраттың жанкүйері  ретінде Ташкентке де бардық, Алматыдағы бірер ойынын да көрдік.  Стадионға ең көп жанкүйерлерді осы екі команданың арасындағы ойындар  жинайтын. Ойыншылар барын салатын.  Тіпті жанкүйерлер арасында да кикілжіңдер орын алып тұруы қалыпты жағдай болатын .

КСРО келмеске кетті. Қазақстан Футбол Федерациясы  біраз жылдан соң УЕФА-ға ауысты. Алғашында мұны мақтаныш көргенмен, үлкен қателік болғанын енді түсініп келе жатырмыз.  Сонымен өзбек футболынан алыстап кеттік. Ал ойын деңгейіміз Еуропаның ең сорлы командасының деңгейіне де жете алмай жатыр.

Қазір спортта екі елдің арасындағы басты бәсекелестік бокс  рингіне  ауысты!

Екі туыс әрі көрші халықтардың бокстан әлемдік көшбасшы елдердің санатына кіргені мақтаныш.

Десек те, ежелгі бәсекелестен басым түскенге не жетсін?!

Төреші де адам баласы!

Ол да қателеседі немесе бір спортшыға бүйрегі бұруы әбден мүмкін пенде!

Әрі десе, ринг бар болғаны ауданы 6.1х6.1 болғанмен,  әр төреші өзі отырған бұрыштан ғана көре алады және соған байланысты баға бере алады.

Сондықтан, мүмкін болса, ұрып жыққан дұрыс.

Айтуға оңай дегенмен, әсіресе өзбек ағайындарымызбен ойында  айқын, әрі таза  жеңіс қажет.

 

Боксшылардан өтініш!

Айналайындар, көршінің  алдында бізді жерге қаратпаңдар!

Барын салып, ұтыңдаршы!

Өздеріңе Жаратқан иеміз жар болып, ата-баба  аруағы  қолдасын!

 

#rio #riokz

#box_kz

 
0
0
525

Ұлттық құндылықтың бастау көзі

Тәуелсіздік таңы ұлтымыздың өлгенін тірілтіп, өткеніне өткір сәулесін түсірді. Нәтижесінде бұрын күңгірт бұлыңғыр, даулы-дамайлы болып келген қазақ халқының тарихы қайтадан қаралып, күні кеше кеңестік күл төбесіне сырылған хан, болыс, билер, ел қорғаны болған батырлар, жетімін жылатпай, кедей-кепшігін, тентек-телісін сыртқа теуіп тентіретпей, бауырына басып , бауырмалдық танытқан, тарыққанда пана, ашыққанда ас-су болған бай-бағыландар біртіндеп тарих сахнасындағы өздерінің халыққа сіңірген еңбектеріне сай орындарын ала бастады.

 

Құдайдың құлы, Пайғамбардың Үмбеті екендігіне халықтың көзін жеткізіп, сауатын ашқан дін иелері молда, ишан, имам, хазірет, әулие-әмбиелер атылып, айдалып   құлатылған медресе, мешіттер   айқара есігін ашты. Сол кездерде ораза ұстап, намаз оқуға тыйым салынғаны белгілі. Соған қарамастан ораза ұстау, намаз оқу ада-күде тоқтаған жоқ еді.

 

Ал тәуелсіздік дініміз бен  ділімізге өлместің күйін кешкен, тілімізге шуағын төге келді. Бір кездерде руын сұрағанда сұрлана, сұстана қарап, «қазақпын» деп жауап беретіндер енді бір-бірінен жеті атасын қазбалай сұрап, мазасы кеткен. Мұнысын олар «заманың қалай болса, бөркіңді солай ки» деп жуып- шаятын. Бірте-бірте шежіреге ден қоюшылар жаңбырдан соңғы саңырау құлақтай қаптаған. Олардың көпшілігі екі сөздің басын құрай алмайтын әр түрлі кәсіп иелері.

 

Басым көпшілігі кезінде ел басқарған зейнеткерлер еді. Көп ұзамай кейбірі пышақ қырындай, кейбірі қалың кірпіштей ана рудың, мына тайпаның « шежірелерін»  жарыққа шығарды. Дұрысы, ата тарату кестелері қолға тие бастады.

 

Олардың барлығына  тән бір авторлық  кемшілігі – «шежіре» деген сөздің түп- төркінін жете түсіне бермейтін,  сөз етіп отырған ру-тайпаларының шығу, өсіп-өніп өркендеу тарихынан бейхабар жандар еді. Олар әріге бара алмай, кейбір ел аузында, ел есінде сақталған тарихи тұлғалардың атын атаумен шектелетін. Кеңес кезеңінде туралы болмашы деректер келтіріледі.

