• 89421
  • 7
  • 0
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Кеңестік жалғаудан қашан бас тартамыз?

 
 
01.11.12.

Қазақстанда жыл сайын өзінің аты-жөніндегі -ов, -ев, -ин қосымшаларынан арылып, құжаттарын қайта рәсімдеп жатқандар саны арта түсуде. Бұл қазақ қоғамындағы қазақилану үрдісінен қалыс қалмаудың қамы ма, әлде оның саяси себептері бар ма?

Жақында саясаттанушы Айдос Сарым да өзінің құжаттарын ов жалғауынан тазартты. Ол көптен бері басылым беттерінде Айдос Сарым болып аталып жүрсе де, құжаттарындағы «ов» деген жалғау маза бермепті. Сондықтан ол өткен айда Халыққа қызмет көрсету орталығына барып, арыз жазып, барлық құжаттарын жаңартты. Мұның бір ғана себебі бар: ол - намыс, ұят деп түсіндіреді саясаттанушы. «Ендігі уақытта менің де замандастырымды «осы жауыр болған имперлік жалғаулардан бас тартыңдар, Ресей «апатайға» қош деңдер, қазақшылыққа ұмтылыңдар» деп айтуға толық қақым бар сияқты», - дейді Айдос Сарым.
Биылғы жылдан бастап -ов жалғауынан арылғандар қатарында сенатор Мұрат Бақтиярұлы да бар. Ол адамның аты-жөні оның тегіне ғана емес, ұлттық ерекшелігіне де меңзейтінін еске салған. «Кезінде ортақ совет ұлтын жасағылары келгенімен, бұл жүзеге аспағаны мәлім. Халықтың өзгешелігі адамның аты-жөні, тілі, дәстүрі, діні және тағы басқа құндылықтары арқылы көрінеді. Біздің ұлтымыз қазақ болғандықтан, соған тән ерекшеліктерді сақтаған дұрыс», - деп есептейді депутат.
Айдос Сарымның ойынша, «ов»-»ев»-терден құтылуға азаматтардың тек еріншектігі, салғырттығы мен жалқаулығы кедергі болып тұр. «Ал бұл шаруаға - қағаз толтыру, кеңес алу, суретке түсуге (барлығы бір жерде) небары 30-40 минуттай уақытым кетті. Бір аптадан кейін барып жаңа үлгідегі құжаттарымды қолыма алдым. Есесіне, жаңа құжаттардың мүмкіндіктері де көп екеніне көз жеткіздім. Бұл «электронды сандық қол» сияқты заманауи мүмкіндіктерді пайдалануға жол ашады екен», - дейді сарапшы.

Азат сана адамның атын дұрыс жазудан басталады...
Сенатор Ғарифолла Есім -ов жалғауын құжаттарынан кеңес дәуірі кезінде жойыпты. «Сол уақытта бұл туралы арнайы заң жоқтығына қарамастан, маған құжаттарымды өзгертіп берді», - дейді сенатор. Оның айтуынша, адамның аты-жөнінде көп мән бар. «Азат сана деген адамның өзінің атын, тегін дұрыс жазудан басталады. Аты-жөні түзелмесе, ол адамның бір аяғы - тәуелсіздікте, екіншісі - кеңестік, коммунистік дәуірде қалғанмен бірдей».
Қазір оның айтуынша, -ов, -евтен арылуға мүмкіндік беретін заң бар. Яғни фамилияны екі жағдайда жазуға болады: біріншісі - адамның есімі және ешқандай жалғаусыз әкесінің аты көрсетіледі. Екіншісі - адамның есімі, сонан кейін кімнің ұлы, қызы екендігі жазылады. «Бауыржан Момышұлы кеңестік заманда асқан батырлық жасап, өзін Момышұлы деп жаздырды. Бұл қазаққа, аты-жөнінің аталуына, қазақтың ат қоюына байланысты бір жақсы үлгі еді. Бірақ тәуелсіздік алғанымызға жиырма жыл өтсе де, әлі соған жете алмай келеміз. Көптеген азаматтарға кеңестік дәстүрдегі қалып ұнайтын тәрізді», - дейді сенатор. Дегенмен оның айтуынша, Сенатта жақсы үрдіс қалыптасқан. Мәселен, Қайрат Мәми, Ғарифолла Есім, Мұрат Бақтиярұлы, Серік Ақылбай сияқты сенаторлар кеңестік жалғаудан баяғыда құтылған. Енді азаматтардың аты-жөндерін жазудың жаңаша дәстүрі нығая түсетін шығар деп ойлайды сенатор.

