• 1029
  • 0
  • 1
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Ұлтшылдық дегеніміз не?

Қазіргі өтпелі деп аталатын кезеңдегі мемлекеттер үшін аса маңызды мәселе азаматтық не ұлттық бірегейлік арақатынасы қандай болмақ? Посткеңестік мемлекеттердің барлығында дерлік бұл жағдай күн тәртібінен шыққан емес. Қазақстанда да аса өзектілердің бірі. Алайда әңгіме, «nationalism» жайлы өрбімек. Кеңес Одағы кезіндегі ендірілген жасанды идеология «ұлтшылдықты» жағымсыз мағынасында түсіндіруге тырысады. Мәселен, С. Ожеговтың түсіндірмелі сөзідігінде «национализм» бір ұлттың екінші бір ұлттық жоғары, ұлттық артықшылық, антагонизм, ұлттық бөлекетену идеясы ретінде көрсетіледі. Бүгінгі уақытта ресейлік масс-медиа өкілдері «ұлтшылдықты» шовинизм, ксенофобия секілді шектен шыққан түрлерімен байланыстырады. Содан Қазақстандағы орыс тілді БАҚ өкілдері де осындай тұрғыда қабылдап, ұлт жағдайына байланысты болған оқиғаларды осы тұрғығда хабардар етеді.

«Nationalism» он сегізінші ғасырдың екінші жартысында Батыс Еуропа мен АҚШ мемлекеттерінде пайда болып өзінің екі дүнижезілік соғыс кезінде гүлденуіне жеткен, қазір ұлттық мемлекеттердің шеңберінен шығып жаңа жаһандық күштерге айналып құлау үстінде деп Э. Смит жазады. Шынайысында бұл идеология құлау үстінде болса, экономикадағы жаһандану түрлі өзгерістерге алып келді деген ойды ескерер болсақ, көбіне батыс мемлекеттеріне тән, олар бұл кезеңнен өтті ұлттық мемлекет кезінде түрлі жетістіктерге жетті, дамыды. Батыс мемлекеттерінің отарында болған елдер өзін-өзі анықтау мен бас көтерудің барысында 1950-1960ж. өздерінің тәуелсіздігіне қол жеткізді, бұл олардың дамуға деген жолы болды. Осы құбылыстар демократияның ажырамас бөлігі болды, яғни ұлттық мемлекет үшін күрес демократиялық оянуға алып келді. Кейінірек, патшалық Ресей, Осман империясы, Жапониядағы «Мэйдзи» кезеңінде ұлттық артықшылық, жеке ұлттық рухқа қатысты либералдық құндылықтардан бөлектенді. Ал 1960ж. кейін кейін «классикалық ұлтшылдық» пен «ұлт құрылысы» концепциялары кең тарады, екіншісі бойынша саяси өмірге қатысу, уррбандалу, коммуникация, бұқаралық білім беру барлығы да ұлттық мемлекет болып қалыптасуға өзінің оң әсерін тигізеді. 1980ж. Азияның тәуелсіздік алған кейбір мемлекеттерінде бұл концепция құлдырағандықтан өзектілігінен айырылды. Осы кезден бастап Б. Андерсонның «елестегі қауымдастық» идеясының кең тарай бастаған шағы, ұлт - қолдан жасалған, шектелген, ойлап табылған қауымдастық ретінде түсіндірілді, содан ондағы ортақ біріктіруші элемент жасанды болғандықтан ыдырап кетуі де ғажап емес. 1990-2000 ж. «жаһандық космполитизм» «транснационализм» басты назарға ие бола бастады, жаңа ақпараттық технологиялардың дамуы жаңа өзгерістерге – ұлттан жоғары құрылымдардың құрылып тиісті қызмет атқара бастауына жетеледі.