 

Оның есесіне трактор айдаған, мал баққан директор болған. Тағы да басқа қызметтер атқарған адамдардың суреттері кесек-кесек мағлұматтары беріледі. Япыр-ай, екінің бірі егіздің сыңарын шежіреге кіргізу жөн бе? Ең басты қателік осы орайда кеңес кезеңінде кез келген ру-тайпалардан ғылым-білімді, өндірісті ауыл шаруашылығын, ауыр индустрияны, жеңіл өнеркәсіпті колхоздар мен совхоздарды, медицинаны дамытуға айтарлықтай үлес қосқан Республика мақтанышына айналған біртуар ерлер аз шыққан жоқ.

 

Отан қорғау соғыстан күйзелген өндіріс орындарын ауыл шаруашылығын қалпына келтірушілерде аз болған жоқ. Олардың көпшілігі ізденуге мойны жар бермейтін, қолына түскенді талғажу еткен шежірешілердің білімсіздігінен тасада қалып кете барды. Осында жатыр.

 

Шежіреге әрі де алты алашқа қала берді қалың қазаққа аты мәшһүр жандар енбеуші ме еді. Шопан, тракторшы, колхоз бастығы, директор, бригадир, партком, ауыл кеңесінің төрағасы, ауылдың аудандық тіпті облыстық әртүрлі сала бастықтары, милиционер сияқты, бір сөзбен, екінің бірі біле бермейтін қатардағы қарапайым еңбек адамдарын қаздай тізу арқылы шежіренің қадырын қашырғаннан басқа табарымыз не? Ал бұл сияқты авторларға мұрағаттық құжаттар, не болмаса дәйеккөзі дейтіндей деректерді пайдаланбапты деп өкпе артудың өзі артық. Кезінде солардың кейбірінің: «Тым құрыса өз ата-тегіңді қағазға түсіріп берші, мен шежіре жазып жатыр едім»,- деп қиыла өтініш жасағандары еске түседі.

 

Дегенмен сол қара тасқынның арасынан да шежіре деген осындай болса керек қой дегізер дүниелерде кездесіп қалатын. Соның бірі Жеңіс Тілекеннің «Ертіс-Баян аула өңірі». Алтынбек Нұхұлы мен, Тілеукен Еңсебаевтың «Баянаула перзенттері» (2 том) атты шежіресі.  Ал таяуда Сайлау Байбосынның «Қанжығалы» шежіресі қолға тиді. Сайлауды өз басым талантты журналист, аузынан ақ маржан төгілген ақын, жазушы ретінде танитын едім.

 

Дегенмен «аузы күйген үріп ішеді» демекші біраз шежірешілерден көңіл шіркін қалып-ақ қалған ба әйтеуір  Сайлау қаламынан туған осы дүниеге біраз ойланып барып қол создым. Тек оқыған сайын жазушы шежірешінің өзіне ғана тән жазу мәнерін, алған тақырыбына деген адалдығын, жауапкершілігін айқын аңғарғандай едім. «Шежіре» немесе «Тіліміздің төркіні – түркі жұрты» деген тарауда белгілі жазушы, этнограф Ақселеу Сейдембековтің «Қазақтың ауызша тарихы» еңбегіндегі «шежіре» сөзіне байланысты талдауына көз жүгіртіп отырып, «шежіре» сөзіне арабтың қатысы жоқ деп есептейміз деген тұжырымына орай Сайлау өзінің көзқарасын ортаға салады. «Арабтың «Шәужар» сөзінен үзілді-кесілді бас тартуға болмайтын секілді»,- дейді ол, тілімізге араб-парсы тілінен кірген ондаған сөздердің күні бүгінге дейін қазақ тілінде қолданыста жүргенін көлденең тартады. Мысал келтіреді.

 

Сайлау өз пайымдауларымен шектеліп қалмайды. Тамырын тереңнен алатын «Қазақ және Алаш этнонимдері жайлы» тарауда оқырмандарға терең мағлұматтар береді. Зерттеуші осы жинақта белгілі түркітанушы ғалым А.Н. Аристовқа сілтеме жасай отырып, қанжығалы тайпасы XI-XII ғасырларда шығыс қыпшақ одақтастығының ішінде болған деген болжам айтады.

 

Зерттеушінің келтіріп отырған дәйектері, болжамы айна-қатесіз деуден әсте аулақпын. «Қыпшақ заманында болған қанжығалылар қайдан шыққан? Олардың түпкі атасы кім? Арғын бірлестігінің ішіндегі бүгінгі қанжығалылар қайдан келген? Арғынның тікелей өзінің ұрпағы ма? Бұлардың қыпшақ заманындағы және Алтын орда дәуіріндегі кейінгі қазақ хандығы тұсындағы қанжығалылар мен Орталық Азияны мекен еткен қанжығалылармен қаншалықты байланысы бар?» деген сансыз сауалдар туындайды.