Ғарифолла ЕСІМ, сенатор:
- Қазір жастардың көп­ші­лігі өздерінің аты-жөндерін түзеді. Жастар дегеніміз - болашақ. Ал кейін жастардың аты-жөндері басқаша, бұрынғы ұрпақтың аттары өзгеше жазылса, түсінбестік орын алмай ма? Жастар: «Біздің әкелеріміз, аталарымыз кеңес дәуірінен кетпей, сонда қалған екен» демей ме? Сол сөзді естімеуіміз керек. Бұл мәселенің бір адамға қатысы жоқ. Ол - Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы ел үшін өте маңызды құжаттарға қол қойғандықтан, ертең соған әртүрлі түсініктер болмауы тиіс.
Тәуелсіздіктің бір тұғыры - адамның аты мен тегін дұрыстау болып саналса, фамилияларға қарап ойлана беруге болады. Егер тәуелсіздікті терең теңіз десек, аты-жөнінің қалай жазылатындығы соған сүңгуіміздің деңгейін көрсетеді. Адамның өмірге келуі - құт. Ал дүниеге келгеннен кейінгі екінші қасиетті ісі - балаға ат қою. Енді осы атты биік алып жүру керек. Мысалы, маған Ғарифолла деген ат қойса, оны солай бұзбай, атау керек. Оның тағы бір орысша нұсқасы болмай, бір ғана сөзбен аталуы тиіс. Сосын Ғ.Есім деп қысқартып жазу - маған жасалған қиянат. Аты-жөнім солай жазылса, оған қатты наразы сезімде боламын. Неге менің атымды толық жазбайды? Бұл қайдан шыққан? Менің өзім Ғ.Есім деп берген құжаттарға қол қоймай, оларды қайтарып беремін.
Себебі адамның аты-жөнін қысқарту, инициал деген кеңес дәуірінде шыққан. Бұл уақытта адамды тұлға ретінде құрметтеу, оны қажет ету болмады. Қазір кейде көшелерде, мысалы, Ж.Ташенов деп қоя салады. Ал қай жерде болмасын, адамның аты жазылуы керек. Кеңес дәуiрінің өзінде Карл Марксті ешқашан К.Маркс деген жоқ. Өйткені бұл сол кездегі марксизмге деген құрметті аңғартады. Қайсысы аты, қайсысы фамилия дегенге талас болмауы керек. «Неке және отбасы» деген заң қабылдағанда мынандай ұсыныс берген едім: ең алдымен адамның аты, содан кейін оның тегі жазылады. Бірақ бұл ұсыныс өтпей қалды. Сонда айтып едім, Давид Рикардо, Хосни Мубарак, Барак Обама, Ангела Меркель дейміз, олардың ешқайсысын қысқартпай айтамыз. Дүниеде қалыптасқан ұғым - солай. Тұлғаны қадір тұтқан жерде адамның аты бірінші тұрады.
Қазақ адамның атын бұрыннан құрметтеген. Мысалы, орыс тілінде мырза деген сөзді фамилияға қатысты айтса, шығыста, әсіресе, қазақта оны адамның атынан кейін жазады. Ал «адамның атын құрметтеу - адамның тұлғалық қасиетін қадірлеу. Адамның атын дұрыс айту, оған ілтипат білдіру, сол атқа лайық болу - атты шығаратын адамның бойындағы қазынаны шығару.

Тақырыпқа орай:
-ов, -ев тексіздіктің белгісі ме?
Орыс халқында фамилия дәстүрі кірген кезде: «Чьи вы, хлопы (chlopi - ортағасырлық Польшадағы басыбайлы шаруалар - ред.)?» деп сұрағандарға: «Біз бәленшенікіміз, яғни, ілік септігінде -ов,-ев қолданылып, фамилияны айтқан», - дейді сенатор Ғарифолла Есім.
Википедия электронды энциклопедиясының деректеріне қарағанда, XVI ғасырдан бастап -ович деп әкесінің атымен атау тек көне орыс кінәздері мен ақсүйектер құзырындағы айрықша мәртебе саналған. Ал қарадан шыққандарға қысқаша -ов, -ев, -ин қосымшалары қолданылған. Мысалы, Василий Иванов (Василий Ивандікі) деп аталады. Жалпы, «фамилия» деген сөздің өзі Рим империясындағы қожайындар отбасы мен олардың құлдарынан тұратын қауымдастықты аңғартқан. Бұл сөз Еуропа мен Ресейде де ұзақ уақыт осы мағынада қолданылған.Тіпті XIX ғасырда басыбайлы шаруалар өзінің қожайынының фамилиясын алған.

