Qaz

Он төртінші тарау ДОКТОР ЛИВИНГСТОН ТУРАЛЫ ХАБАР Негоро кеткен соң миссис Уэлдон лашығында жалғыз қалды, бұл арада ең алдымен Негоро өз ұсынысының жауабын алуға бір жетісіз келмейтінін есіне түсірді ол. Осы мерзімнің ішінде нендей де болса бірер тіршілік істеу керек. Негороның ар-намысына сенуге болмайды, бірақ оның дүниеқор ашкөздігін пайдаланудың артықтығы болмас. Миссис Уэлдон өзінің түрмешісі үшін «сауда жөнінде» бағалы болды. Ендеше, осы «бағалылық» оны бірнеше күнге әр түрлі жаңа қауіп-қатерден қорғауға тиіс. Егер осы уақыттың ішінде, мүмкін, өзінің Сан-Францискоға қайтуы үшін мистер Уэлдонның Казондеге келуін керек қылмайтын бірер жаңа жоба табылып қалар. Джемс Уэлдон әйелінің хатын алған бойда сапардың қаншама қиындығына қарамастан Африкаға қарай тартып тұратынына жас әйелдің күмә…

XVI тарау АЖАЛ САРАЙЫ Алғы тарауда баяндалған әңгімеден соң үш күн өткенде, кешқұрым, біз Сүлеймен патшаның Даңғыл Жолының ұшындағы Үш Сиқыршы деп аталатын үш айыр таудың етегіне орналасқан шағын краальге қоналқаға тоқтадық. Жанымызда бізге Гуд үшін ерген Фулата, Инфадус, Гагула және бір топ қызметшілер мен жасауылдар бар. Қызметшілер Гагуланы шатырлы зембілге салып, көтеріп алып жүрген еді. Жол бойы бізді қарғап-сілеумен болды. Тау, дәлірек айтсақ, сірә, белгілі бір геологиялық құбылыс нәтижесінде бір мезгілде пайда болған биік үш шоқы үшбұрыш тәрізді қоралана біткен екен. Біз тура кіреберіс қақпада тұрмыз: бір биік оң жақ қапталда, екінші биік сол жақ қапталда, ал үшінші, ортаңғы биік қарсы бетте. Ертеңіне таңертең біздің алдымыздан айқара ашылған көріністі ешқашан ұмытпаспын. Бастарына…

XVII тарау СҮЛЕЙМЕН ПАТШАНЫҢ ҚАЗЫНАСЫ Біз бойымызды билеген қорқыныш сезімін жеңуге тырысып, Ажал Сарайының үрейлі ғажайыптарын қадағалай қарап тұрған шақта Гагула мүлде бөтен шаруамен айналысып кетті. Қалай екенін қайдам, кәрі мыстан биік тақтаның үстіне шығып алып (өзіне қажет кезде ол епті де, күшті де бола қалатын) тынымсыз тамшылаған су астында біздің марқұм досымыз Твала отырған жерге барып, Гудтің тілімен айтқанда, мәйіттің қалай тұздалып, қалай сүрленіп жатқанын көрді; әлде басқа бір мақсаты болды ма, кім білсін. Содан соң шойнаңдай басып, бірде ана мәйіттің, бірде мына мәйіттің алдына тоқтап, тас кебін киген тұлғалармен сәлемдесе ме, әлде зікір айтты ма, әйтеуір, мән-мағынасын ұқпаған сөздермен тегіс сөйлесіп өтті. Және, құрметті оқушым, сіз екеуміз ескі досымызға сәлем берген ке…