 

Сондай-ақ осы тақырыпты тереңірек қозғау керек деген ұсыныс айтады, құптарлық. Зерттеуші Сайлаудың еңбегінен келтірілген осы үзінді шежіреші тарихшыларды тың ізденіске шақырады. Терең зерттеу нәтижесінде соны деректер табылып, шаң басқан тарихымыздың тың беті ашылса, қазақ шежіресі тарихына қосылған елеулі олжа болар еді. Осы орайда зерттеушінің тамырын тереңнен алатын бастау көзімізді танып-білуге азды-көпті септігі тиетін дәйекті дәлелдері, байсалды пайымдаулары, мұрағаттық құжаттар, басқа деректі дүниелерді кеңінен пайдалануы кітап құндылығын арттыра түскен.

 

Мәселен, астаналық зерттеуші Қасым Тәукеновтің «Үш теңіздің аржағына барған»   орыс көпесі Афанасий Никитиннің  жазбаларынан орыстардың: «А Русь еръ Тангырд сахласын. Олла сакла, бу даниада Муну Қибит еръ акътур, Нечик Урус ерн бегляры акой тугиль»,- деп жазғанын келтіреді. Міне, осы шағын үзіндіден «Русьтің қай тілде құдайға мінәжат еткенін аңғаруға болады» деген зерттеуші пайымы біршама ойға қалдырады.   Ал бұл сияқты пайымдаулар жинақта аз кездеспейді.

 

Осыған орай Лубсан Данзан, Н. Мыңжани, Ж. Байжумин, Ш.Уәлиханов, М. Көпеев, А.Сейдімбеков, Ж. Тілеке, Мурад Аджи, Ш.Куанганов, Ә.Марғұлан, А.Сатаев, т. б. зерттеулерін зер сала зерделейді. Қан тамырдай таралып кеткен қанжығалы руын, оларға қатысты мұрағатты деректерді тауып келтіру, ел шежіресін, жер тарихын жете білетін көнекөз қариялардың тірілерін тауып тілдесу, марқұмдардың жазып қалдырған естелік еңбектеріне сүйенуі шығарма шұрайын аша түскендей.

 

Сәкеңнің Ерейментау, Жетісудағы, Қостанай, Көкшетау, Солтүстік Қазақстан, өңіріндегі қанжығаларды сөз етумен қатар Қоржынкөл,Ереймен, Ақкөл, Шақшаң болыстарындағы болыс-би, қасиет иелері мен ел қорғаған батырлар, емшілер, молда-қожалар, ақын-жыраулар туралы берілген анықтамаларды, Шербина экспедициясы жазбаларын көлденең тарту көп жайды аңғартумен қатар нақтылығына көз жеткізеді. Солардың бірі Арғынның Аргүл есімді бәйбішесі туралы. Ол Арғыннан Тоты есімді бір қыз, Мейрам сопы есімді бір ұл көріп баладан тоқтап қалса керек. Бірер жылдан соң ол өзіне ұнаған ұлы жүз Бәйдібек бидің Момын деген қызына құда түсуге бел байлайды.

 

Аргүл Бәйдібек үйіне ат басын тірейді. Сол күні Момын түс көреді. Таңертең түсін айта түрегеледі. Бәйдібек би оның түсін бастасының бәйбішесін Аргүлге жорытады. Ол қыздың түсін өзінің келген шаруасына орайластыра «Ақиық қыран Арғын бас болар, аңсары ауса, айналып қонар.

 

Өңдеріңде танысып, түстеріңде табысып жүрсеңдер, бір-біріңе ықыластарың ауғаны болар» дей келіп, Бәйдібекке: «Уа, Бәйдібек би, қызының бауырына береке дариын деп тұр екен, бастасыңа қи»,- деген екен. Сонда Момын: «Әке батаңызды беріп, ұямнан ұшырыңыз, мен парсы емеспін,- деген екен. Момын Арғыннан жеті ұл көреді.

 

Олар Орта жүз Арғынның ішінде «жеті момын» аталады. Осы  аңыздағы момын  Аргүл сияқты аналардың ұрпақ санының артып  өркендеуіне қаншалықты мүдделі болғандығына тәнті боласың. Бұл өнеге тұтар аналар ерлігі қазақтың  ертеңін ойлаған сол кездегі бойжеткендерге  қаншалықты жұғысты болды десеңші. Ұлтымыздың небір қанды қасап қырғындардан, апаттардан аман қалып, бұл күнге жетуіне олардың да үлестері зор екені талассыз.