Байқап отырғанымыздай, қазіргі тенденция ұлттан жоғары аймақтық не жаһандық өзгерістерге әкелеуде. Қазақстан болса таңдау үстінде: азаматтық жаһандық немесе ұлттық мемлекет. Барлығы кезеңмен дамып аттап өту мүмкін емес болғандықтан екінші нұсқа төңірегіндегі дамуы қаншалықты, ол үшін алдымен ұлттық сана-сезім мен өзін-өзі анықтаушылық, бір қауымдастыққа тиестілікті қалыптастыру басты назарда болуы шарт. Ұлт «елестегі қауымдастық» идеясына сүйенер болсақ, жасандыдан ойлап шығару күрделі емес. Алайда барлығы қажеттіліктерден келіп дамиды, ұлт, тиесілік бұлар материалдыққа қарағанда руханилық өлшем. Материалдық қамтамасыз етілмей руханилықты ойлау қалай орындалмақ (А. Маслоу). Сондықтан  да қарапайым адамдардың әлеуметтік-экономикалық даму дәрежесін көтеру аса орынды. Екінші жағынан  бұл идеологияны элита, таңдалған адамдар тобы, интеллегенция өз күшімен қалыптастыруға қауқары жетпейтіндігін көптеген дәлелдермен байқап отырмыз. Ендігі үміт тек қалыптасқан орта тапта, біздің елмізде оның бары не жоғы миф. Орта тап өзінің эконмикалық дамуы арқылы жаңа өзгерістерге алып келе алады.

Бүгінгі жағдайдағы ұлттық идеяларды көтеріп оларды ояту әрине маңызды, осы төңіректе ұлтшылдық деген тек жағымсыз мағынада қабылданбауы шарт немесе ұлтшылдық тек қазақ ұлтының басқаларынан басым, бұл мемлекеттке тек олардың өмір сүруге ғана артықшылықтары ғана бар деген ойлар соңында еш жағымды жетістіктерге алып келе алмайды, яғни радикалдылықтан барынша аулақтануы тиіс. Кейбіреулері өзінің білімнің таяздығына байланысты жекелеген идеялар мен ойларды интерпретациялауда қателіктерге бой алдыруы түбінде бұрыс қадамарға әкеп соғады. Э. Геллнер позитивті ұлтшылдықтың кең қанат жаюы үшін бұқаралық білім маңызды көрсеткіш ретінде анықтаған. Сондықтан да әсіресе, жастар бұл өзгерістер мен серпілістерге еліктей алып соңында бармағын тістеуі ғажам емес. Бұл бұл идеядан мүлдем бас тарту деген емес, іске кірісер алдында алдымен сауатты рационалды шешім қабылдау қажеттілігі жайында.

Екіншіден қазіргі ұлтшылдық идеялары тек халық көп шоғырлнанған жерлерде, әлеуметтік желілерді белсенді пайдаланатын топтар арасында кең қолданысқа ие, басқаша айтқанда тек жабық топтар арасында. Сондықтан да бұқаралық сипатта емес, кейде олардың шынайылығына қатысты түрлі пікірлер туындайды. Сол себептен осындай идеялар ең алдымен қарапайым халықтың әлеуметтік жағдайына байланысты мәселелер көтерсе, сол тарапта саяси шешім қабылдауға жетелесе экономикалық дамудағы орта таптың қалыптасуынан бұқаралық сипатқа ие болушы еді.

Ұлтшылдықтың  Кеңес Одағы кезінде қалыптастырылған идеологиясынан айырылып, мемлекеттің даму мақсатындағы идеолгиясына бағытталған назар аудару орынды Бүгінгі таңда әлеуметтік-экономикалық даму мен бұқаралық білім ғана ұлттық сана-сезім мен оянуға алып келетіндігін естен шығармау маңызды.

 
berikbol
13 декабря 2013, 17:12
1533

Загрузка...
Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Мой дом – не гостиница. Я не останавливаюсь у своей родни, потому что знаю, что это такое