XVIII тарау ҮМІТІМІЗ ҮЗІЛДІ Сол күнгі түннің қаншалық ауыр, қаншалық қорқынышты болғанын суреттеп жеткізу мүмкін емес. Тек ауық-ауық бойымызды билеген мейірбан ұйқы ғана біздің мүшкіл хәлімізді аз-маз жеңілдеткендей еді. Дәл осындай үмітсіз жағдайдың өзінде талығып шаршаған дене тыныс тілейді екен ғой. Алайда мен жарытып ұйықтай алмадым. Өлім ноқтасына басымыз ілінгені, одан құтылар жол жоқтығы туралы ой көкейімнен кетпей-ақ қойды. Мұндай үмітсіз хәл дүниедегі ең батыл деген адамның өзінің көңілін қорқынышқа бөлер еді, ал мен өзімді ешқашан да ержүректер санатына қосқан адам емеспін. Оның үстіне құлаққа ұрған танадай тыныштықтың өзі адам жанын езіп, көңілге мұң толтырғандай; сондықтан мұндай тыныштықта көз іліп ұйықтау қиын еді. Оқушым! Бәлки, сенің ұйқың қашып, төсекте жападан- жалғыз дө…

XIX тарау БІЗ ИГНОЗИМЕН ҚОШТАСАМЫЗ Біз жер астындағы тас қапастан құтылған әйгілі таңнан соң арада он күн өтті. Луудағы бұрынғы мекенжайымызда жатырмыз. Бір ғажабы, біз соншама азап өткелінен соң, көп ұзамай-ақ қайтадан адам қатарына қосылдық. Оңалып, таралып қалдық. Тек менің қайратты, көкбурыл шашым үңгірден шыққан кезде аппақ қудай болып кеткен екен. Фулатаның өлімінен соң Гуд та мүлде өзгерді. Бұл трагедияға көпті көрген көненің көзімен қарап, мен соның өзі жақсы болды деген пікірге келдім. Егер қыз өлмесе, екеуі үлкен қиындық алдында қалар еді. Сорлы Фулата қарапайым түземдік қыздың бірі емес, жұрттан асқан ғажайып сұлу әрі өте ақылды жан-тұғын. Алайда ешқандай ақыл, ешқандай көрік оның Гудпен қосылуына себін тигізе алмайтын еді. Қыздың өзі айтқандай, жарық күн мен қараңғы түннің таб…

XX тарау ТАБЫЛДЫ! Ал енді осы ғажайып қызық хикаяның ішіндегі ең таңқаларлық жайт турасында баяндамақпын. Бұл жайт өмірде адам күтпеген неше түрлі оқиғалардың ұшырай беретініне айғақ сияқты. Өзімнің серіктерімнен оқ бойы озық, жазирадан шығып, аңызақ қарыған шөлге ене бере құмға сіңіп жоғалатын жыланшықтың жағасымен келе жатқам. Кенет өз көзіме өзім сенбей тұра қалдым. Таңырқар жөнім бар: менен жиырма ярдтай жерде, зәулім інжір ағаштың саясында, көгалда, өзенге бет бере кіп-кішкентай, әп-әдемі лашық тұр. Кафрлардың бұтақтан тоқып, шөппен қамсап жасайтын балағандары сияқты, бірақ кірер аузында жай қуыс емес, кәдімгі есік бар. “Бұл не пәле! – деп ойладым мен. – Бұл араға лашық қайдан келді?” Сөйткенімше болмады, есік ашылып, іштен ақсаңдай басып ұзын, қап-қара қаба сақалды, үстіне аң терісі…

Он бесінші тарау МАНТИКОРА ҚАЙДА АПАРМАҚ Суға кеткен тал қармайды. Өлім жазасына кесілген адамға иненің жасуындай ғана үміт сәулесінің өзі айтарлықтай зор, мол жұбаныш боп көрінеді ғой. Миссис Уэлдонның да үміті сол сияқты. Бангвеола жағасындағы кішкене негр қыстағында доктор Ливингстонның қайтыс болғанын Альвецтің өз аузынан естігенде, миссис Уэлдон жұбайы өлгеннен бетер қатты күйзелген-ді. Ол өзін- өзі жапан түзде жалғыз қалған сорлыдай сезінді. Оның мәдениетті дүниемен байланысып тұрған қылдай ғана үміті үзіліп кетті. Жандалбасалап жармасқан тал шыбығынан айрылып қалды, жанарындағы үміт сәулесі өшті. Жолдас негрлерін Казондеден Үлкен Көлге айдап әкетті. Геркулестен әлі күнге хабар жоқ. Өзіне жәрдемге келетін ешкім қалмағанын миссис Уэлдон жақсы білді... Ендігі қалғаны істің сәтті аяқта…

