Қаракөз Тасболат

Ежелден көшіп-қонып, мал баққан қазақ халқының киіз үйі – түркі халықтарына тән киіз үйлердің айрықша бір түріне жатады.

Ертеде киіз үйлер жердің бедерінің ерекшелігін, желдің бағытын және ауыз су алатын жердің қашықтығын ескеріп барып орнатылатын. Үй тігу барысында отбасы мүшелерінің атқаратын жұмыс тәртібі мен реті дәстүрлі түрде белгіленіп, бекітіліп қойылатын. Жалпы киіз үйдің шығу тарихы неден бастау алады? Жасалуы қандай? Киіз үйдің тігілуін білесіз бе? Ата-бабамыздың негізгі шаңырағына айналған киіз үйді дұрыс құру мен құрал-жабдықтарымен «Қазақтың сәндік-қолданбалы өнері» бағдарламасында таныс болыңыздар!

Байдәулет Сазабеков би өнерін алғаш әскер қатарында қызмет етіп жүргенде үйренеді. Отан алдында әскери борышын өтеп жүрген жас жігіт сол кезден бастап өнер жолын таңдады. Байдәулет Сазабеков - бүгінде еліміздің білдей «Айша бибі» би ансамблінің көркемдік жетекшісі, балетмейстер.
ҚР еңбек сіңірген өнер қайраткерінің шығармашылық жолы қалай бастау алды? Және оған не түрткі болды? Бұл сұрақтардың жауабын «Жеті муза» бағдарламасында биші ағамыздың өз аузынан еститін боласыздар!

«Батальон басшылығы мен солдаттар Қазақстаннан келген әртістер бригадасының өнеріне, әсіресе Шара Жиенқұлованың шеберлігі мен дарынына тәнті болғанын айтып, ризашылығын білдіреді», - деп жазған батальондық комиссар Рабинович өз хатында.

Сахнадағы алғашқы қадамынан бастап-ақ ел ықыласына ерекше бөленген би патшайымы Шара Жиенқұловаға дәл осындай жүздеген, тіпті мыңдаған хаттар ағылып келіп жататын. Бірі өнеріне риза, тәнті болғанын жазса, ал енді біреулері ғашықтық сезімдерін жеткізуге асығатын. «Тағдырлы хаттар» бағдарламасы.

Қазақтың классик жазушысы Б.Соқпақбаевтың кез-келген туындысын оқыған адам шынайы сурет пен баланың аңғал мінезімен өрілген ауқымды тақырыптың астарына жолығады. Шебер суреткердің әйгілі шығармаларының қатарында «Балалық шаққа саяхат» повесінің орны бөлек. Бағдарлама саны жазушының осы бір ғажайып туындысына арналады.

Қазақтың зергерлік өнерінің қайнары қола дәуірінен, сақ, үйсін, ғұн және түрік кезеңдерінен бастау алады. Зергерлік бұйымдардың синоптикалық құрылымының негізінде ескі замандардағы магикалық діни негіз жатыр.

Уақыт өте келе, көптеген магикалық-мағыналы ұғымдар белгісі өзгеріп, жас мөлшерін, мүліктің және жергілікті иеліктің айырмашылықтарын көрсететін белгілерге айналды. Оларды әдемілікк және келбеттің салтанатын арттыруға пайдаланыла бастады. Бағдарламада қазақтардың зергерлік өнер ерекшелігі туралы баяндалады.

Сауран шаһардың маңынан табылған әлемде сирек кездесетін суландыру жүйесі, яғни кәріздер тарихта ерекше орын алады. Ежелгі қала маңайында 300-ден аса көне кәріз құрылыстары болған. Солардың ішіндегі ең кіші дегеннің өзі 500-700 метрге болса, үлкендері 8-10 шақырымға жеткен. Кәріздер дегеніміз – құдықтар арқылы бір-бірімен жер асты жалғасатын су немесе су құбырлары. «Өлкетану» бағдарламасымен тарихы терең көне кәріздерді тамашалайық!

Әлемнің әміршісі деген асқақ атқа ие болған Әмір Темір хақында ұлы далада талай-талай аңыздар қалған. Өз уақытында 27 мемлекетті уысында ұстаған әміршінің даңқы жаһангерлігімен қоса, Орталық Азиядағы атақты қалалардың салынуымен де әйгілене түсті. Оның тарихқа қалдырған тәбәрігі ретінде қай шаһаларды айтады?

Әмір Темірдің әйгілі жорықтары мен ғажап қалалардың тарихына үңіліп, тың мәліметтерді «Ғажайып туынды» бағдарламасында ашайық!

Бағдарламада адамзат тарихындағы жасалған елеулі жаңалықтың ашылуы туралы баяндалады. Бұл ашылым, қазіргі заманғы адам баласы үшін таңсық нәрсеге айналған. Ал, бағзы уақыттағылар үшін күпірлік ретінде саналған адам ағзасын ғылым дәрежесінде зерттеп, бүгінгі ота жасау әдістерінің үрдістері жайлы болмақ.

Бағдарламаға келген арнайы қонақтар Қазақстандағы балық шаруашылығы мәселелері және оны дамыту жолдары тақырыбында әңгіме қозғамақ. Балық шаруашылығы бүгінде қандай жағдайда дамып жатыр? Жалпы азық-түлік жағдайында балықтың үлесі қандай? Балық шаруашылығын дамыту не үшін қажет? Бұл сұрақтардың жауабын бағдарлама барысында біле аласыздар.

Бағдарлама адам баласы ашқан жазу-сызу технологиясы мен баспаның қалай ойлап табылғандығы туралы баяндайды. Бұл технологиялардың пайда болуы, адамзат өркениетінің біраз ілгері қадам басуына мүмкіндік бергені шүбә келтірмейді. Адам баласы керек ақпаратты анық таңбалармен хатқа түсіруді үйренбеген жағдайда, заман парақтарында,өркениетіміздің өрнегі қалай өрілерін елестету қиын болмақ.