Бақытжан Күшібарұлы

2.10.2009 аудандық «Сарыағаш» газетіне берілді. «Тест» деген сөздің өзі ағылшынның test – сынақ, тексеру деген сөзінен шыққан. Білім саласында алғаш рет тест топтамаларын француз психологы А.Бине 1904 жылы ойлау қабілеті төмен балаларды іріктеу үшін қолданған. Осы әдістемеге негізделіп АҚШ-тың Стенфорд университетінде адамның ойлау қабілетінің деңгейін анықтауға арналған IQ (айкью) арнайы тесті жасалған. Ол осы кезге дейін дүниежүзінде жан-жақты пайдаланылады. Одан бері тесттің қаншама түрлері жасалып, ғылыми негізделіп, қолданысқа енгізілген. Тест – жеке адамдардың не топтардың не қабілеттерін, не білімін, не икем-бейімін, яғни сапалық та, сандық та ерекшеліктерін анықтауға арналған, уақытпен шектелген қысқа сынақ түрі. Тесттің түрлері де көп, соған сай мақсаттары да әр түрлі. Біз соның…

Қазіргі жастарды бұрынғы, кеңес заманындағы жастармен салыстырып та болмайды. Қазіргі жастың бойынан, әрине бетке тұтарын айтсақ, ой-пікір еркіндігі, іскерлік, білімділік пен ерте есею байқалады. Меніңше, қазіргі қоғамдық ахуалға байланысты, жастарда прагматизм басым. Бұл өмір талабы. Өмір көшіне ілесудің құралы. ***Сондықтан да болар, жастар кейде өз сана-сезіміндегі терең адамшылық құбылыстарға үңіліп, ішкі дүниенің қаурыт мәселелерін шешуге құнтсыздау көрінеді. Ол бір жерден "тесіп" шығады - ақшаға табыну, жеңіл іс-әрекет, тұрақсыздық, мақсатсыздық және т.с.с. Қазіргі қоғамда жастар арасындағы оң тенденциялар қаншалықты қуатты болса, кері тенденциялар да соншалықты күшті. Жастар арасындағы қылмыс-қатігездік, жеңіл жүріс, бейғамдық пен жауапсыздық бұрын да болған, бірақ бұрын жасырын бо…

Қазір компьютер заманы, әрине, көпшіліктің үйінде бұл техника бар, әсіресе балалар оны өте тез үйренеді. Мектепте үйінде компьютер бар және жоқ баланың айырмашылығы кәдімгідей білінеді. Кішкентайынан компьютерде істеп, ойнап өскен баланың көңіл-күйі, ойлауы мен білім қабылдауы сергек екені бірден көрінеді. Ал басқа бала ауырлау қабылдайды, ойлау-сөйлеуі де баяулау. Компьютермен өскен бала қатты білімдар болып кетпейді, тек білім алуға, яғни оқу-тәрбие процесіне ыңғайланды және оған дайын деген сөз. Оқу-білім алуға ең қажетті алғашқы бейімділіктер - сергек ойлау, ақыл-парасатпен әрекет істеу, ақпарат қабылдау, шыдамдылық пен сабырлылық - компьютер арқылы тез қалыптасады. . Жалпы, бала мектеп қабырғасында 1-2-ден бастап 6-7 сыныптарға дейін-ақ компьютер сыныптарында өз дағдыларын жылдам қал…

Жиырмасыншы ғасырда өмір сүрдік. Ғасырдың соңына жақындаған кездерде толғана бастадық. Ол екінші мыңжылдықтың да соңы емес пе. Мыңжылдар ауысқан өліара шақтарда табиғатта, адамзат өркениетінде айрықша құбылыстар жүз беретінін тарихтан білеміз. Оқыңыз - "Жиырмасыншы палата (Ұждан азабы)" романы. Міне, менің де сол кездердегі жеке толғаныстарым біраз рухани күш-қуатты қажет етті. Оның үстіне дүниедегі ең алып держава СССР сол кездерде құлады. Өзіміз Құдайдай сиынып жүрген, өлместей көрінген Ленин, Брежнев деген "күн көсемдер" де қирап түсті. Қазақ елі де алды беймәлім, ертеңі жұмбақ өліара кезеңде, жауапты тарихи жол айрығында тұр еді. Күнде болмаса да жиі-жиі түсіме қараорман халық әбіржи кіріп, шошып оянушы едім. Сол толғаныс ақыры салмақты бір әдеби шығарма түрінде қағазға түскен еді. Он…

Білім алу процесі, түбінде, жеке тұлғалық құбылыс. Тарихтан білуімізше ғұламалардың әрбірі дерлік білім алумен жекедара, оңаша тыныштықта шұғылданған. Өзіміз де бір мәселені тереңірек білгіміз келгенде еріксіз өзімізбен-өзіміз ғана қалуға ұмтыламыз. Өйткені білімге тереңдеудің бір-ақ жолы бар - өзіңе-өзің тереңдеуің керек. Міне, сондықтан - білімді тұлғалық деңгейде ұйымдастыру керек. Өмір бойғы ұстаздық тәжірибем мені осындай берік сенімге алып келді. Ол дегеніңіз, оқушыларды баяғы топтап, сынып түрінде оқыту деген таза формальды тәсіл. Мұндай жүйе кезінде қажет те болған шығар, ол өзінің негізгі мақсаттары мен функцияларын орындаған да шығар. Мақсаты - жалпы сауаттылыққа жету. Және тез арада. Ол кез оу-у XVI не XVII-XVIII ғасырлар емес пе! Ол кездегі жалпы адамзаттың білім ауқымының өзі…

