Діни сауаттылық: адасудан қорғайтын қалқан Қазіргі заманда ақпарат ағыны күн сайын артып, әлеуметтік желілер арқылы түрлі діни мазмұндар бі
Діни сауаттылық: адасудан қорғайтын қалқан
Қазіргі заманда ақпарат ағыны күн сайын артып, әлеуметтік желілер арқылы түрлі діни мазмұндар бірнеше секундта миллиондаған адамға жетеді. Бірақ осы ағынның ішінде шынайы білім мен жалған уағыздың арасын ажырату оңай емес. Діни сауаттылық дәл осы жерде адасудан қорғайтын қалқан ретінде көмекке келеді. Ол адамды радикалды ағымдардың, деструктивті топтардың ықпалынан сақтап, рухани тыныштық пен қоғамдық тұрақтылықты қамтамасыз етеді.Діни сауаттылықтың төмендігі көптеген адамды, әсіресе жастарды жалған ағымдардың жетегіне ілестіреді. Қазақстанда жүргізілген зерттеулер мен сараптамалар көрсеткендей, экстремистік топтарға қосылғандардың басым бөлігі діни білімі жеткіліксіз адамдар болып шығады. Олар әлеуметтік желілер арқылы алғашқы «сауаттылықты» алады, бірақ ол жиі бұрмаланған, радикалды идеяларға толы болады.
Мысалы, «Хизбут-Тахрир», «Боз Гурд» сияқты тыйым салынған ұйымдар дін атын жамылып, жастарды өз қатарына тартады. Статистика бойынша, лаңкестік әрекеттерге қатысқан адамдардың едәуір бөлігі (әсіресе 29 жасқа дейінгілер) дәл осындай сауатсыздықтың құрбаны болған. Діни сауаттылықтың жоқтығы «такфир» (басқаларды кәпір деп айыптау), «бидғат» (жаңалық енгізу) сияқты ұғымдарды дұрыс түсінбеуге әкеледі және нәтижесінде қоғамдық келісімге нұқсан келтіреді.
Біздің елімізде ислам діні ханафи мазхабы мен Матуриди ақидасы негізінде тараған. Бұл бағыт қазақ халқының ғасырлар бойы ұстанған дәстүрімен тығыз байланысты: ол төзімділікті, орта жолды ұстануды, зорлық-зомбылықты теріске шығаруды насихаттайды. Имам Әбу Ханифа мен Имам Матуридидің ілімдері қазақ даласында ұлттық құндылықтармен (қонақжайлылық, ата-анаға құрмет, ел бірлігі) үйлесіп, бейбіт өмірдің негізін қалаған.
Зайырлы Қазақстанда дін мемлекеттен бөлінгенімен, қоғамнан бөлінбейді. Конституциямыз әркімнің ар-ождан бостандығын қорғайды және дәстүрлі діндердің (ислам мен православие) халықтың рухани өміріндегі тарихи рөлін таниды. Діни сауаттылық осы дәстүрлі негізді сақтауға көмектеседі және шеттен келген деструктивті ағымдардан қорғайды.
Діни сауаттылықты қалай арттыруға болады?
1. Отбасы мен мектептен бастау — Балаларға діннің негіздерін (иман негіздері, моральдық құндылықтар) дұрыс түсіндіру. Жастардың 70%-ға жуығы діни ақпаратты әлеуметтік желілерден алатынын ескерсек, отбасы мен білім мекемелерінің рөлі өте маңызды.
2. Ресми және сенімді көздер — Қазақстан мұсылмандарының діни басқармасы (ҚМДБ), мешіт имамдары, ресми медреселер және мемлекеттік дін істері органдарының ақпараты. Дінтану сараптамасы арқылы өткен материалдарды пайдалану жалған ақпараттан сақтайды.
3. Ақпараттық-насихат жұмыстары — Мемлекеттік бағдарламалар аясында (мысалы, діни экстремизмнің алдын алу бағдарламалары) теологтар, психологтар және заңгерлердің қатысуымен кездесулер өткізу. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы да діни сауаттылықты ұлттық сана жаңғыруының бөлігі ретінде қарастырады.
4. Өзін-өзі тәрбиелеу — Дінге қызығушылық танытқанда тек сенімді дереккөздерге жүгіну: Құран мен хадистердің түпнұсқа аудармалары, дәстүрлі ғұламалардың еңбектері.
Діни сауаттылық бұл тек жеке рухани даму ғана емес, бүкіл қоғамның қауіпсіздігі мен тұрақтылығының кепілі. Ол адасудан қорғап қана қоймай, адамды иманды, төзімді және елжанды етіп тәрбиелейді. Қазақстан сияқты көпұлтты және көпконфессиялы елде әрбір азаматтың діни сауатты болуы бейбітшілік пен келісімнің негізі.
Автор: Сайлаубай Аяжан, Phd доцент Тунгатова Улжан. www.kaznu.kz