Камал Абдрахманов

Маңызды бір мәселе тұрғысында Сіздермен пікір алыссам деймін. Тәуеліздікке қол жеткелі бері қазақ халқының бұрындар айтыла бермейтін талай-талай Ұлы Тұлғалары ортамызға қайта оралды. Атын атасаң атылып кетер ата-бабаларымызбен табыстық. Қариялардың аузынан,жыр-дастандардан ғана құлағымызға сіңісті болған хандарымызды , билерімізді,батырларымызды аңыздан аршып,нақтылы тарихи тұлғасымен жастарға тапсыру бағытында үлкен жұмыстар атқарылуда. Сонымен қатар болашақ ұрпақты қазақы патриоттық рухта тәрбиелеу үшін, ата-бабаларының басына барып, өткенімізге құрмет көрсетуі үшін,аруақ сыйлаған салт-дәстүрімізді сақтап,немере-шөберелерімізге жеткізу үшін ұлт болып асар салып, мұражайлар ашылды,кесенелер тұрғызылды. Бұл шараларға бойында қазақ қаны бар Алаш баласы түгел атсалысты. «Ойбой,бұл дұрыс еме…

Қаракерей Қабанбай батырдың арғы аталары, олардың сол тұстардағы тарихи оқиғаларға, қоғамдық процестерге араласуы, өздері өмір сүрген орталардағы саяси, әлеуметтік орны, өсіп-өнген топырақтары тұрғысында тиянақты зерттелген, табан тірер деректері жеткілікті, тұшымды еңбек әлі жазыла қойған жоқ. Романдарда, ғылыми еңбектерде, мақалаларда, жыр-дастандарда Дарабоздың жеке басы, қосақтары, ұл-қыздары, әрі кетсе әкесі ғана айтылады. Ата бастауы айқындалмайды. Аңыз, шежірелерді былай қойғанда бүгінгі сауатты заманда да Ұлы Қолбасшының отбасын бұра тартады. Шежіренің еш уақытта тарихи шындық болмайтыны ескерілмейді. Қаракерей Қабанбай батырдың нақтылы тарихи тұлға екені, осыған орай бабаны аңыздан ажыратып, аршып, нақтылы тарихи тұлғасын қалыптастыру қажеттігі назарға алынбайды. Ауызша дүние қаш…

Көпшілік арасында, Қаракерей Қабанбай батырдың кесенесінде жұртшылық әдетінше алғашқы сауалдарын: - Батыр бұл жаққа қалай жерленген? Талдықорған, Семей өңірінде емес пе сүйегі? -деп бастайды. - Қайсібірі: - Түркістанға неге алдырылмаған?-деген астарлы сұрақ та қояды. - Осы екі сауалдың екіншісіне алдымен жауап берген оңды секілді. Түркістанға Ұлыларымызды апару міндет болмағаны белгілі. Әйтпесе, Түркістанның түбінде жерленген Төле би, Бәйдібек баба, Домалақ ана, Төлегетай бабалар да Түркістанға апарылмай, өсиет еткен жерінде жамбастары тиген ғой. Сондықтан да, Түркістанда жерленуден аса зор мемлекеттік маңыз күтудің қажеті жоқ сияқты. Ал, Абылай ханның сол Түркістанда туғаны, сонда өлгені шындық. Сол себептен де өзінің «от орнына» қойылған. Енді, бірінші сауалға келейік. Бұған кеңірек тоқ…

Арқа даласындағы Дарабоз кесенесі Уақытқа тоқтам жоқ. Қазір деп отырғанымыздың ертеңге, өткенге айналуы тез-ақ. Сол секілді төрт жылдық студенттік өмір зымырап өте шықты. Айман есімді құрбымыз «Студенттер, бәрімізді бірінші Алла, екінші алдымызда өткен ата-бабалар жебей жүрсін, киелі жерге зиярат етуге барайық» деді. Алғашында алыс деп қиналсақ та, кейін баратын болып шештік. Сөйтіп өткен айда қасиетті Түркістан жеріне 5 студент барып қайттық. Алып Тайқазанды, сол жерде жатқан 26 батыр-билеріміздің есімдерін оқып тұрғанымызда, Жанар менен тас үстіне жазылған есімдерді көрсетіп «Аталарымыздың барлығы осында жерленген бе?» деп сенімсіздеу сұрақ қойды. Өзім де көп нәрсеге қанық емеспін. «Енді...» дей бергенімде қасымызда тұрған бір қария Жанарға қарап әулие бабаларымыздың ол құлпытастардың а…

История, передаваемая из уст в уста от старшего к младшему поколению, не всегда бывает точной.  Всегда встречаются неточности, несоответствия.  Поэтому устной летописи (шежіре), как мне кажется, придавать статус фактической тоже нельзя.  В ней фигурируют как целые народы, так и отдельные личности, о которых надо говорить в контексте истории.  Нужно отделять наших великих предков, родоначальников от мифов и легенд, которыми сегодня окутаны их имена, нужно опираться на исторические научно-исследовательские работы.  Потому что  жизненный путь наших предков, история каждого великого родоначальника, в конечном итоге - отдельные страницы  истории казахов.  Если мы соберем все эти страницы истории воедино, то тогда история казахского народа станет более&nb…

Атадан балаға ауызекі қалып келе жатқан шежірелер біз ізді бола бермейді. Ала -құлалық, жаңылыс жиі кездеседі. Сондықтан да шежірелерді оңды-солды пайдаланып, оларды нақтылы факті ретінде алдыға тарту аса дұрыс емес сияқты. Ал олардың ішіндегі жеке тұлғалар жайлы сөз басқа. Ұлы бабаларымызды, аса ірі ру басыларын аңыздан аршып алып, тарихи деректер арқылы ғылыми түрде зерттеу аса қажет. Себебі, алдыда өткен аталарымыздың өмір жолы, әр бабаның тарихы, түптеп келгенде, қазақ тарихының бір-біп парағы. Осы парақтарды түгендесек қазақ халқының тарихы толыға түседі. Сол аталарымыздың бірі, бірегейі - Найман Өкіреш Шал. Шежірелердің әртүрлілігіне орай «Өкіреш Шал»  кейде -Тоқпан деген кісінің лақабы. Кейде, Тоқпан-Өкіреш Шалдың ұлы. Өз заманында Өкіреш Шалды - «Ақмырза», «Ақсофы» деп те ата…

Ақпанның ортасында болғанымда Самарқант қоңыр-салқан еді. Мамырдың ортасында балалар суға түсіп жатыр. Күн ыстық. Ал Өкіреш найман ауылы сәл самалды. Үргіт  тауынан лебі еседі. Ауыл әкімі Әбдсайт Абдурасулов әдеттегідей жылы қарсы алды. Кеңсе алдында суретке түскен соң Өкіреш атамыздың қабіріне барып құран оқыдық. Алда атқарар шаруаларымызды өзбек, қазақ болып бөлісіп алдық. Биыл құдай қаласа бабаға 1988 жылы қойылған, темір қаңылтырдан жасалған белгіні ауыстырмақпыз. Қызыл граниттен тас қоймақпыз. Ол таңдап алынды. Биіктігі –2,5 метр. Тұғырға орнатылар табанында  ені-1,3 метр. Қалыңдығы -70 сантиметр, салмағы -2,5 тонна. Алғы беті ғана өңделген –сынық. Осы сынық тас арқылы айтпағымыз біріншіден, Өкіреш Шал қазақ тарихының бір үзігі. Екіншіден, атамыз қазақ халқының бір сынығы.…