kitap2

Оспанхан ӘУБӘКIРОВ МЫСЫҚ АРБА Жабақтың ала мысығында маза жоқ. Жабақ оны ертеңнен қара кешке дейiн нан илегендей илейдi. Ала мысық етi үйренiп, көндiгiп кеткендiктен бе, қала жұмарласа да былқ етпейдi. Жабақ кейде құйрықтан ұстайды да, ыңқ еткiзiп алып ұрады. Бұ да түк емес, ала мысық басын сiлкiп-сiлкiп қойып, жүре бередi. Құя ұзын Жабақ мысығын киiз қаққандай қағып, жүн түткендей түтiп, кешкi тамағын iшуге мұршасы келмей, тұмсығынан сүрiнiп жығылады. Ал ала мысық: «Мына мазасыз ұйықтады-ау. Ой, не деген тентек бала едi? – деп ойламайды. Маймаңдап келiп, Жабақтың аяқ жағына бүк түсiп жатады да, пырылдай бередi. Ертесiне ала мысық елден бұрын оянса да, Жабақ тұрмайынша қозғалмайды. Бiр кезде Жабақ тұрады. Есiнейдi. Керiлiп, созылады. Көзiн уқалайды. Құлағын шұқылайды. Сосын аяқ жағында жа…

Оспанхан ӘУБӘКIРОВ «ҚАЛҒАНЫ КЕКIЛ БОЛСЫН...» Бекбатыр атай балалардың шашын алуды дәп бiр қызық кiтап оқығандай жақсы көредi. Алайда, атайдың шаштараздай қайшы, машинка секiлдi аспабы көп емес. Бұл кiсiнiң бар құралы – ұстара. Оның өзi нағыз ұстара емес, кiшкентай пышақ. Күндегiдей ұстарасын қайрап отыр едi, көшенiң аяғында тұратын Жабақтың жетiп келгенi. Атай шақырып алды да: – Балам-ау, шашың желкеңдi көмiп кетiптi ғой, сонша өсiргенiң не оны? Тез жiбiтiп жiбер, алып берейiн, – деп едi, Жабақ қиқалақтап: – Ертең шаштаразға алдырамын, – дедi. – Шаштараздың мәшинесiне тырнатпай-ақ, мен алып берейiн, жiбiт шашыңды, – деп атай бой бермеген соң, Жабақ амалсыз келiстi. Атай шекпенiнiң қалтасынан ұстарасын алып, тiзесiне жани бастап едi, Жабақ шошып кеттi: – Ата, мынауың пышақ қой! – О, жаман,…

Сайын МҰРАТБЕКОВ ҚАРА ҚҰЛЫП Бiздiң үйде сыртын әшекейлеп сырлаған үлкен ала сандық бар. Сандықтың iшi неше түрлi кәмпиттерге толы. Бiрақ сол сандықтың аузында үлкен кiсiнiң қос жұдырығындай қара құлып тұрады. Қара құлып мелшиген, тастай суық. Сүйкiмсiз құ-лып. Зiп-зiлдей ауыр-ақ. Апам ол сандықты тым сирек ашады. Онда да үйге қонақ келе қалғанда дастарқанға жақсы кәмпит салу үшiн ашады. Жайшылықта құмартып жүретiн кәмпит-тердi мен де тек сол уақытта жей аламын. Бiр күнi бiздiң үйге апамның бауыры келдi. Ол кiсi өзiмен бiрге Жақан деген баласын да ала келiптi. Жақан менен бiрер жас үлкен. Бiз мәре-сәре боп, қуанысып қалдық. Жақанның келгенiне әсiресе мен қатты қуандым. Апам шай әзiрлеп, дереу әлгi сандығын ашты. Оның iшiнен тәттi кәмпиттерден уыс-уыс қып алып, дастарқанға салып жатыр. Менi…