(«Сарыағаш» газетіне «Адам тағдыры» атымен 2009ж қыркүйекте 3 нөмірде басылды.) I-бөлім. Тәрбие бастауы Біраз жасаған адам өмірде де, өз ісінде де ой-тәжірибе топтап, соған сүйеніп, үлкен бір тоқтамдарға келеді екен. Сондықтан өмір бойы бала оқытқан ұстаздың бала тәрбиесі туралы көптеген тұжырымдар жасауы табиғи болса керек. Ауыл баласы және мектебі туралы шын толғай жөнелсек, «Батырлар жырын» күн-түн демей жырлаған жыраулардан кем түспес пе едік, қонар көңіл, тыңдар құлақ болса. Қазіргі әңгіме соның бастауы ғана. Ең алдымен нақты айтатын нәрсе - сабырлы ой еңбегіне бейім бала бар да, оған керісінше, тынымсыз қимыл-қарекетке бейім бала бар. Түбінде бұл екі бейімді бір-біріне қарсы қою қате пікір шығар, бірақ бұл балалардың мінез-құлқы тіптен басқаша екені анық. Ой-қиялға бейім баланың нег…

Республикалық «Талапкер» газетінің 2008 жылғы 3-санында жарияланды. Мен отыз жылдан астам ауыл мұғалімімін. Сондықтан орта мектептің өткені мен кейінгі хал-ахуалын салыстырып, жақсы-жаманын айта аламын. Ұсақ әңгімеге кетпей, сөзді түйіндеп жеткізуге тырысайын. Ең бірінші талассыз ақиқат – тәуелсіздік орнағалы бері жалпы білім саласын заманға сай етіп реформалауға деген мемлекеттік ынта өте жоғары. Өйткені ғаламдық интеграция процесінде білімге халықаралық талап өте жоғары. Екінші ақиқат – сол реформалар негізінен жоғары білім жүйесіне түбегейлі өзгерістер жасауда. Кредиттік жүйе, жаңаша бағалау жүйелері, жаңа оқу бағыттары сияқты халықаралық оқу әдістемелері мен технологиялары енгізілуде. Орта білім жүйесіндегі реформа негізінен жаңа ақпараттық технологияларды оқу процессіне біртіндеп, сы…

2008 жыл Мақала Сарыағаш аудандық газетінде жарияланған Адамның өзіне-өзі өмір бойы қоятын және оған әрдайым жауап іздейтін санаулы сұрақтары болады екен. Мен үшін сол мәңгі сұрақтың бірі де бірегейі - мұғалім деген кім? Алдымен осы сұрақтың жауабын тағы да бір айқындап бағайын. Мұғалімге тән ең бірінші қасиет – баланы құрметтеу. Оның адамшылық ар-ожданын, намысын, тұлғасын жасына қарамай силау, құрмет тұту. Бұл мұғалімнің терең дүниетанымы мен үлкен жүрегінен келіп шығады. Бұл, түбінде, «адам затын, адам атаулыны құрмет тұту парыз» деген пәлсәпалық қағидадан бастау алса керек. Бұл қасиеттен ада мұғалім балаға «кішкентай ойыншық», «әлі адам емес, есейгенде адам болады» деп, немесе нақты «пәленшенің баласы» деген өте қушық та саяз, пендешілік көзқараспен қарайды. Көзқарас қандай болса, тір…

Мақала 2008 ж. «Талапкер» және «Сарыағаш» газеттерінде жарияланды. ҰБТ технологиясына, оның ұйымдастырылуы мен өткізілуіне айтылған, тағы да айтар сын жетерлік. «Сын түзелмей, мін түзелмес» дегенге сай, салиқалы да салмақты пікір білдіруге тырысайын. Осыдан кейінгі айтылған ойдың барлығы менің қарапайым азамат ретіндегі жеке пікірлерім екенін ескертемін. Алдымен қазіргі ҰБТ мазмұнына қатысты ойларымды тұжырымдайын. Өзім жаратылыстану оқытушысы болғандықтан, физика және математика тестерінің сапасы жөнінде айтайын: 1) Тест тапсырмалары түрлі қиындықта бола тұра, барлығына бірыңғай 1 балдан беріп отыру жөнге келмейді. А,В,С қиындық деңгейіне қарай тапсырмалардың балының арасалмағын реттеу қажет. Мысалы, А деңгейге 1 балл берілсе, В деңгейге 3, С деңгейге 5 балл. Мүмкін А,В деңгейлерінің тап…

Электрондық оқытудың маған ең ұнайтыны - қашықтан оқыту жүйесі. MOODLE жүйесін тиянақтап игерудемін. Мұны неге бұрын байқамағанмын, білмеймін. Электрондық оқытуды білім саласының адамдары, оның ішінде мұғалімдер, қуана күтіп отыр деп санамаймын. Мұғалімдердің басым бөлігі компьютерге әлі шоши қарайды. Интернетпен ғой тіптен жұмыс істей алмайды. Мен өткен жылы жазда республикалық, ал күзде облыстық оқуларда болдым, сонда осы мәселеге көзім жетіп, ренжіп қайттым. Неге екенін білмедім, бізде жаңалыққа қызығудан да одан қорқу, жаңалыққа сенімсіздік басымдау көрінеді. Мүмкін бұл кәдімгі өмірге самарқаулық па, жалқаулық па?.. Мүмкін бұл тек бүгінгі күнмен өмір сүру ме?.. Мүмкін бұл сол баяғы "оян қазақ" па? Қашанғы ояна береміз... Мені қынжылтатыны жас мамандар самарқау сияқты. Оларды түсінетін…