Еркебұлан Ерлен

Жасымнан ойнап-күліп өскен біздің өлкеде (Қызылорда облысы) жүріс-тұрысы ебедейсіз, олақ кісілерді «Дәйіс» деп атайды . «Дәйіс» арабша «Дәюс» сөзінен шыққан. Дініміз Исламда «Дәюс» деп анасын, апа-қарындасын басқа еркектерден қызғанбайтын, көрінгеннің қойнына салуға даяр еркектерді атайды. Олар үшін жәннат харам етілген екен. Ал біздегі «дәйіс» атағын алған сол бейбақтар расымен опасыздар ма? Жоқ, әрине! Табиғатынан аңғал болғаны үшін ғана қоғамға айыпты болған адамдар. Сондай-ақ, қазірдің өзінде қолданыста жүрген «көрбақ» деген сөзді құлағым көп шалды (әлхамдулилаһ, өз адресіме аталмыш қарғысты естім көрген емеспін). Мұны айтып отырған ана өз баласының жетім қалуын тілегендей әсер қалдырады. Өзіне және сүйіп қосылған жарына мезгілсіз өлім сұрап, баласының тұл жетім болып, көрді төңіректе…

Адал ақшаңызға әділетсіздікпен келген ас ішіп жүрсіз. Сізді арбаушылар сізге «ас болсын!»,- деп тілек тілеуде. Олар күліп тұрып, бүйірден пышақты қалай ұрады? Таныс болыңыз. Оқиға былай басталды Сенбі күні болатын. Есік алдында ерсілі-қарсылы кезіп жүргем. Кенет әкем: -Балам, ақыры бос жүр екенсің, қыста азық қылар картоп-жуа әкеліп қояйық. Әйтпесе, ертең қол тимейді, жұмыс көп деді. Жалқаулық еңсемді езіп тұрса да, қарсы уәж айтуға ұятым жібермеді. -Барсақ, барып қайтайық,-дедім құлшынып тұрған кісідей. Сұрасаң аузыңнан, сұрамасаң қалтаңнан табасың Базарға кірісімен, алғашқы сауданы еттен бастадық. Он келідей өлшеттік. Расымен он келі ме, тоғыз келі ме, бәлкім оған да жетпес. Кім біліпті? Ол жағын саудагердің ішкі арына қалдырдық. Тәп-тәуір жілік таңдағандай болғанбыз... Үйге келіп, қалт…

"Ақырзаман жақындаған сайын, уақыт та тез өтеді",- деген рас-ау. Мысалды өзімнен алайыншы. Таңертең 6:30-да тұрамын. Түнде 23:00-ге дейін жатуға тырысамын. Осы 16 жарым сағат мен үшін қас-қағым сәттей зулап кетеді. Заман дамыды. Бұрын біреуді іздесем үйіне баратынмын немесе үй телефонына қоңырау шаламын. Әрине, ол адам үйінде болса ғана ұстаймын. Жоқ, болса оны табуыма жарты тәулік немесе тұтастай күнімді жұмсайтынмын. Ал қазір, ұялы телефонына шығып, мейлі ол қаладан тысқары жол бойында жүрсе дағы ұстаймын. Шығатын қорытынды: Ұялы байланыс уақытты тиімді пайдалануға өз септігін тигізеді. Бұрын сұрақ пайда болса кітапханаға барып, кітап іздейтінмін. Егер іздегенім табылса жарты тәулік, табылмаса уақытым босқа шығын болатын. Ол өз бастарыңыздан да өткен болар. Ал бүгінгі таңда ғаламтор бар…

Ресей, Қытай, Америка. Үміт бейбіт өмірде. Ресей мен Қазақстан арасында әлдеқандай соғыс өрті тұтануы неғайбыл. Себебі ОРТАҚ құндылықтарымыз көп. Ал, Қытай мен Америка біздің Ресеймен дастарханымыз бір болғандықтан, қолдарын созуға қауқары жоқ.
Қауіп те жоқ емес. Қазақ тілі орыстанып кетуі мүмкін. Әзірге бір ғана қақпа тұр арада. Ол тәуелсіздігіміз! Аллаһқа мың шүкір! Екінші қауіп халқымыз қытайланып кетуі мүмкін. Қазақстанда жүрген 350 мыңға жуық қытай мен 300 мыңдай бойдақ қазақ қыздары турасында ойлансақ. Алып қауіп Америкадан боп тұр. Түрлі фильмдер мен клиптер. Сорақысы музыкалары. Аллаһтан дұға етейік! Бейбіт заман, саналы ұрпақ сұрайық! Жеңіл сөзге үйір ойсыздардан сақ болайық!

