Тікелей эфир

1986 жылдың желтоқсаны куәгерлер көзімен

«Екпін» журналы атаулы датаға орай материалдар топтамасын ұсынады. Бірінші материалда журналист Қымбат Әбілдақызының берген естелігі болса, бүгінгі кейіпкерлеріміз Берікгүл мен Клара өз естеліктерімен бөлісуде.

Берікгүл Әбдіқалықова, психолог:

1986 жылы мен Алматы қаласындағы кітап баспасында жұмыс істеп жүрген болатынмын. Ол кезде небары 20 жаста едім. Сол жылы желтоқсан айында басшылық жастар алаңға шыға бастағанын естіп, жұмыскерлерді сол жаққа милицияға көмектесетін жасақшылар ретінде жіберді. Басында шынымен де жастардікі дұрыс емес шығар деп алаңға шыққан болатынбыз. Алайда келгеннен кейін бәрін өз көзімізбен көріп, жастарды милиционерлердің тепкісіне бергіміз келмей, біз де соларға қосылып кеттік.

16 желтоқсанда кешке бәріміз жатақханаға келіп, барлығын жинап, алаңда болып жатқан әділетсіздікті айттық. Ертесіне жұмыстан қоңырау шалып қоймағаннан соң жұмысқа бардық, алайда алдыңғы күні көргенімізден қанымыз қайнап тұрған, бой бермей қайтадан алаңға кетіп қалдық. Алаңға келгеніміз сол еді, баршамызды ҰҚК-нің қызметкерлері ұстап алып, автобусқа отырғызып алып кетті. Сөйтсек, жатақханадағы бір қыз: «Бұлар алаңға барып жүр» деп, бізді сатып жіберген екен. Ұсталған жастардың барлығын тергеп, 10 күнге қамауға алды. Бір камерада 33 адамдай болдық. Бәрі студенттер, жастар. Сұмдық заман болды ғой...

10 күннің ішінде өмірімізде көрмегенді көрдік. Оның барлығын қазір айтып жатудың қажеті жоқ деп санаймын, өйткені желтоқсанды елеп жатқан адам кемде-кем. Жылда-жылда осындай оқиға болған еді деп жай айтады да қояды. 10 күндік қамаудан шыққаннан кейін жұмысыма қайтып келдім. Сол кездегі бастығымыз Ақбасов деген кісі көтеріліс болған аралықта жұмыста болғанмын деп жазып, қатысқандығың туралы ешкімге тіс жарушы болма. Әйтпесе қудалауға ұшырап, сотталуың мүмкін, - деп мені жұмыста алып қалды. Ол менен басқа да қаншама қазақ жастарының басын аман алып қалған еді. Кейін біздерді біреулер іздеп келген екен, бірақ бастығымыз біздің ол аралықта жұмыста болғандығымызды, кітап баспасынан ешкімнің ол көтеріліске қатыспағандығын айтып, істі жауып тастаған екен.

Қамаудан шыққаннан кейін сол жердегі екі күндік оқиғалардан денсаулық нашарлап, соқыр ішек болып ауруханаға түстім. Ауруханада 2 аптадай жатып шығып, кейін жұмысымды жалғастырдым. Одан кейін келесі жылы оқуға түсетін уақыт келіп, маған оқуға жолдама беретін кезде орыстар басшылыққа: «бұл кезінде желтоқсан көтерілісіне қатысқан еді ғой, бұл бұзық» деп, маған жолдама берулеріне қарсы болды. Әйтеуір үйтіп-бүйтіп жүріп, жолдаманы алып, Талдықорған қаласына оқуға кеттім. Жоғарғы білім алып, жұмыс істеп, бүгінгі күнге жетіп отырмыз. Қазір Алматы облысы бойынша педагог қызметкерлердің біліктілігін арттыру институтында психологпын.

