Жаңа
Волейболдан Қазақстан чемпионаты.
«Ашық әңгіме».
Таблиғи жамағат – елге жат ағым
2013 жылғы 29 наурызда Жамбыл облысының Қордай ауылында Қазақстан Республикасының Дін істері агенттігі мен Жамбыл облысының әкімдігі бірлесе отырып, «Таблиғи жамағат – елге жат ағым» тақырыбында республикалық ғылыми-практикалық конференция өткізді.
Аталған шараға орталық және жергілікті мемлекеттік және тиісті орган өкілдері, ғалым-сарапшылар, азаматтық қоғам институттарының өкілдері, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының мешіт имамдары және шетелдік қонақтар қатысты.
Конференцияның мақсаты - Қазақстанда сот шешімімен экстремистік ұйым ретінде танылған және тыйым салынған «Таблиғи жамағат» діни-миссионерлік ұйымының қызметін тоқтатуға бағытталған түсіндіру жұмыстарын жүргізуді пысықтау, қоғамдағы исламдық бағыттағы дәстүрлі емес ағымдар мен ұйымдардың келеңсіз әрекеттерінің алдын алу мәселелерін жан-жақты талқылау болып табылды.
Конференция барысында ҚР Дін істері агенттігінің Төрағасы Қ.Лама Шариф, Қырғыз Республикасының Дін істері жөніндегі мемлекеттік комиссиясының директоры А.Жұмабаев, тәжікстандық дінтанушы-ғалым Д.Назиров, Жамбыл облысының Ішкі істер департаментінің Экстремизмге қарсы күрес басқармасы бастығы Н.Қалымбетов, «Қазақстан қажылары ассоциациясы» қоғамдық қорының төрағасы Е.Дуанаев, М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің профессоры Р.Бакиров сөз сөйледі.
Дін істері агенттіктің төрағасы Қайрат Лама Шариф өз сөзінде Прокуратура органдарының ұсынуымен 2013 жылдың 26 ақпанында Астана қаласының Сарыарқа аудандық сотының шешімімен аталған діни ұйымның Қазақстан аумағындағықызметіне де тыйым салынғанын атап өтті.
Аталмыш сот шешімі Елбасымыздың Қазақстан халқына арнаған Жолдауында айтылған міндеттерге толық сәйкес келеді. Мемлекет Басшысы өз Жолдауында: «Бүгінде біздің халқымыз үшін дәстүрлі емес жалған діни ағымдар мәселесі өткір тұр. Жастарымыздың бір бөлігі осы жат діни көзқарасты көзсіз қабылдайды, өйткені біздің қоғамның бір бөлігінің шеттен келген жалған діни әсерлерге иммунитеті әлсіз», - дей отырып, дәстүрлі емес секталар мен жалған діни ағымдардың қызметіне қатаң тосқауыл қою қажеттігіне баса мән берген болатын.
Таблиғшылар Орталық Азия елдерінің барлығында белсенді қызмет атқарып келді. Алайда Өзбекстан, Түркменстан және Тәжікстан елдерінде және Ресей Федерациясында олардың қызметіне тыйым салынғанына біршама уақыт болды.
«Таблиғи жамағат» деструктивті діни ұйымдардың қатарына жатады. Теологиялық жағынан аталған діни ұйым исламның сунниттік бағытын ұстанғанымен, бірқатар ғалым-сарапшылардың пікірінше оның идеологиясы исламның бірқатар қағидаларына қайшы және радикалдық тұрғыдан уахабизмге жақын. Яғни, бұл қозғалыстың идеясы да балама ойлар мен пікірлерді жоққа шығарады. Шындығында, исламның ханафи бағытына мұндай біржақтылық тән емес еді.
Ислам дінін зиянды әсерлерден тазалауды алға тарта отырып, бұл қозғалыс өзге діндердің ғана емес, исламның басқа тармақтарының өмір сүруіне қарсы болу арқылы, дінішілік әрі дінаралық қақтығыстардың туындауына себепкер болмақ.
«Таблиғи жамағат» өз мүшелерін Аллаға бойұсынуға, құлшылықтарды ретімен орындауға, діндестерге құрмет көрсетіп, ислам құндылықтарын насихаттауға үндейді. Дегенмен, таблиғшылар өз ілімінде ислам дінін ұстанушылардың басқалардан артықшылығы туралы ойларды кеңінен насихаттайды. Мұндай идеялардың бұқаралық деңгейде қоғамдық санаға енгізілуі, өз кезегінде, оның мүшелерінің басқа дін өкілдеріне қатынастағы төзімсіздігінің туындауына алып барады. Ең бастысы – зайырлы заңдар мен қағидаларды және қоғамның тарихи-мәдени дәстүрлерін орындаудан алыстатады. Осы ретте айтар болсақ, соңғы 20-30 жыл ішінде таблиғшылардың өзге дін өкілдерін қабылдамауға бейімділігі заманауи әлемдегі діни радикализмнің, экстремизм мен терроризмнің қозғаушы күшіне айналып отыр.
Негізінен «Таблиғи жамағат» ұйымының ерушілері саналы-санасыз түрде террористер ұстанатынжихадшылық идеологиядан аса ерекшеленбейтін исламдық сенімді ұстанады. Дінге бет бұрып жүрген жас мұсылмандардың басым көпшілігінің діни санасының радикалдануының алғашқы қадамы «Таблиғи жамағат» қатарына қосылудан басталады. Француздық басылымдардың бағалауынша, исламдық экстремисттердің 80 пайызы осы ұйым қатарынан шыққан. «Таблиғи жамағат» ұйымы оқшауланған қозғалыс болып табылады. Оның негізгі орталықтары Үндістанда, Пәкістан мен Бангладеште орналасқан болса, ұйымның бағдарламалары мен нұсқаулары қозғалыс басшыларының шағын тобына ғана белгілі. Мұндай тәсіл ислам қағидаларына қайшы, өйткені дәстүрлі ислам оқшаулану мен соқыр бойұсынушылықты құп көрмейді.
Дін істері Агенттігінде қызмет ететін дінтанушылар таблиғшылардың негізгі кітабы болып табылатын «Фазаил амали» кітабына талдау жұмыстарын жүргізіп, қозғалыстың идеялық негіздері өз мүшелерінің ерік-жігерлерін басып тастауға әрі олардың кәсіби және интеллектуалдық іс-әрекеттерін шектеуге бағытталғанын анықтады. Бұл кітаптың мазмұнында «адамды Алламен байланыстыра алатын» діндар шейхты табу әрі «оған қызмет етіп, өз еркің мен қалауларыңды жоқ етіп оның айтқанымен жүру керектігі және оның әмірлерін бұлжытпай орындау қажеттігі» насихатталады.
Кітапта тіпті отбасының мұқтаждығын өтеуге мұрша бермейтін дәрежеде дінге шексіз қызмет етуге көп көңіл бөлінген. «Таблиғи жамағаттың» идеологиясы бойынша отбасыны қамтамасыз етуге жұмсалатын жұмыс уақыты дін мақсаттарына сәйкес келмейді немесе жеткіліксіз.
Біздің қоғамымызда да «Таблиғи жамағаттың» ізбасарлары «дін тарату» мақсатында отбасыларын тастап кету фактілері орын ала бастауда. Таблиғшылардың отбасыларының ыдырауының, олардың әйелдері мен бала-шағаларының әлеуметтік-экономикалық және рухани тарығушылықтарының себептері осы емес пе? Ал ислам дінімұсылманның өз отбасын бағып-қағуға және жұбайына көңіл бөлуге жұмсаған уақытын ғибадаттың бір түрі деп үйретеді. Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдары да азаматтардың отбасыларын бағып-қағуын парыз деп белгілеген.
