Амандык Амирхамзин

Біздің үйдің бір салты бар, ол дәстүр бойынша балаларға Жаңа жылға арнайы сыйлық жасаймыз. Әрине, өзіміздің төл мейрамымыз Әз-Наурыз ғой, дегенмен күнтізбелік жыл соңында Аяз Ата (мен, яғни, пақырыңыз) балаларға сыйлық беріп жіберіпті. Шыны керек, 2018 жыл күрделі болды, бірақ дәстүрді жалғастырдық.Сыйлықтарын алған балалар мәз, үлкендері әрине Аяз Ата мен екенін біледі. Бірақ, кіші балалар қағазға жазып, өтініштерін білдіреді. Сонымен, өзіме де сыйлық жасап жібердім. Бұл 30 желтоқсан еді. Иә, алдын ала баратын елімді анықтап, билет алып қоятын едім. Түн ортасында Астана-Алматы-Душанбе және Астана-Душанбе бағыты бойынша билетке тапсырыс бердім. Сомасы 121 924 теңге болды. Онлайн төлеп жібердім. Жалпы, шетелдіктер, әсіресе еуропалықтар бір жыл бұрын, кем дегенде жарты жыл бұрын баратын елд…

Мен бұрын Тәжікстанда негізінен тәжіктер тұрады деп ойлаушы едім, сөйтсем бұл елде де көптеген ұлыстар мен ұлттар тұрады екен. Солардың бірі - дүниеге тарыдай шашылған қандастарымыз да Тәжікстан аумағында өмір сүріп жатыр.Ендігі әңгімеміз ондағы қандастарымыз туралы болмақ.Белгілі қазақ және тәжік ғалымы Әбдісаттар Нұралиев бір сұхбатында Тәжікстандағы отандастарымыздың саны заманында 70 000 жеткенін және аталған ел аумағында саны бойынша қазақтардың тоғызыншы ұлтты құрағанын айтқаны бар еді. Бірақ, мен Тәжікстанның статистикалық деректерін қарап, қандастарымыздың қазір ол саннан өте аз екенін айтар едім. Мәселен, 1926 жылы Тәжікстандағы қазақтардың саны 1636 адам болатын болса, 1959 жылы олардың саны 12551 адамға дейін өскенін байқаймыз, ал 2000 жылы керісінше бауырларымыздың саны 963 ад…

Тағдыр тәлкегі Әдеби көркем әңгіме Отаргүлдің жұрты Қанас көлі жағалауынан алыс емес, әріректегі қазақтың сары жайлауы еді. Әкесінің кәсіпшілігі әуелден қой бағу, Құрымбайдың ата кәсібін жалғастырып келе жатқанына да көп уақыт өтіп еді. Анасы Жәмила болса үй шаруасындағы әйел. Құрымбайдың отбасында Отаргүлден өзге тағы екі қыз бар, бірінің есімі Әтіргүл, екіншісінің есімі Перизат. Отаргүл кішкентайынан шаруашылыққа мығым, денсаулығы мықты бала болып өсті. Олай болатыны қойшы ауылда қайнаған еңбек, бозалатаңнан кеш қарайғанға дейін үйдің шаруасы біте ме? Оның үстіне қойшы ауыл жұртының тірлігі малмен байланысты ғой. Алайда, "шаруа-шаруа" деп жүріп, үлкендердің балалардың денсаулығына қарамайтыны тағы бар. Бір жылы Отаргүлдің құлағынан құлық ағып, арты іріңге айналды. Қазақшылықпен ем-дом ж…

Өткен жолы Гүржістанның Батуми/Тбилиси сапары туралы жазып едім, енді 2018 жылғы 23 наурыздағы Тбилисиде түске дейінгі өткізген уақытым туралы баяндасам. Бірінші, әрине грузин асханасы ұнады, Астанада, Қазақстанда жүрген кезден-ақ грузин асханасымен таныс едім, бір жылы Жаңа жылды (корпоративтік тойлауды) грузин мейрамханасында қарсы алған болатынмын, десек те Гүржістанда тіпті мейрамханалардағы бағалары да қымбат емес, ас ішудің өзіндік этикеті бар.Бұл жазбамда мен тек өз көзіммен көргенімді жазамын және кейбір нәрселер өзгеше көрінуі мүмкін, алайда 3-4 күнде бәрін бақылау мүмкін емес, бірақ «сырт көз сыншы деген» рас қой!Сонымен, әдетте мен өзге қалада өзіме ұнаған бағыт бойынша жүруді қалайтыным шын. Сол дәстүр бойынша Тбилисиді тағы аралауға шықтым, оның үстіне уақыт аз, өйткені бүгін…

Сонымен, алдында жазғандай 2018 жылғы 20 наурыз күні сағат 17.00 шамасында Астанадан ұшып шығып, үш жарым сағаттан кейін Тбилисиге келіп қондық. Астана мен Тбилиси арасында 2 сағаттық айырмашылық бар. Бұған дейін айтқандай билетті https://airastana.com/kaz/kk-kz/Home-kk-KZ сайты арқылы онлайн алған едім, билетті шамамен бір ай бұрын алып қойдым. Ұшақ келіп қонып, шақыртылған трансфер бойынша хостелге де келіп жеттім. Негізі, хостелге тоқтауымның екі мақсаты болды, біріншісі, жалпы хостелмен танысу еді (болашақтағы жоспарларыма байланысты), екіншіден, мен үшін қонып шықсам болды ғой. Жалпы, бұл хостел ұнады, себебі аты хостел болғанмен қонақ үйден бір кем емес, сабын-шампунь, тәбішке, сүлгі, төсек-орын – бәрі берілді, шайы тегін, әжетхана-душы таза, күні-түні ашық, әкімшісі отырады, бастыс…

