Sayida Jami

Кезінде бастауыш сыныпта "Тәрбие сағаты" деген болатын. Апта сайын оқушының тәртібіне де күнделікке арнайы баға түсетін: "Тәртібі: 5"-деген сынды...Қазір біз сол тәрбие мен тәртіпті шатастырып алмадық па??? Ылғи белгілі бір тәртіппен өмір сүріп, жоспармен әрекет ететін адамдар бар. Олар аяғын аттап басса, болжап, алды-артын байқап отырады. Олар аяқ астынан шешім қабылдамайды, кеңеспей әрекет етпейді. Көшеде сырын білмейтін қызға жақындағанша, ортақ таныс арқылы немесе жұмыста танысқан дұрыс,- дейді. Тіпті даусын шығарып, шынайы күлуді де әдепсіздік санайды. Өмір сүрудің өз тәртібі бар деп біледі. Ұйқыдан оянған соң бірден жатын орнын жинайды, сосын барып беті-қолын шайып, кешке дайындап қойған киімін киеді. Таңертең көңіл-күйі өзгеріп, сәйкесінше басқа киім киіп кету - тәртіпке бағынбауды…

Сенбеудің өзін сенімсіздік тудырады. Өзіңе деген сенімсіздік. Кімге сенбейміз? Ағынан жарылып, көңілін білдіргенге, сезімін айтып, сөзін бергенге сенбейміз. Өйткені сенімнің соңы өкінішке, сезімнің соңы өкпеге əкелген. Талай рет көңіліміз қалып, үмітіміз үзілген. "Соңғы аялдамам" осы деп үміттенген кезде, ол "автобустың" да бағыты өзгеріп, "қаланың өзге көшелерін шарлап" кете берген. Ғашықтықтың соңы - некемен біту керек, қалғанына күшіңді жұмсап қажеті жоқ, - дейді. Бар эмоцияңды, уақытың мен энергияңды жарым болар деген қанша жарға сарп еттің. Қанша адамның көзінен жылулық іздеп, осы ма менің күткенім, осы ма менің жартым,- деп өзіңнің тағдырыңды аманаттап тапсырар жігітті іздедің. Жараланып, жығылып, тартысып, соңында шаршап, жалығып бəрін тастап келдің. Жарты жыл, бір жыл, кейде тіпті…

Отырған қыздарды сөкпеңіздер...Көптің көз алдында жүріп отыздан асып не қырыққа таяп қалған қыздарды көріп сонша ет-жүрегі езіліп (не езілгендей боп) аяуға, мүсіркеуге тырысатын əйелдерді түсінбеймін. Олардың сұрағынан, көзқарасы мен эмоциясынан өзіңнен өзің ұялып кетесің. Сондай əйелдер, əсіресе өзі шығарын шығып ап, енді шаруаның бəрін тындырғандай, осындай оң жақта отырған қыздарды сұрақ астына алғанда, көбі өзінің семіріп, түрі қашып, жүйкесі тозуын бір ақтап алады-ау...Ей, сен таңдаған жігітті мен армандасам, əлдеқашан тура өзің құсап "бақыттан басым айналып" жүруші ем" - дегің келеді. Шынымды айтсам, сол күйеуге тиген əйелдердің өзі шын сезімді армандап, қиялданып, не байын бақытты ете алмай, не баласын баға алмай талайы жүр арамызда...Кезінде көштен қалмайын деп, өйтіп-бүйтіп "теңі…

Өміріңде кездескен кез-келген адам өзіндік бір із қалдырмаса да, сені бір нəрсеге үйретеді, - деп жатады. Мына бес күндік ғұмырда қанша адамды бір-бірімен жолықтырады Жаратқан. Соның əрбірінің қылығын, ойын, пікірін, көзқарасын елеп-ескеру мүмкін емес те шығар. Бірақ адамның болмысы, қасиеті, рухани танымы қандай болса, əрқайсымен тілдесіп, пікір алмасқан кезде, тура сол таным-түсінікті ұғыну үшін дəл сол деңгейге түсіп немесе өресі жеткенше сол биікке бойлайды. Адам мен адам жолыққанда ең алдымен антиптия, содан соң симпатия орнайды дейді араларында. Кім болса да, бір жолыққанда сынай қарап, келіспейтін қырлары мен ұнамайтын тұстары көзге оттай басылып, оғаш көрінетіні содан. Ал содан соң, тіл табысып, жөн біліскен соң ғана, ол кісінің ниетін, басқасын біліп жатамыз. Осы кезде симпатия о…

Қыздарға арналған кітаптар, ақыл-кеңес пен түрлі әдістемеліктер көп. Соларды оқып отырсаң, қандай болуың керек, бақытты болу үшін, күйеуіңнің көңілін табу үшін не істеуің керек деген сынды жазбалар көп-ақ. Соның көбінде ең бастысы, адам, қыз бала, әйел баласы өзін-өзі тануы керек, өзінің жаны не қалайды, қандай қызығушылықтары бар – соны анықтау керек дейді... Әрине, қазір бұрынғыдай емес, қыздар өзгерді, қызығушылықтары, талғамдары, басқасы...Мүмкіндік те мол. Таңдау да көп. Бірақ соны біле тұра өмірдің мәні күйеуге шығу деп, әйтеуір бір кезіккен жігітке бар уақытымызды арнап, соның ыңғайына қарай бейімделіп жатамыз. Бұл біздің менталитеттің, тәрбиенің әсерінен екені рас. Дегенмен әйел баласының өзін бағалауы, өзгеден кем санамауы, басқа мәселелер – оның өмірлік жар таңдауына әсер етеді,…