Сәкен ЖҮНIСОВ КIРПIШ Қаланың күнгей жақ шетi қашаннан құлазып, жатушы өзi. Ол тұста жазды күнi мал жайылатын, балалар асыр салып, доп ойнайтын. Ал қысты күнi әппақ қар басып, алай-түлей боран түтеп тұратын. Бiрлi-жарым бейсауат өткен ат-шаналы жүргiншiлер мен шаңғы тепкен балалардың айқыш-ұйқыш iздерi ғана жататын. Өткен жазда осы араға дүбiрлетiп көп құрылысшы келдi. Аспанмен тұтасқан тырна мойын жүк көтергiш крандар пайда болды. Көп ұзамай зәулiм биiк үйлер бой түзей бастады. Бұл ара Сәулелер тұратын ескi ағаш үйден онша қашық емес-тi. Бiрде Сәуле терезеден осылай қарап тұрды да: – Әке, анау үлкен-үлкен үйлер кiмдiкi? – деп сұрады. – Ол үйлердi бiзге салып жатыр. Бiткен соң, осында кiшкентай үйлерде тұратындар сонда көшедi, – дедi әкесi. – Ой, әке! Шын айтасың ба? – Шын айтам. – Розаның…

Сәкен ЖҮНIСОВ САҚАУ БӘТЕҢКЕ Бөтен үйдiң босағасына жаңа жеткен су жаңа бәтеңке жан-жағына тосырқай қарады. Өңшең ұсқынсыз, ескi-құсқы аяқ киiмдер табалдырықтан төр үйге қарай шашылып жатыр. Табаны сөгiлiп, тiстерi ырсиған салпы ауыз етiк, бiр жақ жамбасына қисайған құныс бәтеңке, қонышы бүктетiлiп мыжырайған пима. Қалай болса солай үйме-жүйме боп жатқан мұндай аяқ киiмдердi бұрын көрмеген жаңа бәтеңке таң қалды. Бiр кезде оның тап алдында тұрған бетi салтақ-салтақ, қисық өкше бiр бәтеңке сөйлеп қоя бердi. – Әй, сен қайдан келдiң, кiмнiң бәтеңкесiсiң? – Мен бе? – дедi жаңа бәтеңкенiң бiр сыңары, – мен Болаттың бәтеңкесiмiн, көршi ауылдан келдiм. Ал өзiң ше? – Мен, мен осы үйдегi Шолақ деген баланiкiмiн, – дедi бетiн тыржитып. – Ал шыққан жерiм – Алматы аяқ киiм фабрикасы. – Онда жерлес бол…

ҚОС ҚЫРСЫҚ

Бiр күнi дастарқан басында екi қырсық ұшырасып қалды. Алдарында сынық сүйем шұжық бар едi.

– Сен тура, – дедi бiрiншiсi.

– Жоқ, сен тура, – дедi екiншiсi.

– Жоқ, сен тура.

– Сен тура...

Екеуi шұжықты бiрiне-бiрi итердi. Әрi-берi ығыстырып отырғанда, шұжық еденге түсiп кеттi. Ендi олар:

– Сен көтер.

– Жоқ, сен көтер, – деп ерегестi бiрiмен-бiрi. Ертеден берi терезе алдында басын қисайтып қызығып отырған мысық сол сәтте еденге секiрiп түстi де, шұжықты ала қашты.

– Ал, қу соңынан!

– Жоқ, сен қу! – деп, қос қырсық ауыздары аңқиып қала бердi.

Нәсiреддiн СЕРАЛИЕВ ТӘРТIПСIЗ ЛАҚ Кеш. Аула төрiнде, үлкен терек көлеңкесiнде кiтап оқып отырғанмын. Кенет тарс-тұрс дыбыс шығып, басымды көтердiм. Қарасам, көршiмнiң бiрiншiде оқитын баласы өзiнiң лағын ышқынта қуалап жүр. Бiр кезде жеттi-ау лаққа. Мүйiзiнен ұстап алып, бас-көз демей төпеп жатыр. Осы кезде үйден әжесi шығып, оның қылығын көрдi де: – Әй, Төлтай, ұрма лақты! – деп айқайлады. Күтпеген жерден шыққан дауыстан селк ете түскен Төлтай лақтан айырылып қалды. Төнiп келген әжесiнен қашпай тымырайып тұр. – Неге ұрасың? Өй, тәртiпсiз! – Лақ тәртiптi ме? Неге еккен ағашымды құлатады?.. – деп ренжiсiн ұқтырды Төлтай. Қараймын, әлгiнде ғана құнжыңдап терезе түбiнде отырғызып жатқан жас ағашы құлап қалыпты, мұны көрген әжесi: – Жә, екеуiң де оңып тұрған жоқсыңдар... – дедi, қолын сiлтеп…