 

Осы бір тарихи деректер мен әдемі де әсерлі аңыздардан тұратын (508-бет) еңбекті құштарлана, қызыға оқи отырып шектеле сөйлеуге мәжбүрміз. Алғашқы Қанжығалы болыстары 1833 жылы тамыз күні Петропавл бекінісінің округтік бастығы полковник Шубин Омбыдағы облыстық басқарманың бастығына қанжығалы, керей болыстарының жерінде Үшбұлақ округі ашылғанын мәлімдейді. Бұл округке қанжығалылар жағынан 6 болыс ел кіреді.

 

Табайсары Жақауов, Тіленші Төбетов, Жанболат Жантаев, Бапан Тұраналин, Дүкен Сыздықов, Дәнен Тоқтаровтар сол болыстардың биі тағайындалып Үшбұлақ сыртқы округының аға сұлтаны болып Нұрмұхаммбет Сыздықов кейін жеті ру Қанжығалы болысын құрайды. 1875 жылдан кейін Ереймен болысы болып өзгереді.

 

Осы бір деректерді Сайлаудың қаншалықты тарихи деректерге сүйенгенін көрсетеді. Біз сөз етіп отырған шежіреде (мен тіпті монография дер едім) тайпаның ел таныған тарландары, олар жайлы әдемі де әсерлі аңыздар молынан берілген. Ал бұл сияқты дәйектер мен деректер кітаптың әр бетінен молынан кездеседі.

 

Мұның өзі Сайлау жазған шежіренің өзге біз көріп танысқан шежірелерден шоқтығын биіктете түседі. Ел бастаған көсем де, сөз бастаған шешен де, ордалы жаудың ойранын шығарған жаужүрек батырлар да, ғайыптан болжап сөз айтқан көріпкел әулиелер де, есімін алты алаш құрметтеген дін иелері де шежіреден лайықты өз орнын алған. «Шетте жүрген қанжығалылар өздерін Бөгенбай батырдың ұрпағымыз дейді»,- деп жазады зерттеуші.

 

Бөгенбай өзіміз ғой. Қазекең қашан Шәкәрім қажы түбегейлі зерттеп анықтағанша, түп тамырын арабтан таратуға тырысқан ғой. Бұған осы зерттеудегі Шәкәрім қажының:

«Қазақтың түп атасы батыр Түрік,

Арабсың деген сөздің түбі шірік.

Пәленше сахабаның затысың деп,

Алдаған дін жамылған өңкей жүлік», -деуі айғақ.

 

Сахабадан Шәкәрім ара-жігімізді қаншама айырса да қазекең оған мойынсұна қоймаған сыңайлы. Күні кешеге дейін кейбір жазушы ғалымдарымыз бен діндарларымыз бірі өзін Мұхаммед Пайғамбардың нәсіліміз десе, екіншісі оның өтірігін шығармақ болып, баспасөз бетінде қызыл кеңірдек болып дауласқандарын зиялы қауым естерінен шығара қоймаған болар. Соның бәрі қазақ шежіресін азды-көпті хатқа түсірген Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп шежірелерімен таныс болмауының әсері болса керек.

 

Мәшһүр Жүсіп демекші, осы еңбекте қанжығалы тайпасына жалпы шежіреге байланысты, оның пікіріне кең орын берілген. Мына аңыз әңгіме де назар аударарлықтай.

 

Мәшһүр Жүсіп пен Тоқан Хазірет араларынан қыл өтпейтін қиыспас дос, құлындағы   сақау құнандағы тісеуін түк қалдырмай сөйлейтін  сырлас, сыйлас болса керек. Екі білімдардың бір-бірімен соншалықты тіл табысып, тірлік кешулері төңіректеріндегі шала молда, дүмше, діндарларға ұнамаған сыңайлы. Олар  араға от жағуға тырысады.

 

Бірде Тоқан Хазіреттен: «Сүйіндіктің Мәшһүрін сонша құрметтейсіз, не қасиеті бар оның? – деп сұрайды. Сонда Хазірет: «Мәшһүрді Алла оқытқан, мені адам оқытқан», –  деп жауап береді екен. Мәшекеңнен Сүйіндіктің жақсылары Тоқан жайлы сұрағанда: «Тоқанның алты мың алты жүз алпыс алты жылқысы бар», – десе кейбіреулері түсінбей: «Опырай, не деген қисапсыз бай!» – деп таң қалады екен . Сөйтсе, Мәшекең  Тоқан Хазірет жатқа білетін  құран аяттарын айтады екен.

 

Өткендердің осы өнегелі үлгісі біздерге мирас болмағаны өкініш. Сан ғасырлар тозаңына көміліп, ұмыт бола бастаған шежіре сынды халқымыздың баға жетпес құндылығын жарғақ құлақтары жастыққа тимей, мұрагерлерімен табыстыратын Сайлау ініміз сынды  білгір шежіреші-зерттеушілер саны арта берсін дегім келеді.

 

Сүлеймен Баязитов

 
1
0
2162