yelzhas_ertaiuly

Отан – отбасынан басталады. Отбасы қоғамның ең кіші бөлшегі. Яғни мемлекет немесе ұлт отбасылардан құралады. Егер де отбасы деген кіші бөлшектер сапалы болса, онда қоғам да мықты болмақ. Ал, егер отбасыда шаңырақ шайқала бастаса, қоғам да іріп-шіри бастады дегенге саяды. Сондықтан да, қоғамды түзету үшін отбасы иниститутына ерекше көңіл бөлуіміз қажет. Еліміз ажырасу статистикасы бойынша әлемде алғашқы ондыққа кіреді. 2016 жылы 140 мыңнан астам жұп отбасы құрса, 51575 жұп ажырасқан екен. Сонымен қатар, жыл сайын 40 мың бала жартылай отбасыда тәрбиеленушілер қатарына қосылады немесе «тірі жетім» атанады. Осы көрсеткіштердің өзі-ақ отбасы иниститутына ерекше көңіл бөлінуі керек екенін байқатады деп ойлаймын. Әрине, көңіл бөлу мемлекет тарапынан бастау алуы керек. Дегенмен де, тек қана мемле…

Біздің дана халқымыз көптеген мәселелердің шешімін өзінің даналық сөздерінде айтып, кейінгі ұрпаққа аманат етіп тапсырған. Алайда, қазіргі таңда сол сөздердің көбі жаттанды сөздер санатында. Әдемі сөйлеп, шешен көрінгісі келгендердің әңгімесін әрлейтін дүниеге айналып кеткен. Солардың бірі - «Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде». Расында да, бұл сөз өте керемет сөз. Барша проблеманың шешімін көрсетіп тұрғандай-ақ. Яғни, проблеманы шешуге жұмсайтын уақыт, күш, қаржы секілді құндылықтарды проблеманы болдырмау үшін жұмсау керек екенін айтады. Негізінде, бірнәрсені бүлдіріп алып, оны қалпына келтіруге қарағанда, оны бүлдірмеуге тырыссақ, аз шығынданған боламыз. Иә, дұрыс қой. Бірақ, оны кім тыңдайды?.. Біздің қоғамда көптеген мәселенің маңыздылығын түсіну үшін «ауырып алып» қимылдайтыным…

Сақтап қойыңыз да, өз балаңызға даусыңызды көтергіңіз келген кезде қайта оқыңыз. «Құлақ сал, ұлым. Бұл сөздерді сен ұйықтап жатқанда айтып жатырмын; Сен кішкентай қолыңды жастанып, қырыңнан жатырсың, ал сап-сары шаштарың терлеген маңдайыңа жабысып қалыпты. Мен өзім тыныш ғана бөлмеңе жасырын кірдім. Бірнеше минут бұрын жұмыс бөлмемде газет оқып отырып, мені үлкен өкініш толқыны тербеді. Мен сенің төсегіңе өз кінәмді толық сезініп келіп отырмын. Көңіл-күйім болмаған кезде ашуымды сенен алғанымды ойлап қатты тебірендім. Сен мектепке бару үшін киіне бастаған кезіңде,заттарыңды жинай бастағанда,әрқашан , саған тағар мін таптым. «Өз аяқ-киіміңді тазаламапсың» деп кінәрат іздедім. «Киімдеріңнің біреуін еденге тастап кеттің» деп дауыс көтеріп, айғайлағаным есімнен кетер емес. Таңғы аста да саған…

Жұбайлар бір-бірін емдейді немесе емделуге мұқтаж xалге келтіреді. Бүгінгі күнде ерлі-зайыптылар бір-бірін өзіне тән ерекшеліктерімен қабылдай алмағаны үшін жанұя ренішке толы "шайқас алаңына" айналуда. Жұбайлар бір-бірін өзгертуге, өзіне тән ерекшеліктерінен басқа xалге айналдыруға тырысып, "шайқасып" жүрген кезінде қамшының сабындай қысқа өмір зуылдап өтіп жатады. Егер артыңа қарауға мұрша тауып қарай алсаң, артыңнан тек қана ренішке толы жылдар мен ренжіген адамдарды қалдырғаныңды байқайсың. Егер әйел ердің алдын орап, ердің функцияларын атқаруға бастаса, ер адам белсенділік қауқарынан айрыла бастайды. Ер адам белсенділігін жоғалтар болса, әйел агрессифті болады. Ал, егер ер адам агрессифті болып, ашушаңдыққа салынса, әйел заты шарасыз күй кешеді. Әйел шарасыздыққа түссе, екі ортада ба…

