Тікелей эфир

1986 жылдың желтоқсаны куәгерлер көзімен

«Екпін» журналы атаулы датаға орай материалдар топтамасын ұсынады. Бірінші материалда журналист Қымбат Әбілдақызының берген естелігі болса, бүгінгі кейіпкерлеріміз Берікгүл мен Клара өз естеліктерімен бөлісуде.

Берікгүл Әбдіқалықова, психолог:

1986 жылы мен Алматы қаласындағы кітап баспасында жұмыс істеп жүрген болатынмын. Ол кезде небары 20 жаста едім. Сол жылы желтоқсан айында басшылық жастар алаңға шыға бастағанын естіп, жұмыскерлерді сол жаққа милицияға көмектесетін жасақшылар ретінде жіберді. Басында шынымен де жастардікі дұрыс емес шығар деп алаңға шыққан болатынбыз. Алайда келгеннен кейін бәрін өз көзімізбен көріп, жастарды милиционерлердің тепкісіне бергіміз келмей, біз де соларға қосылып кеттік.

16 желтоқсанда кешке бәріміз жатақханаға келіп, барлығын жинап, алаңда болып жатқан әділетсіздікті айттық. Ертесіне жұмыстан қоңырау шалып қоймағаннан соң жұмысқа бардық, алайда алдыңғы күні көргенімізден қанымыз қайнап тұрған, бой бермей қайтадан алаңға кетіп қалдық. Алаңға келгеніміз сол еді, баршамызды ҰҚК-нің қызметкерлері ұстап алып, автобусқа отырғызып алып кетті. Сөйтсек, жатақханадағы бір қыз: «Бұлар алаңға барып жүр» деп, бізді сатып жіберген екен. Ұсталған жастардың барлығын тергеп, 10 күнге қамауға алды. Бір камерада 33 адамдай болдық. Бәрі студенттер, жастар. Сұмдық заман болды ғой...

10 күннің ішінде өмірімізде көрмегенді көрдік. Оның барлығын қазір айтып жатудың қажеті жоқ деп санаймын, өйткені желтоқсанды елеп жатқан адам кемде-кем. Жылда-жылда осындай оқиға болған еді деп жай айтады да қояды. 10 күндік қамаудан шыққаннан кейін жұмысыма қайтып келдім. Сол кездегі бастығымыз Ақбасов деген кісі көтеріліс болған аралықта жұмыста болғанмын деп жазып, қатысқандығың туралы ешкімге тіс жарушы болма. Әйтпесе қудалауға ұшырап, сотталуың мүмкін, - деп мені жұмыста алып қалды. Ол менен басқа да қаншама қазақ жастарының басын аман алып қалған еді. Кейін біздерді біреулер іздеп келген екен, бірақ бастығымыз біздің ол аралықта жұмыста болғандығымызды, кітап баспасынан ешкімнің ол көтеріліске қатыспағандығын айтып, істі жауып тастаған екен.

Қамаудан шыққаннан кейін сол жердегі екі күндік оқиғалардан денсаулық нашарлап, соқыр ішек болып ауруханаға түстім. Ауруханада 2 аптадай жатып шығып, кейін жұмысымды жалғастырдым. Одан кейін келесі жылы оқуға түсетін уақыт келіп, маған оқуға жолдама беретін кезде орыстар басшылыққа: «бұл кезінде желтоқсан көтерілісіне қатысқан еді ғой, бұл бұзық» деп, маған жолдама берулеріне қарсы болды. Әйтеуір үйтіп-бүйтіп жүріп, жолдаманы алып, Талдықорған қаласына оқуға кеттім. Жоғарғы білім алып, жұмыс істеп, бүгінгі күнге жетіп отырмыз. Қазір Алматы облысы бойынша педагог қызметкерлердің біліктілігін арттыру институтында психологпын.

