Журналистикада AI қолданудың артықшылықтары мен кемшіліктері
2023 жылдан бастап, жасанды интеллектті қолдану тақырыбы және оның салдары барған сайын өзекті болып отыр. Chatgpt-4 типті нейрондық желілер мәтіндік материалдарды дайындау кезінде адамды алмастыра алады, кез-келген тақырып бойынша фото иллюстрациялар жасай алады, тіпті, терең фейк технологиясын қолдана отырып, бір адамды екінші адамға айналдыра алады. Мұның бәрі жасанды интеллекттің одан әрі дамуының салдарын және оның адамдардың өміріне әсерін түсіну үшін терең ойлауды қажет етеді. Оң әсер ете алатын және өте қауіпті ақпараттық қауіпке айналатын ең маңызды деректер кластері -бұл адамдар туралы мәліметтер.Үлгіні тану алгоритмдерінің болжамдары мен тұжырымдарының жоғары дәлдігі үшін үлкен көлемдегі деректер қажет. Ел дербес деректерді жинау тұрғысынан неғұрлым ашық болса және азаматтардың жеке өміріне қол сұғылмаушылықты қорғауға қойылатын талаптар неғұрлым әлсіз болса, цифрлық технологиялардың әрбір пайдаланушысының мүдделерін, қалауларын, әдеттерін, тілектерін барынша дәлдікпен болжай алатын тиімді алгоритмдерді жасау ықтималдығы соғұрлым жоғары болады. Мұндай деректерді белсенді жинауға қоңыраулар, онлайн сатып алулар, фотосуреттер немесе бейнелер бар хабарламалар, әлеуметтік желілердегі геолокация белгілері, "ақылды" сағаттарды, Мобильді қосымшаларды және т. б. пайдалану көмектеседі. Яғни, бұл өз кезегінде қоғамдық пікірді қалыптастыруға ықпал етеді. Қазіргі таңда жасанды интеллект күрт дамып келеді, бірақ ол күнделікті өмірде адамға аз байқалады. Жеке деректер талданады, нақтыланады, алайда ол пайдаланушылардың өздері үшін айқын емес. Ал адамның автономды жүйелердің шешім қабылдау тәсілін түсіну қабілеті төмендейді. Осылайша, 2023 жылы аудиторияның көпшілігі жасанды интеллекттің біздің өмірімізге қалай әсер ететінін түсіне алмады. Және бұл алшақтық өсіп келеді. Жасанды интеллектті қолданудың оң және теріс жақтары "машиналар" енді қарапайым мәселелерді шешуде көмекші ғана емес, өмірдің барлық салаларында қолданылатын маңызды құралдар екенін түсінудің арқасында қызу пікірталас тақырыбына айналды.Жасанды интеллектпен жұмыс істейтін бағдарламалар төмендегідей: - жеке көмекшілер (Apple Siri, Google Assistant Google, Алиса Яндекс немесе Маруся Mail.ru) дауыстық командаларды өңдеуге, сұрақтарға жауап беруге, "ақылды үй" құрылғыларын басқаруға және т. б. қабілетті.;
- ұсыныс жүйелері (YouTube немесе Ozon фильмдердің, музыканың, тауарлардың, қызметтердің жеке ұсыныстарын жасау үшін клиенттердің немесе пайдаланушылардың қалауын талдау үшін AI алгоритмдерін қолданады);
- автономды автомобильдер (Tesla) AI көмегімен барлық жол ережелерін сақтай отырып, кез-келген жол жағдайында жақсы жүре алады;
- Медициналық диагностика ( ЖИ ауруды диагностикалауға қабілетті КТ, МРТ немесе рентген суреттерінің көмегімен);
- машиналық аударма жүйелері (Google аудармашысы немесе DeepL AI көмегімен мәтіндерді көптеген тілдерге жоғары дәлдікпен аудара алады);
- әлеуметтік желілер (AI ұсыныстарды жекелендіруге, мазмұнды сүзуге, қажетсіз ақпаратты болдырмауға және найзағай жылдамдығымен таратуға қабілетті);
- сөйлеуді тану жүйелері (аудио және бейне файлдардың мәтіндік транскрипциясы);
- бетті тану жүйелері (AI адамдардың суреттерін фотосуреттердің үлкен дерекқорымен салыстыруға қабілетті, мысалы, қылмыскерлерді анықтау үшін).
Жасанды интеллект маңызды позициялардың бірін алатын салаларды ұзақ уақыт тізімдеуге болады. Бұл ауыл шаруашылығы (өсімдік ауруларының мониторингі, өнімділікті жақсарту, жабдықты бақылау), метеорология (ауа-райы болжамы), спорт (ойын статистикасын талдау, стратегияны әзірлеу, матчтың нәтижесін болжау және т. б.), қаржы (нарықтық үрдістерді болжау, компаниялардың қаржылық активтерін талдау және т. б.), және құқықтану (жүйелеу және белгілі бір сот істерін талдау, стандартты есептілікті жүргізу). Айқын артықшылықтарға қарамастан, жасанды интеллект адамдардың өмірін түбегейлі өзгертетінін түсіну керек, бұл кейбір әрекеттерді жеңілдетеді және қол жетімді етеді, ал басқалары қиын және түсініксіз. Нейрондық желілерді дамытудағы мұндай секіріс адамзатқа не болып жатқанын түсінуге және ойлануға мүмкіндік бермейді, бұл бәрін жолда игеруге және игеруге мәжбүр етеді. Мұның бәрі қазіргі пайдаланушыны медиа қауіпсіздігі тұрғысынан осал етеді, өйткені адам санасы манипуляторлар белсенді қолданатын барлық жаңалықтардан қорғануға уақыт жоқ. Жасанды интеллект жоғары сапалы фейктерді жасай алады, олар тіпті түпнұсқадан ерекшеленбейді.