Соңғы кездері Қазақстандағы «Таблиғи жамағат» белсенділерінің іс-әрекеттері өзінің саяси бейтараптығына қарамастан, ресми қызмет атқарып отырған діни бірлестіктердің құрылымдарына енуге бағытталуда.
Әртүрлі жат діни ағымдар мен секталардан қазақстандық жастарға келетін қаупіне ерекше назар аудара отырып, Дін істері Агенттігі «Таблиғи жамағат» ұйымының іс-әрекеттерін зерттеу бойынша жүргізген талдау жұмыстары 2012 жылы бұл ұйымның Қазақстанның барлық аймақтарында белсенділігін артқандығын, әрі «ұстаздардың» ықпалымен көптеген жастардың аталған ұйымның қатарына қосылуының артқандығын анықтады. Олардың кейбіреулері заңнаманы бұзғандығы үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылса, көпшілігіне түсіндіру жұмыстары жүргізілді.
Жалпы алғанда, «Таблиғи жамағат» қозғалысы миссионерлерінің сан ғасырлардан бері мұсылман болып табылатын қазақ халқының арасында белсенді түрде жүргізілуіне сақтықпен қарауымыз керек-ақ. Осы орайда, кез-келген миссионерлік қызметтің өзге дін өкілдеріне бағытталатындығын ескерер болсақ, бұл мәселе өте мұқият назар аударуды қажет ететіндігі сөзсіз.
«Таблиғи жамағат» қызметінің әдістемесін екіге бөліп қарауға болады. Яғни, өз қызметтерін жария түрде атқаруға болатын жағдайда қозғалыс мүшелері миссионерлік әрекеттерді ашық жүргізеді. Ал, қоғам мен мемлекет тарапынан қандай да бір тосқауылдарға ұшыраған жағдайда, олар ұйымдасқан түрде жасырын әрекет етуге көшеді. Осы себептерден болса керек, «Таблиғи жамағат» жақтастарының жихадшылық идеяны ұстанатын топтарға қосылып, кейіннен қарулы қақтығыстарға қатысуы жиі орын алуда. Демек, «Таблиғи жамағат» қозғалысы осы сипаты бойынша террористік және экстремистік ұйымдар мен басқа да заңсыз жауынгерлік жасақтарға «әскер» дайындайтын орта болып табылады.
«Таблиғи жамағат» қозғалысы Қазақстанда қызмет атқарған уақытында ешқашан ресми тіркеулерден өтпей, іс жүзінде белсенді түрде бейресми қызмет атқарып келді. Ал 2011 жылы қабылданған «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заң күшіне енгеннен бастап олардың іс-әрекеттері тіпті заңсыз болып табылады. Елімізде әр жылы ондаған таблиғшылар әкімшілік жазаға тартылуда.
Сонымен, «Таблиғижамағаттың» қоғамға қауіп төндіретіні күдіксіз. Бұл қозғалыстың діни ұстанымы қоғамның діни-рухани бөлінуіне себепкер болып, оның мүшелері мен ізбасарларыныңконституциялық құқықтар мен міндеттерді ескермеуі «Таблиғи жамағаттың» деструктивті сипатқа ие екендігін көрсетеді.
Сондықтан, Дін істері Агенттігінің төрағасы Қазақстанда «Таблиғи жамағат» ұйымының қызметіне тыйым салынуы мемлекет тарапынан қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында дер уақытында қабылданған шара деп санайды.
Конференцияға қатысушылар «Таблиғи жамағат» ұйымының мысалында елімізде тыйым салынған ұйымдардың идеологияларының таралуымен байланысты мәселелерді жан-жақты талқылай отырып, аталған ұйымды қоғамымыз бен мемлекетіміздің мүддесіне зиян тигізетін жат діни ұйым деп тануға шақырды.
Конференцияға қатысушылар ел азаматтарын дінді ұстануда бейбіт қатар өмір сүруіне шақыратын шынайы исламдық құндылықтарды басшылыққа алуға баса назар аудартты. Олар мемлекеттік мекемелер мен қоғамдық бірлестіктерді діни экстремизм мен радикализм көріністеріне қарсы әрекет ету мен алдын алу бойынша тығыз ынтымақтастықта жұмыс атқару қажеттілігін атап өтті.
Бізге қосылыңыз!
22 наурыз күні Алматы қаласында өткен Базар жоқ концертіне екі билет ұтып алу мүмкіндігін ұсындық. Ол үшін Твиттер және Фейзбук әлеуметтік желілерінде біз жасырған 5 сұрақтың сілтемелерін табу керек болды. Бар болғаны сол-ақ!

Белсенділік танытқандардың ішінен суырылып шығып, сілтемелерді дәл тапқан және ең бірінші боп дәл тапқан - Әлішер.

Әлішерге билеттер табысталды.
Твиттерде бізді оқыңыз - @kaztube. Әлі алда талай ойындар мен керемет сыйлықтар ойнатылады.
Бізге қосылыңыз!
Шымкент қаласында ІІІ блогқұрылтай өтті
23-25 наурыз аралығында Шымкент қаласында қазақ тілді блогерлердің блогқұрылтайы өтті. Бұл шараның ұйымдастырушысы - блогерлердің өздері, Оңтүстік өңірдегі блогерлер.

23 наурыз күні М.Әуезов атындағы ОҚМУ-да ресми шара өтті. Ол жиынның ашылуына облыс әкімі арнайы келіп, блогерлер жолдаған сауалдарға жауап берді.

ОҚО баспасөз хатшысы Берік Уәли іс-шараның тиянақты әрі жоғары деңгейде өтуін қадағалап, бас-көз боп жүрді.

Білім және ғылым вице-министрі Мұрат Әбенов осымен үшінші жыл блогқұрылтайға жібермей қатысып келеді. Жастардың ортасында жүретін ағамызға блогерлер риза болды.

Блогқұрылтайда блогтың сүйегін мұжып, майын ішкен ардагер блогерлер бар білгенімен бөлісіп, жас блогерлерге түрлі кеңес берді.

Жаңа жобалар қорғалды.

Бұл блогқұрылтай кезекті рет өте жоғары деңгейде өтті.
Ресми жиынның бейресми жалғасы Біркөлік тауындағы Бәйшешек лагерінде жалғасын тапты.

