ЖЫЛУЭНЕРГЕТИКАДАҒЫ ЭНЕРГИЯ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІ

ЖЫЛУЭНЕРГЕТИКАДАҒЫ ЭНЕРГИЯ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІ

Әбдікәрім Салтанат Нәлібекқызы

Бермаганбетова Аружан Нурылаевна.,

3 курс студенттері,

С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті,

Астана қ.

Кіріспе

Қазіргі уақытта жылуэнергетика саласы экономиканың ең маңызды және энергияны көп қажет ететін салаларының бірі болып табылады. Әлемдік тәжірибеде энергия тиімділігін арттыру — экологиялық тұрақтылық пен экономикалық үнемдеудің басты бағытына айналды. Энергия ресурстарын ұтымды пайдалану тек қана энергия шығындарын азайтып қоймай, қоршаған ортаға түсетін жүктемені де төмендетеді.

Жылуэнергетикада энергия тиімділігін арттырудың заманауи әдістері — технологиялық, техникалық және ұйымдастырушылық шешімдердің жиынтығы болып табылады.

Негізгі бөлім

1. Энергия тиімділігінің маңызы

Жылуэнергетикадағы энергия тиімділігі — бұл бірлік энергия өндіру үшін пайдаланылатын бастапқы энергия мөлшерін азайтуға бағытталған шаралар жүйесі. Энергия үнемдеу нәтижесінде отын ресурстарының шығыны азайып, атмосфераға бөлінетін зиянды шығарындылар төмендейді.

Қазақстан Республикасында энергия тиімділігін арттыру мәселелері «Жасыл экономика» тұжырымдамасы мен «Энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру туралы» заң арқылы реттеледі.

2. Заманауи әдістер мен технологиялар

1. Қалдық жылуды пайдалану жүйелері.

Өнеркәсіптік қазандықтар мен турбиналардан шығатын артық жылу арнайы жылуалмастырғыш құрылғылар арқылы қайта қолданылады. Мысалы, түтін газдарындағы қалдық жылу суды алдын ала жылытуға жұмсалады.

2. Когенерациялық және тригенерациялық қондырғылар.

Когенерация — электр энергиясын өндірумен қатар, сол процестен бөлінетін жылуды жылыту немесе технологиялық мақсатта пайдалану әдісі. Ал тригенерацияда қосымша салқындату жүйесі іске қосылады, бұл энергия тиімділігін 80–90%-ға дейін арттырады.

3. Жоғары тиімділікті қазандық агрегаттар.

Қазіргі заманғы бу және су қазандықтары автоматтандырылған басқару жүйелерімен жабдықталады. Олар жану процесін оңтайландырып, отынның толық жануын қамтамасыз етеді.

4. Қалдықтарды энергия көзі ретінде пайдалану.

Биомасса, тұрмыстық және өндірістік қалдықтарды жағу арқылы алынған энергия экологиялық таза және тұрақты энергия көзі болып табылады. Бұл әдіс Еуропа мен Жапонияда кеңінен қолданылады.

5. Жылу изоляциясын жетілдіру.

Жылу желілеріндегі жылу жоғалтуды азайту үшін заманауи оқшаулағыш материалдар — полиуретанды көбік, вакуумды панельдер және басқа композиттер қолданылады. Бұл әдіс энергия шығынын 10–15%-ға дейін азайтады.

6. Сандық басқару және мониторинг жүйелері.

«Ақылды» басқару жүйелері энергия тұтынуды нақты уақытта бақылайды, автоматты түрде тиімді режимдерді орнатады және энергия шығынын оңтайландырады.

3. Энергия тиімділігін арттырудағы ұйымдастырушылық шаралар

Энергия үнемдеуді қамтамасыз ету тек технологиялық шешімдермен шектелмейді. Бұл салада келесі ұйымдастырушылық шаралар маңызды рөл атқарады:

• кәсіпорындарда энергия менеджменті жүйесін енгізу;

• персоналды оқыту және энергия үнемдеу мәдениетін қалыптастыру;

• энергия аудитін жүйелі түрде өткізу;

• мемлекеттік деңгейде экономикалық ынталандырулар мен жеңілдіктер қолдану.

Қорытынды

Жылуэнергетикадағы энергия тиімділігін арттыру — елдің экономикалық және экологиялық тұрақтылығының маңызды шарты. Заманауи технологияларды енгізу, қалдық жылуды қайта пайдалану, когенерациялық жүйелерді кеңінен қолдану және цифрлық бақылау жүйелерін дамыту — бұл саладағы басты бағыттар. Энергия тиімділігін арттыру тек ресурстарды үнемдеу емес, сонымен бірге болашақ ұрпақ үшін экологиялық қауіпсіз орта қалыптастырудың кепілі болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Ахметов А.Ш. Жылуэнергетика негіздері. – Алматы: Энергия, 2021. – 214 б.

2. Бекенов Т.Н. Энергия тиімділігін арттыру технологиялары. – Астана: ҚазҰТЗУ, 2022. – 156 б.

3. Шаймарданов С.К. Когенерациялық жүйелердің артықшылықтары. // Энергетика журналы, №4, 2023. – 48–52 б.

4. Tokbergenova L., Modern energy saving technologies in heat power engineering, Energy Research Journal, 2022, Vol. 7(3), pp. 120–126.

5. Қазақстан Республикасының «Энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру туралы» Заңы, 2012 ж.