Еркебұлан Ерлен

Қоғамдықкөлік-мәдениеторны. Күнінекеміндетөртретавтобусқаотыратынболғандықтанболар, ондаайтылатынбарлықфразалардыжатқасоғатынболдым ;-). Автобусішіәдеттетыныш. Теккондуктораялдаманыхабарлапотырады. Әрхабарындаекіадамтүссе (егертүссе) орнынатөртадаммінеді. Қайтсінбәріжұмысқаасығыс. Адамлықтолғандааяқкиіміңдікөрудіңөзімұңболады. Өзкеудеңдікөріптұрсаңсоғандарахмет! Осысәттенбастапжолаушыларданмазакетедідеәр-әржерденмынадайдауыстарестілебастайды: "көзіңеқарасай!", "итермейтұршы!", "әрітұршы!", "тоңқаймайтұршы!", "аяғым", "қолым", "қысылдым", "артынендіашпа!", "ақшаданөлгенбұлар!", "сексеуілтиепкележатсыңба?", "малтиепкележатсыңба?", "қазіргіжастарорынбермейді", "мағанорынбересіңба, балам?", "сенанажерденұсташ, мағанкедергіжасаптұрсың", "сеныңғайсызтұрыпқалдыңше, яәрі, яберітұршы", "анауөтірік…

Қайдан туған қызығушылық? Жасым жиырма жетіде. Мектепте ағылшын тілі пәнін әупірімдеп бітірдім. Бағам толық 3 деуге тұратын шығар. Тіпті «а», «an», «the» артикльдерінің қолдану орнын да ұқпай кеттім. Ал мектеп бітіргелі он жыл өтті. Неліктен соңғы кездері менің ағылшын тіліне деген қызуғушылығым артып жүр? Қызмет бабымда талап етіп жатқан ешкім жоқ. Жан-жағым толы қазақ. Ағылшынша сөйлеп жүрген бірі жоқ. Бірақ, ағылшын тілі туралы сөз бола қалса, бәрі бір ауыздан «соны үйрену керек еді»,-деседі. Яғни бәрінің де таласы бар. Бұл неткен күш? Шекспирге дейін... XV-XVI-шы ғасырға дейін тіпті ағылшындардың өзі бұл тілде сөйлемеген көрінеді. Ұлыбританияның мемлекеттік тілі французша болса, ағылшын тілінде тек кедейлер, қарақшылар, шаруалар ғана өзара сөйлескен екен. Ол замандарда французшасы азд…

Несие келін. Жиырма бірінші ғасырға дейін қазақтар тойдың барлық іс-шараларын шаңырақта атқарған болса, қазір тек ресторандарда тойлайтын болды. Несие алудың қарқын алғаны соншалық, той күнін белгілеуде дүйсенбі мен сейсенбі жексенбіден кем түсіп тұрған жоқ. Осыған орай қалаларда ресторан құрылыстары да қыза түсті. Әр тойшының шама шарқын қай ресторанда той өткізуінен біле беріңіз. Әй, бірақ қазір байдың тойынан кедейдің тойын ажырату тіптен қиын боп кетті-ау. Қоянды қамыс, қазақты бәсеке өлтіретін заман туды ғой. Күндестігі күштінің, несиесі де күшті. Ақшаның буы соншалық (несиеден алынған) кейбір әпкелеріміз ыдыс-аяқ жууды, түрлі салаттар даярлауды, тамақ пісіретіндерді жалдамалы қолға істетуге көшті. Бұл өз кезегінде келіндер арасындағы ауызбірлікке соққы болмас па екен? Уақыт өте келе…