Әке-шеше үшін бала деген өте маңызды әрі қадірлі. Жүктілік дәуірі кезінде 9 ай бойы әке-шеше баласын құшағына алатын күнін сабырсыздана күтеді. Нәресте шыр етіп, дүние есігін ашқан кезде әке-шешенің қуаныштан жүрегі жарыла жаздайды. Енді, міне, сағына күткен балаларын құшақтап, оны сүю мүмкіндігіне ие болды. Дүниеге келгеннен кейін нәресте үшін әке-шешесінің денесіне өзін жақын сезінуі өте маңызды. Яғни, нәрестені әке-шешесі құшақтап, сүйген кезде ол өзін сенімді сезінеді. Дегенмен де, нәрестелер мен балалардың сүюге болатын беттері, жұп-жұмсақ қолдары, торсықтай шекесі тұрған кезде неліктен олардың еріндерінен сүюіміз керек? Баласының ернінен сүйген ата-ана «оны қаттырақ жақсы көрдім» деп ойлай ма? Әрине, жоқ. Керісінше, ата-аналар балаларын жақсы көретін болса және оларға физикалық неме…

Қоғамның ең кіші және ең маңызды бөлшегі – отбасы. Бала ертең өскенде өзіне және қоғамға қалай пайдалы бола алатындығының алғашқы тұқымы отбасыда егіледі. Осы тұқымның дұрыс егілуі үшін отбасының психологиялық, әлеуметтік жағдайымен қатар, экономикалық жағдайының да әсері зор. Экономикалық проблемаларға келіп тірелетін көптеген жағдайлар отбасыда айтарлықтай қиындық тудырады. Бұл қиындықтардың алдын алу үшін отбасы мүшелері бір-біріне қолдау көрсетуі қажет және отбасы бюджетін дұрыс жоспарлауы керек. Отбасы бюджетін қалай дұрыс жоспарлай аламыз? Отбасы бюджетін дұрыс жоспарлай алу үшін әуелі отбасының табыс көздері мен мөлшерін анықтау керек. Одан кейін отбасының бір айлық кіріс-шығыс кестесін дайындау қажет. Бұл кестеде, Пәтер ақысы, комуналды қызметтер, азық-түлік, бар болса несие секіл…

Кішентай сәби шыр етіп, дүние есігін қаққан кезде оның келгеніне қуанбайтын – оның үлкен бауыры. Өйткені, ол бастапқыда «мені бұрынғыдай жақсы көрмейді» деп алаңдауы мүмкін. Алайда, әке-шешесі өз қалпын бұзбай, үлкен баласымен бұрынғыша қарым-қатынасын жалғастырса, тұтанып келе жатқан қызғаныш шоғы жанбай жатып сөнеді. Әке-шешесі баласының алаңдаулы әрекеттерінен шошымай, сабырмен тыңдаса және табиғи әрекеттерін жалғастырса, бала өзінің алаңдауының орынсыз екенін түсінеді. Яғни, бала өз өмірінде де, ата-анасының махаббаты мен әрекеттерінде де ешқандай өзгеріс жоқ екенін байқаса, қызғаныш сезімі басталмай жатып бітеді. Мысалы, бауыры дүниеге келген бала «әке-шешем мені бұрынғыдай жақсы көрмейді» деп ойлай бастаса, бұл ой қызғаныш сезімінің оянуы үшін жеткілікті. Бірақ, әке-шешесі еш өзгері…

Қызғану сезімі барлық адамның жаратылысында бар, одан ешкім толығымен бас тарта алмайды. Бұл сезімнің адам өміріне қосар үлесі көп. Дегенмен де, қызғаныш шектен тыс болған жағдайда өмірді қиындатып жібереді. Ал, егер қызғанушы кішкентай бала болса, өмір одан ары қиындай түседі... Балаларда қызғану сезімі, шамамен, 2 жасында басталады. Негізінде, ата-ананың ұстанымдары мен баланың сыртта көрген көріністері баланы қызғанышқа итермелейді. Яғни, баланың өз бауырын қызғануына үлкендер өзіміз себеп болып жатамыз. Қазір сол себептерді тізбектеп, санап көрсек: Әке-шешенің балалары арасында теңдік орнатуға тырысуы бауырлар арасында қызғаныштың басталуына себеп болады. Негізінде, әке-шеше балалар арасында теңдік орнатуға емес, әділдік орнатуға тырысуы қажет. Өйткені, әрбір баланың жаратылысы әртүрл…

Балаларыңызды ернінен сүймеңіз. Қоғамдық көліктерде балаларыңызға «мына апайдың алдына отыр», «мына ағайдың жанына отыр» деу арқылы бейтаныс адамдармен байланысын күшейтпеңіз. Балаңызды басқа адамдармен дәретханаға жібермеңіз, тіпті туысыңыз болса да. Балаңыз өзін сүйгізгісі келмесе, оған ашуланбаңыз. Балаңызға өзінің қалауынан тыс оның денесіне ешкім тисе алмайтынын үйретіңіз. Бағдаршамда қызыл жанып тұрғанда, жол бос болса да, балаңызбен бірге жолдан өтпеңіз. Балаңыздың көзінше коланы сіміріп ішіп «балам, кола өте зиянды» демеңіз. Өзіңізге деген сенімінен айырылмаңыз. Өзіңіз кітап оқымайтын жан болсаңыз, «балам кітап оқымайды» деп оған ренжімеңіз. Балаңызға «Сен істей алмайсың» деп сағын сындырмаңыз, «істеп көргің келе ме?» деп жігерлендіріңіз. Балаңызбен дос болмаңыз, әке-шеше болыңыз.…