Ұлттық кітап күні аясындағы маңызды бастама: І Халықаралық көктемгі мектеп табысты өтті

2025 жылдың 17 сәуірінде Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Журналистика факультетінің «Баспагерлік-редакторлық және дизайнерлік өнер» кафедрасының ұйымдастыруымен және ҚР Ұлттық мемлекеттік кітап палатасының қолдауымен Ұлттық кітап күніне орай «Жасанды интеллект дәуірі: Баспа ісі, медиа және дизайн» атты І Халықаралық көктемгі мектеп өз жұмысын сәтті аяқтады.

Ауқымды іс-шараға студенттер, магистранттар, докторанттар, ЖОО оқытушылары мен баспа ісі саласының мамандары қатысты. Шара барысында медиа, баспа және дизайн салаларындағы жаңа бағыттар мен жаһандық үрдістер сөз болып, заманауи тәжірибелер мен технологиялар ортаға салынды.

Көктемгі мектептің ашылу салтанатын журналистика факультетінің деканы, филология ғылымдарының кандидаты Қанат Әуесбай жүргізіп отырды. Іс-шараны ҚР Ұлттық кітап палатасының директоры Әділ Қойтанов құттықтау сөзімен ашты. Сонымен қатар, «Атамұра» корпорациясының президенті Рақымғали Құл-Мұхаммед қатысушыларға жылы лебізін білдіріп, кафедра меңгерушісі, ф.ғ.д., доцент Айгүл Әмірғалиқызы Рамазанға қазақ әдебиетінің жауһары – Абайдың өлеңдер жинағын сыйға тартты. Бұл – биыл тамыз айында атап өтілетін ұлы ақынның 180 жылдық мерейтойына орай жасалған құрметті тарту болды.

Көктемгі мектеп аясында бірқатар танымал мамандар шеберлік сабақтарын өткізіп, тәжірибелерімен бөлісті. Атап айтқанда, «Amalbooks» баспасының негізін қалаушы, баспагер Бақытжан Бұқарбай, «Мазмұндама» баспасының директоры Шыңғыс Мұқан, «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау қорының директоры Қарлығаш Жаманқұлова, журналист Қайнар Олжай, «Alataу Aqparat» ЖШС директоры Ержан Қалымбайұлы, медиатренер, Vlast редакторы Жұлдыз Әбділда, сондай-ақ басқа да сала мамандары тың ақпараттармен бөлісіп, заманауи медиа мен баспа ісінің өзекті мәселелерін талқылады.

Көктемгі мектеп аясында төмендегі бағыттар қамтылды:

• Медиа мәтінді редакциялау технологиялары
• Медиадизайндағы жаңашылдық
• Кітап индустриясындағы жасанды интеллект
• Фактчекинг және ақпаратты верификациялау
• Медиаэтика және медиасауаттылық
• Digital журналистика.

Amalbooks баспасының негізін қалаушы, баспагер Бақытжан Бұқарбай кітаптар сериясын шығарған. «Амал дәптері» – әр оқырманға арналған жеке «жұмыс дәптері» форматындағы практикалық жинақ. Оның негізгі мақсаты – мотивациялық әңгімелер мен тапсырмаларды үйлестіре отырып, оқырманның шығармашылық және кәсіби әлеуетін шыңдау.

Мазмұны:

• 30 замандас тұлғаның өмір жолы мен жетістігі туралы қысқа эссе және интервью.
• Әр әңгімеден соң берілген нақты «іс‑әрекет» тапсырмалары: өзін‑өзі талдау, креативтік жаттығулар, микро‑жобалар.
• Өзін‑өзі бағалау сұрақтары арқылы прогресті бақылау мүмкіндігі. Артықшылықтары:
• Интерактивтілік: оқырман тек текст оқып қоймай, дереу тәжірибе жинайды.
• Жеке даму жолы: әр тапсырма өзіне тән нәтижеге бағыттайды, қорытынды матрицалармен жұмыс істеуге үйретеді.
• Ыңғайлы құрылым: шағын тапсырмалар күнделікті өмірге оңай еніп, жаңа дағдыларды тұрақты қалыптастырады.

«Амал дәптері» – мотивацияны нақты әрекетке айналдыруға көмектесетін құрал, өнер мен бизнес, ғылым саласындағы табысты адамдардың тәжірибесінен шабыт алуға мүмкіндік береді.

Көктемгі мектептің түстен кейінгі блоктарының бірі – интернет-құқық қорғауға арналған дәріс болды. Құқықтану саласының тәжірибелі маманы қатысушыларға онлайн‑кеңістікте контент пен деректерді заңды түрде қорғаудың негізгі қағидаларын түсіндірді.

Негізгі тақырыптар:

• Авторлық құқық пен смарт‑лицензиялау: мәтін, фото және бейнематериалдарды лицензиялау және құқықтық белгілерді (©, ™, ®) дұрыс қолдану.
• Деректерді қорғау нормалары: жеке және қолжетімді ақпаратты сақтау, GDPR пен жергілікті заң талаптарын орындау.
• Инфрақұрылымдық мониторинг: бұзушылықтарды анықтау, құқық иелерімен онлайн‑кезеңде әрекеттесу және мәселені сотқа дейінгі рәсімдеу.

Дәрісті тыңдаған студенттер мен мамандар интернет‑ресурстарда заңдылықты қамтамасыз етудің практикалық құралдары туралы жан‑жақты білім алып, өздерінің болашақ жобаларында қандай қадамдар жасау керектігін нақты түсінді.

«Технологияның драмасы» атты баяндамасында белгілі журналист Серік Жанболат аудиовизуалды режиссураның негіздерін айтып, жаңа сторителлинг (storytelling) жанрының телефильм өндірісіне қалай еніп жатқанын көрсетті. Оның айтуынша, көрерменмен интерактивті байланыс құратын бұл формат медиа және заңды талаптарды үйлестіруді жаңа деңгейге көтереді.

Көктемгі мектеп аясында өткен «Ана тілі» газеті Бас редакторының бірінші орынбасары Қарагөз Сімәділдің дәрісі қатысушылардың ерекше ықыласын оятты. Жасанды интеллект пен редактура тақырыбына арналған бұл сабақ тәжірибеге негізделген, қызықты форматта өтті.

Ол кісі студенттерге екі мәтін ұсынды: бірін ЖИ жазған, екіншісі – адам қолынан шыққан. Қатысушылар сол мәтіндер арқылы олардың айырмашылығын анықтауға тырысты. Бұл тапсырма ой салып қана қоймай, ЖИ‑мен жұмыс істеу барысында тілдің табиғилығын сақтау қаншалықты маңызды екенін көрсетті.

— Жасанды интеллект қазақ тілінде сапалы жұмыс істеуі үшін оны бейімдеу – біздің міндетіміз. Тілдің болашағы өз қолымызда, – деді Қаракөз Сімәділ.

Ол сондай-ақ қазақ тілінің ауызша ішкі корпусын таныстырып, тың деректер мен мысалдар келтірді. Қатысушыларға емле тексеру құралдары, терминологиялық телеграм-боттар сынды пайдалы ресурстардың сілтемелерімен бөлісті.

Бұл дәріс тек ЖИ мен тілдің байланысын түсіндіру емес, болашақ редактор мен журналист үшін тіл тазалығы, стильдік шеберлік және технологиямен үндесу жолдарын көрсету болды.

Қазақ тілі цифрлық дәуірге бет бұрғанда да – шынайылығын жоғалтпауы тиіс. Қаракөз Сімәділ осыны нақты мысалмен жеткізе білді.

Елназ Керімтай,

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ,

Журналистика факультетінің 3-курс студенті