История Казахстана

Ар жағынан патша әскері қаптап келе жатты. Солдаттардың алдында үш атты оқшау көзге түсті. Соның бірін Амангелді көздеп атты да оққа ұшырдыБірінші әңгіме«Қазақтың Ленинграды» атанған Торғай даласында халық батыры Амангелді Иманов бастаған ұлт-азаттық көтерілістің 100 жылдығы алдында туған дала көне тарих сырын шерткендей. Кең байтақ өңір сырлы сазға бөленгендей. Батырды көзі көрген көнекөз қариялар сарбаздар айтар еді: «Бұл жұмыр жерде Париж барикадасында көтерілген қызыл ту, Аврора крейсерінде көтерілген Қызыл ту, одан кейін Торғай даласында Аманкелді Имановтың сарбаздары көтерген Қызыл туды адамзат тарихы ешуақытта ұмытпас» деп. Бүгінгі бақытты өмір мен нұрлы болашақ жолында толарсақтан саз кешіп қу толағай жастанған ерлер есімі Торғай аспанында мәңгілік шырағдандай маздайды. Ол есімдер…

Төлеуғали Әбдібековтің асқан атқыштығы аңызға айналып, немістер оған қарсы ең үздік мергендерін салатын Елдің атын ер шығарады.Бала кезімнен есімде, Ұлы Отан соғысының сұрапыл ауыртпалығын бастан өткерген біздің елдің ұраны «Ешкім ұмыт қалмайды, ештеңе ұмытылмайды» деу болатын. Алайда соғыс тарихының ақтаңдақ парақтары мұның да жел сөз екенін ауық-ауық жаңғыртып жадымызға салады. «1941-1945 жылғы Ұлы Отан соғысы» атты 1985 жылы Мәскеуден жарық көрген соғыс энциклопедиясында бұл кісінің есімі мүлдем жоқ. Нағыз қаһарманның әлі күнге өз еліне елеусіз, белгісіз солдат болып қала бермегі қалай? Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Әділеттің ақ жолы» атты кітабында совет халқының фашистік басқыншыларға қарсы соғысын қасиетті соғыс деп атап: «Жеңістің біз үшін қаншалықты қымбатқа түскенін бәріміз де жақс…

Шілікті халқын аман сақтап қалу үшін ел-жұртқа бас болады. Шағаноба өзенінен Саршиге дейін жететін 35 шақырымдық тоғанды қолмен қаздырадыЕлағасы, қайраткер. Шілікті жазығында ғұмыр кешкен Қоңыр атамыз өз уақытында сыйлы, қадірлі адам болған. Мекке барып, қажы атанған, әулие кісі екен. Заманында ел билеген Бұтабай, би Шаянбай, Сасан би, басқа да шығыстағы болыс, атқамінерлермен сыйласып өтіпті. Советтік дәуірде Шілікті совхозын 20-дай жыл басқарған, шаруашылық жайының білгір басшысы Қалым Құнафияновтың «Өткен күнде белгі бар» деген кітабында Қоңыр қажы шамамен 1873 жылы туған деп көрсетіледі. Ал Қалихан Алтынбаев өз еңбегінде 1869 жылы туған деп дерек береді. Қоңыр қажы – қожан руының халық құрметтеп, төбесіне көтерген биі. Тарихшы Ескендір Құранбаев «Найман Керей» кітабында Қоңыр қажы 190…

Қасиетті Сыр бойының топырағынан елін қорғаған батырларымыздың, білікті билеріміздің өмір жолдары әлі толық зерттеліп болған жоқ. Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін ұлттық тарихымыз бен рухани мұрамызды тереңінен зерттеп, жаңаша зерделеуге мүмкіндік туды. Әрбір азамат өз елінің өткені мен тарихын білуге, Отан тарихының тәжірибесі мен құндылықтарын келесі ұрпаққа үйретуге міндетті. Қазақстан Республикасы деп аталатын мемлекетті құрушы негізгі ұлт – қазақ ұлтының тарихын терең де жан-жақты зерттеп зерделеу қажет. «Өз жұртыңды құрметтеу – туған өлкенің тарихын танудан, адамдарын ардақтаудан басталады» деген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың ұлағатты сөзі, өлкені танып-білуден екенін көрсетіп тұрғанын білеміз. Қасиетті Сыр бойының топырағынан елін қорғаған батырларымыздың, білікті билеріміздің өмі…

Аймақтағы саяси тұрғыда айдауда болған поляк ұлты өкілдерінің арасында сауатты азаматтардың саны көп болатын Қазақстан – жүз отыздан астам ұлт өкілдері береке мен бірлікте өмір сүріп жатқан жас мемлекет. Мемлекетіміздің көпұлтты бейнесінің қалыптасуына өзіндік үлесі қосушы әрбір диаспораның қазақ жеріне түрлі жағдайда, тағдырдың тәлкегімен қадам басқандығы бүгінде баршаға белгілі. Қазақстанның көп ұлтты, көп конфессиялы қоғамында өмір сүріп жатқан түрлі халықтың арасында поляк ұлты өкілдерінің де өзіндік орны бар. Қысқаша ақпарат беретін болсақ, поляктар – славян текті, оның ішінде батыс славян тіл тармағына жатқызылатын, басым көпшілігі христиан дінінің католик тармағын ұстанатын еуропалық халық. Халықтың негізгі көпшілігі тарихы отаны Польша аумағын мекендейді [23, 382-б.]. Бүгінгі күні…

