Iskernews.kz порталы

Моңғолияның Баян Өлгей аймағына сапарға шыққанымызда әйгілі балуан Бақыт Одынайұлына жолықсақ деп жоспарлаған едік – дейді журналист Болатбек Баянханұлы. Жолымыз болып, шалқар күш иесін жұмыс орынан таптық. Күрестің арқасында дүние жүзін аралап, мұхит асып Америкаға барып белдесіп әлем кубогының қола медальын жеңіп алған тұңғыш қазақ осы кісі. Аса ауыр салмақта айқасқанның бәрін жығып атағы алысқа кеткен алып күш иесі. Ендеше атажұрттан жырақта жүріп, қазақты танытқан қайсар ұлдың кешегісі мен бүгінгі тыныс-тіршілігі туралы толыққанды оқи отырыңыз. Бақыт Одынайұлының туған жері өр Алтайдың бастау алар жері Бес Боғданың баурайындағы Цэнгэл деген көрікті мекен. Ақсу өзенінің жағасында балалық шағы өтті. Көзкөргендер әкесі Одынай Ысқақұлы да еңселі, ерен күш иесі еді дейді. Бірақ күреспен ай…

Қазақтың ыдыс аяғы бүгінде төрден ығысып, босағадан орын тепті. Олай деуімізге негіз де жоқ емес. Үйде болсын, дәмханада болсын алдыңызға келген асыңызды салатын ыдыс-аяққа бір мезет көңіл аударып көріңізші. Тәрелкеңіз ресейдікі, кесеңіз бельгияныкі, «тамақ тасымалдаушы»-қасығыңыз қытайдыкі, самаурыныңыз ресейдікі. Кезінде тайқазан жасаған аталарымыздың бүгінгі ұрпағы қасық та шығара алмай отырғанына қарның ашады осындайда. Алтынмен апталып, күміспен күптелген небір ыдыс-аяқтар дастарханымыздың төрінен орын алғаны рас. Құдалық күтуге арналған топтама ыдыстардың бағасы тіпті миллион теңгеден асып жығылатыны бар. Сваров тастарымен өрнектелген, көздің жауын алардай жалт-жұлт еткен сол ыдыс-аяқтардың төркіні Қазақстан емес. Теңіз асып, тау асып шетелден келеді. Жапондық, германиялық, бельгиял…

...Осы әнді естіген сайын жылап қаламын. Сосын, сабырға келіп, өз өзімді басуға тырысамын... Бәрін басынан бастап баяндайыншы. Күйеуім екеуміз әу баста сүйіп қосылдық. Жанды елжіретер тәтті сезім де, сағынып қауыштырар ыстық жүрек лүпілі де болды бізде. Бірақ жылдар өте арамызда сызат пайда бола бастады. Ол – күйеуімнің беті жылтыраған қыз-қырқынға құмарлығы еді. Бәлкім оның бұндай қасиетсіз жолға бет бұруына менің де кінәм бар шығар, кім білген?.. Жасы келген соң қояр деген үмітім де жоқ емес-тін. Бірақ ол қырықтан асқан соң тіптен құтыра бастады. Айқайластық та, ұрыстық та, жайлап та айтып көрдім, бірақ қояр болмады. Әке-шешесі де келіп «отбасыңды сақта, басыл» деп талай ақылын да айтты. Бірақ «жартасқа бардым, күнде айқай салдымның» кері шықты. Көп ішетінді, апталап жоғалып кететінді ш…

Тағдырдың жазуымен тар жол, тайғақ кешкен қазақтың бір тамыры көрші Қытайда жатқаны мәлім. Атамекеннен жырақта жүрсе де, ұлттық құндылықтарымызды дамытуда жасап жатқан жұмыстары сан алуан. Соның бірі бүгінгі қоғамдағы тәрбиенің бір құралына айналған көгілдір экран көрші елдегі қандастарымызға қандай ұлағат көрсетуде? Қытайдағы 2 миллионға жуық қазақ қай телеарнаны тамашалап, қандай радионы тыңдайды? (жалғасы мұнда: mtdi.kz)

"Сіздер "Дүкен" десе, бұл жігітті киоскі екен деп қалмаңдар, бұл – Рамстор!" Мына арада менің есімім туралы сөз болып қалған екен, негізі менің азан шақырып қойған атым – Дулат екен. Бірақ ата-анам кішкентай күнімнен еркелетіп "ДУкен" деп атап кетіпті. Сонымен Қытайда "ДУкен Мәсімхан" болып жүрдік.1993 жылы Қазақстанға келгеннен бастап "Дүкен" боп кеттім. Газет-журналға атымды "Дукен"деп жазып берем, бірақ "Дүкен" боп шыға келем. Түзете-түзете, айтыса-айтыса, кейін тіпті шаршадым. Азан шақырып қойған ныспымды қайтарып алайын десем, Қытайға барып анықтама әкеліп, мұндағы құқық қорғау органдарымен соттасып, одан соң қолымдағы маған қатысты құжаттың бәрін өзгертуім керек екен... Ол қадамға да барар едік, алайда Шығыс Түркістан кезеңіндегі әдебиеттен кандидаттық диссертация қорғауыма және қаз…