Жасанды интеллектті 2023 жылдан бастап қолдану тақырыбы және оның салдары өзекті бола түсуде. Chatgpt-4 типті нейрондық желілер мәтіндік материалды дайындау кезінде адамды алмастыра алады, кез-келген тақырыпта фото иллюстрациялар жасай алады, терең жалған технологияны қолдана отырып, бір адамды екіншісіне айналдыра алады. Мұның бәрі жасанды интеллекттің одан әрі дамуының салдарын және оның адамдардың өміріне әсерін түсіну үшін терең ойлауды қажет етеді. Мұның бәрі қазіргі пайдаланушыны БАҚ қауіпсіздігі тұрғысынан осал етеді, өйткені адам санасында манипуляторлар белсенді қолданатын барлық жаңалықтардан қорғануға уақыт жоқ. Жасанды интеллект соншалықты жоғары сапалы фейктер жасай алады, олар түпнұсқадан еш айырмашылығы жоқ.
Осылайша, алдымен метеорологтар өз болжамын айтады, содан кейін нұсқасын нейрондық желіден таратады.
Жасанды интеллект ақпаратты табуға көмектесетін қарапайым бағдарламадан аналитикалық мәтіндерді құруға қабілетті күрделі жүйеге, содан кейін адам тарапынан минималды редакциялауға дейін дамыды.Теріс салдары, ең алдымен, AI дұрыс емес немесе толық емес ақпаратты ұсына алады (толық мәліметтер үшін мәліметтер базасын үнемі толықтырып отыру керек), контекстті дұрыс түсіндірмеу мүмкін, бар стереотиптер мен алалаушылықтарды күшейтуі ықтимал. Сонымен қатар, қысқа мерзімді жад нейрондық желілерді үлкен көлемді мәтіндерді өңдеу қабілетімен шектейді, сонымен қатар эмоциялар мен сезімдерді кейінірек материалда білдіру үшін түсінуге мүмкіндік бермейді. Талданған басылымдардың корпусы виртуалды және нақты авторлар арасындағы нақты айырмашылықты көрсетеді, ол қолданылатын өрнектердің байлығынан, ұсынылған деректердің эмоционалды түсінен, болып жатқан оқиғаларды дұрыс түсіндіруден тұрады.Жасанды интеллект нақты ақпаратты, қысқаша анықтаманы ұсына алады, дайындалған мәтінді айта алады, бұдан басқа ештеңе жоқ. Сонымен қатар, нейрондық желілерді үздіксіз жетілдіру жақын арада себеп-салдарлық байланыстарды анықтауға, қорытынды жасауға, оған жүктелген деректер жүйесі негізінде нақты болжамдар жасауға қабілетті болатын AI көмегімен жасалған аналитикалық материалдарды құру мүмкіндігін болжауға мүмкіндік береді (мұндай болашақты сауалнамаға қатысқан 10 БАҚ өкілінің 7-і көреді). Сонымен қатар, аудитория нақты журналистердің орнына виртуалды жүргізушілер мен роботтарды көруге дайын емес деген алаңдаушылық бар Соңғы екі жылдағы социологиялық зерттеулер көрсеткендей, қазақстандықтар жасанды интеллектті медиа-контент жасаушы ретінде теріс қабылдайды, машиналық мәтіндерге күмәнмен және өте сақ болады. Дұрыс емес деректер үшін заңды жауапкершілік және нейрондық желілердің авторлар немесе тележүргізушілер ретіндегі жұмысын этикалық реттеу мәселелері де ашық күйінде қалып отыр. Осы маңызды факторлардың барлығы осы тақырыптың ғылыми әлеуетін және одан әрі талқылаудың перспективаларын көрсетеді .
Қорытындылай келе, Жасанды интеллекттің даму тарихы бұрыннан басталсада, әлі жалғасын тауып келе жатырған күрделі оқиға. Жасанды интеллекттің дамуы адамзат өміріне үлкен өзгеріс алып келді. Оның жетілуі пайдасы мен зиянын қатар тигізіп жатқаны анық. Дегенмен, оның қаншалықты зиян және пайдалы екенін нақты анықтау мүмкін емес. Сонымен қатар жасанды интеллектктің нақты термині жоқ, ғалымдар біраз нұсқасын қарастырды. Жасанды интеллектің нақты термині оның жетілуі барысында пайда болары анық. Ал оны пайдаланудың пайдасы мен зиянын анықтау адамзаттың құзырында.
1-курс докторанты
Кутпанбаева Ж.Б.