«ҚАЗАҚ» ҰЛТЫ МА, ӘЛДЕ «ҚАЗАҚСТАНДЫҚ» ПА? немесе өтпелі кезеңнің ұлттық саясатынан өтетін кез келді
Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейінгі Қазақстанның негізгі мақсаттарының бірі – өзінің мемлекеттілігін сақтап қалу үшін ішкі тұрақтылықты мейлінше қамтамасыз етуге күш салу болды. Мемлекеттің идеологиялық машинасы осы бағытта жұмыс істеді: «нанымызды амалдап тауып жерміз, тек елде тыныштық болса болғаны» деген қанатты сөз жиі айтылатын. Әрине, жүзден аса құрама ұлттардан құралған мемлекетте тыныштықты сақтау оңай еместін, сондықтан, олардың арасындағы консенсусты ұстап тұрудың жолдары қарастырылды. Осындай ойдың арқасында, «қазақстандық ұлт» жобасы өмірге келді. Мойындау керек, осы бір идеологияның Қазақстандағы тұрақтылықты сақтап қалуға қосқан үлесі өлшеусіз. Соған қарамай, оны кіндік, яғни, мемлекет құрушы ұлт саналатын қазақтар өре тұрып, қарсылықпен қарсы алғаны да рас. Алайда, қазіргі таңда мемлекет құраушы қазақ ұлтының салмағы артуына байланысты бұл идеологиядан бас тартатын кез жетті. Бастапқыда бұл идеологияны басқа ұлттарды қазақ ұлтына айналдырудың жолы деп қарастырғандар да болды, яғни, алдымен олардың құлағын қазақстандыққа үйретейік, кейін біртіндеп қазаққа көндігеді деп. Бірақ, уақыт өтіп барады, «қазақстандық ұлттың» орнына қазақ ұлтын қолдану ниеті байқалмайды, сондықтан, осы мәселені көтеретін уақыт жетті. Қазақстанда тек қана қазақ ұлтының бар екеніне, мемлекет халқының болса тек қана қазақтар екенін ашық айтатын кез келгендей…
Жоғарыда «қазақстан ұлтын» елде тыныштық сақтау үшін қолдан жасалғандығын айтып өттік, бұл идеяның өзегі көрші Ресейден көшіріліп алған болатын. Онда басқа ұлттар мемлекетте көп болғандықтан, мемлекеттің аты Руссия емес, Россия болып, халқы «русь» емес «россияне» деп аталғаны белгілі. Б. Ельциннің жиі қолдануына байланысты орныққан, бұл идентификация орыс ұлтшылдары тарапынан да этникалық азшылық тарапынан да етене қабылданбауына байланысты кейінгі президент В. Путин «отандастар» деген сөзді жиі қолданатын болды. Жарайды, Ресейдің жөні бір басқа, ол көптеген басқа ұлттарды өзіне қаратып алған, түрлі автономды республикалардан құралған федерация болып табылады, сондықтан, федерацияның бүкіл халқына ортақ атау табуды іздестіргендері құптарлық жағдай…
Ал, Қазақстан унитарлы, ешкімді ата қонысымен бірге өзіне қаратып алмаған, байырғы қазақ жерінің үстінде тұрған мемлекет. Демек, басқа ұлттар мұнда қоныс аударып келсе, олар жергілікті халықтың атауын иемденуге қарсы болмаулары керек, тура Францияға барған арабтар өздерін француз ұлтына, Америкаға барған ұлттар өздерін американдық ұлтқа жатқызатыны сияқты. Кейде мемлекет аты Қазақ емес, Қазақстан болғандықтан, мұнда қазақстандықтар тұрады деп шатастырғандар кездеседі.
Алайда, бұл қате түсінік болып табылады. Қазақстан мемлекетінің атауындағы «стан» жұрнағы парсы сөзінен шыққан, қазақ тілінде «жер, мекен, орын, территория, өңір, ел» деген мағынаға келеді. Бұл сөздің түбірі үнді-еуропалық тілдік семьядағы «stа» сөзінен бастау алғандықтан, дәл осы семьяға кіретін ағылшын тіліндегі «state» (ауд. мемлекет) сөзі де осыдан келіп шығады. Яғни, Қазақстан сөзі «қазақ елі, қазақ жері, қазақ мекені» деген мағына береді. Олай болса, мұнда тұратындардың барлығы қазақтар деген сөз.
Қазіргі таңдағы әлемдегі елдердің көпшілігі ұлттық мемлекеттер (natіon state) болып табылады. Ал, федерациялар, конфедерациялар сияқты бірнеше ұлттардың «өзінің территориясымен» бірге біріккен елдер көпұлтты мемлекет (multіnatіonal state) саналады. Сондықтан, Қазақстан ұлттық мемлекетке жатады. Қазақстан – қазақтардың құрған мемлекеті, сол себепті биліктің қолдан «қазақстандық ұлт» жасау саясатының іске аса қоюы екіталай. Осы жерде «ұлт мемлекетті қалыптастыра ма, мемлекет ұлтты ма?», – деген орынды сауал туындайды. Орта ғасырлардың аяқ кезеңінен бастап әлемде ұлттық мемлекеттер құрылып, олар өзара бәсекелесе бастағанда әр ел өз ұлтының тарихын тереңнен бастау үшін ғылыми негіздер жасай бастады. Осы кезде «ұлт мемлекеттен бұрын пайда болады» деген тұжырым шықты. Мемлекеттері жақында ғана пайда болғандықтан, ұлттың тамырын тереңге жіберуге тырысулары ақылға қонымды еді. Сөйтіп, «ұлтымыз бұрынырақта қалыптасты, кейінірек жұмылып мемлекет құрай алды» деген тезис кең қанат жайды. Алайда, кейбір елдерде алдымен мемлекеттің пайда болып, артынан сол мемлекет атауын алған ұлттың «шығуы» бұл қалыптаса бастаған тұжырымға өзгерістер әкелді. Оған мысал ретінде, «Иль де франс» төңірегінде біріккен Францияны, Гарибальдидің күшімен біріккен Италияны, қос Америка құрлығындағы мемлекеттерді айтуға болады. Аталған жерлердің барлығында алдымен мемлекет құрылып, сол мемлекеттің халқы бір ұлтқа айнала білді. Осы үдерісті мысалға алған кей ғалымдар «алдымен ұлт емес мемлекет пайда болады, ұлт содан кейін қалыптасады» деген тұжырымды көтеріп шықты. Бұл тұжырым Гарибальдидің әйгілі «біз Италияны құрдық, енді италиялықтарды құруымыз керек» деген қанатты сөзімен сабақтасатын. Ұзаққа созылған бұл пікірталастың нәтижесінде, қазіргі таңда үстемдік құрып тұрған теория шықты, ол; «әлемдегі мемлекет пен ұлттың қалыптасу тарихы әр түрлі дамиды, бір мемлекеттерде ұлт бірінші пайда болып мемлекетке айналса, екіншілерінде мемлекет бірінші пайда болып ұлтты қалыптастырады» деген тұжырымға келетін. Сөйтіп, ұзаққа созылған ғылыми пікірталасқа нүкте қойылғандай болды. Осыдан кейін, ұлттар құрған мемлекеттерді «natіon state», яғни, ұлттық мемлекет, ал, мемлекет құрғандарды «state natіon», яғни, мемлекеттік ұлт деп атау етек жайды.
Енді, Қазақстанға келсек, сонау XV-XVІ ғғ. өмір сүрген көшпелі тайпалардың бір араға келіп, Қазақ хандығының негізін қалағаны белгілі. Бұл – ұлт болып ұйысқан халық бір тудың астына жинала білді дегенді аңғартса керек. Кейінірек оның территориясында Қазақ КСР-і, артынан Қазақстан құрылды. Олай болса, Қазақстан ұлттық мемлекеттердің қатарына кіреді деген сөз. Ал, XVІІІ-ХІХ ғасырларда хандық ыдырап, жерінің жартысы отарланып кетсе де, халықтың қазақ идентификациясын сақтап қалуы, ұлттың толығымен қалыптасып біткенінің дәлелі болса керек.