Кезінде 86-жылы алаңға шыққан жастарды «бұзақылар, алқаштар» деп айып тағып жатты. Жоқ, ол кезде біз еріккеннен алаңға барған жоқпыз. Ешкім ол жерге көшеден келіп, қосылып кеткен жоқ. Мысалы, мен өзім сол кезде баспа цехіндегі комсомол ұйымының хатшысы болатынмын. Өзге ұлт өкілдері қазақтарды басынып жатқандарын көргеннен соң қайта-қайта алаңға бардық. Мен басқа ұлтқа қарсы емеспін. Бірақ өзге ұлт өкілі қазақты сондай деңгейге түсіргеніне мен қарсымын.

Клара Қабылғазина, филология ғылымдарының кандидаты:

Мен ол кезде ҚазҰУ-дің журналистика факультетінде кабинет меңгерушісі болып қызмет атқаратынмын. Кейбір мұғалімдердің орнына сабақ та жүргізетінмін. Сондай сәттің бірінде сол кездегі деканымыз Темірбек Қожакеев келіп: жолда келе жатқанда алаңда адам толып тұр екен, — деп айтып келді. Сол кезде дұрыс түсінбедік те. Бірақ студенттерге сақ болыңдар деп ескерту жасадық. Бірінші күні солай абыр-сабыр түсініксіздікпен өтті. Ал екінші күні Ресейдің «Известия» деген газетінде 25-30 жолдық «кеше Қазақстанның орталық алаңында қазақтың есірткі тартқан, арақ ішіп алған бұзақылары алаңға шықты» деген хабары шықты. Ол кездерде «есірткі» деген сөзді білмейтінбіз де, өте сирек еститінбіз. Сонда не болды екен деген тағы да дүдәмал ойлармен қалдық.

Сосын екінші күннің түнінен бастап бұл оқиға кеңінен өрбіп кетті. Қала үстінде гүр-гүр еткен нәрселер көбейіп кетті, соғыс кезіндегідей әсер қалдырды. Сөйтсек, Ресейден танктер, әскерге қосымша күш әкелінген екен. Үшінші күннен бастап жаншулар басталды. Сондай кездерде жағдайды өз үлесіне шешу үшін бір топтар пайда болды. «Орыс пен қазақ бір-бірін қырып жатыр екен» деген қауесет әңгімелер шығып кетті. Тіпті біз жұмыстан қайтайық десек, бірде-бір көлік жүрмейді. Сөйтіп бірнеше қазақ болып топталып үйімізге қайтқанымыз бар.

Бір жағынан, бұл оқиға біздің тәуелсіздік алуымызға жол басшы болды. Біраз адамдар қорлық көрді. Мысалы, Бауыржан Үсенов деген ақын жігіт болған. Замандастарынан естіген әңгіме ғой: сол күндері Бауыржан ауруханаға түсіп қалып, бірақ дәрігерлер «қазақ» деп қарамай, күтім болмағандықтан, қайтыс болған. Сондай-ақ сол аязды күндері ереуілге шыққан жастарды автобусқа тиеп, түрмелердің бәрі толып кеткеннен соң қала сыртына тасып шығаруға бұйрық берген екен. Бір топ жастарды тиеп алған автобуста милиционер Жабықбаев Тілеуберді деген жігіт болыпты. Оның айтуынша, оларды қала сыртындағы «Өжет» деген жердің ар жағында қала қоқыстарын төгетін үлкен сайға апаруға нұсқаулық беріліпті. Сонда қазіргі Райымбек пен Сейфуллин көшелерінің қиылысындағы үлкен көпірдің астына жақындаған уақытта автобустағыларға: «түсіп, жан бағып қалыңдар, мені тексеріп жатқан ешкім жоқ» депті. Осы күні ол зейнеткер.

Сұхбаттасқан: Айнұр Ракишева

Айжан Кәрібаева

Алия Arsik
17 желтоқсан 2012, 23:51
3928

Загрузка...
Loading...

Пікірлер

akzhan
5
0
Менің де ағам қатысқан екен кезінде.. Оларға лайықты құрмет көрсетілмейтіні өкінішті...
желтоқсандықтар жасасын
Олар Казактын Батырлары мен оларды кyрметтеймiн жане басымды иемiн.

