Жастар үшін материалдық әл-ауқат маңызды ма, әлде рухани құндылықтар ма?

Қазіргі қоғамда адамның жетістігі көбіне оның материалдық жағдайымен өлшенетіндей көрінеді. Жақсы білім алу, жоғары жалақыға ие болу, жайлы өмір сүру, сапалы киіну, саяхаттау және өзіне мүмкіндік жасау-бүгінгі жастың табиғи ұмтылыстарына айналды. Әлеуметтік желілер де бұл түсінікті күшейтіп, табысты өмірдің өлшемін көбіне сыртқы жетістікпен байланыстырады. Алайда адамды тек оның иелігіндегі дүниемен бағалауға бола ма? Байлық адамның өмірін жеңілдеткенімен, оның өміріне мән бере ала ма? Осы жерде материалдық әл-ауқат пен рухани құндылықтардың арақатынасы туралы маңызды сұрақ туындайды.

Қазіргі жастар үшін материалдық әл-ауқаттың маңызы өте жоғары. Себебі қаржылық тұрақтылық-адамның өзін еркін сезінуіне, сапалы білім алуына, кәсіби дамуына және болашағын жоспарлауына мүмкіндік беретін негізгі факторлардың бірі. Бірақ материалдық жетістік адам өмірінің түпкі мақсатына айналған жағдайда, оның құндылығы өзгере бастайды. Ақша адамның қажеттіліктерін қамтамасыз етеді, алайда оның ішкі дүниесін толықтыра алмайды. Сондықтан мәселе «материалдық немесе рухани құндылық» деген таңдауда емес, осы екі ұғымның арасындағы тепе-теңдікті табуда жатыр.

Ең алдымен, материалдық әл-ауқаттың жастар өміріндегі орнын жоққа шығаруға болмайды. Бүгінгі таңда жас адамның сапалы білім алуы, кәсіби курстарға қатысуы, тіл үйренуі, технологияларды меңгеруі және жеке жобаларын дамытуы белгілі бір қаржылық мүмкіндікті талап етеді. Экономикалық тәуелсіздік жастарға ата-анасына толық тәуелді болмай, өз шешімдерін қабылдауға жол ашады. Өз еңбегімен табыс табатын адам уақытын, білімін және болашағын өз қалауынша жоспарлай алады.

Сонымен бірге материалдық тұрақтылық тек сән-салтанат ұғымымен шектелмеуі керек. Оның негізінде қауіпсіздік, тұрақтылық және таңдау еркіндігі жатыр. Адамның баспанасы, күнделікті қажеттіліктері мен білім алуға мүмкіндігі қамтамасыз етілсе, ол өзін дамытуға көбірек көңіл бөле алады. Демек, ақша-мақсаттың өзі емес, көптеген мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретін құрал.

Алайда қазіргі заманда материалдық жетістікке деген ұмтылыстың екінші жағы да бар. Әлеуметтік желілерде адамдар көбіне өмірінің ең әдемі сәттерін ғана көрсетеді:қымбат киім, саяхат, көлік, мейрамханалар, сәнді өмір салты. Мұндай көріністер жастардың арасында «табысты болу- осылай көріну» деген түсінік қалыптастыруы мүмкін. Нәтижесінде адам өзінің нақты мүмкіндігін емес, өзгелердің өмірімен салыстыра бастайды. Байлықтың өзі проблема емес, бірақ оның адамның өзін бағалау өлшеміне айналуы қауіпті.

Осы тұста рухани құндылықтардың маңызы айқын көрінеді. Рухани құндылықтарға адамгершілік, адалдық, ар-ұят, жауапкершілік, отбасыға деген құрмет, достық, мейірімділік, білімге құштарлық және қоғамға пайда келтіру сияқты ұстанымдар жатады. Бұлар адамның сыртқы жағдайын емес, оның ішкі болмысын қалыптастырады.

Адамның қанша ақша тапқаны оның кім екенін толық сипаттай алмайды. Шынайы тұлғалық құндылық адамның басқа адамдармен қарым-қатынасынан, қиын жағдайда қандай шешім қабылдайтынынан, өз сөзіне қаншалықты жауап беретінінен көрінеді. Жастардың бойында осындай құндылықтар қалыптасса, олардың материалдық жетістігі де қоғамға пайдалы бағытта жұмсалуы мүмкін.

Мысалы, жоғары жалақы алатын, бірақ адалдықты сақтайтын маман өз кәсібі арқылы қоғамға пайда әкеледі. Ал керісінше, материалдық табысты бірінші орынға қойып, адамгершілік қағидаларын елемеу жеке жетістікке жеткізгенімен, оның әлеуметтік құндылығына күмән туғызуы мүмкін. Сондықтан материалдық мүмкіндік пен рухани мәдениет бір-біріне қарсы ұғымдар емес. Керісінше, олар бірін-бірі толықтырғанда ғана адамның толыққанды дамуына жағдай жасайды.

Жастар үшін бұл мәселенің тағы бір маңызды қыры-«жетістік» ұғымын қайта қарау. Бұрын жетістік көбіне қызмет, жалақы немесе әлеуметтік мәртебе арқылы түсіндірілсе, қазіргі ұрпақ үшін оның мазмұны әлдеқайда кең. Жас адам үшін жетістік-өзіне ұнайтын мамандықты таңдау, сүйікті ісімен айналысу, отбасының сенімін ақтау, қоғамға пайдалы болу, өз пікірін еркін білдіру және рухани тұрғыдан өсу болуы мүмкін.

Сондықтан жастардың материалдық жағдайға ұмтылуын сынау дұрыс емес. Керісінше, еңбек етуге, кәсіби дамуға және қаржылық сауаттылыққа ұмтылу -жауапкершіліктің белгісі. Бірақ материалдық мақсаттар адамгершілік принциптермен қатар жүруі тиіс. Себебі ақша адамның өмір сүру сапасын жақсарта алады, ал құндылықтар оның сол өмірді қалай өткізетінін анықтайды.

Бұл мәселені бір ғана сөйлеммен түйіндеуге болады: материалдық әл-ауқат-адамның өмір сүру мүмкіндігін кеңейтсе, рухани құндылықтар – сол өмірдің бағытын анықтайды. Бірінсіз екіншісі толық болмайды. Тек ақшаға сүйенген өмір сыртқы тұрғыдан жайлы болғанымен, ішкі мазмұннан айырылуы мүмкін. Ал рухани құндылықтарды жоғары қойып, материалдық тұрақтылықты мүлде елемеу де адамның мүмкіндіктерін шектеуі ықтимал.

Қорытындылай келе, қазіргі жастар үшін материалдық әл-ауқат та, рухани құндылықтар да маңызды. Ең бастысы – олардың бірін екіншісінің орнына қоймау. Жас адам жақсы өмір сүруге ұмтылуы керек, бірақ сол өмірдің мәнін тек ақшамен өлшемеуі тиіс. Өйткені адамның шынайы байлығы оның есепшотындағы қаражатымен ғана емес, білімімен, адамгершілігімен, жақындарына деген құрметімен және қоғамға қалдырған ізгі ізімен өлшенеді.

Материалдық байлық өмірді жайлы етеді, ал рухани байлық өмірді мағыналы етеді. Нағыз жетістік-осы екеуінің арасынан таңдау емес, екеуін адамдық құндылықтар негізінде үйлестіре білу.