Кезінде 86-жылы алаңға шыққан жастарды «бұзақылар, алқаштар» деп айып тағып жатты. Жоқ, ол кезде біз еріккеннен алаңға барған жоқпыз. Ешкім ол жерге көшеден келіп, қосылып кеткен жоқ. Мысалы, мен өзім сол кезде баспа цехіндегі комсомол ұйымының хатшысы болатынмын. Өзге ұлт өкілдері қазақтарды басынып жатқандарын көргеннен соң қайта-қайта алаңға бардық. Мен басқа ұлтқа қарсы емеспін. Бірақ өзге ұлт өкілі қазақты сондай деңгейге түсіргеніне мен қарсымын.

Клара Қабылғазина, филология ғылымдарының кандидаты:

Мен ол кезде ҚазҰУ-дің журналистика факультетінде кабинет меңгерушісі болып қызмет атқаратынмын. Кейбір мұғалімдердің орнына сабақ та жүргізетінмін. Сондай сәттің бірінде сол кездегі деканымыз Темірбек Қожакеев келіп: жолда келе жатқанда алаңда адам толып тұр екен, — деп айтып келді. Сол кезде дұрыс түсінбедік те. Бірақ студенттерге сақ болыңдар деп ескерту жасадық. Бірінші күні солай абыр-сабыр түсініксіздікпен өтті. Ал екінші күні Ресейдің «Известия» деген газетінде 25-30 жолдық «кеше Қазақстанның орталық алаңында қазақтың есірткі тартқан, арақ ішіп алған бұзақылары алаңға шықты» деген хабары шықты. Ол кездерде «есірткі» деген сөзді білмейтінбіз де, өте сирек еститінбіз. Сонда не болды екен деген тағы да дүдәмал ойлармен қалдық.

Сосын екінші күннің түнінен бастап бұл оқиға кеңінен өрбіп кетті. Қала үстінде гүр-гүр еткен нәрселер көбейіп кетті, соғыс кезіндегідей әсер қалдырды. Сөйтсек, Ресейден танктер, әскерге қосымша күш әкелінген екен. Үшінші күннен бастап жаншулар басталды. Сондай кездерде жағдайды өз үлесіне шешу үшін бір топтар пайда болды. «Орыс пен қазақ бір-бірін қырып жатыр екен» деген қауесет әңгімелер шығып кетті. Тіпті біз жұмыстан қайтайық десек, бірде-бір көлік жүрмейді. Сөйтіп бірнеше қазақ болып топталып үйімізге қайтқанымыз бар.

Бір жағынан, бұл оқиға біздің тәуелсіздік алуымызға жол басшы болды. Біраз адамдар қорлық көрді. Мысалы, Бауыржан Үсенов деген ақын жігіт болған. Замандастарынан естіген әңгіме ғой: сол күндері Бауыржан ауруханаға түсіп қалып, бірақ дәрігерлер «қазақ» деп қарамай, күтім болмағандықтан, қайтыс болған. Сондай-ақ сол аязды күндері ереуілге шыққан жастарды автобусқа тиеп, түрмелердің бәрі толып кеткеннен соң қала сыртына тасып шығаруға бұйрық берген екен. Бір топ жастарды тиеп алған автобуста милиционер Жабықбаев Тілеуберді деген жігіт болыпты. Оның айтуынша, оларды қала сыртындағы «Өжет» деген жердің ар жағында қала қоқыстарын төгетін үлкен сайға апаруға нұсқаулық беріліпті. Сонда қазіргі Райымбек пен Сейфуллин көшелерінің қиылысындағы үлкен көпірдің астына жақындаған уақытта автобустағыларға: «түсіп, жан бағып қалыңдар, мені тексеріп жатқан ешкім жоқ» депті. Осы күні ол зейнеткер.

Сұхбаттасқан: Айнұр Ракишева

Айжан Кәрібаева

Алия Arsik
17 желтоқсан 2012, 23:51
3789

Загрузка...
Loading...

Пікірлер

akzhan
5
0
Менің де ағам қатысқан екен кезінде.. Оларға лайықты құрмет көрсетілмейтіні өкінішті...
желтоқсандықтар жасасын
Олар Казактын Батырлары мен оларды кyрметтеймiн жане басымды иемiн.