Ал, биліктегі саясаткерлердің «қазақстандық ұлтты» жасап шығаруға тырысуы мемлекеттік ұлт жасауға ұмтылу дегенді білдіреді. Бірақ, ол өте қиын стратегия және ең бастысы Қазақстанның жағдайында орындалмайтын саясат. Неге орындалмайды? Оның себебі, мынада жатыр; егер, ұлтты «тарихы, мәдениеті, идентификациясы, діні, тілі, дәстүрі ортақ немесе жақын адамдар» деген тұжырым бойынша қабылдасақ, онда, қазақ ұлтында мұның барлығы ортақ екенін көреміз, ал, «қазақстандық» ұлтта бұлар жоқ. Демек, қолдан ұлт жасай алмаймыз, кезінде қолдан «кеңес» ұлтын жасауға тырысқандардың соңы немен аяқталғанын бәріміз білеміз. Яғни, бірнеше ұлтты біріктіріп, бір ұлт жасау мүмкін емес, егер, оған ұлттардың өзі құмбыл болмаса… Мысалы, Америкаға барған әр адам өзін «американдық» ретінде сезініп барары анық. Сол сияқты, кезінде Францияны құрғандар да француз болуға ыңғайланғандарды. Ал, еліміздің тұрғындары «қазақстандық болуға бейіл беріп тұр ма?!», халық арасындағы, әсіресе, елдегі басым ұлт қазақтардың арасындағы түрлі пікірталастарға құлақ түрсек олай емес екендігіне көз жеткіземіз. Көрші Ресейдегі жағдайды да жоғарыда келтіріп кеттік, оларда да федерация болғанына қарамастан «россияне» жасауға ұмтылған әрекеттері сәтсіз шығуда. Сондықтан, қолдан ұлт жасаудың машақатымен әуреленбеу керек. Оның орнына мемлекеттегі басқа ұлттарды қазақ ұлтына сіңіруді іздеу саясатымен бас қатырған әлдеқайда жемістірек болар еді.
Мақаладан шығарар қорытынды, қазақстандық ұлт – ол өтпелі кезеңнің саясаты болатын, ол өз міндетін мүлтіксіз атқарып бітуге таяу. Ендігі жерде, қазақ ұлты деген сөзді көбірек қолдануға мән беру қажет, жауапты адамдар солтүстік көршіміздің президенті ұқсап Елбасымыздың сөздеріндегі қазақстандық деген сөздің орнына «халайық, отандастар, әлеумет» сияқты синонимдерді қолдануға, сөйтіп біртіндеп «қазақ» сөзіне ауыстыруға күш салулары керек. Сол кезде басқа ұлттардың да қарсылығы төменірек болады және олардың қазаққа сіңісуі жақындай түседі.
Дін-адамгершіліктің тірегі
|
Аса қамқор ерекше мейрімді Алланың атымен бастаймын! Адам баласы дін арқылы өзінің тірліктен қажитын жанына тыным іздеп, баянсыз дүниеден берік тірек, мәңгілік тиянақ табуға тырысады. Бірақ, өкінішке орай қазіргі кезеңде бір дінбасыға бой ұсынып, бір діннің аясында алаңсыз құлшылық ететін заман келмеске кетіп барады. Өйткені, жаппай сауаттылық, «жаппай ақылдылыққа» жол ашып, соның нәтижесінде, кім көрінген дін мәселелері жөнінде білгіштік танытып, «бас-басына би болған өңкей қиқым, бұзбады ма мінеки «діннің» сиқын» дейтін жағдайға туындады. Соның салдарынан да дін өзінің мейрімділік, сабырлылық, бірігу, өркендеу, кемелдік тәрізді сипаттарынан айрылып, өшпенділік, төзімсіздік, ыдырау, тоқырау, пендешілік сипаттарымен көбірек көрініс бере бастады. Мұндай жағдайда дін өзінің қарапайым тартымдылығынан да айрылып, көпшілік тарапынан оған қатысты жақтырмаушылықтың, тіпті жеккөрініш сезімдерінің пайда болуы заңды. Өйткені, сөздері мен істері үйлеспейтін, көкейге қорқыныш ұялатып, болашаққа қатысты зор алаңдаушылық тудыратын «ақиқатты» ұстанатын небір әсіре топтардың әрекеттеріне қарасаң, жалпы діннен көңілің суйтыны рас. Сол себепті де қоғамда «көйлек көк, қарын тоқ, қызық көп мына заманда дінсіз де тым жақсы өмір сүруге болады ғой, осыларға не жетпейді екен, жұрттың мазасын алып» деген көңіл күй өрістеп, «дін жоқ болса, ешқандай мәселе де жоқ» деген дінге қарсы пікір орныға бастайды. Соның нәтижесінде дінсіздікті ту еткен «коммунизм елесінен» шаққа арылған халық тағы да бір дінсіз қоғам құрып, сол арқылы тағы бір «жарқын болашаққа аттанбақ» болады. |
Бірақ, шындығына келгенде адам баласы үшін дінсіз қоғам құрмақ түгел, діннен тыс өмір сүруі де мүмкін емес. Өйткені, діни ұғым бойынша Алла бар, Ол біреу, Ол жаратылыс иесі, және де бәрі де Соның қолында. Және бұл ақиқат ұғым болып табылады. Олай болса, адам баласы қаласа да, қаламаса да, мойындаса да, мойындамаса да осы ақиқаттың аясында, басқаша айтқанда діннің аясында өмір сүреді.
Бірақ, кейбір жандар дін жөнінде қате түсінікте болуы себепті «құдайға сенбесем, белгілі бір дінді ұстанбасам болды мен діннен аулақ боламын» деп ойлайды. Бірақ, адам бұл дүниеге белгілі бір мерзімге келеді, және жақсылық пен жамандық арасында таңдау жасап өмір сүреді, және ақирет күні сол өмірінің қортындысы шығарылып ол өз істерінің түпкілікті бағасын алатын болады.
Сондықтан да оның «дінді ұстанбасам болды мен діннен тыс боламын» деген түсінігі қате түсінік болып табылады. Ол қалай болғанда да ақиқат болып табылатын діннің аясында өмір сүріп, одан ешқайда да қашып құтыла алмайды. Бұл дүниеде қанша жерден шындықтан жалтарса да, ақирет күні ол діннің ақиқат, ал, ақиқаттың дін екенін түпкілікті мойындайтын болады.
Дін өзінің ақиқат болмысымен жақсылық жөніндегі шым-шытырық түсініктерді бір ізге салып, оны бірден-бір тура жолға айналдыратын кемел ілімге айналса, ақиқат өзінің дін ретіндегі көрінісімен адам жанына кір шалдырмай, оны үздіксіз тазартып отыратын, оның мәңгілік табиғатын жалғандық қоспалардан аршып, оны нұрландыратын нақты амалға айналады.
Дін-санамен танығанда ақиқат болса, жүрекпен танығанда ол махаббатқа айналады. Осы дүниемен ғана шектелген адамзат санасына ақиқатты тану қиынға соғады. Өйткені, ол көбінесе игерген білімдері мен ашылған жаңалықтардың ауанымен үнемі құбылып, бүгін ақиқат деген нәрсесінен ертең күманданып, бас тартып отырады.
Ол білімге тәуелді болып, білім арқылы дүниеден қисын іздейді. Ал, санасы шектеулі болған соң, оның алатын білімінің де ауқымы шектеулі. Сол себепті де қандай дүниетанымнан болмасын белгілі бір қисынсыздық табуға болады. Сондықтан да тек білімге ғана тәуелді болған адам адасуға бейім тұрады. Сондықтан да діндар адам иманын білімге тәуелді етпей, иманды басшылыққа ала отырып қана өз танымын кеңейтуге тиісті. Имани негіздегі ізденістер ғана адаспаудың кепілі.
