История Казахстана

Қошағаш тарихы — қазақ тарихының зерттелмей, ескерусіз, елеусіз жатқан бөлігі. «Бәйтеректің оқшау шыққан бұтағы» деп аталған бұл туындыға көркем өлке Алтайдың қойын-қонышынан ырзығын теріп, қоныс еткен Найман ұлысы, алты Қаратай елінің берідегі, талайлы тағдырына арқау болған. Кітаптың атауында айтылғандай, тұтас қазақ елінің тарихының бір бөлшегіндей Алтай өлкесіндегі Қошағаш қазақтарының әр кезеңдегі өмірлері, шаруашылық жайы мен тұрмыс қалпы баяндалады. «Қиыр қонып, шет жайлап», «Алаң да алаң, алаң жұрт», «Жылаған жылдар шежіресі», «Нәубет құрбандары», «Өткен күнде белгі бар» деген тараулардан тұратын кітаптың құндылығы сонда, ұрпақ жадына ұлт тарихынан мол мағлұмат беріп, жүріп өткен жолымыздың қандай қасіретті, қандай ауыр болғанын сөзсіз меңзейді. Сондықтан ел тарихының кемшін тұсын…

Батырдың туы еліне тапсырылды Қазақ үшін аманаттың маңызы зор. Ұлтымыз ежелден ұрпағын әділдікке, адалдыққа, жауапкершілікке шақырып, құлағына «біреудің ақысын жеме», «ешкімнің ала жібін аттама», «аманатқа қиянат жасама» деп құйып отырған. Ар-ожданды биік қойып, адалдыққа ұмтылып, имандылықты бойына сіңірген ізгілердің ізін жалғастыру үшін имандылықтан, баба тәлімінен үлгі алудың ерекше мәні бар. Әсіресе, әр адам өзіне жүктелген істі «ардың ісі» деп сезініп, берілген аманатқа қиянат жасамаса, жемқорлықтың жібі үзіліп, әкімдеріміз әділдікті ұстанары, қарапайым халық зиянға ұшырамасы анық. Көптеген адамдар «аманат» сөзін тар мағынада түсінеді, яғни олар «аманатты» адамдар сақтауға берген заттарды қорғау, сақтау деп қана түсінеді, ал шындығында қазақ ұғымында оның мағынасы кең және ауқымды.…

ХанТауке, усовершенствовав «Қасым ханның қасқа жолы» («Прямая дорога Касым хана») и «Есім ханның ескі жолы» («Древний путь Есим хана»), создал свой свод законов «Жеті жарғы». 1. Свод законов был порожден требованиями того времени В ХҮІІ веке угроза для Казахского ханства исходила с разных сторон, да и единство внутри государства стало ослабевать. Тауке хан направил все свои усилия, чтобы укрепить ханство. Для этого была нужна система новых законов, которая бы укрепила власть и обеспечила единство. Тауке хан, опираясь на «Қасым ханның қасқа жолы» («Прямая дорога Касым хана») и «Есім ханның ескі жолы» («Древний путь Есим хана»), принятые при прежних ханах, и руководствуясь древними обычаями и традициями Казахского ханства, создал систему новых законов. Хан, собрав на вершине Культобе Толе б…

Нет у нас в Казахстане семей, которых не затронула бы война. Чьи-то отцы, деды, матери, бабушки принимали в ней участие. Были ли они тыловики, бойцы или боролись против врага пером — вклад в победу каждого не будет забыт. Так обычно начинают или заканчивают каждое сочинение на тему Великой Победы. И я так начну. С детства тема Великой Отечественной войны меня привлекала. И, как каждому ученику, ближе к девятому мая мне всегда надо было рассказывать о членах семьи, принимавших в ней участие. К сожалению, я никогда не мог слышать рассказы аташки (дедушки) вживую. Тюлюбаев Жанділда умер задолго, почти за 30 лет, до моего рождения. И единственным человеком, кто мог мне рассказать хоть что-нибудь, был мой отец. Папа мне с детства говорил: «Твой дед был героем». По его рассказам с детства я пом…

Киіз үй — Орта Азия көшпенді халықтарының негізгі баспанасы. Ол тарихымыздың ең бірінші сәулеттік құрылыс және ғажайып қолөнер туындысы болып табылады.