Брюммердің шабытын оятқан қазақ даласының алуан түрлі гүлдерінің қайталанбас пейзажы екен. Қазақ жерінің қарапайым адамдарының портреттер галереясын суреттеді. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары Қазақстанға жер аударылған Леонид Брюммердің есімі қазақ жұртшылығына таныс. Атақты қылқалам шеберінің әрбір туындысында қазақ өмірі мен мәдениеті, тұрмыс-тіршілігі мен әдет-ғұрпы ап-анық суреттеледі. 1941 жылы неміс ұлты өкілі ретінде Павлодар облысына жер аударылып, кейін өмірінің соңына дейін Жамбыл облысында тұрған. Суретші өз қолынан шыққан мыңнан аса шығарманы және де сурет өнері жайындағы бай мазмұнды кітапхана қорын өмірден өтер шағында Жамбыл облыстық өлкетану мұражайына тапсырған. Кейін Тараз қаласының 2000 жылдық тарихы қарсаңында Германия елшілігінің қолдауымен Таразда Леонид Брюммердің…

У казахов очень много обычаев связанных с трапезой, одним из самых важных является процесс «табақ тарту». Процесс «табақ тарту» (преподнесение мяса гостям), удивительным образом воплотивший в себя не просто традиции и обычаи народа, а его характер, духовный менталитет. «Табақ тарту» — показатель умения, соблюдения приличия, гостеприимства и культуры почитания старших гостей. Считается невежеством незнание, несоблюдение сервировки табака. Каждому гостю преподносится определенный жілік (кость с мясом) по его заслугам и почитаемости. «Бас табақ« — главный табак преподносится самым почетным приглашенным гостям старейшинам. «Сый табақ« — также почетным гостям, «күйеу табақ« — для зятя, «келін табақ« — для снох, «жастар табақ« — для молодежи. В самую первую очередь на отдельном блюде старейшему…

Қазақтың қаһарман қолбасшысы Қаракерей Қабанбайдың халық үшін ханнан да артық қадірі болған. Атамекенді жат қолынан тазарту үшін аттан түспеген баһадүр баба қашанда құрметке лайық. Ұлы қолбасшы Қабанбайдың азан шақырып қойылған есімі — Ерасыл екені баршаға мәлім. Ол 1692 жылы туып, 1770 жылы дүние салған. Жеті жасында әкесі Қожағұл, он алты жасында, ағасы Есенбай жоңғарлар қолынан қаза табады. Қожағұлдың Есенбай, Есенаман, Ерасыл деген үш ұлы болған. Он алты жасар бала 1708 жылы жау арасына жасырын барып, ағасын өлтірген жоңғар батырын (Оджа жырға ноян) өлтіріп, кегін қайтарған. Осыдан кейін Зайсандағы Керей ішіне барып, апайы мен жездесі Бердәулеттің қолында ер жетеді. Өзіне шапқан қабандарды жайратып, «Қабан батыр» атанатыны осы кез. Содан бастап қашан көзі жұмылғанша қылышын қынабына с…

Көшпенділер өмірі жылқы малымен тікелей байланысты болғандықтан, оның бұйым-жабдықтарын жасап пайдалану да өзіндік өнер деп саналады. Адамзат өркениетіне үзеңгіні ойлап тауып қосқан Ұлы Даланың қожайындары жылқы және оның бұйымдарын жасап, пайдалану ісінде жер жүзінде артық болмаса ешкімнен кем емес. Ат әбзелдері және қолданылуы Ат әбзелдері дегеніміз — жылқы малын жуасытуға, басқаруға және мінуге арналған бұйымдар. Ер тұрман бастап, жүген-ноқта, тізгін-шылбыр, өмілдірік-құйыстан секілді жабдықтар шоғыры ат әбзелдерін құрайды. Мәскеудің халықтану музейінінң қорындағы мұра. Сурет 1931 жылы түсірілген Қазақ халқы ат әбзелдерін тұрмыстық, сәндік, жауынгерлік мақсатқа орай пайдаланып отырған. Тұрмыстық мақсатқа күнделікті шаруаға қажет, үнемі қолданылатын ат әбзелдері жатады. Оны сәндемейді ж…

Ежелде ат құлағында ойнаған батыр бабаларымыздың күші орасан зор болғаны тарихтан белгілі. Толағайдың тау көтерген хикаясы ұрпақтан-ұрпаққаңыз күйінде жетсе-де, алыптардың елден ерек күш-қуаты жайлы нақты мысалдар өмірде жеткілікті. Қазіргі қазақ балуандарының «күш атасын танымас» деген ұстаныммен қауқарын танытатын «Қазақстан барысы» V республикалық турнирінің қарсаңында ауыр көтерген алыптардың қысқаша өмірдерегін ұсынамыз. Тайлақ Мұндай ауыр тасты көтеру бұрын-соңды қазақ тарихында болған емес. Жау түсіріп ту алған бұрынғы жаугершілік заманда бұл жағдай таңсық болмаса да, бүгінгі күні өте таңқаларлық нәрсе! Сенсациялық хабар деп айтуға тұрарлық. «Барақтың қазақ əйелінен туатын Бостанның ұлы Тайлақ палуан көтеріп əкеліп орнатты дейтін маматас Күршім өзенінің оң жағалауында „Қызылтас“ де…