Білім арқылы адамның иманын жойып, оны ақиқаттан адастыру әрекеттері жүйелі түрде жүргізілуде. Бірақ, кезінде иманды жоққа шығарған талай ілімдер мен білімдер уақыт өте келе көнеріп жайына қалды. Ал, иман болса әлі жас, әлі қуатты, әлі өміршең. Мұндай жағдай қашанда да болған, және ақиретке дейін солай бола береді. Небір көкейге қонымды ілім-білімдер алдыдан шығып, жолды кесіп, адамның иманын үздіксіз сынаумен болады. Оларға алданып жолдан тайған адам болса сол ілім-білімдермен бірге көнеріп, солардың қоқыстарының астында тұншығып қала беретін болады.
Ал, діннан ажырамай, дінге берік табан тіреген адам құлшына құлшылық етеді. Ал, құлшына құлшылық еткен жанның жүрегінде Аллаға деген махаббат оты жанып тұратын болады. Ондай жан дінді махаббат деп жүрегімен түсінеді. Ондай жанға күманданып тайғақтық таныту жат мінез. Себебі, Алланың барлығына да, діннің хақтығына да оның жүрегіндегі махаббат куә. Ондай жан жан-жүрегін нұрландырған Аллаға деген махаббатын ешқашанда, ешнәрсеге де айырбастауы мүмкін емес. Өйткені, ондай нәрсе бұл дүниеде жоқ!
Бірақ, дінге ішінен емес сыртынан көз салып, сол себепті де оның ішкі мәнін түсіне алмаған кейбір жандар дін жайындағы өздерінің үстірт те шала танымдарының құлы болуда. Осындай жандардың қатарындағы небір ғалымдар дінді жалған ілім деп дәлелдеумен келсе, небір ойшылдар оны алмастыратын ілімдерді жетілдіруде. Ал, қоғамның бетке ұстар азаматтары болса сондай ілімдерді ұстана отырып, сөздерімен де істерімен де оларды қызу насихаттауда. Сол себепті де оларға сенім артқан қарапайым көпшілік дінді надан халықты билеу үшін ойлап табылған, өркениетті жаңа заманға ілесе алмай аяққа оратылған жалған ілім деп түсінуде.
«Егер дін жалған болса, онда жұмақ пен тозақтың да жоқ болғаны, демек, өмір бойына талғажау болатын жұмақ үміті пен сананы буатын тозақ үрейінің де бекер болғаны. Ендеше, ескіліктің қалдығы болған тыйымдар мен шектеулерді серпіп тастап, еркін де ашық түрде жаңа заманға лайық жарқын өмір сүру керек.» Міне, осындай шолақ қортындыға келген әр адамның да көңіліне желік кіріп, ол өзінің кемшіліктері мен әлсіздіктеріне бой алдырып, алаңсыз азғындай бастайды.
Шындығына келгенде Алланы ескерусіз тастап, Оның дінін де айналып өтіп, бар мәселені олардың қатысынсыз-ақ шешуді ұсынатын мұндай ілім-білімдер адамдарды ақиқатқа жолатпай, оларды қаңғыртып қоятын жалған ілім-білімдер болып табылады. Осындай жалған бағыттарда сөз сапырып, мәселелерді шешілмейтін қырларынан шексіз талқылап жүріп-ақ абырой-атақ жинап, тіпті кемеңгер атануға да болады. Және, осындай «кемеңгерлерді» пір тұтып соңына ілесетіндер де көптеп табылып отырады. Өйткені, ақиқатты жаны қаламайтын жандардың басқа таңдаулары жоқ!
Мұндай жалған ілім-білімдердің қай-қайсысы болмасын қашанда адамгершілік құндылықтарды бетке ұстанады. Бірақ, шын мәнінде, адамгершілік мәселесіне діннен тыс қарап, оны діни танымсыз өркендету әрекеті тиісті нәтиже бермейтін бос әурешілік. Ғасырлар бойына небір ойшылдар адамшылық жайында ұлы сөздер айтып, соны негізге алған небір жарқын ілімдер ойлап тапты. Бірақ, олар сөз жүзінде ғана өрбіген адамгершіліктің небір асқақ көріністерін жасағанмен іс жүзінде, қарапайым өмірде ол ілімдерге сұраныс болмай, тірлік қисыны өз дегенін істеп, пендешіліктің тасы жоғары өрлеумен болды.
Оның басты себебі, күйкі тірлікте тұрмыс қамын, бас қызығын ойлап, одан әріге көп бойлай қоймайтын көпшілік үшін «адал бол, ар-ұятыңды сақта, адамгершілік парыздарыңды ұмытпа» деген құрғақ уағыз «бір құлақтан кіріп, екінші құлақтан шығып кететін», тіпті кекесін тудыратын жалтыр сөздер ғана болып қабылданады.
Мұндай әсем де асқақ сөздерге елігіп, өздерін осы адамгершілік тағлымға лайық ұстамақ болған жандар болса өмірде қосымша қиындықтарға душар болып, өздерінің лайықты істеріне қайтарым көрмей, әділдіктен түңіліп сағы сынумен болады. Олай болса, адамгершілікті құрғақ насихаттайтын мұндай ілімдер, шын мәнінде, адамдарды ізгілікке тәрбиелейтін ілімдерден көрі оларды әділдіктен түңілдіріп, адамгершіліктен жеріндіретін ілімдер болып табылады.
Бірақ, көптеген жандар нақты, әрі қатаң талап етілетін, нәпсіге өте ауыр тиетін міндеттіліктері мен тиымдары көп ақиқи діннен көрі осындай жалған ілімдерді ұстанғанды жөн көрсе, пиғылы жаман екіжүзді жандар үшін ондай ілімдердің бұрмалап, өңін айналдыруға қолайлылығы өте тиімді. Сол себепті де мұндай ілімдер халық арасында белгілі бір сұранысқа ие бола отырып, талап-тыйымдары мол діндерге бәсекелес ретінде оларды қоғам тіршілігінен ығыстырушылар міндетін атқарумен келеді.
Мұндай бірнеше ілімдер бір-бірімен бәсекеге түсіп, көпшілік назарын өз артықшылықтарымен аулауға тырысқан кезде, дін қажетсіз болып, қоғам өмірінің бір түкпіріне ығысуға мәжбүр болады. Себебі, жалған ілімдер халықты жақсы тұрмыспен қамтамасыз етіп, дүние қызықтарын тамашалауға жағдай жасауға уәде береді. Және осы бағыттағы нақты істермен айналысады. Сол себепті де мұндай ілімдермен салыстырғанда, санасын тұрмыс билеп, жеңіл өмірдің қызықтарын аңсаған көпшілік үшін талаптары ауыр, тиымдары көп діннің сұрқайы, тіпті сұмпайы да болып көрінетіні сөзсіз.
Бірақ, діннен тайған қоғам бірте-бірте адамшылық бет бейнесін де жояды. Өйткені, дінсіз қоғамда адамгершіліктің өңі айналдырылып, адамгершілік ұғымы азғындықпен астасып кетеді. Өйткені, адамгершілік ілімінде адамның нәпсісін тиюға шешуші ықпал ететін ақирет есебі мен тозақ ұғымы жоқ. Және ол адамға «адамды алдасаң да Алланы алдай алмайсың» деген сенім бермейді.
Сол себепті де адамдар «істеген істерім мен іштегі сырларымды адамдар білмесе болды» деп ішкі жан-дүниесіне көңіл бөлмей, біріңғай сырт көз үшін құбылып екіжүзділікке бой алдырады. Соның нәтижесінде адамгершілік ұранын бетке ұстап, ар-ұяты күшті адал адам болып көрінуге тырысатын, бірақ, пиғылдары жаман, істері азғын екіжүзді жандар көбейіп, сондай жандар қоғамды билеп, адамзатты аздыра бастайды.