Оңтүстік Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейінің негізі 1920 жылы қаланған. Алғашқы уақытта оның міндеті қала мектептерін көрнекті оқу құралдарымен қамтамасыз ету болды, сондықтан да, ол Сырдария халық ағарту бөлімінің педагогикалық зертханасы және педагогикалық музейі болып аталды. 1925 жылы музейдің қайта құру жұмысы жүргізілді, оны іске асыру барысында Орта Азиялық табиғат және көне ескерткіштерді қорғау Кеңесінің ғылыми қызметкері М. Е. Массон қатысты, кейінірек ол Өзбекстан және Түрікменстан республикаларына еңбегі сіңген ғылыми қызметкер, атақты ғалым, шығыстанушы, тарих және археология ғылымдарының докторы ретінде бүкіл елге әйгілі болды. Оның Шымкент музейі жұмысын қайта құру жөніндегі есебі мұражай қорында сақтаулы. Бұл құжат Шымкент мұражайының қалыптасып дамуын куәландырат…

Р.Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының директоры, ф.ғ.д., профессор Әбсаттар қажы Дербісәлі Марокко мен Испания кітапханаларынан еліміздің тарихына қатысты құнды құжаттарға қол жеткізді. 1. Ала ад-дин Әли ибн Ахмед ибн Мұхаммед ас-Сайрами Бадр ад-дин әл-Айни (1361–1451) «Иқд әл-Джуман» атты еңбегінде Ала ад-дин (Әли ибн Ахмед ибн Мұхаммед) ас-Сайрами жайлы: «[һижраның] 788 жылының 3 раджабында — 1386 жылдың 31 шілдесінде ас-Сұлтан әл-Маликаз-Захир Барқұқ [Каирдегі] екі сарай арасындағы ғимарат құрылысын бітірді. Сұлтан оған сол жылдың 12 раджабында бейсенбіде зиярат етті. Онда оған қант пен лимон шырыны толтырылған үлкен шыныаяқ берілді. Ол әлгі ғимаратқа (төрт) мазһаб үшін-де, мұдаррис пен шейх аш-шуйух лауазымына лайық әл-имам әл-алим әл-аллама Ала ад-дин Әли Сайрамиді тағайынд…

Р.Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының директоры, ф.ғ.д., профессор Әбсаттар қажы Дербісәлі Марокко мен Испания кітапханаларынан еліміздің тарихына қатысты құнды құжаттарға қол жеткізді. 2013 жылдың жазында Астанада Мемлекет басшысының тапсырмасымен Қазақстан мемлекеттілігінің тарихи-мәдени дамуын тиянақты зерделеу, тамыры мыңдаған жылдарға кеткен тарихи мұраларымызды түйсіну, XXI ғасыр талаптары жағдайындағы тарих ғылымы мен білімін реформалау жолдарын айқындау мақсатында ұлттық тарихты зерделеу жөніндегі Жалпыұлттық кеңес өтті. Одан соң Мемлекет тарихы институтында Жалпыұлттық кеңесі аясында «Қазақстанның тарих ғылымы мен білімін реформалау: жолдары, мәселелері, даму бағыттары» атты ашық сұхбат алаңы ұйымдастырылды. Аталған шараға мемлекеттік билік өкілдері: ҚР Президентінің Әк…

1465 жылы құрылған, Қазақ хандығының тарихы сан қырлы. Жаңадан құрылған жас мемлекеттің әу бастағы аумағы ат тоқымындай ғана жер болғанымен, кейін оның аумағы кеңейіп, басында 200 мың ғана болған халқы миллионға жете бастайды. Қазақ хандығының іргесі бекіп, аумағы кеңейе бастағанымен оның саяси құрылымы да күрделене түседі. Шыңғыс хан заманынан басталған билікке талас, өзара қырқыс бұл жерде қылаң береді. Бір өкініштісі хандық құрылған кезге байланысты тарихи құжаттар жоқтың қасы. Мұхамед Хайдар Дулати жазған «Тарихи Рашиди» еңбегінен басқа сүйенер деректер тым аз. Кейін қазақ даласы Ресей империясының құрамына қосылған сәттерден бастап, көп дүниелер қағазға түсіп қаттала бастады. Бүгін біз, ұсынғалы отырған құжаттар Ресейдің Омбы қаласындағы мұрағаттардан әкелінген. Мұнда 1781 жылы Абыла…

Ыбырай Алтынсарин тұңғыш қазақ хрестоматиясының және орыс тілін оқытуға үйрететін бастауыш оқу құралының авторы. Ол бес болыстық мектеп, төрт орыс-қазақ училищесін, орыс балаларға арналған екі мектеп пен қолөнер және әйелдер мектебін ашқан.