Сонымен түнгі автобуспен Тбилисиден Батумиге де жеттім, хостел иесі таңғы 6.00-де күтіп ала алмайтынын айтты, бірақ автовокзалдан таксимен жетуге болатынын, бағасы шамамен 10-15 лари екенін жеткізді. Автобуста отырған кезде хостел (TJ+Hostel) иесі Майя деген әйел (бәлкім әкімші) телефон шалып: «келіп жеттіңіз бе?» деп сұрады, оны автобус ішінде отырған басқа жолаушылар да естіген болатын. Түскен соң такси жүргізушілерімен сөйлесіп тұрған сәтте, автобустан шыққан бір ерлі-зайыптылар: «кішкене әрі жүріп, таксиге отыруға болады» деді. Жолды да көрсетті. Жаңбыр құйып тұр. Олармен бірге шамалы жүрген соң, басқа такси жүргізушісімен сөйлесіп: «мына қонақ жігітті апарып тастаңыз» деп жатты. Жүргізуші: «бүгін таңертеңгі алғашқы жолаушымсыз, бүгін күні сәтті болады» деп жатыр. «Есімім Мұрат, мұсыл…

Былтырғы жылы әдеттегідей Наурыз мерекесін келесі бір түркі не парсы тілдес елде өткізуді жоспарлаған болатынмын. Өкінішке орай, ол ойға алған жоспарымыз іске аспаған еді. «Шешінген судан тайынбас» деп биылғы Гүржістанға сапарым сәтті аяқталды.Әуелі Интернеттен Тбилисиге не Батумиға баратын ұшақтарды қарастырған кезде, Киев пен Мәскеу арқылы ұшып баратын болсаңыз билет құны арзан болатыным көрдім, дегенмен «аузы күйген үрлеп ішеді» демекші Астанадан Тбилисиге тура билет алдым. Өкініштісі барып-қайту билеттері тек 20 мен 23 наурыз аралығына болды. Сәйкесінше сапарымызды Грузияның экономикалық-саяси астанасы Тбилисиге, парламенттік астанасы Кутаисиге және туристік бас қаласы Батумиге жоспарладық. Ғаламтордың жақсы жері қажетті билеттерді (автобус және поезд) бәрін алдын ала онлайн алуға бол…

Иманжүсіптің жас кезі болса керек, 1881 жылы Омбы базарында полиция қызметкері бір қазақты айыптап, байғұсты өлтіріп тастайды. Өлген адамның туыстары жергілікті билікке арыз айта барады. Жоғары шенді шенеуік, жәбірленушілерді тыңдай келе, қысқа ғана: «Егер де шамаларың жетсе өздерің өш алыңдар. Сендер ержүрек, батыр емессіңдер ме?» деп өздерін келеке қылады. Полиция қызметкері ұзын бойлы, ерекше күш иесі екен. Сол уақытта 18 жасар жігіт алға суырылып шығып: «Шегініңдер, жол беріңдер» деп айқай салады да дойыр қамшымен полиция қызметкерін бір рет сықпыртып жіберді. Еңгезердей неме бірден жерге дүрс етіп құлайды. Бұл өзі сері, өзі ақын әрі батыр, ешкімге басын имей өткен Иманжүсіптің мықты қамшыгер болғанын білдіреді. Енді бірде Қажымұқанның жастау кезі болса керек, Қоянды жәрмеңкесінде пал…

1-сурет. Бамианнан табылған сақтың (скифтің) бейнесіКейбіреулер айтатындай біз тек ата-бабамызды айтып мақтана береміз. Расында, егер мақтануға тұрарлық болса неге айтпасқа және біздің тарихымызда өзіміз ұялатындай дәуір жоқ қой. Ресей империясы мен Кеңес Үкіметі құрамындағы шамалы қиын-қыстау заман болмаса, қалған уақытымыз жеңістің, күрестің заманы. Керісінше айтуымыз және насихаттаумыз керек. Оның үстіне біздің ата-бабамыз ұланғайыр аймақты иеленіп, қаншама халықтармен қатар қоныс тепті. Оны айтасыз-ау, бір шеті сонау Қарпат тауларының (осы Қарпатымыз қар атауына байланысты емес пе екен?) етегінен басталып, екінші жағы Ханбалыққа (қазіргі Пекин) дейінгі ұланғайыр аумақ Ұлы Дала көшпелелірінің кеңістігі емес пе? Әрине, солай! Десек те көшпенді жұрттың жағрафиясын тағы кеңейте түсу қажет…

Нурикамал әнің шығуы туралы Нурикамал Сейітжанова ханымның өз ауызынан естіген әңгіме! «Нурикамал» әнін естігенде толқымайтын қазақ жоқ шығар, осындай әсем ән кімге арналған және қашан туды десек, оның тарихы тереңде екенін көзі қарақты жұртшылық хабардар деп ойлаймын. Дегенмен, ән кейіпкерінен естіген жайтты баяндай кетсем. Жақында, бұдан бұрын жазғандай Рашила Мұрсалиеваның мерейтойына арналған Атырау сапарында Нурикамал Сейітжановамен танысудың сәті түсіп еді, екі күн қатар жүріп апайымыздың ой-өрісіне, оқыған-тоқығанына таң қалдым. Мерейтой аясындағы сазды-музыкалық кеш барысында «Нурикамал» әні шырқалып, Атырау жұрты Нурикамал апайымызға жолығып, алғыстарын білдіріп жатты. Қасиетті Торғайдың текті қызы Нурикамал Жаңадала, Жарқайың деген Торғайдың Ақмола облысына өткен жерінде туған е…