Ернар Масалим

Жалғасы, осы тақырыптағы алдыңғы посттар: «Батырлар мен әулиелер заманы» https://yvision.kz/post/858731; «Күнгейдің ол да қыран шаһибазы» https://yvision.kz/post/859230; «Салуалы ордам қонған жұрт» https://yvision.kz/post/859340; Бір жағынан ай туып, Бір жағынан күн туып, Жарық көрді Алашы! https://yvision.kz/post/860976; Мұсылман-кәпірде жоқ жүрек... https://yvision.kz/post/862239, Бабалар рухының көші https://yvision.kz/post/862800, Қанаты ақ сұнқардың қайрылғандай, https://yvision.kz/post/863280, Мәсәлім Бидің Сұр Жорғасы, https://yvision.kz/post/8794131928 жылы Мәсәлім Би кенетен дүниеден өткенде - «жайын-найзағай» болып (Әрімжан ақын) - Күнгейдің Найман-Байжігіт тайпасының үлкен бір тармағы Алты Жұмық-Бес Сатының матриархы, биі болып үлкен анамыз Бақтиар қалыпты. «Тәңір Құтын іздедім…

Жалғасы, осы тақырыптағы алдыңғы посттар: «Батырлар мен әулиелер заманы» https://yvision.kz/post/858731; «Күнгейдің ол да қыран шаһибазы» https://yvision.kz/post/859230; «Салуалы ордам қонған жұрт» https://yvision.kz/post/859340; Бір жағынан ай туып, Бір жағынан күн туып, Жарық көрді Алашы! https://yvision.kz/post/860976; Мұсылман-кәпірде жоқ жүрек... https://yvision.kz/post/862239, Бабалар рухының көші https://yvision.kz/post/862800, Қанаты ақ сұнқардың қайрылғандай, https://yvision.kz/post/863280Мәсәлім бидің қазасынан кейінгі азалы рәсімдер туралы әкем өте құнды этнографиялық очерк жазып кетті. Би атам, айтқандай, көктемде, сәуір айында Тарбағатайдың Майлы тауында қайтыс болған. Күнгей қазақтары көне түркі салты бойынша қайтқан адамды қыстауға жерлемейді екен. Қыстың көзі қырауда жеті…

Жалғасы, осы тақырыптағы алдыңғы посттар: «Батырлар мен әулиелер заманы» https://yvision.kz/post/858731; «Күнгейдің ол да қыран шаһибазы» https://yvision.kz/post/859230; «Салуалы ордам қонған жұрт» https://yvision.kz/post/859340; Бір жағынан ай туып, Бір жағынан күн туып, Жарық көрді Алашы! https://yvision.kz/post/860976; Мұсылман-кәпірде жоқ жүрек... https://yvision.kz/post/862239, Бабалар рухының көші https://yvision.kz/post/862800Мәсәлім Би (Мұхамед-Сәлім) атам дүниеден өткенде әкем Шәуен (Наурызхан) сегіз жаста екен. Кітабында былай деп жазады: "Жалпы, әкем Мәсәлім биді көз алдыма елестетсем, ол ұзын бойлы, кең иықты, қызыл шырайлы, дөңгелек жүзді, нұрлы адам болатын. Өзі ер адамға лайықты бойшаң және өте сымбатты еді. Замандастарының айтуынша, жүз кісінің ішінде басы көрініп тұратын.…

Жалғасы, осы тақырыптағы алдыңғы посттар: «Батырлар мен әулиелер заманы», https://yvision.kz/post/858731; «Күнгейдің ол да қыран шаһибазы», https://yvision.kz/post/859230; «Салуалы ордам қонған жұрт», https://yvision.kz/post/859340; Бір жағынан ай туып, Бір жағынан күн туып, Жарық көрді Алашы! https://yvision.kz/post/860976; Мұсылман-кәпірде жоқ жүрек... https://yvision.kz/post/862239 .... сонымен, аласапыран, дүние айналып жатқан 1918 жылдың көктемінде Шығыс Қазақияны үлкен елден ешқашан бөлмеген алаш қайраткерлері Шәуешекке келеді. Құлаған Ресей империясының елшілік-консулдықтары құлаған Шын империясында әлі сақталған тұғын. Шәуешектегі орыс консулы арқылы Алаш Орда үкімет мүшелері Ахмет Байтұрсынұғлы, Міржақып Дулатұғлы, Райымжан Мәрсекұғлы, Садық Аманжолұғлы жергілікті гоминдан қытай…

Жалғасы, осы тақырыптағы алдыңғы посттар: «Батырлар мен әулиелер заманы», https://yvision.kz/post/858731; «Күнгейдің ол да қыран шаһибазы», https://yvision.kz/post/859230; «Салуалы ордам қонған жұрт», https://yvision.kz/post/859340; Бір жағынан ай туып, Бір жағынан күн туып, Жарық көрді Алашы! https://yvision.kz/post/860976 ХХ ғасырдың жиырмасыншы жылдарында орыс бодандығындағы үлкен қазақ елінде ақтар жеңіліп, қызылдар толығымен орнады. Олар билікке келісімен аштықтың бірінші кезеңі басталды, 1916 жылғы Үркіншіліктен де үрейлі заман туды. Артынан ұласқан зұлмат қазақтардың бұрын басынан кешірген қияметтің бәрінен асып түсті. Лениннің «жаңа экономиқалық саясаты» аяқталмай жатып Сталиннің ұжымдастыру-коллективизациясы басталып, қатын есімді Шая Ицикович-Голощекин "қазақтар социализмнің иіс…

