kitap6

ды, сонда да болса ол бейшаралардың су бетінде қалқып уақытша жан сақтай тұрарлық әлдері бар-ды. Боцман Говиктың қайық сынығына Тоғызыншы тарау КАПИТАН СЭНД Адам айтқысыз мына апат «Пилигрим» жолаушыларының есін алып, жанын түршіктірді. Капитан Гуль мен бес матростың қазасы жүйке құртқандай аса ауыр әсер қалдырды. Үрейлі апатты көзбен көріп, өлім тырнағындағы жолдастарға жәрдем ете алмаудан қиын не бар! Тіптен Диктің өзімен жолдастары да жаралыларды судан шығаруға жете алмай қалды. Апат болған жерге «Пилигрим» жүзіп жеткен кезде капитан Гуль мен бес матрос қайтпас сапарға кеткен еді. Миссис Уэлдон, Бенедикт ағай және бес негр көз жастарын көлдетіп құлазып жатқан теңіз бетіне тұнжырай қарасып қалды... Жақын маңдағы құрғақ жерден мың миль шамасы қашықта, ұшы-қиыры жоқ тынық мұхиттың қақ орт…

Оныншы тарау КЕЙІНГІ ТӨРТ КҮН Сөйтіп, Дик Сэнд «Пилигримге» капитан болды. Ол уақыт оздырмай желкен көтеруге ұйғарды. Жолаушылардың тілегі жалғыз-ақ: қайтсе де тезірек Вальпарайсоға жету немесе Оңтүстік Америка жағалауының бірер портына іліну. Дик Сэнд өздерінің бет алған бағыты мен «Пилигримнің» жүрген жүрісінің тездігін бақылап, жүрістің орташа тездігін есептеп шығарып, күнделікті жүрген жолының мөлшерін картаға түсіріп отыруға ұйғарды. Мұны орындау үшін компас пен лаг болса жетіп жатыр. Кемеде винтпен айналып жұмыс істейтін патент-лаг бар- ды. Бұл құралдың циферблатындағы тілі белгілі бір уақыттың арасында кеменің жүріс тездігін көрсетіп отырады. Патент- лаг зор қызмет атқара алады, құралдың құрылысы оп-оңай, мұны пайдаланудың әдісін үйрену «Пилигримге» жаңа келген тәжірибесіз матросқа…

Он бірінші тарау ДАУЫЛ Келесі жетінің ішінде, яғни ақпанның он төртінен жиырма біріне дейін, кеме үстінде айта қаларлықтай ештеңе болған жоқ. Солтүстік-шығыстан соққан жел күшейе түсіп, «Пилигрим» орта есеппен тәулігіне бір жүз сексен миль жол жүріп, алға қарай аға берді. Екі жарты шардың арасындағы жолаушылар таситын трансокеандық пароходтар жүретін судан «Пилигрим» оншалықты қашық болмауы керек деп есептеді Дик Сэнд. Жасөспірім осы пароходтардың бірі кездесер деп сенген еді. Кездескен пароходпен «Пилигримдегі» жолаушыларды жөнелтуге немесе оның капитанымен келісіп кемеге бірнеше матростар, тіптен мүмкіндігі болса офицер алуға ұйғарды. Ол талмастан қиырға көз жіберумен болды, бірақ бірде-бір кеме ұшыраспады. Теңіз баяғы құлазыған қалпынан өзгерген жоқ. Бұл жағдай жас капитанды ойға қалды…

Он екінші тарау КӨКЖИЕКТЕГІ АРАЛ Бұл күні «таза жел» дауылға айналды. Оңтүстік-батыстан соққан ауа ағысының тездігі сағатына жүз километрге жақындады. Бұл дауыл – зәкір тастап портта тұрған кемелерді допша атып жағаға шығарып тастайтын, үйлердің шатырын жұлып әкететін, фабрика-зауыттардың биік трубаларын жермен- жексен қылатын барып тұрған күшті дауылдың бірі еді. 1825 жылы 23 маусымда Гваделупадта жиырма төрт сантиметрлік1 ауыр зеңбірек желдің екпінімен лафетінен аударылып қалған. Олай болса, зіркілдеген толқыннан басқа ешқандай таянышы жоқ кемені мына дауылдың асықтай шүйіріп жіберетіні айдан анық. Бірақ кеменің аман қалуына бірден-бір сенім, оның осы қатты жүрісіне байланысты. Кеме құтырына соққан дауылға қарсы тұра алмай ыға береді, егер оның құрылысы жақсы болса, қандай күшті дауылға…

Он үшінші тарау «ЖЕР! ЖЕР!» Диктің үміті жүзеге асатын сияқты. Наурыздың жиырма жетісі күні барометрдің сынап бағанасы жоғары өрледі, бірақ бұл өрлеу жарытымсыз, небәрі бірнеше сызыққа ғана жеткен еді. Атмосфера қысымының жоғарылауы болымсыз, дегенмен оның тұрақты болатын түрі бар. Теңіз беті алай-түлей болғанымен, сірә, дауыл басылуға бет алса керек, жел де бәсеңси бастап, батысқа қарай бұрылды. Әйтсе де, желкен көтеруге болмайтынын Дик жақсы білді. Жел тіптен алақандай кенеп көтерсе де жұлып әкетер еді. Сонда да болса жиырма төрт сағаттың ішінде ең болмаса стаксельдердің бірін көтеруге мүмкіндік болар деп сенді жас капитан. Шынында да солай болды: дауыл түн ішінде бәсеңси бастады, кеменің шайқалуы да бұрынғыдай емес. Желдің кешегі екпіні кемені быт-шыт қылып қиратып тастарлықтай үрейлі…