Пікір қалдырыңыз

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Юрист, пришедший в школу учителем по зову души, о главной проблеме системы образования

Юрист, пришедший в школу учителем по зову души, о главной проблеме системы образования

Алматинский учитель поставил диагноз системе, частью которой является образование. Будучи успешным юристом, имевший степень МВА, он вдруг развернул траекторию своей карьеры, став обычным школьным...
Zhumanova
вчера / 16:26
  • 3889
  • 10
«Это будут твои большие похороны». Гуф высказался о Скриптоните и Басте

«Это будут твои большие похороны». Гуф высказался о Скриптоните и Басте

Досталось и Скриптониту, который ранее опубликовал запись, о том, что больше не будет сниматься в клипе Гуфа и Тимати. "Я тебя ни о чем больше не попрошу, казах ты мой дорогой" - высказался рэпер.
tala03
21 сент. 2017 / 15:48
  • 3562
  • 12
Почему депутат Божко хочет ограничить приток сельской молодёжи в города?

Почему депутат Божко хочет ограничить приток сельской молодёжи в города?

Вице-спикер Мажилиса Владимир Божко остановился на некоторых деталях известного конфликта в Астане возле строящегося «Абу Даби Плаза», затронув проблему «многочисленной сельской молодёжи»...
openqazaqstan
19 сент. 2017 / 13:16
  • 2635
  • 64
«Моя депрессия длилась больше двух лет». История о том, как я была готова сдаться

«Моя депрессия длилась больше двух лет». История о том, как я была готова сдаться

По данным статистики 2017 года Казахстан занимает 4 место по самоубийствам. Говорить об этом - социальное табу. Мы игнорируем разговоры о депрессиях. Потому что нам страшно.
goribaldi
18 сент. 2017 / 15:45
  • 2576
  • 85
«Папина принцесса» или «обезьяна с гранатой»? Случай в бассейне

«Папина принцесса» или «обезьяна с гранатой»? Случай в бассейне

Мужчины спокойно подчиняются логичным правилам, большинство женщин пытаются выторговать себе особые условия. Я убеждалась в этом много раз.
ValentinaVladimirska
18 сент. 2017 / 14:25
  • 2084
  • 35
Лайфхаки для путешественников. Как я не заплатила ни цента за проживание в Испании

Лайфхаки для путешественников. Как я не заплатила ни цента за проживание в Испании

Бесплатное проживание и завтрак в Испании, как прокачать иностранный язык и где поймать бесплатные ништяки в Европе. Если вы backpacker, который пересекает границу разных стран каждую неделю -...
dianaobyrne
18 сент. 2017 / 12:16
  • 2607
  • 1
Мой опыт вегетарианства: «Я ела овощи, и сама стала как овощ»

Мой опыт вегетарианства: «Я ела овощи, и сама стала как овощ»

Три года назад начитавшись-наслушавшись кое-каких знаменитых людей, я решила завязать  с абсолютно любым мясом. Как же возмущались все мои близкие, это надо было видеть, но я была непреклонна.
Bonittta
18 сент. 2017 / 14:33
  • 1983
  • 32
Бой Головкина и Альвареса завершился ничьей

Бой Головкина и Альвареса завершился ничьей

Канело согласен на реванш, что неудивительно, Гена тоже "за". Все это было немного ожидаемо - эксперты отмечали, что промоутеры надавят на поединок, и захотят растянуть его на трилогию.
Trequartista
17 сент. 2017 / 0:15
  • 2395
  • 17
Путешественник был шокирован полицейским беспределом в Казахстане

Путешественник был шокирован полицейским беспределом в Казахстане

Полицейский беспредел в Казахстане осудил российский блогер и путешественник Евгений Золотухин. На своей странице он рассказал, как встретился с казахстанскими полицейскими, и как они оставили не...
tala03
18 сент. 2017 / 16:58
  • 1750
  • 13