Жалғасы, осы тақырыптағы алдыңғы посттар: «Салуалы ордам қонған жұрт», https://yvision.kz/post/859340; «Күнгейдің ол да қыран шаһибазы», https://yvision.kz/post/859230, «Батырлар мен әулиелер заманы», https://yvision.kz/post/858731Мен күнгейлік қазақтардың әдемі архаикалық лексикасын (сөз қоры, оны саптау) және тілінің табиғи мелодикасын (әуенін) алғашқы арғы жақтан келген әкемнің қарындасы Рысжан апамнан анық естідім. Әкемнің тілі, Қабдеш Жүмаділовтың кітаптарының тілі – ол да керемет, бірақ орыс - сәбет лексикасының әсері әйтседе де бар. Рысжан апамның тіліннің сөзі мен әуеніне рахаттанып жүр едім - мама қаздай (бір келіні туралы), кертінге дейін, тұрқы қандай, шөре-шөре болып отырсыңдар, өзі бір жәйіл екен (бауырым туралы), марқадам табу, әрең жүрген сәуірік немелер – кенет арасынан бі…

Осындай бір зілзала заманда Аллаһ Тағаллам Хазіреті Мұхаммед Салаллаһу Ғалайһи Уәссәләмға айтыпты: Алакеуім таңға серт! Қаракөлеңке кешке серт! Жаратушың сені жадынан шығарған жоқ, Һәм жатырқаған жоқ – Бүгініңнен ертенің тәуір болады, Жақында Жасаған жарылқайды, Оның жібергеніне сен (шексіз) тәнті боласын.Әд-дұға Сүресі (Таң, таңертен) – Кәләм шариф, 93 сүре, 1-5 аяттар.Пайғамбарыма айтылған сөз – үмбетіне тиесілі.Во дни сомнений и несчастий сказал Творец Пророку (да благословит Его Аллах и приветствует!): В знак (ореола) утреннего света, В знак темнеющего крова ночи, - Тебя Господ твой не оставил, Тебя не разлюбил Владыка твой, И знай, что каждый будущий момент Счастливей для тебя, Чем предыдущий. И скоро твой Господь пошлет тебе То, чем ты (безмерно) будешь доволен.Коран, Сура 93 Әд-Дух…

Жалғасы, осы тақырыптағы алдыңғы посттар: Күнгейдің ол да қыран шаһибазы https://yvision.kz/post/859230, Батырлар мен әулиелер заманы https://yvision.kz/post/858731 Мәсәлім би тұрмысында да жаңалыққа жақын адам еді. Мешіт-медресе салдырғаннан кейін олардың маңайына елін ұйытып, айналасындағы жұртты отырықшылыққа меңзеген. Арқыраған Майқайын өзеніне тоспа қойып, тоған қаздырып, егін ектірген. Егілген егінді ұндау үшін диірмен тұрғызған. Толып жатыр жаңалығы. Қой мен жылқыдан басқа сиыр малына да жол беріп, тұқымын жақсарту үшін американ қасқа бұқасын тоқалымен сатып алып, санын көбейткен. Өзіне ағаштан әдемілеп мекен-жай салдырған. Әкемнің суреттегеніне қарағанда, бұл орыс-казактарының үлгісінде салынған үлкен-заимка усадьба болса керек. Терезесін әр жерден оя салған қазақтың тоқал тамы ем…

Күнгейдегі Тарбағатай-Барқытбелден киелі Арабияға келіп жер жастанған Шанды аяқ қажыдан қалған жалғыз тұяқ – менің атам Мәсәлім (бір тал қызы да болған - Нақия, Ақсуаттағы Шаянбай ұрпағы Құсайын қажыға ұзатылған). Ұрпақ жалғастырар жалғыз ұлдын азан шақырылып қойылған есімі – Мұхамед-Сәлім. Жаратқан Иемнің бесінші атының (السلام, Saliam) мағынасы – Бейбіткер, Ымырашыл. Адам баласына қойылған есім – белгілі бір код, өмірінің таңбасы. Атам расында бейбіткер, ымырашыл – Би болған. Он үш жасынан Бала Би атанып, ел билеуге араласқан. Ол замандағы қазақ қауымында Биді жұрт таңдайды, сайлайды. Би - төре атағы сияқты атадан балаға мирас емес, ақылдылықтың, шешендіктің, әділдіктің арқасында қол жеткізетін мансап. Қаракерей Жұмық тайпасының төбе биі Мәсәлім (1875 - 1928) Шежіреге қарап отырсам, мен…

"Құрап жанды көп жиып, өз алдына ел қылған" Мәметек батыр мен Бабық Баба туралы. chapter 1. Ата–жұртымыз - Барқытбел-Тарбағатай, Құлыстай. Қазақ тарихының айнымас бір бөлігі – Іле Алатауы, Тарбағатай, Алтай тауларының күнгейін Әлмисақтан бері қазақтар мекендейтін аймақтың тарихы болар. Негізінен, бұл өңір - Түркі дүниесінің ата мекені, әлемдік тарихнамада «Шығыс Түркістан» деп аталатын саяси-жағырапиялық аймақтың солтүстік бөлігі. Кеңес дәуірінде өскен қазақтың санасында бұл - «қытай жері Синьцзян, Шынжаң» (қазақшаға аударғанда «Жаңа Жер», орыс санамыздағы клишелерге теңесек - «Целинный край» болады). Орыс пен қытай бәлшебектеріне «Түркістан» деген ұғым қашанда қорқыныш, үрей туғызады, сондықтан олар бұл атауды тарихи, саяси, жағырапиялық, тіпті, әдеби, қоғамдық айналыстан алып тастап, «ұ…