Нұржан ЖЕҢІС


«Айқын» AIKYN
Айқын» республикалық қоғамдық-саяси газетінің алғашқы саны 2004 жылы 6 наурызда жарық көрді. 2005 жыл газет Президент сыйлығын жеңіп алды. 2006 жылы «Алтын жұлдыз» сыйлығын иемденді. Аптасына 5 рет шығатын күнделікті газеттер арасында «Айқынның» өз орны бар. Аз ғана уақыт ішінде «Айқын» республикадағы белді де беделді басылымға айналып, Қазақстанның бұқаралық ақпарат кеністігінде өз ор…нын тапты. Газеттің әр нөміріндегі мақалалар түрлі сараптамалық шолуларда, пікірталастарда негізгі тақырыпқа айналып, интернет жүйесінде де қайта басылып келеді. Шенеуніктер, менеджерлер, түрлі деңгейдегі кәсіпкерлер өз жұмысын біздің газеттегі жаңалықтарды оқудан бастайды. Республикалық қоғамдық-саяси басылым – «Айқын» газеті қазақ қоғамының мәдени өмірі мен қоғамдық-экономикалық, саяси деңейін көтеруді алдына мақсат етіп қойған. Басылымның бірқатар облыстарда тілшілер қосыны бар. Сондай-ақ Будапешт, Пекин, Ашхабад қалаларында өз тілшілеріміз қызмет етеді. Газеттер бағасы мен таралымы жағынан б
1 ноября 2012, 11:54
424

Загрузка...
Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Они сделали это! Kaspi Bank презентовал свое мобильное приложение

Они сделали это! Kaspi Bank презентовал свое мобильное приложение

Изучив ошибки предшественников и собрав воедино новейшие идеи онлайн-банкинга, Kaspi Bank наконец выпустил... свое мобильное приложение!
niyazov
20 июня 2017 / 15:05
  • 7949
  • 4
Отмечаю юбилей! 5 лет назад покорил Монблан – главное украшение в Короне Европы

Отмечаю юбилей! 5 лет назад покорил Монблан – главное украшение в Короне Европы

Сегодня настоящий юбилей! У меня и Юрия Суханова из Смоленска! Ровно 5 лет назад 16 июня мы стояли на вершине Монблана (4809м), вершине с которой начинался альпинизм!
Almazoff
16 июня 2017 / 13:39
  • 6870
  • 25
Кайрат Келимбетов об азербайджанской инвестиции: «Вернется и «тело», и проценты»!

Кайрат Келимбетов об азербайджанской инвестиции: «Вернется и «тело», и проценты»!

Мы записали уникальное интервью с Кайратом Келимбетовым. Предлагаю вам посмотреть первую часть, где мы постарались по возможности поставить все точки на «I» именно по Азербайджанскому вопросу.
Zhumanova
19 июня 2017 / 12:00
  • 5754
  • 7
Почему мы должны быть благодарны журналисту Джеймсу Палмеру за критику ЭКСПО

Почему мы должны быть благодарны журналисту Джеймсу Палмеру за критику ЭКСПО

Как одним критичным постом зарубежному журналисту Джеймсу Палмеру удалось вскрыть сразу несколько гнойников казахстанского общества.
anotherblogger
21 июня 2017 / 0:39
  • 5331
  • 53
«За красный диплом доплата будет?» Записки карьериста о потерянном поколении

«За красный диплом доплата будет?» Записки карьериста о потерянном поколении

«Вы пригласили, вот я и пришел» - именно с таким выражением лица сидят на собеседовании молодые люди. Создается впечатление, что человек без опыта работы дает шанс заполучить такого «ценного» кадра как он.
ArenMir
16 июня 2017 / 15:58
  • 4100
  • 44
Долговое рабство: почему казахстанцы берут кредиты под 1330%

Долговое рабство: почему казахстанцы берут кредиты под 1330%

Эти кабальные займы никакой пользы для экономики не несут, при этом ухудшают финансовые возможности населения, пополняют ряды новых неплательщиков, тем самым создавая социальную напряженность в...
Armanjan
18 июня 2017 / 15:43
  • 3750
  • 28
Инфантильный миф о «молодом народе Казахстана» опасен. В 21-м веке ни у кого нет форы

Инфантильный миф о «молодом народе Казахстана» опасен. В 21-м веке ни у кого нет форы

Терпеть не могу миф о том, что мы "молодой народ, окруженный старыми нациями" и у нас еще есть время на развитие. Это чушь! Мы что - на миллион лет позже эволюционировали из обезьян?
Aks_Ras
18 июня 2017 / 10:16
  • 2996
  • 18
В Казахстане заблокировали сайт, раскритиковавший EXPO в «захолустной» Астане

В Казахстане заблокировали сайт, раскритиковавший EXPO в «захолустной» Астане

Все помнят Медузу и ЖЖ. Теперь в этот "особенный" список попал сайт Foreign policy. Предполагается, что причиной блокировки стала нелицеприятная заметка Джеймса Палмера об EXPO в Астане.
Seattle
19 июня 2017 / 15:40
5 фильмов, за которые Голливуду должно быть стыдно

5 фильмов, за которые Голливуду должно быть стыдно

Однажды Джоэл Шумахер попросил прощение за свою несуразную работу в том самом фильме про Бэтмена. Его примеру должны последовать многие режиссёры, которые умудрились испортить свои картины.
Seattle
16 июня 2017 / 15:53
  • 2386
  • 18