• 89475
  • 7
  • 0
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Каспийге көз тіккендер көп

Каспийдің құқықтық мәртебесін анықтау мәселесі тағы көтеріле бастады. Рас, тәуелсіздікке қол жеткізілгелі бері теңіз бойында жатқан бес мемлекет (Қазақстан, Ресей, Иран, Әзірбайжан және Түрiкменстан) әлі күнге Каспий жөнінде бір мәмілеге келе алған жоқ.

Талай рет ресми кездесу болды, бірақ түрлі себептермен теңіз мәртебесін шешу кейінге сырғи берді. Себебі әлемде өте ірі мұнай мен газ қоры бар (Солтүстік теңіз бен Рапсы Шығанағынан кейінгі) бұл аймақтың байлығын жағалауда жатқан бес елге тепе-тең етіп бөлу - оңай шаруа емес. Мұның сыртында «майлы күлшеден» дәм татқысы келетін үшінші күштер тағы бар. Нақтылай түсетін болсақ, Каспий теңізінің жалпы ауданы - 376 мың км2. Оның беті теңіз деңгейінен 28 метр төмен жатыр. Теңіз солтүстіктен оңтүстікке қарай 1200 шақырымға созыла орналасқан. Теңіздің ендірек жері - 435 шақырым, ал енсіз жері - 193 шақырым. Каспий теңізінің жағалау сызығының ұзындығы - 7000 шақырым. Оның суы 5 мемлекеттің жағалауын шайып жатыр. Жағалау сызығының Қазақстан үлесіне 29 пайызы (2340 шақырым), Ресейге 16 пайызы, Әзірбайжанға 20 пайызы, Түрiкменстанға 21 пайызы, Иран Ислам Республикасына 14 пайызы тиеді.
Кейбір деректерге қарағанда, Каспий табанында жатқан мұнай қоры 13 миллиардтан 50 миллиард баррельге дейін жетеді. Ресейдің «Каспий теңізі ынтымақтастығы» атты ғылыми-зерттеу инсти-
тутының мәліметіне жүгінсек, теңіздегі анықталған мұнай қоры әзірге 5,1 миллиард тоннаны, ал газ қоры 8 триллион текше метрді құрайды.
Ал Каспий теңізінің қазақстандық бөлігінің барланған мұнай қоры 4,6 млрд баррельге бағаланады. Теңіздің құқықтық мәртебесі дегенге келсек, Ресей мен Қазақстан бір ұстанымда. Теңіздің табаны мен үстін тең етіп бөлу. Әзірбайжан шекара бойынша бөлуді ұсынуда. Ал Иран теңіз акваториясын 200 пайыздан бөлуді ұстануда. Содан болар, әзірге Каспийдің құқықтық мәселесі шешілмеуде. Рас, жағалауда жатқан бес ел де өздеріне тиесілі байлықты қорғауға барынша күш салары анық. Демек, осындағы әскери-теңіз флотын күшейтуге күш салмақ. Сол секілді Қазақстан да теңіздегі әскери кемелерін арттырып, бар байлығын қорғауға қамдану үстінде. Қазір Қазақстанның Каспийде түрлі деңгейдегі 16 әскери кеме және 30-дан астам ұшағы бар. Үш мыңнан астам сарбазды тағы қосыңыз.
Сайын БОРБАСОВ, саясаттанушы:
- Жалпы, Каспий жағалауында жатқан бес ел - бір-бірімен дос, жақсы қа­рым-қатынастағы мемлекеттер. Тіпті Иранның өзін алайық, Қазақстанмен жақсы ма, жақсы, Ресеймен жақсы ма, жақсы. Демек, теңіз мәртебесі бүгін болмаса да, алдағы уақытта шешілетіні сөзсіз. Осы бес елдің мүддесі бір жерден шықса, аймақтағы байлыққа қызығып отырған үшінші бір елдердің қитұрқы әрекетіне қарсы тұра алатыны анық. Содан болар, жуық арада Каспий қақтығыстар алаңына, тұрақсыздық аймағына айналады деп айта алмаймын. Рас, бұл аймақта АҚШ-тың да, Қытайдың да, Еуропа елдірінің де мүдделері тоқайласып жатыр. Сондықтан белгілі бір дәрежеде келіспеушілік, тартыс бола береді. Бірақ Таяу Шығыс не болмаса Парсы шығанағы секілді тұрақсыздық аймағы бола қоймас. Ондайға жеткізбеуге теңіз жағалауындағы бес мемлекет басшыларының парасаты жетеді деп ойлаймын.
Камал БҰРХАНОВ, Мәжіліс депутаты:
- Каспийдің құқықтық мәртебесін анықтау оңайға соқпасы белгілі. Өйткені онда өте үлкен байлық жатыр. Әркім үлесін содан молдау алуды ойлайды. Демек, жағалауға орналасқан бес ел әлі күнге бір-бірінің тілін таба алмай жатқанда, тартыс, бәсеке азаяды деп айта алмаймын. Мұның сыртында Каспийдегі зор байлықтың әлемдік саясатта да салмағы бар. Қытай, АҚШ және өзге елдердің де бұл маңда үлкен мүддесі жетерлік. Тіпті тартыс солардың арасында болып, оған жағалаудағы бес ел амалсыз араласуы да мүмкін. Әсіресе, Иранға байланысты туындап отырған жағдай қиын. Егер де соғыс бола қалса, көрші елдерге, соның ішінде Каспий маңы елдеріне де әсері үлкен болмақ. Сондықтан әр ел өз байлығын қорғау үшін, теңіздегі флотын күшейтіп жатса, ешқандай сөкеттігі жоқ. Қазақстан да кез келген жағдайда Каспийдегі байлығын қорғауға мүдделі болуы тиіс. Елбасы өз Жарлығымен құрған Каспийдегі әскери-теңіз флотының мақсаты - сол жердегі халықтың байлығын қорғау.

Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ

«Айқын» AIKYN
Айқын» республикалық қоғамдық-саяси газетінің алғашқы саны 2004 жылы 6 наурызда жарық көрді. 2005 жыл газет Президент сыйлығын жеңіп алды. 2006 жылы «Алтын жұлдыз» сыйлығын иемденді. Аптасына 5 рет шығатын күнделікті газеттер арасында «Айқынның» өз орны бар. Аз ғана уақыт ішінде «Айқын» республикадағы белді де беделді басылымға айналып, Қазақстанның бұқаралық ақпарат кеністігінде өз ор…нын тапты. Газеттің әр нөміріндегі мақалалар түрлі сараптамалық шолуларда, пікірталастарда негізгі тақырыпқа айналып, интернет жүйесінде де қайта басылып келеді. Шенеуніктер, менеджерлер, түрлі деңгейдегі кәсіпкерлер өз жұмысын біздің газеттегі жаңалықтарды оқудан бастайды. Республикалық қоғамдық-саяси басылым – «Айқын» газеті қазақ қоғамының мәдени өмірі мен қоғамдық-экономикалық, саяси деңейін көтеруді алдына мақсат етіп қойған. Басылымның бірқатар облыстарда тілшілер қосыны бар. Сондай-ақ Будапешт, Пекин, Ашхабад қалаларында өз тілшілеріміз қызмет етеді. Газеттер бағасы мен таралымы жағынан б
11 сентября 2012, 11:37
376

Загрузка...
Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Прогноз эксперта: в Казахстане будут жить 5 миллионов китайцев

Прогноз эксперта: в Казахстане будут жить 5 миллионов китайцев

В ближайшие годы в Центральной Азии будут проживать восемь миллионов китайцев, считает заведующий отделением востоковедения национального исследовательского университета высшей школы экономики.
kurmanovainur
23 июня 2017 / 11:23
  • 38775
  • 19
Они сделали это! Kaspi Bank презентовал свое мобильное приложение

Они сделали это! Kaspi Bank презентовал свое мобильное приложение

Изучив ошибки предшественников и собрав воедино новейшие идеи онлайн-банкинга, Kaspi Bank наконец выпустил... свое мобильное приложение!
niyazov
20 июня 2017 / 15:05
  • 8495
  • 5
Кайрат Келимбетов об азербайджанской инвестиции: «Вернется и «тело», и проценты»!

Кайрат Келимбетов об азербайджанской инвестиции: «Вернется и «тело», и проценты»!

Мы записали уникальное интервью с Кайратом Келимбетовым. Предлагаю вам посмотреть первую часть, где мы постарались по возможности поставить все точки на «I» именно по Азербайджанскому вопросу.
Zhumanova
19 июня 2017 / 12:00
  • 6127
  • 7
Почему мы должны быть благодарны журналисту Джеймсу Палмеру за критику ЭКСПО

Почему мы должны быть благодарны журналисту Джеймсу Палмеру за критику ЭКСПО

Как одним критичным постом зарубежному журналисту Джеймсу Палмеру удалось вскрыть сразу несколько гнойников казахстанского общества.
anotherblogger
21 июня 2017 / 0:39
  • 6336
  • 63
В Казахстане заблокировали сайт, раскритиковавший EXPO в «захолустной» Астане

В Казахстане заблокировали сайт, раскритиковавший EXPO в «захолустной» Астане

Все помнят Медузу и ЖЖ. Теперь в этот "особенный" список попал сайт Foreign policy. Предполагается, что причиной блокировки стала нелицеприятная заметка Джеймса Палмера об EXPO в Астане.
Seattle
19 июня 2017 / 15:40
В каких случаях у вас могут изъять удостоверение личности?

В каких случаях у вас могут изъять удостоверение личности?

Недавно один знакомый задал вопрос: «Я сейчас выступаю как свидетель по одному делу. У меня забрали удостоверение личности (УЛ) в РУВД и не вернули обратно. Так можно?». Я сразу задалась вопросом...
asselsabekova
21 июня 2017 / 10:17
  • 2793
  • 10
Инструкции по сопроводительному письму и собеседованию, которые подойдут всем

Инструкции по сопроводительному письму и собеседованию, которые подойдут всем

Наткнулась на статью Ассоциации юристов Новой Зеландии, в которой они дают советы выпускникам юрфака по поиску работы. Статья меня поразила, поскольку там описано все до мелочей, а их советы подойдут абсолютно всем.
asselsabekova
20 июня 2017 / 16:10
  • 2470
  • 6
На Иссык-Куль через Юг. Не бойтесь ехать в Киргизию своим ходом!

На Иссык-Куль через Юг. Не бойтесь ехать в Киргизию своим ходом!

Очень живописная и бюджетная поездка вдоль всего берега по Иссык-Кулю! Мы, две обаятельные девушки, поехали вдвоем, подготовленные к совершенно автономной жизни в палатке, и ни разу ничего не...
yelenasergiyenko
22 июня 2017 / 13:20
  • 2324
  • 20
Это «колхозное сооружение» вредит имиджу города. Я, как алматинка, против!

Это «колхозное сооружение» вредит имиджу города. Я, как алматинка, против!

Почему эту трубу не проложили под землей? Она обезображивает улицу, как дикий багровый шрам от раны, зашитой равнодушным, криворуким и ленивым хирургом, обезображивает лицо.
ValentinaVladimirska
23 июня 2017 / 12:10
  • 1918
  • 31