Пікір қалдырыңыз

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Узаконенное варварство в стране, принимающей «EPXO». Еще далеко нам до «топ-30 развитых стран»

Узаконенное варварство в стране, принимающей «EPXO». Еще далеко нам до «топ-30 развитых стран»

В продвинутых государствах едва ли поймут, почему в столь развитом, успешном и преуспевающем Казахстане от имени и по заданию властей творятся такие зверства над животными.
openqazaqstan
вчера / 12:12
  • 9184
  • 85
Поддержим пенсией жиреющие банки! На что казахстанцам разрешат досрочно тратить свои накопления в ЕНПФ

Поддержим пенсией жиреющие банки! На что казахстанцам разрешат досрочно тратить свои накопления в ЕНПФ

Со стороны ЕНПФ в очередной раз прозвучало крайне неоднозначное заявление, от которого, на наш взгляд, лучше было бы воздержаться.
openqazaqstan
23 мая 2017 / 11:08
  • 9023
  • 31
Что бы ни сделал пешеход – все равно водитель сядет

Что бы ни сделал пешеход – все равно водитель сядет

Вопрос о равной ответственности водителя и пешехода при наезде на последних, только-только начинают обдумывать в высоких кабинетах. Но, пока государственные головы думают, водители продолжают...
Mirogloff
22 мая 2017 / 23:29
  • 4675
  • 32
Алматинские проститутки превращаются в шпионок

Алматинские проститутки превращаются в шпионок

Попасть в притоны на алматинском проспекте Сейфуллина, которых, как бы ни старались полицейские, меньше не становится, теперь можно, только зная явки и пароли.
Mirogloff
19 мая 2017 / 13:25
  • 4391
  • 38
Вырубка деревьев в Алматы под БРТ. Проект уже нанес городу экологический ущерб

Вырубка деревьев в Алматы под БРТ. Проект уже нанес городу экологический ущерб

Как ранее уже сообщалось из-за строительства БРТ в Алматы пострадают значительное количество деревьев. На прошлой неделе вырублены первые вязы и клён, - под расширение проезжей части на улице...
SKYFALL
вчера / 17:20
  • 3370
  • 12
Пока полицейские будут прощать, им будут бить и по чести, и по лицу

Пока полицейские будут прощать, им будут бить и по чести, и по лицу

Судья Алмалинского районного суда Куаныш Арипов ломает стереотипы отношения граждан к представителям Фемиды. Напавшему на полицейского экс-сотруднику алматинского акимата он назначил наказание выше...
Mirogloff
вчера / 16:41
  • 3088
  • 9
В Алматы доставили чудотворную икону «Умягчение злых сердец»

В Алматы доставили чудотворную икону «Умягчение злых сердец»

Икона "Умягчение злых сердец" несет особые - сакральные, духовные смыслы. Ее намоленность ощущается даже за те секунды, пока прикасаешься губами к образу.
ValentinaVladimirska
20 мая 2017 / 0:09
  • 3255
  • 0
Да-да, я знаю, пора выходить замуж. Есть ли у меня еще время и, пожалуйста, уточните сколько?

Да-да, я знаю, пора выходить замуж. Есть ли у меня еще время и, пожалуйста, уточните сколько?

Итак давайте сразу начистоту. Мне 29. Не замужем, никогда не была, детей нет. В душе я совсем не чувствую этот возраст. Каждый раз когда задумываюсь об этом больше чем на 3 минуты, меня накрывает...
user2017
23 мая 2017 / 10:57
Выйду замуж по расчету. Брак обесценился, пора вновь возвращать ему ценность

Выйду замуж по расчету. Брак обесценился, пора вновь возвращать ему ценность

После череды неудачных романов, статусов "все сложно", ножей в спину, идея "выйти замуж по расчету" посещает все чаще. И мне не стыдно про это говорить.
energo_ulzhan
22 мая 2017 / 17:39
  • 2632
  • 55