Өлмес өнер тудырған
Айқын, 14.01.2014
Осы өнеріміз бен өнер тарихымызда да тереңірек зерделеп, тұтас қарастырып, болашақ өнер мамандарын оқытып тәрбиелеу саласында қажырлы еңбек сіңірген біздің замандасымыз философия ғылымдарының докторы, профессор Болат Кесікқалиұлы Байжігітов болатын. Ол 1978-1996 жылдар аралығында Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында оқытушылық қызметтен басталып, кейіннен 1996-1999 жылдар аралығында кафедра меңгерушісі болып жұмыс атқарды.
2001-2006 жылдар аралығында философия мамандығы бойынша докторлық диссертациялық кеңестің ғалым хатшысы, төрағасы, төрағаның орынбасары қызметтерін атқарды. Ал 2006 жылы Т.Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясында ректордың ғылыми жұмыстары бойынша проректоры қызметінде болды. Қысқа да, мәнді өмірінде оның алған атақтары мен дәрежелеріне тоқтала кетсек: ҚР Білім беру ісінің Құрметті қызметкері (2003), «Астана Бәйтерек – 2005» республикалық конкурсының «Өнертану» номинациясының иегері (2005), Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі (1987).
Ал енді артынан бізге қалдырған еңбектеріне келетін болсақ, оның жетекшілігімен 6 ғылым докторы, 31 ғылым кандидаттарын қорғатып, 1 оқулық, 2 монография, 1 альбом, 1 католог, 1 сөздік, 50-ден астам ғылыми мақалаларды жарыққа басып шығарған автор, сонымен қатар 1981-1991 жылдар аралығында теледидардан жүргізілген өнер тақырыбындағы 108-ден астам хабарлардың сценарийлерінің (олардың бір бөлігі «Қазақстан» телеарнасының Алтынқорында сақталған) авторы және жүргізушісі болатын.
Болат Кесікқалиұлы институтты бітіргеннен кейін 1978-1996 жылдар аралығында Абай атындағы ҚазПИ-дың көркемсурет факультетінде «Өнер тарихынан» дәріс берген, сонымен қатар 1996-1999 жылдар аралығында «арнайы пәндер мен өнер тарихын оқыту әдістемесі» кафедрасын меңгерген, 2001-2006 жылдар аралығында Абай атындағы ҚазҰПУ-дың философия ғылымы бойынша диссертациялық кеңесінің ғылыми хатшысы, төрағасы, төрағасының орынбасары, ал 2006-2007 жылдар аралығында Т.Жүргенов атындағы ҚазҰӨА-ның ғылыми істері жөніндегі проректоры болып қызмет атқарды.
Қазақ өнері мен мәдениетiн дамытуда аянбай тер төккен азаматтардың бірі десек, артық айтпаған болар едік. Оның бейнелеу өнері, мәдениет пен өнер философиясына, қазақ бейнелеу өнерінің философиялық мәселелерін зерделеп, зерттеуге қосқан үлесі қомақты.
Болат Кесікқалиұлы республикамызда «Өнер тарихын» қазақ тілінде оқытуды бірінші болып бастаған жан еді. Орта және жоғары оқу орындарына арналған өнер тарихы бойынша оқулықтардың тұңғыш авторы. Р.Алфред, Радклиф-Браун, Л.Алфред, Кребер, Франц Боас, Э.Эдвард, Эванс Причард және Ю.Лотманның кейбір еңбектерін қазақ тіліне аударып, «Әсемдік әлеміне саяхат» атты 108 теледидар бағдарламасының және «Ұлы суретшілер» атты 28 бағдарламаның сценарий авторы мен жүргізушісі болған.
Ол өз ортасында бейнелеу өнерін жетік меңгерген, өте шебер, әйгілі ғалым болатын. Ол республикамызда өзінің танымал шәкірттері және ізбасарларымен «Байжігітов мектебі» деген атқа лайық негіз қалыптастырды. Өзінің қысқа да, мазмұнды, маңызды өмірінде ғалым болашақ ұрпаққа қадірлі де, қастерлі де, өшпес мұра қалдырып үлгерді.
Болат Кесікқалиұлы теориялық өнер философиясының тың мәселелерін талдау барысында, көркемөнердің синтездік қасиетін ескерді, мәдени құбылыстардың ұлттық сипаты, форма мен образдың табиғи үйлесімділігі сияқты мәселелерді қарастырып, оқытудың басты принциптерін айқындай отырып, реалистік шығармалардың рационалды ой-санаға, форманың мазмұнды айқындаудағы негізгі жетекші рөліне ерекше көңіл бөлген еді.
Ол ұсынған оқыту процесінің жаңашылдығымен көркем шығарманың табиғатын, тәрбиелік, технологиялық мүмкіндіктерін және образдық тілін тұтастай бірлікте қарастыруын анықтады. Сонымен қатар ол жеке адамның шығармашылық қабілетін, суреткерлік қиялын эмоционалды түйсіне білу қасиетін арттыруда проблемалы ситуациялар тудырту және өз бетінше ойлай білу, көркем шығармаға, құбылыстарға, бағыттарға салыстырмалы талдаулар жасай білуге баули отырып, педагогикалық процестің біртұтастылығы мен жүйелілігін анықтаған ғалымның бірі болды.
Қоғам өзгерген сайын адамдар да өзгереді. Бірақ өнерді өзгерту мүмкін емес... Өйткені өнер – халықтікі. Сол өнерді кейінгі ұрпақтың санасына, бойына сіңіре білу құрметіне қол жеткізе білген Болат Байжігітов болатын.
Болат Кесікқалиұлы ылғи да, қажырлы еңбек пен үнемі ізденіс үстінде жүретін адам еді. Өзінің рухани қайталанбас мұрасын, ұлағатты өнегесін, ғылымын, өнерін, терең білімін жастарға үйретуден жалықпаған дара тұлға деп айтсақ артық болмас. Артына қайталанбас ғылыми-шығармашылық мол мұра қалдырды. Бақытты да баянды ғұмыр кешкен ұлағатты ұстазымызға әлі күнге дейін рақметіміз шексіз.
Шолпан АҚБАЕВА,
Абай атындағы ҚазҰПУ-дың Магистратура
және PhD докторантураинститутының
«Қазақстан тарихы мен мәдениеті»
кафедрасының доценті,
педагогика ғылымдарының кандидаты