Алатау аласарған ба?!

Жандос Байділда June 18, 2012
1992
1
2
0

«Ұйықтасам түсіме ылғи тау кіреді» демеуші ме еді ақиық ақын Мұқағали. Әрбір алматылықтың өңінде де, түсінде де тау жүреді. Алатау мен Алматы тел ұғым. Алатау тұрғанда Алматы жоғалмайды. Алматы...

«Ұйықтасам түсіме ылғи тау кіреді» демеуші ме еді ақиық ақын Мұқағали. Әрбір алматылықтың өңінде де, түсінде де тау жүреді. Алатау мен Алматы тел ұғым. Алатау тұрғанда Алматы жоғалмайды. Алматы жоғалмаса, Алатау аласармайды. Алматының есімін алты қырға асырған күш сол аңғарлары мен шатқалдары көп, жоталары мен жықпылдары көп Алатау. Ал, Алматы – сол Алатаудың ерке баласындай етегінде асыр салған шолжаң шаһар. Мұқағалиша айтсақ, «Алматы – жүрегі Алатаудың! Тау ұйқыға кеткенде бүлкілдеген». Алматыдан жырақтаған әр адамның іздейтіні сол тау. Алматыға ат басын тіреген әр жанның да құмартқаны сол тау. Алатау – қорған, Алатау – құлазыған адамды қайта тіктейтін асқақ биіктік. Бұл сөзімізді әйгілі Әбіш Кекілбаевтың «Аласартып кетердей болса қауіп, Алатауға қарап қой ауық-ауық» деген сөзі растайды.


Алатауды жырламаған ақын жоқ. Өйткені, Алатау зәңкиген меңіреу тау ғана емес, шалқар шабыт сыйлайтын асқақтық. Ақбас шыңдарын мұз жалаған биіктік. Сол биіктікті сезінудің өзі бір бақыт! Сол бақытты Мұқағали ақын: «...Алматыны сыйласаң, көк күніңді, Өткізер ең Алатау бөктерінде» немесе «Алматыны сыйласаң, сапар жолға, Алатаумен қоштаспай жүріп кетпе, – деген сөздермен сабақтастырады. Тіпті, Абайдың Жетісуға келгенде басында қар жатқан Алатауға таңырқай қарап: «Алатаудың басы күнге жақын, бірақ басында мәңгілік қар жатады. Сайында неше түрлі өсімдік, неше алуан жеміс шығады. Жақсылыққа алыс жер, алыс заман жоқ. Қайда болса да жетеді» деген сөзі бар. Сірә, Алатау жайында бұдан асырып сөз айту қиын болар.

Сол атын әнге де қосқан, жырға да қосқан ақбас Алатау бүгінде аласарып кеткен бе? (Алатаудың абсолюттік биіктігін өзге таулармен салыстыра өлшеу әбестік. Алатауды көз жетпес биіктік дегеннен гөрі қол жетпес биіктік деген абзалырақ – Ж.Б). Гүлдің солатыны секілді таулардың шөгетіндігі де заңдылық. Ғасырлар оза келе таудың төбеге, төбенің адырға айналатындығы да шындық. Бұрын жиырма бестегі жігіттей еңселі көрінетін Алатау бүгінде тоқсандағы қариядай пәс. Алатаудың жоталарының ұшар басындағы сірескен мыңжылдық мұздықтардың ерігеніне қарап Алатау көз жасына жиі ерік беретін қария қалыпқа түскен бе деп қаламыз. Соңғы кездері жиілеп кеткен жер сілкіністерін еске ала отырып, Алатаудың жүрек дүрсілі қалыптан ауытқыған дімкәс халде секілденеді. Не де болса, Алатаудың биіктігін төменнен қарап тану мүмкін емес. Алатауды өлшеу үшін Алатаудан биік болу керек. Бірақ, Алатаудан биік болу орындалмас арман ғана. Сондықтан, күндіз-түні төбемізден тапжылмай қарап тұрған Алатаудан ешнәрсе жасыра алмаймыз. Не істесек те, Алатау бізді қалт жібермей бақылап отыр.

Алатау неге біз үшін аласарып кеткен сияқты? Осыған жауап іздеп көрейікші. Өйткені, миллионға жетіп жығылатын мәшинелерден шыққан көк түтін көк аспанды тұнжыратып, таулардың биіктігін көлегейлейді. Арал теңізінен ұшқан тұздар Алатау басындағы мұздықтарды ерітіп, ақбас шыңдардың тақиясын шешіп алғандай күйге түсіруде. ХХI ғасырда асқақтаған Алатауымызда адам көзiн сүйсiндiрер мұздық қалмайды деседі. Бұл деректер «2010 – 2020 жылдарға арналған Қазақстан экологиясы» атты мемлекеттiк бағдарламада көрсетiлген. Одан қалды, қалталылардың көбісі үй салудан өрге қарай өрмелеп барады. Тікке шаншылған шыршалар мен аршалардың орнына зәулім үйлер бой көтеріп жатыр. Міне, осы дүниелердің барлығы Алатауды аласартып, пәсейтіп отыр емес пе?!

Байқап қарасақ, Алатау адам қолымен жасалынып жатқан экологиялық апаттың құрбанына айналғалы тұр. Демек, Алатауды аспандататын да өзіміз, аласартатын да өзіміз. Алатау биік болу үшін, біз де биік болуымыз қажет. Адамдар пәсейгенде, Алатау қарап қалады дейсіз бе? Сондықтан, Алатау көз алдыңызға аласарғандай болып көрінсе, алдымен өзіңізді биіктетіңіз...

Жандос БАЙДІЛДА.

Оцените пост

2