Мұхаметжан ЕТЕКБАЕВ ҚЫСҚЫ ЕРТЕГI Таң бозарып, жер жарық тарта бастаған кез едi. Түлкi жан-жағына жалтаңдай қарап, тауға қарай бет алып, жортып келе жатқан. Көз ұшындағы сонау бiр қожыр тасқа немесе оның күнбатыс жағындағы жықпыл-жықпылдың қалың бұтасына жетсе, жасырынып жатар едi. Күндiз тiптi елсiз жер болса да жортудың қауiптi екенiн жақсы бiледi. Бiрақ кездесе қалса, тамаққа тойған да жаман болмас едi. Сөйтiп, ол кең сайдың iшiмен әлi жортып келедi. Ертеңгi қызыл шұнақ аяз өңменiнен өтiп кетердей! Әсiресе батыстан соққан ызғырық қара тұмсығын қарып жiбергенде, шыдай алмай кетедi. Сонда да құдiрет, уақыт қайда?! «Қызыл тоным аман болса, аяз маған не iстемек? Аңшының көзiне түспей, ерте жөнелейiн. Тазысын қо-сып немесе бүркiтiн ұшырып... Кiм бiледi. Аманымда тауға шығып кетейiн», – деп,…

Медеу СӘРСЕКЕЕВ ҚАУЫРСЫН ҚАЛАМ, АҒАШ ҚАЛАМСАП ЖӘНЕ БОЛАТ ҚАЛАМҰШ Ақ қаз су жағасында мамырлай жайылып жүр едi, құлағына шаң-шұң керiскен дауыс естiлдi. Дауыс шыққан жаққа мойын созып қараса, о, ғаламат, кәдiмгi ағаш қаламсап пен болат қаламұш! Екеуi терезенiң алдына шығып алып, бiрiне-бiрi кiжiнiп, салғыласып тұр. – Менiң пайдам адамға сенен гөрi он есе артық тиедi. Мен оның көңiлдегiсiн қағазға айнытпай жазып беретiн қолғанатымын. Менсiз сен түкке де аспайсың, – дейдi Қаламұш шiңкiлдек жiңiшке үнмен. – Мен болмасам, сия сауыттың iшiне күмп етiп, батып кетер едiң, болмаса иеңнiң қолын былғап, сөгiс естiп жатар едiң, – дейдi Қаламсап оған дау айтып. Ақ қаз бұл сөздердi естiп, өз-өзiнен мырс етiп күлiп жiбердi. Содан соң мойнын одан бетер созыңқырап: – Әй, достарым, сәл сабыр етiңдер. Екеуi…

Шерхан МҰРТАЗА АҚСАЙ МЕН КӨКСАЙ Бiздiң ауыл Ақсайдың кақ басында, Күмiс жүген судырар ат басында. (Қазақ ауылының өлеңi) Көксайдың бойуун этектеп Мен коноюн, Бекбекей. Қара мақпал тоңуңа Жеңболоюн, Бекбекей... (Қырғыз айылының ыры) 1 Бiздiң ауылды Ақсай дейдi. Ал ел аузында Ақсаймен қатар Көксай да көп аталады. «Ау, мұның Ақсайы бiздiң ауыл болғанда, Көксайы қай жақта!» – деушi едiм өзiме-өзiм. Көп ұзамай Көксайды да көрдiк. Айша менi ерте оятты. Соғыстың үшiншi жылына аяқ басып бара жатқан кез. Құдайға шүкiр, бала болсақ та ерте оянуға үйренгенбiз. Қанша айтқанмен, таңғы тәттi ұйқыны қиып түрегелу ауыр-ақ. – Тұр, Барсхан. Қорғанбайдың апасы келдi, – дедi Айша. «Қорғанбайдың апасы» деп тұрғаны – Арзы. Ал Айша – менiң шешем. Тек әкей жастайымнан оның атын ататып үйреткен. Бүгiнде Арзының ү…