Мой дом – не гостиница. Я не останавливаюсь у своей родни, потому что знаю, что это такое

Наступил долгожданный момент и мы смогли заселиться в собственную квартиру. А потом началось... Все знакомые, родственники, даже коллеги и соседи родителей вспомнили о нашем существовании.
Idealovnet
14 окт. 2017 / 20:38
  • 8680
  • 81
Работа на EXPO. «Улыбайтесь, вы – лица Казахстана»

Работа на EXPO. «Улыбайтесь, вы – лица Казахстана»

Продление перерывов, втыки от менеджеров, борьба за стенды, кучкования, как мы друг-друга прикрывали, защищали от гостей. Все эти события доставляли радость, и каждый день на работу я приходила...
madiNAtty
14 окт. 2017 / 22:34
  • 6024
  • 23
«Bank RBK» банкрот? Почему мы не можем распоряжаться собственными же деньгами?!

«Bank RBK» банкрот? Почему мы не можем распоряжаться собственными же деньгами?!

Мы не можем выдать зарплату, оплатить по счетам или как-то иначе распорядиться нашими же деньгами! У физ.лиц, насколько мне известно, ситуация не лучше - при нас люди не могли снять свои деньги с депозитов.
daniyar4422017
13 окт. 2017 / 15:46
  • 3563
  • 12
Я четко помню тот день, когда мне позвонили друзья и сообщили: «Она выходит замуж»

Я четко помню тот день, когда мне позвонили друзья и сообщили: «Она выходит замуж»

У нас была особенная атмосфера, мы постоянно были вместе, читали треки, летом часто поднимались в горы. Гуляли пешком по ночному городу, иногда до утра. Снимали хату и представляли совместную жизнь...
Dominator-kz
14 окт. 2017 / 22:29
О проститутках, ЗППП и других сексуальных страстях

О проститутках, ЗППП и других сексуальных страстях

У меня обширный сексуальный опыт, и я этим не хвастаюсь. Будь у меня возможность, променял бы это всё на одного партнёра. Но так как с личной жизнью не заладилось, а секс я очень люблю, то приходилось изворачиваться.
bez_prav
18 окт. 2017 / 18:01
Отчего в Казахстане предвзятое отношение к отечественному продукту?

Отчего в Казахстане предвзятое отношение к отечественному продукту?

Вы когда-нибудь пользовались казахстанской косметикой? Я тоже нет, поэтому сразу же откликнулась на приглашение своего фейсбук-френда протестировать отечественные крема… из Степногорска.
Shimanskaya
16 окт. 2017 / 11:32
  • 2670
  • 30
Когда почти все уехали в «А-города», стоит ли жить в Шымкенте?

Когда почти все уехали в «А-города», стоит ли жить в Шымкенте?

Город имеет особую ауру - очень густая энергетика, думаю, это от того, что он со всех сторон окружен "местами силы". Шымкент напоминает мне старенького доброго мудрого дедушку-аксакала.
Bonittta
13 окт. 2017 / 15:15
Я помню тот день, когда мне позвонили друзья и сообщили: «Она выходит замуж». Часть 2

Я помню тот день, когда мне позвонили друзья и сообщили: «Она выходит замуж». Часть 2

Я знал дату свадьбы. За неделю до свадьбы в соцсети "Вконтакте" на все мои последние фото, был проставлен лайк с её профиля. Сердце забилось сильнее. В душе загорелась наивная, крошечная надежда.
Dominator-kz
17 окт. 2017 / 15:41
«На пути к успеху всей семьей»: как супруга Кайрата Нуртаса наконец вышла в свет

«На пути к успеху всей семьей»: как супруга Кайрата Нуртаса наконец вышла в свет

Зачастую казахские селебрити выходя в свет, привлекают внимание и обьективы камер только к своей персоне, оставляя свои вторые половинки в тени неизвестности.
gulshat87
13 окт. 2017 / 17:56
  • 2059
  • 6