Құндыз Ералы

Қалихан Ысқақ өзінің тұңғыш жазған «Қоңыр күз еді» туындысының соңғы жолдарын былай аяқтаған екен: «Қомшабай Алтынға деген соңғы бір көңіліндегі түйткілін айта алды ма, айта алмады ма, ол да маған беймәлім». Ешкімге сырын ашпайтын мынау жалған дүниеден өзі айтқандай, көңіліндегі түйткілін түгел айта алмай, ағамыз да кетті, Аллаға ғана мәлім дүниеге! Пейіште нұрыңыз шалқысын, қаламның киесі мен иесін таныған, қазаққа талай жауһар дүние қалдырған қайран жазушым.

«Жол азабы көр азабы» десе де адамдар жаңа ел көріп, жаңа жерлерде саяхаттауға ежелден құмар. Асан қайғының жер ұйықты іздегені секілді, шетелге шыққан кез келген кісі ең алдымен жұмақ мекенді елесететеді көз алдына. Сол құмарлық бізді де тартып, оған киелі қарашаңырақ ұлттық университетіміз сеп болып, өздерін Айдаһар деп төрткүл әлемге танытқан Джунго еліне жол түсті. Бізге өлшеніп берілген ғылыми тәжірибенің 10 күні Джунго елінің астанасы Бейжің қаласындағы Ұлттар (Минзу) университетінде өтті. Осы уақыт аралығында аталған университеттегі дәрістің өту ретімен танысып, бірнеше күн бойы сабақтарына қатыстық. Өз мамандығымызға орай, Бейжіңдегі мемлекеттік орталық радио студиясына, ұлттар баспасына жол түсіп, телевидениесін қоса көріп, Қытайдың бүгінгі ақпарат тарату ерекшелігімен таныстық.…

Павлодар қаласындамын. Елбасымыз келіп, қаланы жол полициясы, тәртіп сақшылары қоршап алыпты. Таяқ тастам жерде қарауылдықта тұрған сақшылар өткен-кеткен кісіге тесіле қарайды. Аялдамада автобус күтіп тұрған маған «тыныштық күзетшілерінің» бірі қайта-қайта қауіптене қарағанынан өзімнен-өзім күдіктене бастадым. Сөйтсем, телефоныма бір қарап, жан-жағыма оларды байқамағандай жалтақ-жалтақ еткен шапшаң қимылымнан шошынып тұрған түрі екен. Алла сақтасын, біздің елде тыныштық болсын, әйтпегенде бұларға «ұнамаған адамыңды атып сал» деген ұлықсат берілсе мен сияқты «қайда тұрғанын досына жеткізе алмай телефонына үңілген» талай «күдікті» бір оқтық болып кетеді екен. Осылайша тапа-тал түсте екі қазақ бір-бірімізден қауіптеніп тұрғанда мені қатты шөл қысты, шөлдегенім сылтау ғана, мүмкін «қорыққанға…

(Сықақ әңгіме) Боқаш көптен бері джип ізін салмаған ауылдағы үйге асыға-үсіге келді де, қарттық жетіп, таяғына сүйеніп зорға отырған шешесіне: «Апа, не істесем екен, нәпсім семіріп кетіпті» деді, амандық-саулықтан соң. Боқаштың ауылға келмей кеткеніне 5 жылдан асқан. Анасы өзге ұлдарына қарағанда осы Боқашына көп алаңдайды. Шешей таяғына сүйеніп алады да, таң атқаннан кеш батқанға дейін қаладан келгендердің әңгімесін аңдиды, пыш-пыш, ду-ду гәпқа қалай жақын болып кеткенін сезбей қалды. Бірде көршісі Бәтима қаладан келді дегенді естіп, иттерін шулатып үйіне кіріп барған. Сонда бар сұрағаны Боқаштың жайы. Бәтима болса, міз бақпастан, «апа, сол бір кісіге пайдасы жоқ ұлыңызды неменеге сонша зарыға күтесіз, қалада үлкен фирмасы бар, өзінен басқа ешкімді көзге ілмейді, алдап, арбап, өтірікті ш…

Малайзияға барған сапарымызда түрлі мамандық бойынша білім алып жүрген қазақ жастарына жолықтық Қазақ елі Тәуелсіздігін 1991 жылғы 31 желтоқсанда Малайзияның ресми түрде мойындау сәтінен бастап Малайзия мен Қазақстан арасындағы сая­си, сауда және экономикалық байланыстар оң жолға қойылып келеді деп айтуға болады. 1996 жылы Куала-Лумпур қаласында Қазақстанның Малайзиядағы, ал Алматы шаһарында Малайзияның Қазақстандағы елшіліктері ашылды. Малайзия Қазақстан азаматтарына біржақты негізде 30 күнге дейін визасыз режім енгізді. Соның нәтижесінде Қазақстаннан Малайзия жеріне туристік сапармен барушылар саны жыл сайын барынша артып келеді. 2009 жылы осы елге тікелей ұшатын әуе лайнері жұмыс істей бастаса, бүгінде «Эйр Астана» әуекомпаниясы арқылы Алматы – Куала-Лумпур бағытына апта сайын тікелей…