Хабарасу – Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай және Үржар аудандарының жерінде, Қытайға шекаралас орналасқан, Тарбағатай жотасының шығыс бөлігіндегі асу. Қазақстанның Қытаймен арадағы шекараны заңдастырған «Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы Қазақстан-Қытай мемлекеттік шекарасы туралы келісімді бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 15 маусымдағы Жарлығына сәйкес, Тарбағатай жотасының (қытай картасында Таэрбахайшань тауы) қырқасындағы мемлекеттік шекара желісі он алтыншы нүктесінен он жетінші нүктесіне дейін осы Хабарасу арқылы созылып жатыр. Осы аралықтағы мемлекетіміздің шекарасын күзететін және қорғайтын, еліміздің егемендігін, аумақтық тұтастығын қамтамасыз ететін Зайсан шекара отрядының заставасы Кондюрин Василий Васильевич дегеннің а…

Қазақтар көп шоғырланған Қытай, Моңғолия, Өзбекстан, Ресей елдерінің ішіндегі Ресей қазақтары ішінде ана тіліміздің аясы тарылып келеді. Қазақ мектебі көп болмаса да, Моңғолия мен Қытайдағы қандастарымыз туған тілге берік. Кешегі Алаш арыстарының ізі қалған Орынбор, Омбы, Астрахань облыстарында қазақ тілі тек пән ретінде ғана оқытылады екен. Ал жергілікті қазақтар болса Қазақстан жағынан әзірге ешқандай қолдау жоқ екендігін айтады. Қазіргі статистикаға сүйенсек, Ресей Федерациясында 1 300 000-дай қазақ тұрады. Олардың басым бөлігі Қазақстанмен шекаралас жатқан облыстарды мекен етеді. Атап айтсақ Алтай өлкесі, Самара, Орынбор, Шелебі, Қорған, Сарытау, Омбы, Новосібір, Түмен, Волгоград, Петербор, Мәскеу қалаларында сондай-ақ, Татарстан мен Қалмақияда қандастарымыз бар. Нақтырақ санын айтар…

"Тіл сақшысы" қоғамдық қозғалысын құрған болатынбыз. Мақсатымыз - жарнамалардағы, сайттардағы, құжаттардағы т.б. қателерді түзеп, қазақ тілінің қорғанышы болу. Осы уақытқа дейін 50-ден астам қате еріктілер тарапынан жіберіліп, оның 30 шақтысына ұсыныс жасалып, болмағандарын қорқытып-үркітіп түзеттіруге мүмкіндігіміз болды (мұның өзі үлкен жұмыс). Тіпті, Андрей атты орыс азаматы темір тақтаға жазылған қатені маркермен болсын түзеп, өзінің осы елдің нағыз азаматы екендігін көрсете білді. "Астана ақшамы", "Жас қазақ", "Абай.кз", "Жас қазақ үні" т.б. қазақтілді БАҚ-тар біздің бұл жобамызды толықтай қолдап, бір бетті бізге арнауға келісімін беріп қойған. Ендігіде еріктілердің санын көбейтіп, патриот жастарды, тіл жанашырларын біріктіріп, осы бағытта жұмыс қарқынын еселеп көбейту қажеттілігі ту…

Өткен аптада «Нұр Отан» партиясы мен Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университеті бірлесіп өткізген «Тәуелсіздік жылдарындағы айтыс өнерінің дамуы, мәселелері және болашақ бағыты» атты дөңгелек үстел барысында айтысты дамытуға қатысты бірқатар мәселелермен қатар, өнерден тыс жұртшылық түгілі, осы өнердің басы-қасында жүрген азаматтардың өзінің оның тарихынан бейхабар екендігі және ақпараттық құрал ретіндегі дәстүрлі әлеуметтік бағдарын біле бермейтіні сөз болды. Қоғам қайраткерлері, құзырлы мемлекеттік органдарының өкілдері мен 30-ға жуық айтыскер ақын қатысқан отырыста аталмыш шараның ғылыми негізін ашып, айтыс тарихы мен даму бағыттары бойынша ҚР ҰҒА академигі Сейіт Қасқабасов, филология ғылымдарының докторы, айтыскер ақын Аманжол Әлтаев арнайы баяндамалар оқыды. Өз сөзінде айту…

Түрік Республикасы жарияланған күн – 29 қазанның қарсаңында Анкарада азаттық жыршысы, айбынды ақын Мағжан Жұмабаевтың рухына тағзым кеші ұйымдастырылды. Мағжан атамыздың туысқан түрік жұртына арнаған «Алыстағы бауырыма» жырына 83 жылдан соң «Алтайдағы жүрегім» деп, жауап жырын жазған қарымды қаламгер, ақын Фейзуллах Будак мырза мазмұнды кештің басты қонағы болды.

Ордалы Осман империясының күні еңкейіп, ел шетін дұшпан таптап, қилы кезең киліккен тұста «Алыста ауыр азап шеккен, бауырым деп, қаны бір халықтың қамын жеген Мағжан жырының маңызын Фейзуллах Будак тебірене жеткізіп, жауаппен үн қату ниетінің қалай туындап, қалайша өрістегенін байыппен баяндады. (жалғасы мұнда: mtdi.kz)