Гүлнұр Кәкімжанова

«Балаларын бесікке бөлемеген, бесігі жоқ елден қорқам» Бауыржан Момышұлы Балаға бір ай толғанда ауруханаға апарып көрсету міндет саналады екен. Сол үрдістен қалыспай, мен де баламды ала бардым. Екі айында екпе аласыңдар деп ескерткен медбике қолыма бір қағаз ұстатты. Сөйтсем, екпе алу үшін екінші балалар ауруханасына алдын ала қаралып, рұқсат алу шарт болып шықты. Бардық. Қаралдық. Невропатолог, хирургтан тез өттік деп қуанғаным сол еді, 3 кабинетте қатарынан тізіліп отыратын ортопедтерде кезек тіптен көп екен. Көп күтіп, кірдік-ау әйтеу… Баламның аяғын маманымыз ары қарады, бері қарады. Қарады да, «Бесікке бөлейсің бе?»- деп тосыннан сауал тастады. Қазір баласын бесіке бөлейтін адам кемде-кем ғой, мен кеудемді мақтаныш сезімі билеп, «Иә» деп қуана жауап қайтардым. Сол – ақ екен, әлгі орт…

Әрбір адам жарық дүние есігін ашып, «өмір» атты үлкен өзенге аяқ басады. Тіпті, ананың құрсағында жатқанда-ақ «тәрбие» атты кеме өмірдің тереңдігін түйсініп, өз жолыңды табуға септігін тигізеді. Халықта «ағаш түзу өсу үшін оған көшет кезінде көмектесуге болады, ал үлкен ағаш болғанда көмектесе алмайсың» деп бекерге айтылмаған. Өмірдің алғашқы баспалдағынан бастап әр адам отбасынан, қоғамнан, қоршаған ортадан тәрбие алады: жақсысын алып, жаманынан жиренеді. Адамтану ғылымымен айналысатын ғалымдардың пайымдауынша, адамның мінезін, ой-өрісін, сана-сезімін қалыптастыратын үш жағдай бар екен: тұқымға тартушылық, қоршаған, өскен ортасы және өзін-өзі тәрбиелеу. Адамның өзін-өзі тәрбиелеуі оңайлықпен қолға түспейді. Жеткіншек санасының оянуы, оның өзіндік «менін» сезіне бастауы Абай тілімен айтқа…

Арманымды алып,

Ақ қар барады алыстап,

Сезім деуменен

Жүріппін ғой мен қар ұстап.

Қар еріп жатса,

Көздегі тамшы – жаңбыр бар...

Ол қалай бірақ қалыспақ?!

Көктемді сенсіз

Қарсы алдым күннің нұрымен,

Қыста да жаным қасымда бірақ тұрып ең.

Сезімді намыс – пердеге буып,

Тұншықтап,

Ұр тоқпақпенен ұрып ем....

Жүрегім қыста көктемдей гүлдеп жүріпті,

Жүрекке сонда жылулық қайдан кіріпті?!

Бәлкім ол – аяз,

Жүрекке барып гуілдеп,

Ашты ма екен түрулі тұрған түндікті?

Сағынып жүрмін аспанда ұшқан кезімді,

Көктемде жылы салқындық сенен сезілді.

Қысты мен бәлкім

Ұстап қалар ем білгенде,

Өзімен бірге алып кетерін сезімді.

Басыма менің көбелек мұңды қонды ма?!

Айыра алмай

Оңды да жүрмін, солды да.

Бәйшешек енді әлемде гүлдеп жатқанда,

СЕЗІМІМ МЕНІҢ СОЛДЫ МА?

Кәкімжанова Гүлнұр

Тіл едім мен арнасы кең, бір ағым Адамзаттың көкірегі тұрағым. Дүниенің кілті болдым құпия Сан өмірдің сынықтарын құрадым. Кесек кесек ой толғадым дестелі, Көңілдерге өрек салдым кестелі. Хан қаһары адам басын кессе де Батыл жетіп тілді бірақ кеспеді. Шерілері сырын шерттім ғасырдың Шешендікпен құдіретімді асырдым. Үш бидңғ де жүрегіне жол тауп Үш жүздің де басы болып қосылдым. Төрден орын ала білдім тойдан да Тілі барт елің басынан бағы тайған ба. Найзаның ұшы, білектің күші алмаған Жеңісті де иелендім майданда. Салмақты ой саналарда жаңғырмақ Шешуін таппай жүректе жатыр сан жұмбақ. Аталы сөздің қадірін ұқпас мәңгүрттер Баталы сөздің бағын қалай жандырмақ?! Тағылғанда тарландарға босқа айып, Тұрған кезде бастарынан бақ тайып. Замананың тас жүрегін жібітіп Ханға да дат айтқан тілмін қасқа…

«Тәрбие тал бесіктен» деп ұғынған асыл текті бабаларымыз ұлттық болмысымызды сақтау үшін жас ұрпақ тәрбиесіне ертеден мән берген. Көкірегі қазынаға толы қарттарымыз өсиетке толы ертегі аңыздарды бала санасына сіңіріп, өнегелі іске үгіттесе, бүгіндері көгілдір экран «тәрбиешімізге» айналды. Жаһандану дәуіріндегі уақыт ағымымен көгілдір экрансыз, ғаламторсыз өмір сүре алмайтын дәрежеге жеткен жаңа ғасыр ұрпағына «Өз ұлтыңның мәдениетін, әдебиетін, тарихын, ұлттық құндылықтарын білмейсің» деп өкпе артудан гөрі, дұрыс бағыт бағдар берудің маңызды екені сөзсіз. Бүлдіршіндердің бал-бұл жайнап, жеткіншектердің жадырап тұрып көгілдір экраннан күтетіндері – мультфильмдер. Алайда, қазақы мультфильмдерге қарағанда, өзге елдің менталитетін насихаттайтын мардымсыз дүниелердің көптігі қынжылтады. Мульт…