Мұндай іріп-шіри бастаған қоғамда адамдарды адамгершілікке тәрбиелеу түгел, ол туралы ауыз ашу да ыңғайсыз бола бастайды. Өйткені, адамгершілік, ар-ұят қастерленбейтін жерде оны ұстану да, насихаттау да абыройсыз іс болып табылатын болады. Өйткені, дүние қызығына тойымсыздық танытып, бетімен кеткен жеңілтек жандарды беретін түк қызығы жоқ жадағай, жетім адамгершілік ілімі еш қызықтырмайды.
Сондықтан да адамгершілікті жаны сүйіп, оның жоғын жоқтайтын жандар күндердің күнінде шарасыздықта салынып, торыға бастайтын болады. Қанша айқайласа да «баяғы жартас бір жартас» болып, құрғақ айқай сөзі де, адал болған өзіде өтпей әбден сілесі қататын ондай жандар, ақыр аяғында адамгершіліктен өздері де түңіліп, өздері де оған түкіретін болады.
Шын мәнінде, дінсіз адамгершілік таным бірте-бірте жамандықтың бет пердесі, оның қалқаны мен қаруына айналып кетеді. Сондықтан да құрғақ адамгершілікті сайлап, оны жамандыққа қарсы қамдап, жамандықтың бетін тойтарам деп жүрген адам әншейін күрестің көрінісін жасап жүрген зымиян, немесе, бар күшін босқа сарып етіп бейнетке қалып жүретін қияли адам. Кім қандай уәж айтса да жақсылық пен жамандықты, халал мен харамды ажыратып, қандай мәселені болмасын ақиқат тұрғысынан төте жолмен шешетін діннен бас тарту, шын мәнінде, адамшылықтан бас тарту болып табылады.
Бәрін де біліп, бәрін де көріп, бәрін де естіп тұратын шексіз құдірет иесі Аллаға деген сенімі жоқ, жан-жақты жүйеленіп, нақты бекітілген шариғи заңдары да жоқ, және адамдарды қызықтырып, әрі қорқытатын жұмақ пен тозақ тәрізді әсерлі тетіктері де жоқ, «ұзын арқан, кең тұсау» адамгершілік ілімі, шын мәнінде, адамдарды діннен тайдырып, бірте-бірте азғындықтың құшағына салатын өтпелі кезеңдік ілім болып табылады. Оны ұстанған адамдар оның тайғақ негіздерінде ұзақ уақыт тұрақтай алмай не азғындыққа ауып кетеді, не діннен пана іздейді.
Адамгершілік танымның діни таным негізінде қалыптасып, қашанда діннен нәр алып отыратынын түсінетін уақыт жетті. Қазіргі «өркениетті» заманда діннен ажыратылған адамгершілік ұғымы өзінің рухани тазалық, ар-ұят пен адалдық мәнінен айырылып, тек адам құқығын қорғау мағынасында ғана қолданыла бастады. Ал, адам құқығын қорғау болса өз кезегінде рухани тазалықты, ар-ұят пен адалдықты аяусыз тапап жатқан азғындықты қорғауға айнала бастады. Бұл діннен ажыраған адамгершілік танымның адасып өзінің шынайы мәнінен оңай айырылып қалатындығының айқын дәлелі.
Шын мәнінде, рухани тазалықтың, ар-ұят пен адалдықтың мызғымас тірегі дін. Сондықтан да имандылық пен адамгершілікті бір ұғым деп білген жөн. Ол екеуін ажыратып, адамгершілікті жеке дара ілім етіп, оны дінге бәсекелес етіп, сол арқылы дінді өмір сахнасынан аластау әрекеті не надандық, не болмаса адамзатқа жасалып жатқан зор қастандық болып табылады.
Abai.kz. 06. 10. 2011. http://galym.jimdo.com
Құлшылықсыз мұсылман қаншалықты мұсылман?
|
Аса қамқор ерекше мейрімді Алланың атымен бастаймын! Алла Тағала адам баласын Өзіне құлшылық ету үшін жаратты. Және оларға Раббыларына бой ұсынып, құлшылық етудің қажеттілігі жан-жақты ескертілуде. Бірақ, дүние қызықтарына алданып, соларға бастары байланып қалған кейбір жандардың Алла Тағалаға құлшылық етуге мүлде ықыластары жоқ. Сондықтан да олар түрлі уәждер айта отырып құлшылық етуден бастарын аршып алмақ болуда. Осындай жандардың кейбіреуілері «мен құдайға сенемін» дейді де, сонысымен өзінің Алла Тағаланың алдындағы бар парыздарынан құтылғандай сезінеді. Бірақ, шындығына келгенде «сенемін» деген сөздің салмағы ауыр. Өйткені, сенумен адамның Алланың алдындағы бар міндеті бітпейді. Керісінше, сену адам үшін орындауға тиісті діни міндеттерінің бастауы болып табылады. Бұл міндеттердің ішінде қатаң сұралатыны Алла Тағала белгілеген парыз амалдар. Осы амалдарды қалай орындауына байланысты адамның сенімінің қаншалықты мықтылығы, оның діндар ретінде неге тұратыны анықталады. Сондықтан да «мен Аллаға сенемін» деп, бірақ, мүмкіндігі бола тұра одан әрі баспай қалатын мұсылманның сенімі иманның ең әлсізі болып табылады. |
Иман екінің біріне берілмейтін, ал берілген адамға зор игіліктерге жол ашылатын құн жетпес қазына. Өйткені, иман адамның «бес күндік» өмірін мәңгілік бақытты өмірге жалғайды. Ал, имансыз адамның өмірі бар істері зая кеткен түрде мәңгілік азапқа ұласатын болады. Сол себепті де адамға өзінде бар аз ғана сенімін қастерлеп, оны ұлғайтуға мейлінше тырысқан жөн.
Алланың ризалығы үшін атқарылатын құлшылық амалдар арқылы адамның жаны тазарып, көкірек көзі ашылып, оның әлсіз сенімі мықты иманға айналды. Ал, құлшылық жоқ жағдайда адамның жаны үздіксіз ластанып, көкірегі көрге айналып, ол өзінің болымшы сенімінен де айрылып қалатын болады. Осылай өзінде бар сенімінен айрылып қалмас үшін де Алла Тағала адам баласына құлшылық етуді міндеттеді.
Осы міндеттелгендердің ішінде қатаң талап етілетін құлшылықтар бес уақыт намаз оқу, табысынан зекет беру, бір айлық ораза ұстау, және мүмкіндік болса қажылыққа бару. Бұл парыздардың қаншалықты өтелгені өзін мұсылманмын деп білетін әр адамнан міндетті түрде сұралады. Сол себепті де «мен құдайға сенемін» өзінің азын-аулақ сенімін малданып, қамсыз жүру кім үшін болса да зор қателік болып табылады.
Құлшылық етудің басты шарттарының бірі Алла Тағаланы еске ала отырып жақсы істер жасап, жаман істерден тиылу. Өйткені, жаман деп танылған істерді жасаған әрбір адам, мейлі ол құдайға сенсін, мейлі сенбесін міндетті түрде өзіне күнә табады. Және біреу ерте, біреу кеш болсын, әркім де сол істерінің сазайын тартатын болады.