Он төртінші тарау НЕ ІСТЕУ КЕРЕК? Жетпіс төрт күнге созылған ұзақ сапардан, штильмен, желмен, құйынды дауылмен табан тіресе күрестен аман шыққан «Пилигрим» ақыры жағалаудың құзына ұрынып апат болды! Миссис Уэлдон мен кеме экипажы құрғақ жерге аяқтарын басып, өздерін шексіз бақытты деп санады. Олар енді дауыл айдап апарып тастайтын елсіз аралда емес, материкте тұр. Оңтүстік Американың қай жеріне шықса да бәрібір, қиналмай- ақ өз елдеріне жете алады. Бірақ «Пилигрим» қайтып келеге келместей болып қирады, теңіздің жарға соққан толқыны оның сынықтарын бірнеше сағаттың ішінде жан-жаққа таратып та әкетті. Кемедегі жүкті аман сақтап қалуды ойлаудың да қажеттігі жоқ. Дик Сэнд кемені аман сақтап қала алмағанымен, ондағы жолаушыларды түп-түгел аман-есен жағаға жеткізгенін мақтаныш етуіне хақы бар-д…

Он бесінші тарау ГЭРРИС Ертең жетінші сәуір деген күні түнде, таң алдындағы күзетте тұрған Остин Дингоның өршелене абалап өзенге қарай жүгіріп кеткенін көзі шалды. Сол сәтте миссис Уэлдон, Дик Сэнд және негрлер үңгірден жүгіре шықты. – Динго адамның немесе бірер хайуанның дыбысын сезген, – деді жасөспірім. – Басқа біреу болса болар, әйтеуір Негоро емес, – деді Том, – Динго оған ерекше ызалана үреді. – Негоро қайда болды екен? – деп сұрады миссис Уэлдон, Дикке көз қиығын тастап, мұның мәнісіне тек қана Диктің өзі түсінді. – Егер бұл Негоро болмаса, онда кім болғаны? – Оның кім екенін қазір білеміз, миссис Уэлдон, – деді Дик Сэнд. Сосын Бат пен Остинге жәнс Геркулеске қарап: – қане, достарым, мылтық пен пышақ алыңдар да, менің соңымнан еріңдер, – деп үстеді. Бәрі де белбеулеріне пышақ қысты…

Он алтыншы тарау ЖОЛДА Кішкене отряд өзен жағалап үш жүз қадамдай жер жүрген соң, алдағы күндерде өздерінің ұдайы он күн шарлап сапар шегетін түнек орманының көлеңкесі бүркеп, жыланша ирелеңдеген жалғыз аяқ жолға түсті. Диктің күдіктенер ешқандай дәлелі болмаса да, ну орманға шәктене қарады. Қанша айтқанмен, әйелдің аты әйел ғой, мұндай жағдайда миссис Уэлдон үрейленуге тиіс еді, бірақ ол сабыр сақтады. Пампастар өлкесін мекендеуші жергілікті халықтар мен жабайы аңдардың ешқандай қауіпсіз екенін жақсы білетін, оның абыржымауының бірінші себебі осыдан еді. Екіншіден, Гэррис сияқты сенімді басшысы болғандықтан, орман арасында өздерін адаспастай көрді. Кішкене отрядтың ең алдында Дик Сэнд пен Гэррис келе жатыр, біреуі карабинмен, екіншісі ұзын ұңғылы мылтықпен қаруланған. Бұлардың артында Ба…

Он жетінші тарау ОН КҮНДЕ БІР МИЛЬ Әдетте, тропикалық орман арасында ашық ауада қонып жатқан саяхатшылар мен аңшыларды таңертең құлақ тұндырарлық концерт оятады. Бұл музыканың ішінен шошқа қорсылдаған, қарқылдаған, адам күлерліктей міңгірлеген неше түрлі дауыстар естіледі. Жаңа шығып келе жатқан күнді маймылдар осылай қарсы алады. Тропиктік ормандардан кішкентай «мирикина», сапажу, сұр «моно» аңдарын кездестіруге болады, үндістер бұлардың терісінен мылтыққа қап жасайды, маймылдардың бұлардан басқа төрт қолдылар тобына қосылатын толып жатқан түрлері бар. Олардың ішінде ең қызғылықтысы – жылауық маймыл, бұлардың басы сопақтау, тайқы маңдай, тұмсығы ұзын болады. Бұлардың ұзын құйрықтары жүріп-тұруларына да жәрдемдеседі. Жылауық маймылдардың үйір бастығы күн батысымен бір қалыпты ұзақ әуенге…

Он сегізінші тарау СУЫҚ СӨЗ Межелі жерге жететін уақыт болды. Миссис Уэлдон әбден шаршап, бұдан ары жүре алмастай халге жетті. Баласының да түрі көрген адамның жаны ашырлықтай. Безгегі ұстаған кезде Джектің беті жалындай албырап, басылған соң бордай бозарып қалатын-ды. Анасының мазасы кетті, тіптен кәрі Нанға да сенбей, баланы қолынан түсірмей өзі бақты. Ие, бұлар мегзеген жерге әлдеқашан жетулері керек еді! Егер америкалықтың сөзі рас болса, сол күні кештен қалмай он сегізінші сәуірде кішкене отряд Сан-Феличедегі гациендтің қорасына кіреді... 1 Осы күнгі мәліметке қарағанда цеце деген шыбын адам үшін де қауіпті: ол аса жаман ұйқы ауруын қоздыратын, трипаназомды тарататын шыбын, бұл ауру хайуан үшін де, адам үшін де аса зиянды. Бұл шыбын Оңтүстік және Шығыс Африканың көп жерлерінде мал өс…