Он алтыншы тарау МГАННГА (БАҚСЫ) Бенедикт ағай түскі асқа қайтпағасын, миссис Уэлдонның тынышы қаша бастады. Сақалды сәби қайда жоғалып кетті екен? Миссис Уэлдон оны факториядан шығып қашады дегенді ойына да алған жоқ-ты. Ол немере ағасының сырына қанық. Егер ол қаша қалған күнде қаңылтыр қалбырындағы коллекциясы артында қалатын болса, бостандықтан үзілді- кесілді бас тартуында сөз жоқ. Бірақ ғалымның Африкадан жинаған табыстарын салған қаңылтыр қалбырына ешкім тимеген-ді. Бенедикт ағай өз ықтиярымен өзінің энтомолог қазынасынан айрылмақ емес және бұлай ойлаудың өзі орынсыз. Әйтсе де Бенедик ағай Альвец факториясында жоқ боп шықты. Миссис Уэлдон сол күні, 17 шілдеде ұзақты күн түкпір- түкпірді тінтіп немере ағасын іздеумен болды. Кішкентай Джек те, Халима да іздесіп жүр. Бірақ олардың бұл…

Он жетінші тарау ӨЗЕН АҒЫСЫНЫҢ БОЙЫМЕН Әлгі сөздерді сиқыршы бейнесіне енген алып негр Геркулес айтып еді. Жас жігіт қайық түбінде жатқан, әлі өте әлсіз, Бенедикт ағайға сүйеніп басын көтеріп, жаңа келгендерді қарсы алып, амандасуға әрең шамасы келді. Динго ғалымның аяқ жағында шоңқайып отыр. Миссис Уэлдон есін жиған соң әлсіз үнмен: – Бұл сенбісің, Дик? Сенбісің?.. – деді. Дик тұрайын деп еді, бірақ миссис Уэлдон өзі барып оны құшақтай алды. Кішкентай Джек те ағасын құшақтап шөпілдетіп сүйіп жатыр. – Қымбатты достым менің! Сүйіктім Дик! – деп бала қайталай берді. Сосын Джек Геркулеске бұрылып: – Ал мен сені танығаным жоқ!.. Тіптен... – деп үстеді. – Маскарад жақсы орындалған шығар, – деп күлді Геркулес. Сосын төсіндегі айбақ-сайбағын сүртіп жуып тастады. – Түу, жаңа ғана өзіңнің ұсқының…

Он сегізінші тарау ТҮРЛІ УАҚИҒАЛАР Қайық ендігі сегіз тәулікте де ағысты қуалай ақты. Бұл күндерде айтарлықтай уақиға бола қойған жоқ. Өзен көпке дейін жыныс орманның ортасын аралап ақты. Сосын орман таусылып, өзеннің екі беті ұшы-қиыры жоқ балқашты қопаға айналды. Бұл жер де құнарсыз екен. Дик бұған ренжіген жоқ, ренжігенде қайтсін. Құнарсыз болғанымен қопаның арасы толып жүрген бөкен екен. Бұл момақан жануарлар кеш болысымен мекенін арыстан мен қабыланға қалдырып, өздері ашық далаға шығып кететін көрінеді. Қаншама көп болғанымен жолаушылар күні бүгінге дейін орманда жыртқыштармен кездескен жоқ-ты. Дик Сэнд күн сайын қайықты өзен жиегіне тоқтатып, түскі тамақтың артынан құрлыққа шығып жүрді. Кішкене отрядқа азық қорын жаңғыртып алу өте қажет. Қаңырап жатқан бұл елсіз даладан түземдіктерд…