Ислам діні бойынша жаман істерге Алланы мойындамау, Оған бой ұсынбау, Оған, және Оның дініне қарсы шығу, Оған серік қосып жанды да жансыз «пұттарға» сиынып, табыну, ата- ананы силамау, туыстардан безіну, басшыларына бағынбай оларға қарсы шығып бүлік (фитна) шығару, жазықсыз адамды өлтіру, сиқырмен айналысып, бал ашып, дуа жасау, өзгелердің, соның ішінде жетімдердің ақысын жеу, пара алып, пара беру, таразыдан жеу, саудада алдау, өсім алу, қарақшылықпен айналысу, ұрлық жасау, харам табыс тауып, харам ас-суларды ішіп жеу, зинақорлықтан бастап түрлі жыныстық азғындықтармен айналысу, зорлық-зомбылық жасау, масайтатын ішімдіктер мен елітетін есірткілерді пайдалану, жасанды түсік жасату, баладан бас тарту, аманатқа қиянат жасау, жала жабу, жалған ант-су ішу, өсек-өтірік, ғайбат, балағат айту, шектен тыс ашылып киіну, және басқа да шариғат бойынша тиым салынған істер жатады.
Егер «мен Аллаға сенемін» деген адам осындай күналардан тартынбаса, керісінше, халық арасында олардың таралуына өз үлесін қосып, тіпті, ол күналарды белсенді түрде насихаттап жүрсе, онда оның Аллаға сенбейтіндерден қай жері артық? Оның Аллаға қарсы шыққан адамдардан айырмасы не? Мұндай сенімінен оның өзіне де, өзгелерге де не пайда бар? Бұлайша Аллаға сенетінін жұртқа жария етіп, ал, іс жүзінде жаман істермен айналысуы адамды бұл дүниеде бейнетке ұшыратып, ақиретте азапқа душар ететін зор екіжүзділік.
Жалпы, кім болса да өзгелердің өзін силағанын, өзгелер тарапынан өзіне тиісінше құрмет көрсетілгенін жаны қалап тұрады. Ал, егер біреу оны әдейі көзге ілмеген болса, онда ол сөзсіз қорланып, ішіне кек сақтай бастаған болар еді. Сол тәрізді адамдардың иесі болып табылатын Алла Тағала да Өзіне тиісінше көңіл бөлініп, құрмет көрсетілуін талап етеді. Бірақ, «Аллаға сенемін» дей тұра кейбір жандар Оның талаптарын орындап, тиымдарына бой ұсынуға асықпайды. Сол арқылы олар өздерінің Алла Тағалаға қатысты менсінбеушілік танытып жүргендерін ойламайды.
Әдетте, адамдар бірін-бірі силағандықтан, немесе қорыққандықтан, тіпті болмаса сыпайылықпен құрмет көрсетеді. Ал, Аллаға сенетінін аузымен айтып, жүрегімен бекіте тұра Оны силап та, қорқып та, ең құрығанда сыпайылықпен де құрмет көрсетіп құлшылық етпейтін адам өзінің Кімнің төзімін сынап жүргенін ойлап әуре болмайды. Әрине, Алла Тағаланың кеңшілігі мол, бірақ, Ол шексіз еркелікті көтеріп, әркімді төбесіне шығарып ойната беретін ынжық та емес. Қазір ғана еркелеп, тайраңдап жүрген жанның бір сәтте- ақ Раббысының көз қиығын салуына да зар болып еңірегенде етегі жасқа толып отыруы ғажап емес.
Өзін силамаған адамға өштігі түсіп, оны мұқатып, оған жапа шектіру арқылы өзін "танытуға" тырысатын әрбір адам Өзін таныту үшін де жазалауға құқығы бар Раббысына «Мен не жазып қойып едім» деп тұлданып, судан таза, сүттен ақ періште болып шыға келеді. Керісінше, оған «Жаратқан Ием, мен Саған не істемедім» деп күйзеліп жас төккен жөн болар еді. Осыдан- ақ адам баласының кеңшілікті бағалай білмейтін, өзін кінәлі санағысы да келмейтін пендешілікке бейім екенін аңғаруға болады.
«Аллаға құлшылық етіп бұрын-соңды істеген күналарыңды өте» делінсе «Мен не күнә жасап қойыппын?» деп бейкүнә кейіп танытып шыға келетін кісілер де бар. Шын мәнінде, адамдардың ішіндегі Алла Тағалаға ең жақын болып саналатын пайғамбарлардың өздері де «Мен күнәсізбін» деп айтудан қорқатын болған. Оларға Алла Тағала тарапынан шапағат етіліп, жұмақтан жоғары орындар дайындалып қойылса да, олар құлшылықтарын арттырған үстіне арттырып, Раббыларынан жарылқау тілеп жалбарынудан танбаған. Ал, күнә жасаудан басқа кәсіптері жоқ кейбір жандар болса өздерін күнәсіз санап, құлшылық етуге тіпті де мұқтаждық сезінбейді. Егер шындықты көре алмастай етіп көкірек көзін надандық тұмшалап, шындықты мойындатпайтын қыңырлық ақыл- есін сірестіріп тастамаса қандай адам мұндай жөнсіз сөзді айтар еді?
Шын мәнінде, астамшылыққа бой алдырып, менмендік танытпайтын; қызғаныш буып, көре алмай, күншілдік жасамайтын; қорқытып, жасқап, жасытып, өктемдік көрсетпейтін; ренжіп, жеккөріп, өшігіп, ашу-ызаға булықпайтын; өкініп, күйініп, торықпайтын; өсек айтып, ғайбаттап, қарғап-сілемейтін; көлеңкесінен де үркіп, бойын үрей бумайтын; өтірік айтып, алдап-арбап азғырмайтын; кіналап сөгіп, айып тағып жазғырмайтын; тағы басқа да осы тәріздес жаман қасиеттері жоқ адам бар ма? Бірақ, кейбір жандар мұндай қасиеттерді күна ретінде санамайды. Сол себепті де олар күн сайын, сағат сайын, сәт сайын күнә жасап айыпты болып жүрміз деп ойламайды. Сондықтанда олар күнәларын өтеуге асықпай мүлде қамсыз жүреді.
Тіпті ешқандай күнәсіз болып табылса да, бұл күнәсіздік адам баласын Аллаға құлшылық ету міндетінен босатпас еді. Өйткені, күнәсіз болып табылатын жер мен көктегі сансыз періштелердің өздері де Алла Тағалаға құлшылық етіп, Оның әмірлерін мүлтіксіз орындауда. Олай болса, адам баласы үшін құлшылықтан жалтаруға ешқандай да сылтау жоқ. Бұл дүниеде біреулер ақталып әуре, бірақ, ақиретте олар ақталуға да тырыспайтын болады. Өйткені, оларды ешкім де тыңдамайтын болады.
Кейбіреулер болса, «Аллаға деген ниетім түзу» деп қойып алаңсыз өз бетімен жүре бергісі келеді. Алла Тағала «ниетім түзу» дегенге алданып, мәз болып елпілдейтін әлдебіреу емес. Ол адамның Өзіне деген ниетінің қаншалықты түзу, қаншалықты қисық екенін оның өзінен де артық біледі. Сондықтанда Оған аз–маз ниетіңді саудалап алдарқатудың қажеті жоқ. Алла Тағала әрбір адамнан Өзіне сөзсіз бой ұсынып, құлшылық етуді ғана талап етеді. Ал, құлшылық етуге асықпайтын, тіпті, ондай ниеті де жоқ біреулердің құрғақ ниетпен алысқа барамын деп дәмеленуі ақымақшылық.