Адамға тәрбие беретін нәрселер өте көп. Көкірегі ояу адам айналадағы болып жатқан оқиғалардың өзінен сабақ алып, түйін түйеді. Адам үшін ең ұлы ұстаз біреулер үшін өмір болса, біреулер үшін уақыт. Ал менің ең ұлы ұстазым мен ақылшым кітап. Себебі кітапта сан ғасырдың сыры, сан адамның өмірі бар. Яғни уақыт та, өмір де кітапта терең сақтала алады. Нарықтық заман талабына сай технологиялардың белең алғаны рас. Ғаламтордың газет пен кітаптарды ығыстырғандығы туралы айтылып жүрген пікірлерге біз қарсылығымызды білдіре алмаймыз. әсіресе, болашақ жастардың қолында болғандықтан, олардың кітаппен дос болуын қаламайтын адам кем де кем болар. Егер адамзат кітап оқудан тыйылса, салмақты һәм терең ойлаудан да тыйылар едік қой. Сондықтан кітаптың адамзат өмірінде алатын орнын сөзбен айтып жеткізудің ө…

Менің жан дүнием күзде табиғатпен бірге ерекше мұңды күйге түсіп, терең ойға енеді. Ол ойларым көздің жауын алар қызылды жасылды, сарғылт түспен күзді күнгі жапырақтарға жазылғандай... Жан дүниемді әдемілігімен өзіне тартып, байлап қойғандай болады да тұрады. Аздап жел соқса болды, мені қоршап алады. Кей жапырақтар желмен ұшып кетіп барады. Қай жапырақтағы ойымды тұсауға аларымды білмей дал боламын. Қайсысын қолыма алып, қайсысына көз саларымды білмеймін. әне, бір бір жапырақта асау жел кеудеме орден қылып тақты. Табиғаттан ерекше сый алғандай күйде бодым да, қайтадан ойға шомдым. Сөйтіп тұрғанда күздің тұманы келіп қол бұлғап, менің ойымды, жн дүниемді белгісіз күйге орады.тек адасып кетпесем болғаны, себебі дала да менің ойларымдай бұлыңғыр... Күздің әр күні жан дүниемді беймәлім күйге…

Ұрпақ – ғұмыр жалғасы, тіршілік көзі. Қай халық болмасын үмітін ең алдымен ұрпағымен байланыстыратыны анық. Отбасының ынтымағы мен берекесі, шаттығы мен қуанышы қашан да сәбидің сыңғырлаған күлкісінен қуат алады. «Адам ұрпағымен мың жасайды» дейді қазақ. Рас. Бала – бауыр етің, болашағың. Әйтсе де, осы «болашақтан» бас тартқандар қарасы көбейді. Әсіресе, «бір қолымен әлемді, бір қолымен бесікті тербеткен» әйел-аналар арасында құрсағындағыдан тезірек құтылуға асыққандар жетерлік. Кезінде «Батыстың ажалы» атты еңбегінде америкалық Патрик Бьюкенен: «Америка, Еуропа және Жапония мемлекеттері ғылым мен технология, экономика және қару-жарақ дайындау салалары бойынша басқа елдерді әлдеқайда басып озып кетті. Дегенмен, Шығыс әлемі Батыс өркениеті бағалай алмаған құндылықтарды сақтап қала алды. Ол…

Сабақтан қайтып бара жатқан кезім. Кенет бір қуыстан айғай-шудың дауысы естіліп, соған елең еттім. Қасымда екі құрбым бар. Жақындап барып көз тастап едік, қыздар төбелесіп жатыр екен. Бірі екіншісінің шашын жұлуға жармасты. Екіншісі де қалыспай, ұзын тырнақтарын «қару» етуге бекінді. Бұл қатыгез көрініс маған үлкен ой тастады. Нәзік қыздардың бойындағы ұяңдық қай жамандықтың тасасында жасырынып жүр екен деп ойладым. Бұл төбелестерде қатыгездіктің белең алатыны рас. Нәзік болмысты қыз үшін біреуді ұрып - соғуды ерлік көріп, мақтан ету меніңше ұят нәрсе. Қыздың күші білекпен емес, жүрекпен өлшенеді емес пе?! Қыздың бойындағы нәзіктік оның жан дүниесінің табиғатын ерекше нұрға бөлеп тұрары хақ. Қыз - қарындас, қыз - ана, қыз - болашақ жар. Қыздың жатжұрттық екенін кішкентайынан құлағына құйы…

Уақытпен жарысып, жүйіткіген поезд терезеснен қазақтың кең даласына қарап, ой үстінде жатырмын. Көзімді емдететін уақыт жетіп, оқу үрдісінің қызған шағында үйге жол тартып барамын. Қарттар үйіне барып, журналистік зерттеу жүргізгім келіп еді. Ұстазыма айтып көргенде, оның қуана-қуана тапсырма бергені көз алдымда. Енді міне, күтпеген жерден, ешкімге ескертусіз жолға шықтым. Тапсырма орындаусыз қалатынына ұялып, өзім сол қарттардың қмірін өз көзіммен көре алмайтынымды өкінішке балады. Кенет бір ойдың қылаң қағып, қол бұлғап келе қалғаны. Ол қариялардың тағдырлары бөлек болғанымен, мұңы бір көрінді маған. Семейдегі қарттар үйінің тыныс тіршілігімен танысуға бел будым. Қыс кезінде ерік Жолжақсынов жргізген «Өмірде болған» атты бағдарламадан сол қамыққан қарттар туралы көріп, көзіме жас алған…