Біреулер «Намаз оқып, ораза ұстап, құлшылық етіп жүргендерді де көріп жүрміз, олардың қасында менің жүрегім таза, жаным ақ» деп мақтанып, осылайша құлшылық етуден басын аршып алуға тырысады. Кімнің жанының қаншалықты таза, жүрегінің қаншалықты ақ екендігі бір Аллаға ғана аян. Негізінде, адам баласы өзін-өзі асыра бағалап, алдарқатуға бейім тұрады. Тіпті, азып–тозып қор болып жүрген кісі де өз бойынан бір артықшылық тауып алып, соны кәдімгідей малданып өзін-өзі жұбатумен жүретіні рас.
Шын мәнінде, егер адамның жаны таза, жүрегі ақ болса, онда ол бірінші кезекте Алла Тағаланы мойындап, Оған бой ұсынуға тиісті. Егер Раббысына құлшылық етуден тиятын болса ондай тазалықтан, ондай ақтықтан адамға не қайыр? Осындай «жаны таза, жүрегі ақ» талай кісілердің адасып тозаққа қарай кетіп бара жатқандары айдан анық.
Алла Тағала өткен замандарда жаны таза, жүрегі ақ болып табылатын жандарды халық арасынан таңдап алып оларды Өзіне пайғамбар еткен. Егер жаны таза, жүрегі ақ адамдар арқаларын кеңге салып бейқам жүруге тиісті болса, онда ең әуелі сол пайғамбарлар Аллаға еркелік жасаған болар еді. Бірақ, олар болса, керісінше, Алладан қорыққан түрде күндіз де, түнде де құлшылық етіп, жарылқау тілеп жалбарынып, көз жастарын төгетін болған. Егер Раббысына осылай құлшылық ете алмаса, онда ол адамның «жаным таза, жүрегім ақ» деп мақтануы тіпті де бекер.
Бұл дүниеде адам баласы үшін басты талап Аллаға бой ұсыну. Аллаға бой ұсынған адам міндетті түрде құлшылық амалдарын атқаруға ұмтылады. Ондай жан қаншалықты лас, қаншалықты қара болса да Алла Тағала оны Өз мәрхаматымен тазартып, ағартып алады. Ал, өзін тазасынып, ақсынып Аллаға бой ұсынбай жүрген кісі күндердің күнінде осы бір қарсылығының салдарынан жанының қаншалықты ластанып, жүрегінің қаншалықты қарайып кеткенін өзі де аңғармай қалуы мүмкін. Сондықтанда әр адам түрлі сылтау айта жүріп зиянда қалмас үшін құлшылық етуге асығуға тиісті.
Maсa.кз. 01.08.2011. http://galym.jimdo.com
Құрбаншыл ерлер болмаса
|
Аса қамқор ерекше мейрімді Алланың атымен бастаймын! Алла Тағала халқымызды қашанда «елім» деп елжіреген ет-жүрегінің ырқымен халқының жоғын жоқтаған, елінің төбесіне бұлт үйірілген шақтарда бір себім тисе екен деп тыным таппай аласұрған ерлерден кенде қылып көрмеген. Ауық-ауық басынан бағы тайып, кең даласына тарыдай шашылып кетіп отыратын көшпенді елді қан-жоса етіп қырғызып алмай, елді-ел, жерді-жер етіп ұстап тұру қай заманда да оңай болмаған. Осындай қысталаң кезеңдерде санасы сансырап, жүрегі қансыраған талай ерлер «қасқалдақтай қандарын, бозторғайдай жандарын» аямай құрбандық болып шалынып отырмаса қазақтың қазақ болып осы күнге жетуі неғайбіл еді. Жер бетіндегі қанша ұлттар сөзін сөйлеп, сойылын соғар дара туған ұлдарға зар болып еңселерін тіктей алмай өзгелерге еселері кетіп жүр. Қанша ұлттар жел өтіне шығып пана болар, аптаптан қорғап сая болар ерлерден тапшылық көріп теңдікке қол жеткізе алмай жат езгіде жүр. Қанша ұлттар «еркек тоқты құрбандық, атам десең атыңдар» дейтін құрбаншыл ұлдары аздық етіп ұлт ретінде жойылып кетті. Егер осындай «еркек тоқты құрбандық» деп білетін құрбаншыл ерлері көп болмаса бір қалалық қана адамы бар қазақтың миллиард адам сиятын зор аумақты иемденіп алуы мүмкін болар ма еді? Шын мәнінде астын қазсаң қазынаға кенелетін, бетін баптасаң аузың асқа кенелетін осынау құнарлы да қазыналы кең байтақ жерді кім қазаққа өз еркімен қия алар? Қазақтың осыншама жерге иелік етуі біреулерді таң қылса, біреулер мұны әділетсіздік ретінде санайды. Бірақ, шын мәнінде, бұл жер, бұл байлық қазаққа ешқандай еңбексіз, ешбір қиындықсыз, тектен-текке беріле салынған жоқ. Ол үшін бұл қазақтың ұлдары қанша рет жанын беріп, қанша рет қанын төгіп, қандай құн төлегені тек бір Алланың Өзіне ғана аян. |
Алла Тағала әндері мен күйлері, аңыздары мен ертегілері, дастандары мен жырларынан көрініс беретін елдік пен ерліктің асқақ рухын силаған біздің халқымыз «елі үшін еңіреген» ерлерден тапшылық көруі мүмкін бе? Тіпті, жартысы өз тілінен ажырап, өзге мәдениет рухында тәрбиеленген, өзге жартысы да сол ықпалға түсіп өз тамырынан қол үзе бастаған кешегі кеңестік кезеңде де сол жарымжан рухтың өзі елі үшін құрбандық болып шалынуға дайын қайсар ерлерді қажетінше тудыра алды.
Қазақта қашанда елдің мұңы ердің мұңы болған. Себебі, ет-жақын бауырларынан тұратын өз руын, өз тайпасын бауырмалдықпен «өзім» деп сезініп, отына күйіп, суығына тоңу ғасырлар бойына қалыптасып, атадан балаға мұраға қалып келген ұлттық сана, халықтық дәстүр, қанға сіңген мінез. «Елсіз ер ер болмайды, ерсіз ел ел болмайды» деген аталы сөз, асқақ ұғыммен сусындап өскен мұндай ер-азаматтар үшін елін-ел, жерін-жер етіп ұстап тұру азаматтығына сын болса, ел-жұрт үшін ондай азаматтарды туғызу елдігіне сын болған.
«Елі үшін туар, ат жалын тартып, ата жолын қуар» ұл тууы үшін оған ұйытқы болар елдік сана, ізгі дәстүр, өрелі рух қажет. Егер халқының қамы өмірінің мәні болар құрбаншыл азаматтарды тудырып, оларды тәрбиелеп, оларды кәдесіне жарата алса, онда бұл ол халықтың тереңнен нәр алып, аспанмен астасқан ғажайып рухқа ие екендігін көрсетеді.
Осынау рухты түбегейлі түсініп, оны тиісінше бағалап, оны көздің қарашығындай сақтай білу қажет. Оның бұла күшін өзінің бойынан да, ойынан да тани отырып, оның тұма көзін аша алған адам, осынау кәусар рухтың нәрінен қуат алып, осынау асқар рухтың шыңына өрлей отырып, өте бір заңғар көктерге көтеріле алатын болады.
Masa.kz. 31.05.2011. http://galym.jimdo.com